خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل مسلمانان استرالیا: فرصتی برای وفاق ادیان (۳۳)

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مسلمانان استرالیا: فرصتی برای وفاق ادیان (۳۳) :

رئیس دانشکده مطالعات آسیایی دانشگاه ملی استرالیا، کانبرا

گروه ترجمه زبانهای اروپایی

جاودانی نور غایب از نظر

ای حکیم، ای خالق دور از بصر

هم سعید و هم مجید و هم قدیم

قادر و قهار باشی و علیم

مقدمه

تعداد مسلمانان استرالیا، بر اساس آمار سال ۱۹۹۱، ۰۰۰/۱۵۰ نفر، یعنی ۹ دهم درصد جمعیت کشور بوده است. هر چند

در دقیق بودن این رقم تردید وجود دارد و رقم ۰۰۰/۲۲۰ نفر نزدیکتر به یقین اعلام شده، اما دست کم می تواند اهمیت

مساله را برساند. حتی این رقم اندک، آیین اسلام را بعد از مسیحیت در ردیف بزرگترین دین در استرالیا قرار می دهد

.

این رقم را می توان با ۵/۱ میلیون مسلمان در انگلستان، معادل ۳ درصد جمعیت، و ۴ میلیون مسلمان در فرانسه، تقریبا

معادل ۱۰ درصد جمعیت مقایسه کرد

. ^{(۳۴) (۳)}

با قبول آمار بالا و استفاده بی تعمق از آن و نیز با در نظر گرفتن کل ساکنان استرالیا و مقایسه یک نفر مسلمان در برابر

99

نفر غیر مسلمان، ممکن است به این نتیجه برسیم که حضور مسلمانان در جامعه استرالیا ناچیز و حتی بسیار کمتر از

رقم ۹/۱۲ درصد (طبق آمار منتشره) کسانی است که پیرو هیچ دین و آیینی نیستند. از این دیدگاه می توان نتیجه گرفت

که در استرالیا، اسلام، دین اقلیتی بسیار اندک و در اصطلاح به اندازه دانه خردل است

.

اما واژه «استرالیا» مانند نام هر دولت ملی ممکن است گمراه کننده باشد. ظاهرا این گونه استنباط می شود که در این

کشور نوعی خودآگاهی متجانس و همه جانبه حکمفرماست و نظریه ها و نگرشهای مردم در سراسر این سرزمین با هم

نوعی همسویی دارد. اما چنین نیست. استرالیا شامل شش ایالت و دو سرزمین است. ایالتها به عنوان واحدهای

جغرافیایی وسیع اند و علایق ایالتی همراه با حس رقابت شدید، دست کم در برابر سایر ایالتها به چشم می خورد که از یک

هویت مشترک و غرور محلی سرچشمه می گیرد و از حمایت مقررات خاص فوتبال فراتر می رود. گاه این علایق محلی در

رقابتهای بین مرکز این ایالتها و سرزمین ها، بویژه بین سیدنی و ملبورن، و تمام ایالتها با پایتخت حکومت مرکزی یعنی

کانبرا، متمرکز و متجلی می شوند

.

سیدنی و ملبورن از پر جمعیت ترین شهرهای استرالیا، اما نه به وسعت توکیو، لندن، یا نیویورک به شمار می آیند. این دو

شهر اگر هم اکنون از شهرهای بزرگ جهان نباشند در آینده نزدیک خواهند بود; بعد از این دو، به ترتیب شهرهای

بریزبن، آدلید، پرت، هوبارت، و داروین با مجموعه ای از شهرهای کوچکتر و روستاها و آبادیهای مسکونی در حومه شهرها

قرار دارند

.

شهرهای یاد شده، عظمت و یکپارچگی خود را دارند اما ماهیتا از گروههایی با آمیزه های گوناگون هویت و پایبندی

تشکیل شده اند که به طور کلی در محدوده حومه شهرها – برخی مسکونی، برخی صنعتی و برخی مختلط – اقامت دارند

و مراکز خرید، کارخانه ها و ادارات دولتی را در بر می گیرند

.

هر محله با هویت قومی، طبقه اجتماعی حرفه و وضع اشتغال ساکنان آن، گرچه از لحاظ مقام اجتماعی به رقابت با

یکدیگر برنمی خیزند اما وضعیت های متفاوت دارند

.

