خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تداوم قریب به نیم قرن حضور فعال و منظم درصحنه مطبوعات دینی(۱)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تداوم قریب به نیم قرن حضور فعال و منظم درصحنه مطبوعات دینی(۱) :

پیش درآمد

در پی سلسله نشست های نقد و بررسی، در خانه پژوهش قم، نشستی با حضور جمعی از اندیشمندان، به نقد و بررسی مجله «درسهایی از مکتب اسلام»، یکی از دیرپاترین مجلات مذهبی که در واقع می توان آن را نشریه اُرگان حوزه آن زمان دانست، اختصاص داده شد. بن مایه اصلی این نشست ها، نقد و بررسی و بیان چگونگی تأسیس و اداره و ادامه حیات علمی مجلات، نشریات، دانش نامه ها و یا موسوعه هایی است که به نقد و بررسی آنها پرداخته می شود.

در روز پنجشنبه، دهم دی ماه ۱۳۸۳ شمسی، با حضور حجج اسلام، علی دوانی، مهدی پیشوایی، حسنی، حقّانی، فرج اللهی با عنوانِ دست اندکاران امور مجله و آقای ابوالحسنی به عنوان دبیر جلسه، با حضور جمعی از اندیشمندان به شرح و بیان چگونگی تأسیس و اداره مجله مکتب اسلام پرداخته شد که در این میان، نقش حضرت آیت اللّه العظمی بروجردی قدس سره ، آن مرجع عظیم و دوراندیشِ شیعه، شنیدنی و خواندنی است؛ بنابراین، فصل نامه کتاب های اسلامی جهت اطلاع خوانندگان خود، از حضرت آقای مهدی پیشوایی تقاضا کرد که ماحصل آن جلسه را به علاوه مطالب سودمند دیگری، برای این شماره از فصل نامه اسلامی قلمی کند که این بزرگوار نیز، با روی گشاده، محبت فرمودند و این زحمت را به خود هموار نمودند، که با هم می خوانیم.

نام دقیق این مجله، «درسهایی از مکتب اسلام» است که در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی تأسیس شده است. در آن زمان روزنامه ها و نشریات زیاد و مختلفی در کشور منتشر می شد. اکثریّت قریب به اتّفاق آنها نشریات مبتذل و ضداسلامی و گمراه کننده بود در حالی که حوزه علمیه و روحانیّت، فاقد یک زبان گویا و نشریه منظم بود که هم آموزه های اسلام را تبلیغ کند و پیام حوزه و روحانیت را به مردم برساند و هم در برابر حملات مطبوعات دیگر، ایستادگی نماید و در مقابل وسوسه ها و نیش قلم های مسموم آن روز، جواب گویی و شبهه زدایی کند.

از طرف دیگر در آن زمان نویسندگی به زبان فارسی در میان روحانیت و حوزه علمیه چندان رایج نبود و اصولاً نویسندگی، چندان ارزشی نداشت. آن روز تعداد نویسندگان در حوزه علمیه قم شاید از تعداد انگشتان دست تجاوز نمی کرد و این، خلأ بزرگی بود که دوراندیشانِ حوزه را نگران می کرد.

به دنبال احساس چنین نیازِ شدیدی، عده ای از فاضلان و عالمان برجسته آن زمان، دور هم جمع می شوند، هم فکری می کنند و این نیاز را بررسی می کنند و با حمایت و تأیید مرجعیت آن زمان، این نشریه را به راه می اندازند و از آن روز این عده به عنوان «هیأت تحریریه» مجله نامیده می شوند.

هزینه و پشتیبانی مالی نشریه را گروهی از اخیار و نیکوکاران که در نوع کارهای خیر سهیم بودند، عهده دار می شوند. این عده که از تجّار تهران بودند، افرادی متدیّن، مطّلع، دلسوز و آگاه به زمان بودند؛ که هیأت مالی مجله را تشکیل می دادند و به مسایل مالی و خرج و دخل مجله، نظارت می کردند که اکثر آنان به رحمت حق پیوسته اند۷ و برخی دیگر در قید حیاتند و در حقیقت همگان جزو مؤسسان مجله بودند. بدین گونه بود که این مجله شکل گرفت و نخستین شماره آن در آذرماه ۱۳۳۷ شمسی منتشرشد و اینک آخرین شماره آن (شماره چهارم سال ۴۵) در تیرماه ۱۳۸۴ منتشر و تقدیم خوانندگان محترم می شود.

