خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل گستره ی مشارکت زنان در تاریخ اسلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل گستره ی مشارکت زنان در تاریخ اسلام :

۱- بیعت و هجرت

در طول تاریخ بشریت، هرگاه که مردم، فطرت الهی خویش را به باد فراموشی سپرده اند و به بیراهه های جهل و ظلمات ظلم درغلتیده اند، رب الناس، از باب لطف بیکران خویش، حجتی سوی آنان فرستاده تا با نور وجود خویش، ظلمات انبوه جامعه را بزدایند و افکار را منور سازند. این صاحبان خبر و رسولان الهی، واسطه ی فیض آن فیاض گردیده، هادی امت گمراه گشتند.

با ظهور ادیان در جوامع، آنان که، مال و مقام، چشم و گوش از آنان ربوده بود و بر قلب هایشان قفلها زده بود، کینه انبیا را به دل گرفته و از صاحبان تزویر، مدد می جستند تا سد راه الهی شوند و امت را از عبودیت خداوند منصرف کنند و برپای خویش به سجده وادارند. بزرگترین حربه ی صاحبان تزویر در فریب مردم، تحریف عقاید دین مطابق با فطرت بود. امت کلام خدا را که بر زبان پیامبر جاری بود، فریاد محبوس در درون خویش و مذکر میثاق فطری خالق می یافتند، چگونه امکان داشت دست از این حقایق بردارند مگر با تحریف معارفی که حجت های الهی بر مردم عرضه نموده بودند. بنابراین همیشه عالمان فریفته به زر و زور، با تزویر، امت را از سبیل الهی به بیراهه طاغوت می کشاندند و می کوشیدند تا نور فروزان الهی را خاموش سازند.

با ظهور دین جاودان اسلام نیز کسانی که، معارف اسلامی را مانع رسیدن به مال و جاه می یافتند، تلاش خویش را آغاز کردند و کوشیدند تا حقایق را خلاف آنچه که بود در اذهان بنمایانند. نادانان عالم نما نیز به عنوان هیزم کشان این توطئه دانسته یا ندانسته، موجب غلظت این ظلمات شدند. تنها زمانی که امام، امکان عرضه ی حقایق را می یافت با بوی خوش و دل انگیز اسلام ناب، جانها را به وجد می آورد و دیدگان همه را متوجه ی نور خیره کننده خویش می ساخت. یکی از امور مهمی که دین مقدس اسلام، عنایت خاص بر آن داشته، توجه به تعالی زنان است. زنان که مظهر رحمت خداوند رحیم بودند، گاه در تاریخ، مقهور قدرت مردان خودپرست قرار می گرفتند، مردانی که در رسیدن به لذایذ پست خویش، همه چیز را در خدمت خویش می طلبیدند، بنابراین جنس خاصی از انسانها را به اسارت می بردند و صاحبان رنگ و قوم خاصی را به بردگی خویش می گرفتند. با ظهور جامعه ی اسلامی، تمام تلاش بر آن بود که مردم، بدون تأثیر جنسیت یا رنگ و یا نژاد همگی بکوشند تا در سیر بسوی خداوند خویش به مقامی برسند که فرشتگان الهی آنان را سجده کنند و به مقام قرب، «فی مَقعَدِ صِدقٍ عِندَمَلیکٍ مُقتَدِر»^(۱) نایل گردند. در طی این مسیر زن با مرد تفاوتی ندارد چرا که روح الهی این سیر را در انسان برعهده داشت و شائبه دخالت جنسیت در روح الهی، اندیشه ای سخت خطاست.