بدین ترتیب آمار صریح ۹ دهم درصد در مورد بعد انسانی جامعه مسلمانان استرالیا و چالش ها و غمها و شادیهای آنان،

اطلاعات اندک و شناخت کمتری به مامی دهد; اما با مراجعه به ارقام آماری سال ۱۹۴۷ می توان به یک محاسبه ذهنی

پرداخت

. ^(۲)

در آنجا ذکری از مسلمانان نشده و فقط به این نکته اشاره می کند که تنها نیم درصد جمعیت کشور به آیین

مسیحی تعلق ندارند. بومیان استرالیا در سرشماری آن زمان لحاظ نشده اند. آمار مسلمانان مقیم از سال ۱۹۷۱ ثبت شده

که معادل ۲ دهم درصد و در سال ۱۹۸۶ به رقم نیم درصد رسیده است. در نتیجه، رقم ۹ دهم درصد در آمار سال ۱۹۹۱ از

یک منحنی رشد ثابت و مستمر حکایت می کند

.

با این همه، افراد ذکر شده در آمار، به صورتی یکنواخت در این سرزمین پراکنده نشده اند، لذا تقسیم بندی استرالیا به

شهرها و منطقه ها قابل توجه است. تحلیل ارقام نشان می دهد که ۵۰ درصد مسلمانان استرالیا در سیدنی، ۳۲ درصد در

ملبورن و فقط ۴/۳ درصد در خارج از شهرهای بزرگ سکونت دارند. از زاویه ای دیگر، طبق آمار منتشره، ۱/۲ درصد از

جمعیت سیدنی و ۶/۱ درصد از جمعیت ملبورن را مسلمانان تشکیل می دهند. این ارقام ظاهرا دقیق به نظر نمی رسند،

اما از سطحی نه چندان رسمی، شمار مسلمانان برخی نقاط حومه سیدنی ۵ درصد و برخی دیگر ۱۰ درصد جمعیت است

. ^(۳)

بنابراین تجمع مسلمانان در مناطق یاد شده قابل رؤیت و تشخیص است. در حقیقت آنها جمعیت مهمی را تشکیل

داده اند. گستره دید، اهمیتی صنعتی اجتماعی را از دیدگاه جمعیت شناختی جلوه گر می سازد و توانایی مشارکت شاخص

هر فرد در شکل دهی به استرالیا را نشان می دهد. اما این نمی تواند تصویری کامل باشد زیرا تعدادی از مسلمانان استرالیا

راکه مشاغل راهبردی دارند مورد توجه قرار نمی دهد; مانند متخصصان که بخش اعظم زندگی خود را صرف کار در کنار

همسالانشان می کنند و تماس آنها با سایر مسلمانان به عنوان مسلمان، حاشیه ای و محدود است و حتی نسبت به نژاد یا

تعهد مذهبی، رفتاری اتفاقی دارند

.

بر اساس آمار سال ۱۹۹۱، تقریبا دو سوم ساکنان مسلمان استرالیا در خارج از این کشور متولد شده اند. اما این

اقعیت حائز اهمیت است که ۳۵ درصد مسلمانان متولد استرالیا هستند. تمام آنها فرزندان نسل مهاجر نیستند; در میان

آنها خانواده هایی رامی بینیم که از قدیم مسلمان بوده اند و نیز عده ای دیگر که استرالیایی هایی مسلمان شده هستند. این

گروه سوم که مسلمانان استرالیایی تبار خوانده می شوند با جوانی نسبی، ثبات زندگی خانوادگی، تعداد فرزندان، و

کمترین میزان ازدواج با غیر مسلمان، پیشتازان رشد فزاینده و مداوم جامعه مسلمانان استرالیا به شمار می آیند

. ^(۴)

تحلیل بیشتر اطلاعات آماری، واقعیت مهم دیگری را مطرح می سازد که عبارت است از: تنوع در خور توجه نژادی در

ترکیب این امت مسلمان. بر اساس آمار سال ۱۹۹۱، خاستگاه دو گروه از بزرگترین آنها لبنان (۴/۱۷ درصد) و ترکیه (۵/۱۵

درصد) می باشند. این دو گروه، دو جامعه اصلی مسلمانان را تشکیل می دهند. اما وضعیت گروههای مختلط پیچیده تر

است. طبقه بندی های سایر نژادها بسیار زیاد است. از جمله: از یوگوسلاوی سابق، ۵/۳ درصد; از اندونزی، ۳/۳ درصد; و از

هند و بنگلادش، ۸/۲ درصد، گروههای نسبتا کوچک دیگر نیز بسیارند که در مجموع، نمایندگان ۵۳ کشور را شامل

می شوند. بوما،

(Bouma)

با ارائه جزئیاتی از وضعیت جوامع مورد مصاحبه، این تنوع نژادی را با برجستگی نشان

می دهد. در مصاحبه ای که وی با مسلمانان مقیم سیدنی انجام داده است، پاسخ دهندگان از بوسنی – هرزگوین، اندونزی،

ایران، لبنان، پاکستان و ترکیه هستند. نمونه ملبورن شامل پاسخ دهندگانی است از ترکیه، مصر، لبنان، بوسنی، هند،

قبرس، اندونزی، مالزی، پاکستان، افریقای جنوبی، سوریه، افغانستان، کویت، سنگاپور، سومالی و سریلانکا

(۵)

.

