خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سیمای انسان صالح

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سیمای انسان صالح :

هر موجودی را کمالی است که هدف خلقت وی و به تبع آن هدف تربیتش رسیدن بدان ست با این تفاوت که کمال بعضی موجودات در فطرت آن با وجود مقارن افتاده است; بدین معنی که از ابتدا در نوع خودشان کامل آفریده شده اند، و برای نیل به کمال نیازی به کمک و سرپرستی ندارند، ولی کمال بعضی موجودات متاخر از وجودشان می باشد یعنی بعد از این که وجود پیدا کردند، هنوز راه درازی برای رسیدن به مرحله کمال در پیش دارند و به قول خواجه نصیرالدین طوسی ^(۱) آنها را حرکتی بود از نقصان به کمال و بالاخره، موجوداتی چون آدمی که کمالشان از وجود متاخر است، در حرکت از نقصان به کمال، به کمک اسبابی که بعضی مکملات باشند و بعضی معدات محتاج اند ^(۲) .

بنابراین، تربیت محصول مراقبتی است که از نشو و نمای آدمیزاد در جریان رشد وی یعنی سیر به سوی کمال به عمل می آید. تربیت عمل عمدی فردی رشید است که می خواهد رشد را در فردی که فاقد; ولی قابل آن است، تسهیل کند.

قابل تربیت بودن انسان

امروز با توجه به پیشرفت دانش آموزش و پرورش در جهان و با وجود تجارب ارزنده ای که بشر در این باره اندوخته است، این حقیقت ثابت شده است که اخلاق و روحیات اشخاص در سایه تربیت قابل تغییر است و از لحاظ ادیان الهی نیز نسل بشر قابل تربیت است و گرنه تمام دستورهای پیامبران لغو می شد، زیرا اینها همه برای تربیت نفوس انسانهاست.

آیات و احادیثی که می توان در این باره بدانها استناد کرد، بسیار است از جمله آیات

«و نفس و ما سویها فالهمها فجورها و تقویها قد افلح من زکیها و قد خاب من دسیها» ^(۳) .

«قسم به جان آدمی و آن کسی که آن را (آفریده و) منظم ساخته، سپس فجور و تقوا (شر و خیرش) را به او الهام کرده است که هرکس نفس خود را پاک و تزکیه کرده، رستگار و آن کس که نفس خویش را با معصیت آلوده ساخته، نومید و محروم گشته است » .

این آیات به خوبی نشان می دهد که نفس آدمی تربیت پذیر است و سعادت انسان در گرو تلاشهای فردی و جمعی است که برای تعلیم و تربیت بنی آدم صورت می گیرد.

و نیز در آیه

«و الله اخرجکم من بطون امهاتکم لا تعلمون شیئا و جعل لکم السمع و الابصار و الافئده لعلکم تشکرون » ^(۴) .

«خداوند از شکم مادرانتان بیرونتان آورد و چیزی نمی دانستید و شما را گوش و دیدگان و دلها داد شاید شکرگزار باشید» .

و اما در حدیث معروف نبوی

«کل مولود یولد علی الفطره فابواه یهودانه و ینصرانه و یشرکانه » ^(۵)

«هر مولودی با فطرت مذهبی و معرفت الهی متولد می شود که پدر و مادر او را به آئین یهودیت و نصرانیت و شرک بار می آورد»

تلویحا به امکان تربیت اشاره شده است و انسان را از لحاظ فرهنگی، اجتماعی و اعتقادی محصول تعلیم و تربیت یا نفوذ بزرگسالان در خردسالان می داند.

امیرمؤمنان علی علیه السلام به فرزندش امام مجتبی علیه السلام فرمود:

«انما قلب الحدث کالارض الخالیه ما القی فیها من شئ قبلته. فبادرتک بالادب قبل ان یقسو قلبک و یشتغل لبک.» . ^(۶)

«قلب کودک مانند زمین خالی از بذر و گیاه است هر تخمی که در آن افشانده شود، به خوبی می پذیرد (فرزندم) از دوران کودکی تو استفاده نمودم و خیلی زود در پرورش تو قیام کردم پیش از آن که دل تربیت پذیرت سخت شود و مطالب گوناگونی عقلت را اشغال نماید» .