با ظهور اسلام، زنان جانی تازه یافتند و با رهبری رسول اللّه صلی الله علیه و آله در صحنه های مختلف مسابقه رسیدن به کمال، حضور یافتند و گاه گوی سبقت را از بسیاری مردان نیز ربودند و مشمول آیه «السّابقون السّابقون اولئک المقربون»^(۲) شدند. پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله تلاش دیرینه ی شیفتگان مال و جاه برای تحریف حقایق احیا شد و یکی از نمونه های آن ممانعت از رشد و تعالی زنان بود که این تلاش یا در جهت منزوی ساختن زنان از صحنه ی جامعه ی اسلامی بود یا در جهت تبدیل نمودن زنان به عنوان وسیله تلذذ مردان بود تا تمام شرافت انسانی خویش را فدای شهوات حیوانی گردانند. و تنها در هر برهه از زمان که امت، تابع راهنمایان حقیقی خود می شدند، زنان چون دیگران جایگاه حقیقی خویش را می یافتند و در نتیجه راه کمال را درمی نوردیدند. نمونه آن تحولی بود که در انقلاب اسلامی ایران پدید آمد و رهبر این نهضت فریاد زد: «مبادا یک وقت اسلام بیاید در خانه را روی زنها ببندد و آن را قفل کند که دیگر بیرون نیایند. زنها در صدر اسلام توی میدان ها می رفتند… زنها در محفظه بمانند؟ چه کسی چنین چیزی به شما گفته است که باید اینطور باشد؟^(۳)» امام خمینی با این ندا، پرده های جهل را پاره کردند و زنان را به تلاشی چون کوشش زنان در صدر اسلام فراخواندند که نتیجه این هشدارها، حضور فعال زنان در صحنه های مختلف بود.بنابراین علاوه بر تلاشی که زنان جامعه جهت تهذیب نفس و پیراستن خود از رذایل می نمودند، در فعالیت های اجتماعی مختلف نیز شرکت می کردند. آنان ابتدا با حضور در راهپیمایی ها و گاه با طفلی در شکم یا جگر گوشه ای در آغوش بامشت و فریاد به مقابله با گلوله رفتند و چه بسیار مردان را که از غربت خویش در یاری روح اللّه خجل ساختند. آنان پس از مبارزه با دشمن، با رأی خویش بیعتی پولادین با امام امت بستند و بر وفای بر این بیعت، اسماعیل خویش را به کشتارگاه فرستادند و با دیدن اجساد مطهر شهید خویش، سر بر سجده ی شکر گذاشتند و با صفای باطن بر حسین علیه السلام سلام فرستادند و شرمگین با زینب علیهاالسلام سخن گفتند که آنان یک یا دو عزیز بیشتر به مسلخ عشق نفرستاده بودند و او در یک نیمروز، ناظر شهادت دو پسر، هفت برادر و پنج برادرزاده بود و پس از زجر دیدن کشته ی شریفترین مخلوقات در جهان هستی، بزرگترین حامی اسیران نیز بود. زنان این امت با یاد عاشورا با تمام توان در حمایت از انقلاب اسلامی کوشیدند، چرا که عمری را خطاب به عاشوراییان گفته بودند که «یالَیْتَنی کُنتُ مَعَکُمْ فَاَفُوزَ فَوْزا عَظیما» و حال صحنه ی اثبات صداقت در این ادعا فرا رسیده بود؛ تلاش برای سرنگونی طاغوت ۲۵۰۰ ساله، دفاع از آرمانهای انقلاب، مقابله تفکرات الحادی و التقاطی و … جلوه هایی از این فداکاریها بود. آنان با زبان و قلم، در روشنگری اذهان کوشیدند و مردان را در رزم با دشمن تشجیع نمودند. آنها با تشویق مردان برای حضور در جبهه ها و حمایت مادی از رزمندگان و برعهده گرفتن امدادرسانی و خدمات جبهه و همچنین مداوای مجروحان جنگ، عاملی بزرگ در پیروزی بر دشمن بودند. نمونه ای دیگر از سعی زنان که در پیروزی حق بر باطل، بسیار مؤثر بود، صبر جمیل آنها به عنوان خانواده های شهدا، معلولان، مفقودان و اسیران، یاور خانواده ی شهدا و جانبازان و مسؤولیت حفاظت از خانه و خانواده را در غیاب همسر رزمنده به عهده گرفتن را می توان نام برد.

البته گاهی مشارکت اجتماعی زنان در تعارض یا تزاحم با حقی الهی یا حق الناس قرار می گیرد و محدودیت هایی پسندیده و مطلوب می یابد که اگر این حدود مورد توجه قرار نگیرد، چه بسا از این همه تلاش، چیزی جز حب مال یا شیفتگی جاه و مقام برای زنان ما باقی نخواهد ماند. امام خمینی قدس سره نیز در این باره فرموده اند: «در نظام اسلامی، زن همان حقوقی را دارد که مرد دارد؛ حق تحصیل، حق کار، حق مالکیت، حق رأی دادن، حق رأی گرفتن و در تمام جهاتی که مرد حق دارد، زن هم دارای حق است. لیکن همانطور که چیزهایی به دلیل پیدایش فساد بر مرد حرام است و در زن هم مواردی است که به دلیل این که مفسده می آفریند، حرام است. اسلام خواسته است که زن و مرد حیثیت انسانی شان محفوظ باشد».

