خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تقسیم بندی علوم (۱)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تقسیم بندی علوم (۱) :

تقسیم بندی علوم

ملاک ها و معیارهای تقسیم بندی علوم، طی قرون و اعصار تاکنون، در میان دانشمندان، متفاوت و متغیر بوده است . برخی تقسیم بندی ها بر مبنای «غایت » ، و برخی دیگر بر حسب «ابزاری » و «غیر ابزاری » بودن علوم بوده است .

در تمدن اسلامی، در خلال قرنهای سوم تا نهم هجری، که علم و معرفت تا حدودی در اوج رشد و ارتقای خود بود، کتابهائی تالیف یافت که به صورت دائره المعارفی، مجموعه معلومات زمان را ارائه می دادند .

«احصاء العلوم » «فارابی » (م ۳۳۹) «جوامع العلوم » «شعیا بن فرینون (م ۳۹۳) «مفاتیح العلوم » «کاتب خوارزمی » ، «ارشاد القاصد الی اقصی المقاصد» ، «محمد بن ابراهیم سنجاری » (م ۷۴۹)، «مقدمه ابن خلدون » (م ۷۸۴)، «مفتاح السعاده » ، «طاش کبری زاده » (م ۹۶۸)، نمونه هایی از این نوع تالیفات بشمار می روند .

در این کتابها مجموعه علوم موجود در زمان مؤلفان، یادآوری شده و تقریبا همه موضوعات آنها ذکر می شود بجز دو نفر از مؤلفان نامبرده، چندان تقسیم بندی متعارفی از علوم یادآوری نمی شوند . این مؤلفان، علوم را در سایه یک وحدت مشاهده می کردند .

«… از وحدت علوم مختلف، به علوم گوناگون، همچون شاخه های یک درخت نظر می کردند که رشد می کند و موافق با ماهیت همین درخت، برگ و بر می دهد . درست به همین صورت که شاخه درختی به صورتی نامحدود رشد نمی کند، همین طور هم هر علم باید تا حدی تعلیم شود و از آن تجاوز نکند . مؤلفان قرون وسطائی اسلام، دنبال کردن شاخه ای از علم را در خارج حدود مقرر آن – که نتیجه آن ویران شدن هماهنگی و نسبت میان اشیاء است – کار بیهوده و حتی نامشروع می دانستند و می گفتند بدان بماند که یکی از شاخه های درخت به صورت نامحدود نمو کند و تطور نماید و نظم و آهنگ درخت را بر بیاندازد، وسیله ای که با آن نسبت و هماهنگی علوم محفوظ بماند . طبقه بندی علوم که دانشمندان مسلمان به آن توجه فراوان داشتند، به این ترتیب چشم انداز هر علمی در داخل طرح کلی معرفت، قرار می گرفت » ^(۱) .

ملاکهای تقسیم بندی علوم

معمولا معیارها و ملاکهائی که دانشمندان، علوم را بر مبنای آن تقسیم بندی کرده و علم را بر مبنای آن تعریف می کنند، عبارت است از «تحدید موضوع، غایت، و روش و متد» .

به وسیله ی یکی از این سه معیار، جایگاه، منزلت و ارزش علمی تعیین می شود و در نتیجه درجه بندی، تقسیم و مرتبت علم روشن می گردد ^(۲) .

ولی تنها دانشمندان اسلامی علوم را گاهی از منبع معرفتی (بمانند ابن خلدون) تقسیم بندی کرده و احیانا «غایت » را برای تقسیم علوم مد نظر قرار داده اند و احیانا چنین به نظر می رسد که بعضی از مؤلفان، علوم را بر مبنای «ابزاری » (مقدمه ای) و «غیر ابزاری » بودن آن تقسیم کرده اند و بر مبنای آن، مجموعه علوم را در تالیفات خود جمع آوری کرده اند .

شاید «فارابی » ، نخستین کسی باشد که به تقسیم بندی علوم از این راه دست زده است . او، در کتاب «احصاء العلوم » خود گرچه در مقام شمارش مجموعه علوم معروف زمان خود بوده و به همین جهت «معلم دوم » لقب گرفته است ^(۳) . که به مجموع علوم زمان خود آگاهی داشته است . اما، او، در شمارش علوم، ابتداء از علوم ابزاری بمانند لغت، نحو و منطق یاد می کند و سپس به ذکر دیگر علوم می پردازد .