فلسفه تربیت انسان

انسان از بدایع عالم خلقت، بلکه بدیع ترین مخلوق این عالم است با وجود این; فطرتا کمال وی از وجودش متاخر است. نوزاد انسان بالقوه انسان است نه بالفعل، به علاوه میزان تاخیر کمال آدمی نسبت به وجودش از هر موجود دیگر بیشتر است. دانشمندان بدین نکته اشاره کرده اند که نوزاد آدمی از نوزاد هر حیوان دیگری زبون تر و در برآوردن نیازهای خود ناتوان تر است و در عین حال، رشد وی هم کندتر است. و در این وضع استثنائی آدمیزاد حکمتی نهفته است و اگر آدمی بزرگسال به دنیا می آمد، «موجودی احمق و ابله » بود و نمی توانست حتی چیزی بخورد یا راه برود. در دوران طفولیت که کودک با استفاده از معلوماتی که از طریق حواس خود کسب می کند به طور همزمان در زمینه های تشکیل رفتار انسانی و تشکل عقلی توفیق حاصل می کند، پس این ناتوانی دلیلی دارد «و چنین می نماید که خردسالان تنها از آن جهت کودک و ناتوان آفریده شده اند که درسهای مقدماتی و اساس زندگی را بدون خطر بیاموزند» ^(۷) .

کودک که هم از نظر خواهشها و هم از لحاظ توانائیهای خود محدود است، ابتدا زیر حمایت بزرگسالان قرار دارد این وضع به وی اجازه می دهد که آسانتر رشد کند این علامت مشیت الهی است «در همان حال که آفریدگار این اصل فعالیت را به کودکان عطا می کند با دادن اندک قوتی به آنان، مواظب آن است که خطر فعالیتهایشان ناچیز باشد» ^(۸) .

حیوانات برای وصول به کمال لایق نوعی خود احتیاج به تعلیم و تربیت ندارند، خداوند غرائزی به هر یک عطا فرموده که در تمام مراحل زندگی، آنها را رهبری می کند ولی بشر به آموزش و پرورش و فراگرفتن بسیاری از مطالب احتیاج دارد و اگر با روشهای صحیح تربیت نشود، به کمال لایق انسانیت نمی رسد و هرگز استعدادهای درونیش از قوه به فعلیت نمی آید، جوانه های رشد نیافته بی شماری در سرشت آدمیزاد نهفته است که باید در جریان کودکی و نوجوانی موجبات رشد آنها با توسعه هر یک از استعدادهای طبیعی وی در ابعاد بایسته اش فراهم شود و مراقبت کامل به عمل آید، تا امکانات بالقوه اش متناسب با نیازها با توجه به هدف غائی وجودش فعلیت یابد و در پرتو آن بتواند سرشت خویش را تحقق بخشد. حیوانات این منظور را به طور ناخودآگاه برآورده می کنند ^(۹) .

به همین جهت نوزاد آدمی باید سالیان دراز تحت مراقبت مربیان و معلمان بسر برد.

در اهمیت تعلیم و تربیت همین بس که تحقق گوهر آدمی بدان بستگی دارد، مراقبتهائی که تحت عنوان تعلیم و تربیت در مورد فرزند آدم اعمال می شود، شرط لازم رسیدن آدمی به مرحله کمال است. نوزاد آدمی هرچند آدمیزاده است، اما آدم نیست. بشر تنها با تعلیم و تربیت آدم تواند شد. چنانکه تربیت صحیح ببیند فرشته خوی گردد و اگر از آن بی بهره ماند، نه تنها استعدادها و امکانات بالقوه اش به هدر می رود، بلکه به مرتبه بهائم بل پائین تر از آن، تنزل پیدا می کند.

غزالی می گوید:

«پس تو را حقیقت خود طلب باید کرد: تا خود چه چیزی، و از کجا آمده ای و کجا خواهی رفت، و اندرین منزلگاه به چه کار آمده ای و تو را برای چه آفریده اند، و سعادت تو چیست و در چیست، و شقاوت تو چیست و در چیست؟ و این صفات که در باطن تو جمع کرده اند، بعضی صفات ستوران و بعضی صفات درندگان و بعضی صفات دیوان و بعضی صفات فرشتگان است تو از این جمله کدامی؟ و کدام است که آن حقیقت گوهر توست و دیگران عاریت عاریت اند که چون این ندانی سعادت خود طلب نتوانی کرد» ^(۱۰) .

سپس هشدار می دهد که آدمی با اشتغال به صفاتی که بین او و بهائم و درندگان مشترک است، به جای سیر به سوی کمال، سیر قهقرائی می کند.

پس انسان تنها موجودی است که نسبت به کیفیت زندگی خود مسئول می باشد. انسان موجودی متفکر و دارای قوه تمیز، صاحب اراده و مختار است و اصلاح احوال و تحقق سعادتش به کیفیت برنامه هائی بستگی دارد که برای زندگی خود تنظیم می کند. خواجه در باره برکات تعلیم و تربیت آدمی می گوید:

«به توسط این صناعت میسر می شود که ادنی مراتب انسانی را به اعلی مدارج رسانند» .

سپس با اعجاب تمام می افزاید:

«پس صناعتی که بد و اخس موجودات را شرف کاینات توان کرد، چه شریف صناعتی تواند بود» ^(۱۱) .

