خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل پیش درآمدی بر بحث عمومی و خصوصی در فرهنگ اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل پیش درآمدی بر بحث عمومی و خصوصی در فرهنگ اسلامی :

اینترنت

چکیده: حوزه خصوصی در فرهنگ اسلامی کوچک تر از قلمرو رایج در جهان معاصر، و حوزه عمومی گسترده تر از حد متعارف است . عدم رعایت این قلمروها شرعا گناه و قانونا جرم و قابل مجازات است . اما تمسک فراوان به امر به معروف و نهی از منکر و الزامات دیگر در حوزه عمومی سبب گسترش ریا و تظاهر در جامعه خواهد شد .

یکی از مهم ترین عوامل تعیین دامنه حوزه های عمومی و خصوصی، عامل فرهنگی به ویژه دین است . با اهتمام به زندگی خصوصی در ادیان ابراهیمی به ویژه اسلام، هویت انسانی فرد ارتقا می یابد . از دیدگاه اسلامی، ممیزات و قلمرو زندگی خصوصی چیست؟ آیا این قلمرو در جامعه ای که تحت ضوابط شریعت اسلامی اداره می شود، تغییر می کند و کوچک تر می شود؟ هرچند ریشه های تفکیک حوزه خصوصی از حوزه عمومی در متون اسلامی و آثار فقهی و اخلاقی به چشم می خورد، ولی مطالعه مستقل در این زمینه سابقه چندانی ندارد . ازاین رو به عنوان طرح بحث مقدماتی برای پاسخ گویی به پرسش یاد شده، آن را پیش درآمد نامیدیم .

۱ . خصوصی چیزی است که انسان می خواهد پنهان و غیرقابل دسترس دیگران بماند; یا آنچه تصمیم گیری درباره آن به گونه مستقل به عهده خود انسان می باشد . با ضابطه اول، آگاهی و نظارت دیگران منتفی می شود و با ضابطه دوم، ولایت و سرپرستی دیگران سلب می شود . حوزه عمومی حوزه ای است که در آن، چیزی پنهان و غیرقابل دسترس نیست و تدبیر و سازمان آن نیز به یک فرد و گروه اختصاص ندارد; این حوزه، منطقه اقتدار دولت است .

۲ . برابر ضوابط شریعت اسلامی، اصل بر «عمومی نبودن » است; یعنی قاعده با خصوصی بودن است، مگر خلاف آن اثبات شود . از سویی، از امور مرتبط با اشخاص نمی توان پرسید، مگر اینکه با دلیل اثبات شود که آن مورد از مصداق های حوزه عمومی است . از سوی دیگر، هر کسی بر زندگی و سرنوشت خود اختیار کامل دارد و دخالت دیگران در امور مرتبط با وی نیاز به دلیل معتبر دارد . اکنون باید پرسید دلیل های دینی، چه اموری را به صورت روشن از ممنوعیت تجسس و تفتیش یا دخالت دیگران استثنا کرده است؟

۳ . مؤمن کسی است که همه ابعاد زندگی خود را با ضوابط الاهی سازگار می کند . براین اساس، تفاوتی میان حوزه عمومی و خصوصی نیست . خداوند از زندگی خصوصی اشخاص آگاه است و مؤمنان آزادانه و با اختیار در تدبیر زندگی خصوصی و عمومی خود ضوابط الاهی را لحاظ می کنند . مؤمن موظف نیست گناهانی را که در زندگی خصوصی مرتکب شده و اثبات آن مجازات دنیوی دارد، به هیچ کس ابراز کند، به شرطی که در آن پایمال کردن حقوق دیگر مردم نباشد . همین که توبه کند کافی است; بلکه شرعا بهتر است آنرا آشکار نکند . در اسلام، رابطه انسان و خداوند مستقیم است . هیچ کس حق ندارد دین دار را در زندگی خصوصی خود به انجام وظایف دینی مجبور کند .

۴ . قرآن کریم آشکارا تجسس و تفتیش را از زندگی خصوصی مردم (چه مسلمان و چه غیرمسلمان) حرام دانسته و افزون بر آن، انتشار احوال شخص و ابعاد زندگی خصوصی دیگران را ممنوع دانسته است . در شریعت اسلامی، تجاوز به حریم زندگی خصوصی، تجسس و کنجکاوی در آن یا انتشار آن، نه تنها گناه محسوب می شود، بلکه مجازات دینوی نیز دارد . ازاین رو، ضمانت رعایت حریم زندگی خصوصی در یک جامعه اسلامی بیشتر است .