بنابراین

مسلمانان از نظر نژادی، یکی از متنوع ترین گروههای مذهبی استرالیا به شمار می آیند

.

در نتیجه سخن گفتن از جامعه مسلمانان استرالیا گمراه کننده خواهد بود. در استرالیا فقط یک جامعه مسلمان وجود

ندارد بلکه باید آنها را جوامع مسلمانان بخوانیم

. ^(۳۵)

اگر آنها را یک جامعه تلقی کنیم به مثابه آن است که عناوین روزنامه ها

و بحثهای تکراری و مورد علاقه شدید رسانه ها درباره شناخت اسلام را در هم آمیزیم و عنوان واحدی بسازیم

.

دلایل مهاجرت

هر چند قبل از سال ۱۹۴۷ نیز مسلمانان در استرالیا ساکن بوده اند، برای بررسی رشد جمعیت مسلمان از آن تاریخ به

(۳۶)

(White Australia Policy)

که در سال ۱۹۶۸ به اجرا درآمد، به مهاجرت گروه زیادی از مسلمانان به استرالیا

انجامید. این برنامه از پیش طراحی نشده بود: در عرف کشور استرالیا، نقش دین در زندگی افراد یا گروههای مهاجر یا

نوع دین آنها در پذیرش آنها برای مهاجرت یا دیگر مسائل مد نظر نبوده است. به شرایط اجتماعی، فرهنگی و مذهبی که

ممکن است هر آیینی برای مهاجران فراهم آورد اهمیت داده نشده، شاید به این دلیل که رسوم غیر مذهبی استرالیا

همواره رسوم خاص مذهبی را تحت الشعاع قرار داده است. عوامل گوناگونی در این تغییر سیاست تاثیر داشته اند. یکی از

آنها ظهور ملتهای جدید آسیایی تبار در شمال و شمال غرب استرالیا و نیاز اجتناب ناپذیر به برقراری ارتباط نزدیک با

آنها بوده است. در سطح سیاسی، این ارتباط در پاسخ به تلاش اندونزی برای استقلال آغاز شد و با نبرد این کشور با گینه

نو غربی و در پی آن با مالزی و سپس شرکت در جنگ ویتنام ادامه یافت. اما چنین مقدر شد که این ارتباط به دلایل

گوناگون صرفا عامل سیاسی نداشته باشد. پیامدهای متعدد دیگری را نیز می توان ذکر کرد که یکی از آنها جنبه آموزشی

داشت زیرا طی مدت کوتاهی این نکته روشن شد که تنها علوم انسانی نشات گرفته از اروپا نمی تواند نیازهای آموزشی

استرالیا را برآورده سازد. از نظر آموزشی، سیاسی، و حتی در درازمدت از دیدگاه اقتصادی، مصلحت بر این بود که مطالعه

زبان ها و فرهنگهای کشورهای آسیایی در برنامه های درس سطوح مختلف نظام آموزشی استرالیا منظور شود. از این

طریق فرصت حمایت متقابل فراهم شد. تعداد قابل توجهی از دانشجویان بر اساس طرحی موسوم به «طرح کلمبو

(۳۷)

»

برای تحصیل از کشورهای آسیایی به استرالیا آمدند. نیز این طرح زمینه تدریس در موسسات استرالیا راء;ف ;ه در

مواردی برای دانشمندان و محققان آسیایی فراهم کرد. ارتباطهای نزدیکتر مشابهی در سطح شخصی و رسمی ادامه

یافت. آشنایی با این ارتباطها که حاصل مشارکت در زندگی افراد منطقه بود، سبب خنثی شدن تلاشهای مقامات برای

توجیه سیاست استرالیای سفید گردید. در این اثنا با بهبود وضع اقتصادی اروپا بعد از جنگ جهانی دوم، پذیرش معمول

مهاجران به کندی گرایید و استرالیا دچار کمبود نیروی کار شد. اگر مهاجران جنوب اروپا در اواخر دهه ۱۹۴۰ را موج اول

مهاجران بنامیم، مهاجرت مسلمانان در اواخر دهه ۱۹۶۰ به استرالیا; بخشی از موج دوم محسوب می شود. آنها، همانند