هدف و ماهیت تعلیم و تربیت

تربیت انسان با پرورش حیوانات به کلی متفاوت است تعلیم و تربیت آدمی، فعالیتی از نوع فربه ساختن گاو و گوسفند یا کوششی در سطح ریاضت اسب نیست. گاو و گوسفند فربه و اسب تربیت شده اگر نسبت به سایر افراد نوع خود ارزش بیشتری دارند به خاطر میزان سودی است که از آنها عاید انسان می شود و گرنه آنها بر سایر افراد خود برتری ندارند، تاثیر تربیت در انسان از نوع دیگر است، تربیت در انسان من حیث انسان بودنش مؤثر است و انسان تنها در سایه تعلیم و تربیت انسان تواند شد و انسانیت چیزی جز آنچه تربیت از او می سازد، نیست ^(۱۲) .

باید هدف غائی تعلیم و تربیت برای مربیان و کسانی که در تنظیم برنامه های مربوطه نقشی به عهده دارند، روشن باشد. تعلیم و تربیت تلاش کورکورانه یا نوعی آزمایش و خطا نیست. مربیان حق ندارند دست به اعمالی بزنند که عواقب تربیتی آن برای آنها معلوم نیست. مربی نباید اقدامی بکند تا ببیند چه خواهد شد به قول معروف، کودک خوک آزمایشگاه نیست. مربی جز در مواردی که تقریبا یقین دارد، در جهد مصالح کودک گام برمی دارد، حق ندارد و نباید به اقدام بی سابقه ای بپردازد. تعلیم و تربیت کوششی هدفدار است، مربی باید بداند چه می خواهد و کجا می رود ^(۱۳) .

هدف غائی تربیت

گفتیم: هر موجودی را کمالی است که هدف خلقت او و به تبع آن، هدف تربیتی وی رسیدن بدان است بنابراین، هدف تعلیم و تربیت آدمی تسهیل سیر صعودی و استکمالی انسان به سوی حالت کمالی است که در خلقتش مقدر شده است. البته هدف تعلیم و تربیت بدین صورت، چندان مفید نیست زیرا حالت کمالی را که در خلقت انسان مقدر شده است، می توان به صور گوناگون تصور کرد و لذا باید مشخص شود که منظور از کمالی که در خلقت انسان نهاده شده، چیست؟ زیرا صاحبان هر مکتبی از «کمال انسان » تعبیر و تفسیر خاصی دارند و همین اختلاف دیدها سبب شده روشهای تربیتی چه از نظر وسیله و چه از لحاظ هدف متفاوت باشند.

خواجه، کمال آدمی را این چنین ترسیم می کند:

«هر موجودی را از موجودات.. خاصیتی است که هیچ موجود دیگر با او در آن شرکت ندارد و تعین و تحقق ماهیت او مستلزم آن خاصیت است و تواند بود که او را افعال دیگر بود که غیر او چیزهای دیگر با او در آن شریک باشند… و کمال هر چیزی در تمامی صدور خاصیت اوست از او، و نقصان او در قصور آن صدور یا عدمش » ^(۱۴) .

«همچنین آدمی را خاصیتی است که بدان ممتاز است از دیگر موجودات و افعال و قوتهای دیگر است که در بعضی دیگر، حیوانات با او شریک اند و در بعضی اوصاف نبات و در بعضی معادن و دیگر اجسام. اما آن خاصیت که در آن غیر را با او مداخلت نیست، معنی نطق است که او را به سبب آن «ناطق » گویند.. و آن قوت ادراک معقولات و تمکن از تمییز و رؤیت آن که بدان جمیل از قبیح و مذموم از محمود بازشناسد و بر حسب ارادت در آن تصرف کند… پس هر که این قوت را چنان که باید به کار دارد و به ارادت و سعی به فضیلتی که او را متوجه بدان آفریده اند، برسد خیر و سعید بود و اگر اهمال مراعات آن خاصیت کند، شریر و شقی باشد» ^(۱۵) .

غزالی نیز در مبحث شناختن نفس خویش می گوید:

«تو را از دو چیز آفریده اند: یکی این کالبد ظاهر است که آن را تن گویند… و دیگر معنی باطن که آن را «نفس » و جان و دل گویند» ^(۱۶) .

و در جای دیگر می گوید:

«دل را که آفریده اند، برای آخرت آفریده اند و کار وی طلب سعادت است و سعادت وی در معرفت خدای تعالی است و معرفت خدای تعالی، وی را به معرفت صنع خدای تعالی حاصل آید و آن جمله عالم است و معرفت عجایب عالم وی را از راه حواس حاصل آید» ^(۱۷) .