اینک تقسیم بندی علوم مطابق آنچه در «احصاء العلوم » آمده است، بیان می گردد:

تقسیم بندی علوم از نظر فارابی

۱ . علم زبان مشتمل بر هفت بخش:

۱ . علم الفاظ مفرد .

۲ . علم الفاظ مرکب .

۳ . علم قوانین الفاظ مفرد .

۴ . علم قوانین الفاظ مرکب .

۵ . علم قوانین درست نوشتن .

۶ . علم قوانین درست خواندن .

۷ . علم قوانین اشعار .

۲ . علم منطق مشتمل بر هشت بخش:

۱ . قوانین مفردات معقولات و الفاظ نماینده آنها [به عربی مقولات، به یونانی «کانگوریاس » (قاطیفوریاس)] .

۲ . قوانین معقولات مرکب و الفاظ نماینده آنها [به عربی «عبارت » به یونانی «پری ارینیاس » (باری ارمیناس)] .

۳ . قوانین سنجش قیاسهای مشترک در صناعات خمس [به عربی «قیاس » به یونانی «انالوتیکای اول » (آنالوطیقا الاولی)] .

۴ . قوانین امتحان گفتارهای برهانی [به عربی «برهان » به یونانی «آنالوتیکای دوم » (آنالوطیقاالثانیه)] .

۵ . قوانین امتحان گفتارهای جدلی [به عربی «کتاب مواضع جدل » به یونانی «توپیکا» (طوبیقا)] .

۶ . قوانین اموری که ممکن است مایه انحراف از حق و تولید اشتباه شود و چگونگی جلوگیری از آنها و این بخش را به یونانی «سوفیستیکا» (سوفسطیقا) می نامند که معنی آن حکمت شنیده شده است .

۷ . قوانین آزمودن و سنجیدن گفتارهای خطابی و بحث در امور مربوط به صناعت خطابه [به عربی «خطابه » و به یونانی «رتوریکا» (ریطوریقا)] .

۸ . قوانین سنجش اشعار و گفتارهای شعری و بحث در اقسام شعر [به عربی کتاب «شعر» به یونانی «پوئیتکا» (یویوطیقا)] .

۳ . علم تعالیم ^(۴) مشتمل بر هفت بخش:

۱ . علم عدد . نظری عملی .

۲ . علم هندسه نظری عملی .

۳ . علم مناظر .

۴ . علم نجوم علم نجوم تعلیمی در بحث اشکال و حرکات اجرام فلکی و زمین علم احکام اجمالی نجوم در دلالتهای کواکب بر حوادث آینده .

۵ . علم موسیقی نظری عملی .

۶ . علم اثقال در تعیین اوزان و بحث در اصول افزارهایی که برای برداشتن اجسام سنگین به کار می رود .

۷ . علم حیل (مکانیک) که از آن جمله جبر و مقابله و معماری و مهندسی و علم ساختن آلات نجوم و آینه ها و ظرفهای عجیب و نظایر اینها .

۴ . علم طبیعی و علم الاهی:

علم طبیعی (فیزیک) مشتمل بر هشت بخش:

۱ . بحث در آنچه میان اجسام طبیعی مشترک است .

۲ . بحث در اجسام بسیط، نیز بحث در عناصر اجسام مرکب .

۳ . بحث در پیدا شدن و نابود شدن (کون و فساد) اجسام طبیعی .

۴ . بحث در اعراض و انفعالات مختص به عناصر .

۵ . بحث در اجسام ترکیب یافته از عناصر .

۶ . بحث در معادن .

۷ . علم گیاهان .

۸ . علم جانوران .

علم الاهی یا مابعدالطبیعه مشتمل بر سه بخش:

۱ . بحث در موجودات و اشیاء از لحاظ وجود .

۲ . بحث در اصول و مبادی براهین در علوم نظری خاص: مبادی علم منطق، مبادی علوم تعالیم (ریاضیات) و مبادی علم طبیعی .