دیگران، به دو دلیل پای بر این کشور نهادند: نیازهای استرالیا، و آگاه شدن این کشور از موضع جغرافیایی خود در حاشیه

جنوب غرب آسیا. از قضای روزگار، نیاز استرالیا به کمک در مورد کند و کاو در بخش داخلی این قاره نیز سبب شد،

مسلمانان، نخستین گروهی باشند که از خود اثری بر جای می گذارند. آنها اواسط قرن نوزدهم از افغانستان آمدند تا

ماموریت کاوش در بیابانها را به انجام رسانند. کاروانی از شتران که بیش از اسبان توان حرکت در صحرا را داشتند نیز

همراه مسلمانان افغانی به استرالیا منتقل شدند

.

این گروه افغان، از میان اقوام مختلف مسلمان موجود در استرالیای امروز، نماینده نخستین جماعت مهاجر به شمار

می آیند. مهاجرت آنها دسته جمعی بود اما بازگشتشان به دلایلی بتدریج صورت گرفت. عده زیادی در واقع بیش از سه

سال دوام نیاوردند و شترهای خود را رها کردند و بازگشتند; اما جای پایی از خود به یادگار گذاشتند. عده ای نخستین

مساجد را در استرالیا بنا نهادند. این مساجد در حاشیه راهی از شمال شرق آدلید،

(Adelaide)

در امتداد عرض قاره

تا بریزبن،

(Brisbane)

دیده می شوند. یک مرد افغانی که در سال ۱۸۸۵ به استرالیا مهاجرت کرده بود در سال ۱۹۶۲

در سن ۱۰۶ سالگی در همان جا بدرود حیات گفت

. ^(۶)

اینها نخستین پیشگامان اسلام در استرالیا بودند. مطالعه زندگی

آنها و نقشی که بر عهده گرفتند تصویری اجمالی از وضعیت مسلمانان مهاجر به استرالیا به دست می دهد. خلف یکی از

آنان به نام «حنیفه دین » در کتابی به نام کاروانسرا – سفری در میان مسلمانان استرالیا

(۳۸)

،توصیفی تکان دهنده از آنها و

بازماندگانشان عرضه کرده است

. ^(۷)

کتاب فوق درباره جوامع و اعضای این جوامع است. در این کتاب، ریشه های گوناگون جوامع مسلمانان استرالیا اعم از

بزرگ و کوچک و قدیم و جدید به شکل چارچوبی ترسیم و سرگذشت انسانها با اجتناب از ارائه جدول آماری، بیان

می شود. بعد از بازگشت افغانها به موطن خود، عده ای عازم شمال پنجاب شدند، یعنی همان جایی که قبلا کار رسمی

داشتند و قصه ایام اقامت در آن سرزمین بزرگ [استرالیا] را برای دیگران نقل و آنها را ترغیب کردند با تحمل فشار

اقتصادی در جستجوی مال و منال به آن دیار سفر کنند. گروه تازه نفس از طریق سنگاپور و هنگ کنگ به سوی استرالیا

به راه افتادند و عاقبت در دهه ۱۸۸۰ در پرت،

(Perth)

،سیدنی و ملبورن رحل اقامت افکندند. آنها در نواحی خاصی از

جمله رد فرن،

(Redfern)

سیدنی جمع شدند. بسیاری از آنها به کار دستفروشی روی آوردند. از آنجا که به منظور

تهیه کالا برای فروش می بایست به خارج از مرکز اصلی شهر می رفتند، نوعی نظام اعتباری دو جانبه میان خود و

کشاورزان نقاط دور افتاده برقرار کردند. آنها در اغلب مناطق با محبت و احترام روبرو می شدند زیرا مردمانی درستکار

بودند و وظیفه خود را بخوبی انجام می دادند. اقامت آنها در استرالیا قبل از طرح سیاست استرالیای سفید سبب شد،

بتوانند در مناطق روستایی از جمله دره لتروب،

(La Trobe)

به عنوان کارگران کشاوزر ساکن شوند; عده ای از آنها به

کاشتن موز در ایالت کوئینزلند،

(Queensland)

پرداختند

. ^(۸)

این ارتباط متقابل، در مقیاسی کوچک، نخستین

مورد ارتباط سودمند دو جانبه بین مهاجران مسلمان و ساکنان مسیحی استرالیایی تبار بود

.