مقام معظم رهبری نیز تأکید فرموده اند: «اسلام می خواهد که رشد فکری و علمی و اجتماعی و سیاسی و بالاتر از همه فضیلتی و معنوی زنان، به حد اعلی برسد.^(۴)» خدای منان را شاکریم که با تحول عظیمی که انقلاب اسلامی ایران در زندگی زنان ما پدید آورد، دروازه هایی از سیر به سوی جایگاه حقیقی انسان به رویمان گشوده شد و از او خواستاریم تا توفیقمان دهد در ادامه ی راه نلغزیم و بر صراط مستقیم، پایدار بمانیم، زیرا چپ و راست، گمراهی است و تنها راه مستقیم الهی است که پیمودنش سزاوار وجود شریف انسانی می باشد. از خداوند منان عاجزانه می خواهیم تا در ادامه ی راه، توان اثبات صداقت خویش در دوستی قائم آل محمد صلی الله علیه و آله را نیز به ما عطا فرماید که هرگاه نامش را شنیدیم، به یاد یاری او قیام نمودیم و مکرر در دعای عهد خویش با او باز گفتیم که: «اللّهُمَّ اجْعَلْنی مِنْ اَنْصارِه وَ اَعْوانِه وَ الذّابینَ عَنْهُ وَ الْمُسارِعینَ اِلَیه فی قَضاءِ حَوائِجِه وَ الْمُمْتَثِلینَ لاَِوامِرِهِ وَ المحامینَ عَنْهُ وَ السّابِقینَ اِلی اِرادَتِهِ وَ المُسْتَشْهِدینَ بَیْن یَدیه» «خدایا مرا از یاران و یاوران او و از دفاع کنندگان از او قرار ده، سرعت گیران بسوی او در برآوردن حاجاتش و اطاعت کنندگان دستوراتش و مرا از حامیان او و سبقت گیران بسوی اراده ی او و در زمره ی شهدا در رکابش قرار ده.»

فصل اول: مشارکت سیاسی زنان

الف) حضور زنان در بیعت

درک اهمیت حضور زنان در بیعت های دوران پیامبر و ائمه علیه السلام ، مستلزم درنظر گرفتن بیعت بعنوان یکی از حساس ترین امور سیاسی اسلام است. در واقع در این بیعت ها، مسلمانان بیان می دارند که در هر شرایطی و زمینه ای از اوامر رهبری اطاعت خواهند کرد و در تبعیت از او، هیچ گونه سستی به خود راه نخواهند داد. در تمامی بیعت هایی که افراد با پیامبر و پس از آن با ائمه علیه السلام داشتند، می دانستند که اگر با رهبر، بیعت نمایند، دیگر حق تک روی و یا مخالفت با رهبری را ندارند. در تأیید این مطلب حضرت علی علیه السلام می فرمایند: «اِنَّما الْخِیارُ لِلْناسِ قَبْلَ اَنْ یُبایِعُوا»^(۵) مردم قبل از بیعت نمودن، مختارند ولی پس از بیعت و اعلام وفاداری نسبت به رهبر، حق تخلف از عهد خویش را ندارند. در همین باره نیز حضرت رسول صلی الله علیه و آله در جایی می فرمایند: سه گروهند که (مورد غضب الهی واقع شده) خداوند با آنان سخن نمی گوید؛ یکی از این سه گروه افرادی هستند که با رهبر خویش فقط به جهت منافع دنیوی بیعت می نمایند؛ اگر بواسطه ی بیعت به مطامع دنیوی خویش رسیدند، بر بیعت خویش پایدار می مانند وگرنه، دست از حمایت او برمی دارند و از بیعت، تخلف می نمایند.^(۶)

این عهدها و بیعت ها آنچنان مهم بودند که خداوند در قرآن اجر وفاداران بر بیعت را اجر بزرگی توصیف کرده و فرموده: «اِنَّ الَذینَ یُبایِعونَکَ اِنَّما یُبایِعونَ اللّه یَدُاللّه فَوقَ اَیدیهِم فَمَنْ نَکَثَ فانّما یَنْکُثَ عَلی نَفْسِه و مَنْ اَوفی بِما عَاهَد علیهِ اللّه فَسَیُؤتیهِ اَجرا عظیما^(۷)» آنانکه با تو بیعت می کنند، جز آن نیست که با خدا بیعت می نمایند دست خدا بالای دستهایشان است، پس هر که بیعت شکنی نماید، به زیان خود شکسته است و هر که به آن وفا کند، پس به زودی خداوند به او اجری عظیم خواهد داد.

