خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل عالمان شیعه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عالمان شیعه :

چکیده

هدف این مقاله آشنایی اجمالی خوانندگان محترم با شرح حال و چگونگی حیات علمی «فایل پاورپوینت کامل عالمان شیعه» است. از این رو، بخش پژوهش مؤسسه شیعه شناسی در هر شماره تعدادی از بزرگان شیعه را معرفی می نماید. در این قسمت، تعدادی از عالمان شیعی به اختصار معرفی شده اند.

¯ احمد بن علی عقیقی (؟ ۲۸۰ ق)

سید شریف ابوطالب احمد بن علی بن محمّد بن جعفر علوی عقیقی، از نوادگان امام سجّاد علیه السلام و از راویان حدیث شیعه و متخصص در علم انساب، ولادتش معلوم نیست، ولی وفات او سه سال پیش از

وفات معاصرش عقیقی عبیدلی(م۲۷۷ق) بود. بنابراین، وی در سال ۲۸۰ ه وفات نموده است. فرزند او، علی بن احمد عقیقی، صاحب کتاب الانساب و رجال العقیقی است که معروف به «عقیقی مطلق» می باشد؛ زیرا هرگاه در کتب رجالی، «عقیقی» به صورت مطلق با رمز «عق» ذکر شود، منظور پسر اوست. به گفته نجاشی، وی مقیم مکّه بود و از محدّثان کوفه حدیث بسیار شنید.

وی بخشی از تحصیلات خود را در کوفه گذراند و در آنجا به مقام استادی رسید و شاگردان چندی تربیت کرد. از جمله شاگردان او، احمد بن عبدون، محمّد بن ابراهیم جعفری و پسرش علی بن احمد عقیقی هستند. در مشترکات کاظمی آمده است: روایات او بیشتر از طریق فرزندش شناخته می شوند. نام استادان او در منابع نیامده است. در بعضی از منابع، احادیث او به طور مستقیم از امام صادق علیه السلام نقل شده اند، اما قطعا سلسله استادان او در این احادیث ذکر نگشته اند؛ زیرا دوران او با عصر امام صادق علیه السلام (م ۱۴۸ ق) نزدیک به یک قرن فاصله زمانی دارد. تصنیفات او به شرح ذیل می باشند: کتاب المعرفه، فضل المؤمن، تاریخ الرجال و مثالب الرجلین و المرأتین.(۱)

¯ احمد بن عبدالعزیز (؟ ۲۸۰ ق)

امیر ابوالعبّاس احمد بن عبدالعزیز بن ابی دلف عجلی کرجی، فرمانروای اسماعیلی مذهب، که به شعر و فلسفه نیز آشنا بود. ولادت او معلوم نیست، ولی وفات او در آخر جمادی الاولی سال ۲۸۰ ه اتفاق افتاد. جدّ او، ابودلف عجلی (م ۲۶۶ ق)، شاعر زبردست شیعی، صاحب تصنیفات ادبی و نخستین فرمانروا از خاندان امارت پیشه «عجلیان کرجی» در ناحیه «جبال» (بین همدان و اصفهان) بود.

از زندگی و حیات علمی وی اطلاعی در دست نیست، و این شاید بدان دلیل باشد که جنبه های سیاسی و فرمانروایی او بر شخصیت علمی اش برتری داشته اند. وی در آغاز، حکومت کاشان را عهده دار و در زمان او بود که موسی مبرقع، پسر امام جواد علیه السلام ، به قم آمد و از مواهب او بهره مند گردید. او سپس به امارت اصفهان رسید و مانند جدّ خویش، ابودلف، از اشتهار و اقتداری نمایان برخوردار شد. درباره مذهب او اطلاع کاملی نداریم، اما شواهد موجود نشان می دهند که وی شیعی اسماعیلی بوده است؛ زیرا احتمالاً به خاطر گرایش های اسماعیلی و مشرب فلسفی اش بوده که وی محمّد بن حسین دندان جهان بختان، فیلسوف شعوبی و بزرگ ترین بنیادگذار کیش «اسماعیلی» در ایران را دبیر خود قرار داده و حرمتی تمام برای او قایل بود. همچنین از اشعار ستایش آمیز برخی از شاعران شیعی همچون ابن علویه اصفهانی (م ۳۲۰ ق) نیز می توان تشیّع او را استنباط کرد.