جریان دومی که از شبه قاره هند آمده بود، حتی طی سالهای اجرای سیاست استرالیای سفید بر جای ماند. در سال

1920

با اجرای قانون مهاجرت، آرامش مختصری برقرار شد و چند خانواده بار دیگر به وحدت رسیدند. بعد از استقلال

شبه قاره هند و شکل گیری کشورهای هند، پاکستان و بنگلادش، عده ای در استرالیا ماندند و گروهی دیگر به سرزمین

قبلی یا اجدادی خود بازگشتند. متاسفانه در آنجا خود را قربانی اغتشاش ناشی از تجزیه دیدند و به رغم برخورداری از

حق تابعیت استرالیا و زمین و مایملک شخصی، با مقررات اداری و موانع مراجعت مجدد به استرالیا مواجه شدند

. ^(۹)

در کنار آنها عده ای از کشور آلبانی، گروه کوچک دیگری تشکیل دادند. مهاجرت آلبانیایی ها به استرالیا در دهه ۱۹۲۰

آغاز شد که با اقامت در ملبورن به تدریج ادامه یافت. معروفترین مسجد آلبانیایی ها در خیابان دره مند،

(

Drummond)

واقع در کارلتون در حومه شهر ملبورن بنا شده است

. ^(۱۰)

طی دهه ۱۹۴۰، جریان جدیدی به حرکت درآمد و به جریان مهمتری منتهی شد. این همان مهاجرت گروه کوچکی از

مسلمانان ترک و قبرسی بود که به دلیل داشتن گذرنامه های انگلیسی بسادگی انجام پذیرفت. این حرکت را می توان

پیش درآمدی از برنامه مهاجرت از ترکیه تلقی کرد که در سال ۱۹۶۸ آغاز گردید و اساس رشد جوامع برجسته مسلمان در

دو شهر ملبورن و سیدنی را پی ریخت. نخستین گروه ترکها که ۱۸۶ نفر بودند در نوامبر همان سال با هواپیما وارد فرودگاه

سیدنی شدند و در کارخانه های اتومبیل سازی، نساجی و تولید پوشاک واقع در سرزمین ویکتوریا شروع به کار کردند

.

مسلمانانی که از قبل در استرالیا ساکن بودند به اهمیت تاریخی ورود این گروه و تداوم بخشیدن به مهاجرت مسلمانان

طی یکصد سال گذشته پی بردند. عده ای از آنها از جمله شیخ فهمی الامام در فرودگاه سیدنی از همکیشان خود استقبال

کردند. شیخ در دهه ۱۹۵۰ به استرالیا آمده و همچنان امام جماعت مسجد پریستون در ملبورن است. او یکی از پیشتازان

گفتگوی بین ادیان

(۳۹)

به شمار می آید

. ^(۱۱)

جنگ سال ۱۹۷۴ در قبرس، انگیزه ای برای ادامه مهاجرت ترکان شد. اما از دیگر نقاط خاورمیانه، مهاجرانی از کشور

اردن بودند که بدلیل جنگ داخلی سال ۱۹۷۱ به استرالیا نقل مکان کردند. جنگهای داخلی در لبنان، این مصیبت مداوم

فلسطینیان، و تجزیه پاکستان و تاسیس کشور بنگلادش، همه از عواملی محسوب می شدند که در باز بودن مرزها، به

مهاجرت اقوام به استرالیا سرعت بخشیدند

.

جنگ، تنها دلیل هجرت مهاجران به استرالیا نبود. مهاجرت جنبه اختیاری نیز داشت. گروهی با هدف نیل به زندگی

بهتر، اشتغال، چالشی تازه، آزادی سیاسی و پیوند مجدد خانواده ها دست به این کار زده بودند. در عین حال، حتی قبل از

لغو سیاست استرالیای سفید، ضمن ظهور ملتهای جدید، مسلمانان به عنوان میهمان در گروههای سیاسی در کانبرا و

کنسولگریهای مراکز ایالتها مستقر شدند و ماموریت خود را در استرالیا آغاز کردند

.

استرالیا نیز بخش امور خارجه را به طور مستقل و بدون ادامه ارتباط دیپلماتیک با انگلستان تاسیس نمود. به علاوه، عده

قابل توجهی از دانشجویان از سال ۱۹۵۱، به بعد، زیر پوشش طرح کلمبو برای رشته های فنی و تحصیلات دانشگاهی به

استرالیا آمدند و به کسب مهارتهای مورد نیاز کشور پرداختند. در میان آنها محققانی عهده دار تدریس زبان و فرهنگ

ملتهای آسیایی در دانشگاههای استرالیا شدند; زبان و فرهنگی که اکنون در سطوح عالی نظام آموزشی استرالیا

اعتباری کسب کرده است. این محققان اعضای برجسته گروه نخبگان دانشگاه و متخصصان کشور می شدند تا بتوانند