اولین بیعت در زمان رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، عقبه ی اولی یا بیعه النساء است. این بیعت در زمانی واقع شد که مسلمانان به شدت از جانب کافران تحت فشار بودند. زمانی این فشارها به اوج خود رسید تا جایی که پیامبر صلی الله علیه و آله که عظمت صبر و استقامتش کوه را به تمسخر می گرفت با خدای خود این گونه می نالید که «اَللُّهم اِلَیْکَ اشْکُو ضَعْفَ قُوَّتی وَ قِلَّهُ حیلَتی وَ هَوانی عَلی النّاسِ یا اَرْحَمَ الرّاحِمین اَنتَ رَبُّ المُستَضْعَفینَ وَ اَنتَ رَبّی مَنْ تَکِلْنی؟» خدایا ضعف نیرویم و ناتوانی در تدبیرم و ضعفم را در میان مردمان، به درگاه تو عرضه می دارم. بار خدایا تو مهربان ترین مهربانانی، تو پروردگار ضعیفانی و تو رب من هستی، ای رب من، مرا در این شرایط دشوار و سخت به چه کسی واگذار می کنی؟

در همین زمان بود که چند تن از اهل یثرب به نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و پس از آشنایی با اسلام در بیعتی با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله شرکت نمودند، که این بیعت، بیعه النساء نامیده شد^(۸). در این بیعت، زنی به نام عفراء دختر عبیدبن ثعلبه حضور داشت که برخی از مورخان حضور او را در زمانه ای که زن از اولین حقوق فردی و اجتماعی خود محروم بوده، بسیار شگفت آور و مهم شمرده اند. بعد از این بیعت این گروه به یثرب بازگشتند و تبلیغات وسیعی را آغاز کردند. سال بعد، ۷۳ تن از مسلمانان^(۹)، از یثرب به مکه آمدند و آمادگی خود را برای اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله به ایشان اعلام نموده و با پیامبر صلی الله علیه و آله بیعت جدیدی بستند که به عقبه ثانی مشهور است. بنابر متون تاریخی، در این بیعت دوم نیز چند زن به نام های نسیبه دختر حارث انصاری و خواهرش، نسیبه دختر کعب از بنی خزرج، ام منیع و اسماء دختر عمروبن عدی حضور داشتند. این چند زن هم همراه با سایر بیعت کنندگان در شب سیزدهم ذی الحجه مخفیانه در منی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و با آن حضرت بیعت کردند که همان گونه که از فرزندان و خانواده ی خویش دفاع می نمایند، از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دفاع کنند. این بیعت در شرایط بسیار حساسی واقع شد، چرا که مشرکان پس از فهمیدن ماجرا به سرعت به سوی مسلمانان یثرب آمدند تا آنان را دستگیر کنند و شکنجه نمایند ولی مسلمانان که از نیت آنان مطلع شده بودند، به سرعت از مکه گریختند. بیعت با پیامبر، یک بار دیگر در جریان صلح حدیبیه تکرار شد. در زمانی که هنوز مکه پایگاه شرک بود و مشرکان گاه و بیگاه حملات سختی به مسلمانان وارد می نمودند، پیامبر به همراه گروه زیادی از مسلمانان به قصد انجام سفر حج، عازم مکه گردیدند، اما در بین راه متوجه شدند که قریش در شرایطی که مسلمانان هیچ سلاح جنگی به همراه نیاورده بودند، قصد حمله به کاروان آنان را دارند. در این وضعیت حساس و اضطراری، مسلمانان زیر درختی جمع شدند با پیامبر صلی الله علیه و آله بیعت نمودند تا از او اطاعت کنند و از اوامرش ذره ای تخلف ننمایند. به جهت اهمیت این بیعت آیاتی نازل شده است که در آن خداوند رضایت خویش را از بیعت کنندگان بیان می دارد: «لَقَدْ رَضِیَ اللّه عَنِ الْمُؤمِنینَ اِذْ یُبایِعُونَکَ تَحْت الشَّجره»^(۱۰) به تحقیق، خداوند از مؤمنین آنگاه که در زیر درخت با تو بیعت نمودند، راضی گردید. سلمه بن اکوع در این مورد می گوید: موقعیت آنچنان حسّاس بود که در واقع می توان این بیعت را بیعت مسلمانان بر مرگ نامید^(۱۱)، بدین معنا که آنها اعلام کردند که تا پای جان از او دفاع می کنند و در واقع اطاعت مطلق شان را از پیامبر بیان نمودند. لذا در ضمن روایتی هم که در تفسیر علی بن ابراهیم آمده بیان شده که مسلمانان در بیعت رضوان، عهد نمودند که در برابر اعمال و کارهای پیامبر صلی الله علیه و آله مطیع محض باشند و در هیچ امری با او مخالفت ننمایند.^(۱۲) در این بیعت خاص هم تعدادی از بانوان شرکت داشتند که از جمله ی آنها، نام این سه زن در منابع تاریخی ذکر شده است: ربیع بنت معوذ، ام هشام انصاریه و نسیبه دختر حارث^(۱۳).