بنیان گذاران این مجله، با اخلاص بسیار بالا و نیّت پاک و به منظور خدمت به اسلام، این گام را برداشتند. اگر این چراغ، نزدیک به نیم قرن است که هنوز روشن است، اثر آن نیّت پاک و اخلاص است که اساس نامه این مجله، گواه بر این معناست؛ زیرا در آن قید شده بود که این مجله، یک مؤسسه غیرانتفاعی و خدمت در آن افتخاری است. همچنین در یکی از بندهای اساس نامه تأکید شده بود که این مجله هرگز نباید در خدمت اشخاص باشد و از شخص خاصی ترویج و تبلیغ کند.

نظر آیت اللّه العظمی بروجردی قدس سره درباره مکتب اسلام

در سال ۱۳۴۰ به دنبال رحلت آیت اللّه العظمی بروجردی قدس سره ، مجله مکتب اسلام، شماره سوم سال سوم (اردیبهشت) خود را به بزرگداشت این مرجع، اختصاص داد و ویژه نامه ای منتشر کرد که در آن زندگینامه، شخصیت علمی، خدمات فرهنگی و گام های بزرگ آن مرجع عظیم الشأن در حوزه علمیه قم، به تفصیل مطرح گردید. در این شماره (صفحه ۳۹) زیر عنوان بالا چنین می خوانیم:

اکنون که بحث ما، پیرامون آثار وجودی آیت اللّه فقید به پایان می رسد، لازم می دانیم نظر آن مرد بزرگ را درباره «مجله مکتب اسلام» منعکس سازیم:

هنگامی که این مجله دینی و علمی با سبک مخصوص خود و با امتیازات گوناگونی که دارد انتشار یافت، نامه ها و تلگراف های فراوانی از نقاط مختلف به محضر آیت اللّه ارسال گردید که همگی، حاکی از تأثیر فراوان مجله در افکار مسلمانان بیدار بود و همه، انتشار چنین مجله ای را از حوزه علمیه قم، به خدمت معظم له تبریک گفته بودند. آیت اللّه بروجردی قدس سره از این جریان به قدری خوشوقت شده بودند که بارها در مجالسی که جمعی از اصحاب ایشان بودند، مطالبی درباره لزوم ادامه نشر این مجله و تقویت آن می فرمودند.

در یکی از جلسات که آقازاده ارشد ایشان نیز حضور داشتند، خطاب به بعضی از افراد هیأت تحریریه که خدمتشان شرف یاب شده بودند، فرمودند:

من خود از دیرزمان قصد داشتم چنین نشریه ای از حوزه علمیه منتشر گردد و به سؤالات مختلف مسلمانان پاسخ داده شود؛ ولی گرفتاری ها و موانع گوناگون، تاکنون انجام آن را به طور مستقیم از طرف من ایجاب نکرده بود. تا اینکه دیدم شما همت کرده اید و چنین مجله آبرومندی با مطالب خوب و کاغذ مرغوب منتشر نموده اید. سعی کنید مطالب آن، هرچه بیشتر روان و ساده و در عین حال پرمغز باشد تا درخور فهم همه کس بوده باشد و از نوشتن مطالب مشکل و عبارات پیچیده پرهیز کنید. تلگراف و نامه هایی که برای من رسیده، حکایت می کند که اقدام شما (نویسندگان مجله مکتب اسلام) در مقابل مطبوعات و نشریات مفسد اخلاق و گمراه کننده، کاملاً به موقع و مفید واقع شده است.

بنابراین آیت اللّه تا در قید حیات بودند، کمک های «معنوی و مادی» فراوانی به مکتب اسلام نمودند و همه حاکی از این بود که آیت اللّه فقید با آن روشن بینی خاصی که داشتند، ضرورت وجود چنین نشریه ای را در اجتماع کنونی احساس می فرمودند و به همین دلیل هنگامی که مشکلی برای انتشار مکتب اسلام پیش می آمد، اقدام سریع و فوری برای حل آن می کردند.