فرهنگ اسلامی را در سطحی گسترده تر به استرالیایی ها معرفی کنند. در میان آنها می توان از دکتر عبدالخالق قاضی نام

برد که در سال ۱۹۶۱ برای تدریس زبان عربی و مطالعات اسلامی در دانشگاه ملبورن، از پاکستان به استرالیا آمد. در

همان سال، دکتر اس. سوباردی،

(S. soebardi)

نخستین استاد اندونزیایی، مامور خدمت در دانشگاه ملی کانبرا شد

و به تدریس زبان و فرهنگ اسلامی زادگاه خود در آن دانشگاه پرداخت. در سال ۱۹۶۸، مردی از اندوزی که اولین

تجربه اش،

در قاره استرالیا را با بهره گیری از کمک هزینه طرح کلمبو در زولاند نو گذرانده بود، نخستین شغل

دانشگاهی مهاجران اندونزی را در شهر پرت عهده دار شد. از چنین مسیرهایی بود که مسلمانان اندیشه ورز طبقه

متوسط به استرالیا راه می یافتند. تنوع اجتماعی زیادی در دسته بندی های مختلف و سطوح گوناگون تحصیلی، مهارت و

آموزش به چشم می خورد که هر یک داستانی شنیدنی دارد

.

باید این نکته را بپذیریم که استرالیا برای عده ای انتخاب اول نبود. با توجه به روابط نزدیک خانواده ها و رسم مهاجرت به

سرزمین های بالا، دیگر کشورهایی چون کانادا، آمریکا و شهرهای بزرگ آمریکای جنوبی برای بسیاری از لبنانیان و

فلسطینیان، به دلایل مختلف و به لحاظ برخورداری از تحصیل بهتر، پرجاذبه تر از استرالیا بودند. در عین حال، همه آنها

به دنبال فرصتی برای آغاز زندگی نو در محیطی نو می گشتند

.

صحبت درباره امت اسلامی امری عادی و معمول بوده، اما به مفهوم احتمالا گمراه کننده این واژه در صورت تکیه بر

معنای واحدی از آن نیز اشاره شده است. عده ای در مغرب زمین، از این کلمه همواره استنباطی صرفا انتزاعی دارند و آن

را اسمی تحریف شده و کلیشه ای تلقی می کنند که به خطری عالمگیر اشاره دارد. در نتیجه اسلام را نظامی تهدید کننده

و انعطاف ناپذیر می بینند. اما هرگز چنین نیست. با توجه به جوامع مسلمان ساکن در استرالیا، برای درک نیروی بالقوه

و نقش واقعی آنها در این کشور باید به تکثر و گوناگونی این جوامع اشاره کنیم. در واقع در بخشی از سنت اسلامی، اعتقاد

به دین به صورت علایق شدید محلی و اشکال گوناگون فرهنگی ظاهر می شود. لذا همواره اصول و فروع دین اسلام با

اعتقادات محلی و سبک زندگی، آن چنان درهم آمیخته اند که می توان گفت تنها مسلمان بودن فرد به او هویت کامل

می بخشد و او را از گروههای نژادی متعدد متمایز می سازد. در این جا نیازی نیست که به این نکته مفهومی تعصب آمیز یا

افراطی بدهیم اما به این واقعیت برمی خوریم که ویژگی نژاد، عنصری با اهمیت در شکل گیری امت اسلامی در استرالیا

محسوب می شود

.

گونه گونی و پراکندگی این جوامع یکی به دلیل دوره مهاجرت آنهاست و دیگری به سبب مشکلات ناشی از موانع مختلف

بر سر راه طبقات و گونه های مهاجران با مهارتهای خاص. درنتیجه، دولتهایی که پی در پی در استرالیا تشکیل شدند

ناگزیر سیاستهای مربوط به مساله مهاجرت را تغییر دادند. از این طریق، وضعیت استخدام یا اشتغال برای مسلمانانی با

سطوح تحصیلی مختلف و فرصتها و تلاش همه جانبه برای حرکت صعودی آنان گرفتار نوعی تشتت شد. لذا باید درک

کنیم که توسعه جوامع مسلمانان استرالیا دچار پیچیدگیهای ناشی از شرایط اجتماعی – اقتصادی در استرالیا و نیز ناشی

از رویدادهای خارج از کشور گردید و الگوهای مهاجرت را تغییر داد. از این رو، مسلمانان استرالیا از گروههای اجتماعی

مختلف و از طبقات اجتماعی گوناگون تشکیل می شوند که در زمانهای متفاوت به مشاغل موجود روی آورده اند. عده

زیادی از ترکان و لبنانیان، کارگران و کشاورزان یدی هستند، گروهی از مصریان به طبقات تحصیلکرده تعلق دارند، و

مسلمانانی از آفریقای جنوبی غالبا با تحصیلات عالی آمده اندکه برخی از آنها بازرگانان مهاجرند

.