از استادان، شاگردان و تألیفات او چیزی در منابع ذکر نشده است.(۲)

¯ ابوحنیفه دینوری (۲۱۰ ؟ ۲۸۲ یا ۲۹۰ ق)

احمد بن داود بن ونند نحوی لغوی مهندس منجّم، از رجال برجسته و کم نظیر امامیه و عالم به ادبیات عرب، لغت، حساب، هندسه، ستاره شناسی و گیاه شناسی بود و در تمام این علوم، تألیفاتی داشت. وی اصالتا ایرانی و اهل «دینور» یکی از آبادی های بلاد جبال نزدیک قرمیسین که با همدان قریب بیست فرسخ فاصله دارد بود. تولّد او در دهه اول قرن سوم هجری و وفات او در سال ۲۸۲ یا ۲۹۰ هجری در بغداد اتفاق افتاد. از او احادیث زیادی نقل شده اند و در علم رجال، فردی مورد اعتماد و معروف به راست گویی شناخته می شود.

وی در دو مکتب بصره و کوفه، به ویژه نزد ابن سکّیت (م ۲۴۳ ق) که به دلیل شیعه بودنش شهید شد درس خواند و تفکر شیعی داشت. وی با عبداللّه بن مسلم بن قتیبه دینوری کوفی (م ۲۷۶ ق) صاحب کتاب های المعارف، ادب الکاتب و الامامه و السیاسه، از علمای اهل سنّت و قاضی دینور، معاصر بود. ابوحیان توحیدی (م ۳۸۰ ق در شیراز) درباره دانش او می نویسد: در میان متقدّمان و متأخّران، سه نفر هستند که اگر دانشمندان چیره دست از آغاز دنیا تا پایان آن، اجتماع کنند و در وصف آن ها مطلب بنویسند، نمی توانند حق مطلب را ادا کنند. یکی از آن سه نفر، دینوری صاحب شرح حال است.

وی تألیفات زیادی از خود بر جای گذاشته که برخی از آن ها اکنون موجودند. مشهورترین اثر او کتاب اخبار الطّوال در موضوع تاریخ است. از دیگر آثار او، الشعر و الشعراء، کتاب البلدان، کتاب النبات، البحث فی حساب الهند، الجبر و المقابله، تفسیر القرآن، کتاب الانواء و اصلاح المنطق می باشد.(۳)

¯ ابوالعیناء (۱۹۱ ۲۸۳ ق)

ابوعبداللّه محمّد بن قاسم بن خلاّد بن یاسر بن سلیمان، معروف به «ابوالعیناء» که این لقب از سوی استادش، سعید بن أوس انصاری، به او داده شد ادیبی فصیح و شاعری نکته سنج و حاضر جواب بود. در سال ۱۹۰ ه در اهواز متولّد شد و به سال ۲۸۲ ه در ماه جمادی الثانی در بغداد دعوت حق را لبیک گفت و سپس جنازه اش را به سوی بصره منتقل نمودند. برخی نیز وفات او را در بصره می دانند؛ زیرا گفته می شود: وی در سال ۲۸۲ ه با هشتاد مسافر سوار بر کشتی شد و از بغداد عازم بصره گردید که در بین راه، کشتی با همه مسافرانش غرق شد، ولی او جان سالم به در برد، امام همین که وارد بصره شد، از دنیا رفت. وی اصالتا از «یمامه» (یمن) بود، اما زادگاهش اهواز و محل پرورش او بصره بود.