نویسندگانِ نخستین و اعضای هیأت تحریریه اولیه این مجله که از برجستگان و فضلای حوزه علمیه آن روز بودند، عبارت بودند از: آقایان مکارم شیرازی، جعفر سبحانی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، نوری همدانی، واعظ زاده خراسانی، علی دوانی، محلاتی و جزایری. که برخی از آنان از مراجع معظم تقلید کنونی هستند.

و برخی دیگر که اسامی آنها در روی جلد شماره اول این مجله، بدینگونه چاپ شده است:

لطف اللّه صافی، سید موسی صدر، سید محمدحسین بهشتی، علی احمدی، سید موسی شبیری زنجانی، احمد آذری، سید مهدی روحانی، سید غلامرضا سعیدی، حسین شب زنده دار، علامه طباطبایی، محمد موحد لنکرانی، محمدجواد باهنر، علی قدّوسی، شهاب الدین اشراقی، عبدالمجید رشیدپور.

از سال چهارم و پنجم مجله، (سال ۴۰ و ۴۱) اعضای جدید هیأت تحریریه به نویسندگان مجله پیوستند و مقالات آنها در مجله چاپ شد. این نویسندگان عبارت اند از آقایان:

سید هادی خسروشاهی، علی حجتی کرمانی، زین العابدین قربانی، حسین حقانی، محمد مجتهد شبستری، رضا گلسرخی.

از سال دوازدهم مجله (سال ۱۳۴۹) گروه جدید دیگری به عضویت هیأت تحریریه مجله پیوستند که نگارنده این سطور نیز جزء این گروه بود. اعضای جدید عبارت بودند از:

هادی دوست محمدی، کامل خیرخواه، عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، سید محمدکاظم دانش(شهید)، علی اکبر حسنی، داوود الهامی، مهدی پیشوایی.

این نویسندگان در واقع نسل سوم هیأت تحریریه مجله بودند. در سالها و دهه های بعد، گروهی از نویسندگان و متفکران و اندیشمندان بزرگ اسلامی که رسما عضو هیأت تحریریه نبودند، عملاً به این مجله پیوستند و مقاله های متعددی در سال های مختلف از آن ها به چاپ رسید:

شهید مرتضی مطهری، شهید محمد مفتّح، سید غلامرضا سعیدی، عباس علی عمید زنجانی، سید مجتبی موسوی، دکتر احمد بهشتی، سید صدرالدین صدر بلاغی، محمود حکیمی.

گفتنی است که حضرت علامه طباطبایی قدس سره و آقای سعیدی از همان سال اول، همکاری را شروع کرده بودند و ادامه دادند و آقای دکتر احمد بهشتی تا امروز نیز، همچنان به همکاری صمیمانه و وفادارانه خود ادامه می دهند.

طی سالهای متمادی، گروهی از شاعران، پزشکان، استادان دانشگاه، روشنفکران متعهد، از داخل و خارج کشور، مقاله های علمی به مجله می دادند، مانند:

دکتر ابوتراب نفیسی (رئیس وقت دانشکده پزشکی اصفهان)، دکتر علی اکبر شهابی، دکتر احمد صبور اُردوبادی، دکتر محمدحسین حاجبی، احمد راد، مهندس ذبیح اللّه دبیر، دکتر علی پریور، دکتر سید مهدی صانعی و….

از میان این گروه، باید از پزشک گران مایه، جناب آقای «دکتر منصور اشرفی»، عضو کالج بین المللی جراحان، نام برد که بیش از سی سال، به صورت پیوسته، مقاله های ارزنده و سودمند بهداشتی و پزشکی (در حد استفاده عموم خوانندگان) به مجله ارسال می کنند که تاکنون چند مجموعه از آنها به صورت کتاب چاپ شده است مانند:

۱. بهداشت برای همه ۲. بهداشت شخصی.