در حقیقت، عبارتهایی نظیر «مسلمانان مقیم استرالیا» هر چند معنای روشنی دارند، سبب نادیده انگاشتن غنای

فرهنگی و گوناگونی پیشینه آن گروه در موطن خود و اختلاف واکنشهای آنان در برابر محیط جدید می شوند. نیز این

عبارات نمی توانند بیان کننده دل کندن مسلمانان از وطن، ضربه عاطفی حاصل از عضویت در اقلیتی مذهبی، و

شیوه هایی باشند که مسلمانان می بایست برای بقای خود اتخاذ می کردند. صرف نظر از شناخت ایمانی که ریشه در

جهان بینی آنها دارد یا مراسم مذهبی که هویت آنها را در چارچوب یک گروه اقلیت نشان می دهد، آنها در محیطی به دور

از حمایت دولت و شورای محلی زندگی کرده اند. آنچه این گروه با خود آوردند عبارت بود از: ایمان، تاریخچه ای از

رستگاری یا نجاتی نشات گرفته از فرهنگها ریشه های عمیق تاریخی، انواع رشته های حمایت خویشاوندی، آشنایی با

صاحبان سنت برجسته علم آموزی، هنر، و فرهنگ. با این همه، اینان تازه واردانی بودند که خود را هیچ یافتند و با

بی اعتنایی و شاید خصومت مواجه شدند

.

لذا، مبالغه کردن در باب ضربه ای که به لحاظ فرهنگی بر بسیاری از مهاجران در زمان ورود به استرالیا وارد شد کاری

دشوار است و چنین است احساس حیرت و سرگردانی اولیه به دلیل پای نهادن در سرزمینی که زندگی در آنجا بی رنگ،

بی حاصل، خسته کننده و تهی به نظر می رسید و روابط خانواده ها کمرنگ و تا حدی در حال توسعه بود و چرخه بزرگ

جشنهای سالانه که نشانه گردش سال اسلامی باشد مورد توجه نبود یا کمتر شناخته شده بود

.

بومی کردن اسلام در استرالیا

اسلام با بهره گیری از ابزارهای خاص خود توانسته است توده ای از افراد را گرد هم آورد و ساختارهایی را در اختیار آنان

قرار دهد تا به تشکیل حکومتی برای خود بپردازند و یا جایگاهی شناخته شده را در منطقه ای وسیعتر، حتی منطقه یا

ایالتی غیر مسلمان برای خود به دست آورند. با استقرار این پایگاه حتی در سرزمینی نو یا اقامتگاهی جدید، به رغم

پراکندگی منابع خارجی موجود، منابع داخلی جهت استفاده مهاجران بعدی که فاقد مکانهای نمادین سنتی، زبان،

مسجد، انجمن، سازمان، خویشان و دوستان هستند از قبل وجود دارند. آنها وسیله ای برای تجلی ایمان و عمل و انتقال

آن به نسل جدید خواهند بود. این منابع عبارتند از: معنویت، قرآن و حدیث، حاکمیت قانون تحت نظارت علما، و

پیوندهای خانوادگی، نهادهایی نظیر مساجد، مدارس، نهادهای مربوط به طریقت های صوفیان و دیگر اشکال همبستگی

با منابع فوق پیوند دارند. مسلمانان مقیم استرالیا غالبا به شیوه ای همانند جوامع جدید اسلامی در بسیاری از نقاط

جهان از جمله جنوب شرقی آسیا، آنها را به کار برده اند و به این طریق در طول تاریخ زمینه را برای ترکیب گسترده ای

فراهم ساخته اند که توانسته است فرهنگ اسلامی را به جهانیان عرضه کند. اقلیت های مسلمان استرالیا برای شروع کار،

منابعی به جز همین منابع داخلی در اختیار ندارند و می بایست در میان سایر جوامع جایی برای خود باز کنند; جوامعی

که دارای شیوه های دیگری برای زیستن و اصالت های معنوی متفاوتی بودند و نیز درگیر خصومتی که در برابر آن

می بایست پایه های قدرت خویش را مستحکم و هویت خود را مشخص سازند. نتیجه کار، ترکیبی پیچیده از جوامع و

روابط بین آنهاست که در سطوح متغیر گسترش می یابد. تمام این جوامع از راههای گوناگون و با سرعتهای متفاوت در

مسیر بومی کردن فرد و زبان حرکت می کنند

.