به گفته خطیب بغدادی، وی تحصیلات خود را بیشتر در بصره گذراند، اما پس از اینکه در سن چهل سالگی کور شد، از بصره به بغداد آمد و در آنجا سکونت اختیار نمود. وی از هوش و ظرافت بسیاری برخوردار بود و در بدیهه گویی و حاضرجوابی نظیر نداشت، به طوری که هیچ کس در برابر جواب تند و ساکت کننده او تاب مقاومت نداشت. در طنز و لطیفه گویی، به قدری مشهور شده بود که وقتی وارد قصر متوکّل گردید، خلیفه از او سؤال کرد: این خانه را چگونه می بینی؟ وی جواب داد: مردم خانه هایشان را در دنیا بنا می کنند، اما تو دنیا را در خانه ات بنا کردی!

از برخی از شواهد برمی آید که وی تمایلات شیعی داشت و به خاندان اهل بیت علیهم السلام محبت می ورزید، هرچند وی پیش از نابیناشدن، از کسانی بود که در جریان آزادسازی «ازدواج موقت» از سوی مأمون، با وی مخالفت کرد و توهین مسخره آمیزی که مأمون نسبت به خلیفه ثانی (عمر بن خطاب) روا داشت، وی را ناراحت کرد. اما گفته می شود: روزی میان او و یک مرد علوی مخاصمه درگرفت. علوی گفت: با من مخاصمه می کنی، با اینکه هر روز چندین بار «اللّهم صلّ علی محمّدٍ و اله» می گویی؟! ابوالعیناء گفت: «مِن الطیبینَ والطاهرینَ» را نیز در آخر می افزایم. (یعنی: صلوات، مخصوص اهل بیت علیهم السلام و علویان پاکیزه خصال است و شامل حال تو نیست.) وی پس از کورشدن، اعتقادش به اهل بیت علیهم السلام بیشتر شد؛ زیرا کوری خویش را در اثر نفرینی می دانست که عبداللّه بن حسن نسبت به جدّش خلاّد و نسل او روا داشته بود.

استادان او بزرگانی همچون ابوعبیده معمّر بن مثنّی (م ۲۰۹ ق) و عبدالملک بن قریب اصمعی (م ۲۱۶ ق) و ابوزید سعید بن أوس انصاری (م ۲۱۵ ق) بوده اند. از شاگردان روایی او، احمد بن محمّد بن عیسی مکّی، ابوعبداللّه حکیمی و محمّد بن یحیی صولی را می توان نام برد. بیشتر روایاتی که منسوب به او هستند، حکایات و لطایف هستند و کمتر حدیث مسند در آن هاست. از تألیفات او مانند دیوان ابی العیناء و أخبار ابی العیناء هیچ اثری بر جای نمانده است.(۴)

¯ ابن رومی بغدادی (۲۲۱ ۲۸۳ ق)

ابوالحسن علی بن عبّاس بن جریج (جور جیوس)، معروف به «ابن رومی»، از شاعران کبیر و از فحول هشت گانه علم بلاغت که به علم افلاک نیز آشنایی داشت. تبار او رومی الاصل بود، وی به سال ۲۲۱ ه در بغداد متولّد شد و در همان جا نشو و نما پیدا کرد. وفات او در روز چهارشنبه ۲۸ جمادی الاولی سال ۲۸۳ ه نیز در بغداد اتفاق افتاد. او بدنی نحیف و بیمارگونه داشت و در همه عمر از خوشبختی نصیبی نبرد. پدرش رومی الاصل و مادرش ایرانی الاصل بود. هنوز کودک بود که پدرش درگذشت. به همین دلیل، در دیوانش، مرثیه مادر و سایر خویشانش هست، اما مرثیه پدر نیست. زن و سه فرزند او در زمان حیات او درگذشتند. جدّ او از موالیان دربار عبّاسی بود، اما او به خاطر زودرنجی و طبع ظریفش، نسبت به بنی عبّاس ناسزا می گفت. وی از اصحاب امام هادی علیه السلام و از شاعران ویژه آن حضرت به شمار می آمد. در یکی از اشعارش، خاک قدم امیرالمؤمنین علی علیه السلام را سرمه چشمش معرفی کرده است. در سروده هایش دارای سبک های عجیب و در استخراج معانی نادره، صاحب ابتکارات بی نظیر بود. مذهب او در شعر «مذهب شاعران معانی» بود؛ همچون متنبّی (م ۳۵۴ ق) و دیگران که بیشتر به زیبایی معنا توجه داشتند تا به زیبایی شیوه.