بیعت دیگری که در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله انجام شد، در جریان فتح مکه اتفاق افتاد. با سقوط پایگاه شرک در مکه، مردم گروه گروه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله می آمدند و با آن حضرت بیعت می نمودند. در این بیعت تفاوتی بین زنان و مردان وجود نداشت و همان گونه که مردان با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بیعت می نمودند، زنان نیز بیعت می کردند. حضور زنان در این بیعت، بسیار گسترده بود و آیه ای نیز در همین ارتباط نازل شد. در این آیه اشاره می شود که زنان مؤمنه با پیامبر صلی الله علیه و آله بیعت نمودند مبنی بر اینکه بر خدا شرک نورزند، فضایل اخلاقی را رعایت نمایند، دزدی نکنند، زنا ننمایند، فرزندان خود را نکشند و نوزادان محصول زنا را به همسران خود نسبت ندهند. اوامر پیامبر صلی الله علیه و آله را در مورد نیکی پذیرفته و عصیان ننمایند و مطیع او باشند.^(۱۴) در ارتباط با مضمون بیعت پیامبر صلی الله علیه و آله با زنان، امام جواد علیه السلام می فرمایند: مضمون بیعت، اقرار و ایمان به خدا و تصدیق رسول خدا صلی الله علیه و آله بود.

نحوه ی بیعت نیز بدین صورت بود که رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند، ظرفی را پر از آب کنند و ایشان دست مبارک خود را در آب ظرف فرو بردند و بیرون آوردند و پس از آن، زنان به عنوان اقرار و ایمان به خدا و تصدیق رسول خدا صلی الله علیه و آله دست خویش را در همان آب فرو بردند و بدین گونه بیعت کردند.^(۱۵) لازم به ذکر است که شیوه ی بیعت پیامبر صلی الله علیه و آله با زنان به وضوح نمایانگر این امر است که اگر دین مقدس اسلام، بر حضور زنان در صحنه ی اجتماع و حمایت او از دین و رهبر دینی خود اصرار دارد، از سوی دیگر بر رعایت حدود و مرزهای لازم بین مردان و زنان در جامعه نیز تأکید می کند.

پس از دوران پیامبر صلی الله علیه و آله باز هم شاهد حضور زنان در مسأله بیعت برای خلافت حضرت علی علیه السلام هستیم. آن حضرت هجوم مردم برای بیعت با ایشان را چنین توصیف می فرمایند: «بَلَغَ مِن سُرورِ الناسِ بِبَیعَتِهِم ایّای اَنْ اِبتَهَجَ بِها الصَغیر وَ دَرج اِلیها الکَبیر و تَحامل نحوها العلیل و حَسَرَتْ اِلَیْها الکَعاب^(۱۶)» شادی مردم بر اثر بیعتشان با من بجایی رسید که بچه ها شاد گشتند و پیران با قدمهایی لرزان و بیماران با سختی و مشقت برای بیعت آمدند و دختران جوان نیز در بیعت شرکت نمودند.

بجاست در پایان این بخش از کلام امام خمینی قدس سره که از آغاز انقلاب، تلاش کرد تا چون صدر اسلام و به همان شیوه ی محمدی صلی الله علیه و آله «حض