بخش ها و ستون های مکتب اسلام

این مجله، غیر از مقاله هایی که با نام نویسندگان آنها چاپ می شد، صفحات و بخش های دیگری هم داشت که از سوی اعضای هیأت تحریریه تنظیم می شد؛ اما بدون نام بود که عبارت بودند از:

سرمقاله، سیری در مطبوعات، اخبار جهان اسلام و پاسخ به سؤالات.

این بخش ها خوانندگان زیادی داشت. سرمقاله ها که نوعا اختصاص به مسایل مهم داشت، معمولاً بسیار قوی و استوار و شیوا نوشته می شد و بسیار تأثیرگذار بود و گاهی در کشور، موج ایجاد می کرد. (نمونه هایی از سرمقاله ها را در ادامه، یاد خواهیم کرد).

درباره پاسخ به سؤالات، گفتنی است که هر روز تعداد انبوهی نامه به دفتر مجله می رسید که بخش قابل توجهی از آنها، سؤالات گوناگون علمی و مذهبی بود. بیشتر آنها که مربوط به مسایل خانوادگی و محرمانه بود و در مجله پاسخ یه این گونه سؤالات، خیلی مناسب نبود. بنابراین، دایره پاسخ به سؤالات، از طریق نامه به آنها پاسخ می داد؛ اما تعدادی که مهم بود و جنبه علمی داشت، در مجله پاسخ داده می شد. مجموع این پاسخ ها، سال های بعد، به صورت کتاب «پرسش ها و پاسخ ها» زیر نظر آیت اللّه مکارم شیرازی و آیت اللّه سبحانی چاپ و منتشر شده و آیینه ای است که نوع شبهات و سؤالات آن زمان را منعکس می کند.

مجله مکتب اسلام در خط روحانیّت و مرجعیّت

این مجله از بدو انتشار، در خط روحانیت و مرجعیت، و زبان گویای حوزه علمیه قم بوده و هست. با آنکه طی نیم قرن فعالیت مطبوعاتی، یک سطر آگهی چاپ نکرده (و صرفا با وجوه اشتراک خوانندگان اداره شده و می شود) و از هیچ شخص خاصی ترویج نکرده؛ اما همواره از روحانیت، دفاع و حمایت و تجلیل به عمل آورده است. چنانکه طی چند دهه، افزون بر نشر ویژه نامه هایی، به مناسبت رحلت برخی از مراجع بزرگ و متفکران و عالمان حوزوی مانند علامه طباطبایی قدس سره ، علامه امینی قدس سره و… همواره خبر درگذشت علمای بزرگ بلاد و زندگینامه و آثار علمی و خدمات فرهنگی آنان را منعکس می کند.

جایگاه مردمی و میزان تأثیرگذاری مکتب اسلام

مکتب اسلام از جایگاه مردمی و محبوبیّت مذهبی بسیار بالایی برخوردار و مورد حمایت معنوی حوزه علمیه قم و عموم روحانیّون بود و در میان تمام قشرها و صنف ها، اعم از دانشگاهی، حوزوی، بازاری، بزرگ سالان، جوانان، خواننده و مشتری داشت و تنها جایی که مکتب اسلام در آنجا راه نداشت «پادگان»ها بود و از ورود آن به شدت جلوگیری می کردند. نظامیانِ مشترک این مجله، در خارج از پادگان، آن را به دست می آوردند.

مجله، از طریق اشتراک و توسط پست -نه تک فروشی- و نیز از سوی نمایندگی های آن در سراسر کشور توزیع می شد (اکنون نیز همین گونه است). همه نمایندگان مجله، مطبوعاتی یا کتاب فروش نبودند، بلکه اکثریت قریب به اتفاق آنها نمایندگان افتخاری و داوطلب، از اصناف، بازاریان و صاحبان مشاغل مختلف بودند که به انگیزه دینی و صرفا به عنوان یک وظیفه اسلامی، این زحمت را عهده دار شده بودند و هیچ نظری به درصد نمایندگی نداشتند و اصولاً بسیاری از آنها وضع مالی خوبی داشتند و از این گونه مبالغ، بی نیاز بودند.

علاوه بر داخل کشور، هزاران خواننده در کشورهای آسیایی، اروپایی