وی در اشعار خود، نسبت به درباریان عبّاسی طعنه های بسیار داشت. از این رو، یکی از وزیران معتضد عبّاسی به نام ابوالحسین قاسم بن عبیداللّه در مجلسی که ترتیب داده بود، وی را با خوراندن «خشکناجه» (بیسکویت) مسموم کرد و او این مسمومیت را فی المجلس احساس کرد. به همین دلیل، از جلسه برخاست و در حال رفتن بود که وزیر به او گفت: کجا می روی؟ گفت: همان جا که تو مرا فرستادی. وزیر گفت: پس سلام مرا به پدرم برسان. گفت: مسیر من به جهنم نیست. وی چند روز پس از این ماجرا کشته شد.

سیّد بن طاووس در فرج المهموم، وی را به عنوان یکی از ستاره شناسان بنی نوبخت معرفی کرده و به او لقب «شیعی» داده است. آقا بزرگ طهرانی در معرفی کتاب نبذه من دواوین الشیعیه، نام او را به همراه شاعران معروفی همچون حمیری، ابوالعلاء معرّی، وجیه الدوله حمدانی و علی بن بسّام، به عنوان شاعر شیعی ذکر کرده است.

از شاگردان معروف و شیعی او، ابوالعباس احمد بن عبیداللّه ثقفی (م ۳۱۹ ق) بود که در فضیلت بنی هاشم و نکوهش بنی امیّه، رساله ای نگاشت و صاحب کتاب اخبار ابن الرومی است. همچنین از جمله معاصران یا شاگردان دیگر او، ابوالعبّاس عبداللّه بن محمّد معتز (م ۲۶۹ ق) بود که از شاعران مشهور زمان خود و صاحب تصانیف متعدد به شمار می آمد و جز به اندازه یک شبانه روز، خلافت عبّاسی را به عهده نداشت. همچنین یکی دیگر از شاگردان او ابوعثمان سعد بن حسین ناجم (م ۳۱۴ ق) بود که بیشتر اشعار ابن الرومی را نقل کرده است. ابوالحسن علی بن عبّاس نوبختی (م. ۳۲۴ ق)، یکی دیگر از شاگردان او، قطعات زیبایی از اشعار ابوعباده بحتری و ابن رومی را روایت کرده است.

از آثار ابن رومی، دیوانی است که به نام دیوان ابن الرومی معروف است و در هند و مصر به چاپ رسیده.

بسیاری از دانشمندان بزرگ همچون ابن سینا و کامل گیلانی قطعاتی از دیوان او را برگزیده و شرح کرده اند. مقام شامخ و بلند ابن رومی باعث شده است تا برخی از دانشمندان اسلامی همچون عبّاس محمود عقّاد و نیز بعضی از مستشرقان مانند رفون گست (

Rhuvon Guest

)به نوشته های او روی آورده، درباره حیات علمی او کتاب هایی بنگارند.

گفتنی است درباره ابن رومی علی رغم شأن و منزلت علمی اش، نکوهش هایی نیز به عمل آمده. مرزبانی با اینکه اشعارش را به خاطر معانی بلندش، درخور فهم همگان نمی داند، اما در نکوهش او می گوید: «سراغ نداریم که وی یکی از رؤساء یا مرئوسان را مدح کرده باشد.» شاید به همین دلیل، قاضی نعمان مصری (م ۳۶۳ ق)، صاحب کتاب دعائم الاسلام، در ردّ او رساله ای نوشته است؛ چنان که هجویات مشهور ابن رومی نسبت به ابوالمحاسن اخفش اصغر (م. ۳۱۵ ق) نیز دلالت بر همین مطلب دارند.(۵)

¯ خزاعی کوفی (۱۷۲ ۲۸۳ ق)