۵ . پی آمد از دو قاعده مهم سلطنت وعدم ولایت، آزادی مردم در زندگی خصوصی در چارچوب شریعت اسلامی است . در حریم زندگی خصوصی (خانه)، فرد مجاز است هر کاری انجام دهد، ولو معصیت باشد; تنها مجاز نیست به دیگران ضرر بزند . اما در حوزه عمومی در یک جامعه اسلامی – جامعه ای که احکام اسلامی جزئی از قانون آن است – محدودیت هایی در لباس، روابط جنسی، خوردن و آشامیدن، روابط اقتصادی و مسائل عبادی ساکنان آن دیده می شود . ازاین رو، حوزه خصوصی در فرهنگ اسلامی کوچک تر از قلمرو رایج در جهان معاصر و حوزه عمومی آن، گسترده تر از حد متعارف است . رعایت نکردن این قلمروها، شرعا گناه و قانونا جرم و قابل مجازات است . آنچه در حوزه عمومی رعایت آنها لازم است، ظاهر شریعت است; در صورتی که تنها خداوند یا وجدان انسانی، شایستگی ارزیابی باطن دیانت را دارند .

۶ . بر اساس فریضه مسلم امر به معروف و نهی از منکر، ساکنان جامعه اسلامی مجاز نیستند در حوزه عمومی مرتکب گناهی آشکار شوند یا تظاهر به گناه کنند و در صورت ترک واجبات یا ارتکاب محرمات ظاهری، باید منتظر ابراز نارضایتی یا تذکر زبانی و احیانا با شرایطی، تعرض فیزیکی مسلمانان باشند . اگرچه امر به معروف و نهی از منکر، اهرمی قدرتمند در دست مسلمانان برای نظارت و رویارویی با دولت های ستمگر و ضمانت نیکویی برای استمرار ضوابط و ارزش های اسلامی در میان بیشتر افراد جامعه است، با این همه، عدم رعایت دقیق شرایط آن می تواند حربه ای برای دخالت ناروا در زندگی خصوصی مردم بسازد و با سوء استفاده از آن، راه را برای نقض حقوق و آزادی های مشروع مردم هموار کند .

۷ . دایره حسبه یکی از نهادهای دولت اسلامی است که وظیفه آن، همگانی کردن و گسترش معروف و جلوگیری از ارتکاب منکر در جامعه است . دایره حسبه تمامی حوزه عمومی را فرا می گیرد . کار محتسب، کنجکاوی در فضای عمومی برای رعایت ضوابط و ارزش های دینی است . محتسب می تواند از اهرم های زیر برای پاکسازی فضای عمومی استفاده کند: اجبار بر انجام واجبات و برخی مستحبات و مباحات به شرط مصلحت عمومی، اجبار بر ترک محرمات، پاره ای مکروهات و مباحات به شرط مصلحت، تعزیر مجرمان و متخلفان به جریمه نقدی، حبس و مجازات بدنی . اختیارات بی حد و حصر محتسب، تهدیدی جدی برای حوزه خصوصی است و با وابستگی به آن، می توان تمامی آزادی عمل مردم در حوزه عمومی را از آنها گرفت .

۸ . اگر دولت دینی مشی توتالیتر یا دیکتاتوری در پیش گیرد، حوزه خصوصی چنین جوامعی بیشتر آسیب می بیند . در دولت های دینی مانند خلافت (در اهل سنت) و ولایت فقیه (در شیعه)، مصلحت، سلاح برنده ای است که به سادگی زندگی خصوصی مردم را درمی نوردد . به رسمیت شناختن مصلحت بدون حد و مرز و اختیارات مطلقه برای حاکم اسلامی، به معنای اجازه نقض زندگی خصوصی است . بدون پیش بینی کمترین حقوق ثابت قانونی – یعنی حقوق مطلقه آحاد مردم – که هیچ حکومتی به هیچ بهانه ای توان زیر پا گذاشتن آن را نداشته باشد، جامعه سالم نخواهد بود .

۹ . با تمسک فراوان به فریضه امر به معروف و نهی از منکر – بدون رعایت ظرایف آن – نهاد دولتی حسبه، اختیارات مطلقه حاکم دینی و بالاتر دانستن مصلحت نظام از احکام شرع، ظاهر شریعت با زور در جامعه مسلط می شود، اما به میزان استفاده از زور و اجبار، باطن دیانت و ایمان دینی تضعیف می شود و ریا، نفاق و تظاهر در جامعه شیوع می یابد . یک حوزه عمومی دین دار با حریم های خصوصی منافی شریعت، چه ارزشی دارد؟ فریضه امر به معروف و نهی از منکر باید در متن دین رحمت معنا شود و معنای آن، زمینه سازی و آسان کردن انجام معروف و ترک منکر است که بدون بازسازی وجدان دینی مردم محقق نمی شود . اجبار به ظاهر و عمل بدون درمان وجدان دینی ناسالم راه حل این مشکل نیست . پرداختن به دین داری دیگران، نیازمند تدوین قانونی است که کمترین امور ثابت و غیرقابل تاویل و تغییر زندگی خصوصی را به رسمیت شناخته باشد . دایره حسبه به جای اینکه نهادی دولتی باشد، می تواند از نهادهای جامعه مدنی باشد و توسط خود مردم اداره شود . اندیشه اسلامی با دولت مطلقه و مصلحت غیرمقید به مرزهای ثابت شرعی، بیگانه است . رسیدن به نقطه تعادلی که حوزه خصوصی در کنار حوزه عمومی در چارچوب ضوابط دینی، سلامت کارکرد لازم خود را داشته با