ابوالحسن علی بن علی بن رزین بن عثمان بن عبدالرحمن بن عبداللّه بن بدیل بن ورقاء الخزاعی، از راویان معتبر شیعه و اصحاب ویژه امام رضا علیه السلام ، برادر ابوعلی دعبل خزاعی (۱۴۸۲۴۶ ق)، شاعر معروف اهل بیت علیهم السلام بود. تولدش در سال ۱۷۲ ه و وفات او به سال ۲۸۳ ه در سن ۱۱۱ سالگی اتفاق افتاد. در سال ۱۹۸ ه در طوس خدمت امام رضا علیه السلام رسید و با برادرش دعبل، تا سال ۲۰۰ ه نزد آن حضرت تشرّف داشت. در این مدت، احادیث زیادی از آن حضرت شنید که آن ها را در کتابی بزرگ به نام کتاب الحدیث یا مسند الرضا علیه السلام گردآورده است. از او حدیثی از امامان دیگر سراغ نداریم؛ زیرا وی به همراه برادرش دعبل، در سال ۲۰۰ ه به قم آمد و امامان دیگر را ملاقات نکرد. وی دارای فرزندی بود به نام اسماعیل بن علی خزاعی که تمام روایات او از طریق پسرش نقل شده اند. پسرش صاحب کتاب تاریخ الائمّه است و در علم رجال، فردی «مختلط» و «کذّاب» معرفی شده. از این رو، روایات اسماعیل از پدرش، کمتر مورد پذیرش هستند. به گفته ابن ندیم در فهرست، خاندان خزاعی همه شاعر بودند. پسر عموی او ابن ابی الشیص و همچنین برادرزاده اش حسین بن دعبل و نیز جدّ او ابن رزین هر کدام دارای دیوان اشعار هستند.(۶)

¯ سعید بن خراش مروزی (؟ ۲۸۳)

الحافظ ابومحمّد عبدالرحمن بن یوسف بن خراش المروزی البغدادی، از حافظان بزرگ و از رجالیان برجسته شیعه بود. از تاریخ ولادت او اطلاعی در دست نیست، اما وفات او در پنجم رمضان سال ۲۸۳ ه. در بغداد شد. وی برای کسب حدیث، بسیاری از سرزمین های اسلامی را زیر پا گذاشت. از این رو، ملقّب به «رحّاله» است. دانشمندان اهل سنّت مانند خطیب بغدادی و ذهبی با اینکه وی را به دلیل آنکه مثالب شیخین را استخراج کرده است، فردی رافضی معرفی می کنند، اما از وی با اوصافی همچون «حافظ»، «صاحب معرفت»، «بارع» و «ناقد» تجلیل به عمل آورده و سپس اذعان کرده اند که کسی حافظ تر از او نبوده است. وی به اعتقاد همه دانشمندان شیعه و سنّی، نه تنها در علم حدیث فردی کاملاً مورد اعتماد است، بلکه جرح و تعدیل های او نسبت به راویان دیگر نیز مورد استناد قرار می گیرد.

وی نزد استادانی همچون نصر بن علی جهضمی و احمد بن ابراهیم دورقی حدیث شنید. از شاگردان معروف او ابوالعبّاس احمد بن عقده (۲۴۹۳۳۳ ق) بود که کتاب رجال ابن عقده بر اساس گفته ها و نوشته های ابن خراش شکل یافته است. از شاگردان دیگر او، ابوسهل القطان و بکر بن محمّد صیرفی را می توان نام برد.

تألیفات او رجال ابن خراش، مثالب الشیخین و الجرح و التعدیل هستند.(۷)

¯ ابن هلال ثقفی کوفی (؟ ۲۸۳ ق)

ابواسحاق ابراهیم بن محمّد بن سعید بن هلال بن عاصم بن سعد بن مسعود، محدّث و تاریخ نگار شیعی عرب، تاریخ ولادتش در دست نیست، اما به قرینه اینکه وی از اصحاب صادق علیه السلام بود، عمری طولانی داشت؛ زیرا وفات او به سال ۲۸۳ ه در اصفهان اتفاق افتاد. وی اصالتا کوفی بود، ولی در اصفهان اقامت داشت. نسبت او به سعد بن مسعود ثقفی، عموی مختار بن ابی عبیده ثقفی برمی گردد که