در روند بومی کردن جوامع مسلمان، چند موضوع خاص را می توان مورد توجه دقیق قرار داد. یکی از آنها احداث

مساجد است. مسجد در زندگی یک جامعه مسلمان نقشی اساسی و در حیطه مراسم عبادی و مسائل اجتماعی آن جامعه

نقشی محوری دارد. مسجد مرکز عبادت و محل بیان، تفسیر، تلقین، و تجلیل ایمان و عمل مسلمانان است و نیز نقطه

تجمع و رجوع است. جایی است که انسان می تواند هویت خویش را در سرزمینی جدید بشناسد پنج نوبت نماز یومیه در

صورت امکان بهتر است در مسجد ادا شود که همراه نماز جمعه، نقشی عمده در گرد آوردن مردم دارد. نیز مسجد

مرکزی برای عبادت شبهای ماه مبارک رمضان، برگزاری مراسم عید فطر و عید قربان است. مکانی است برای تماس با

مدرسان علوم دینی و تشکیل کلاسهای آموزش مسائل فقهی و تلاوت قرآن، مشاوره، ازدواج، مراسم تدفین. مسجد

مکانی است برای آشنایی مردم با دستورات اسلام در مورد نحوه زندگی و کمک به آنان در عمل به این دستورات. مسجد

وسیله ارتباط افراد مسلمان با یکدیگر را فراهم می آورد و به آن دوام می بخشد

.

بوما

(۱۲)

آمار قابل قبول و شفافی از تعداد مساجد در استرالیا ارائه می دهد. هر چند از زمانی که کتاب او در سال ۱۹۹۴

منتشر شده، بسیاری از اطلاعات آن مورد توجه قرار نگرفته است. او به این نکته اشاره کرده است که در زمان نگارش

کتابش تعداد پنجاه و هفت مسجد در استرالیا وجود داشته. نخستین مسجد احتمالا در سال ۱۸۸۹ توسط مسلمانان

افغان در خارج شهر آدلید احداث شده است; اولین مسجد در ویلز جدید جنوبی حدود سال ۱۸۹۱ در بروکن هیل،

(

Broken Hill)

ساخته شد. بنابراین برخی از مساجد استرالیا بیش از یکصد سال قدمت دارند. مسجدی در کانبرا

مرکز کشور طی دهه ۱۹۵۰ ساخته شد که عهده دار ارائه خدمات به کارمندان سفارتهای کشورهای مسلمان و دانشجویان،

مسلمانان کشورهای دیگر بود. نخستین مسجد در سیدنی اواخر دهه ۱۹۶۰ احداث شد و به طور کلی در سیدنی و در ویلز

جدید جنوبی متجاوز از بیست مسجد وجود دارد که غالب آنها از سال ۱۹۶۸ به بعد ساخته شده اند. از میان آنها،

بزرگترین و شاید زیباترین مسجد به نام «مسجد امام علی » در شهر لکمبه،

(Lakemba)

تاسیس شده است. مسجد

بزرگ دیگری به نام «مسجد ملک فیصل » را «جامعه اسلامی ویلز جدید جنوبی » احداث کرده است

.

در ملبورن متجاوز از بیست و پنج مسجد وجود دارد. بزرگترین آنها در ایالت ویکتوریا در شهر پرستون،

(Perston)

واقع است که «شیخ فهمی » امامت جماعت آن را بر عهده دارد. تجهیزات این مسجد کامل است، شامل: بخش اداری، چند

کلاس درس، کتابخانه و محوطه ای برای تهیه و تدارک غذا. این مسجد در سال ۱۹۷۶ توسط معاون دبیر کل اتحادیه

جهانی مسلمانان و با حضور نماینده نخست وزیر مالکوم فریزر،

(Malcolm Fraser)

،رهبر جناح مخالف که در آن

زمان گاف ویتلم،

(Gough Whitlam)

بود، و رهبران مذهبی از جمله سراسقف کاتولیک ملبورن گشایش یافت

.

بدین ترتیب، این رویداد در رشد استرالیا به عنوان یک ملت نقشی بارز داشت و با اقبال دولت، مردم، و ادیان کهن

استرالیا مواجه شد

.

مسجدهایی در تمام مراکز ایالتهای دیگر وجود دارند که هریک سرگذشتی منحصر به خود دارد. مساجد دیگری نیز در

دست احداث است. بوما ضمن نگارش کتاب از احداث یک مسجد نو در شهرستان آبرن،

(Auburn)

حکایت می کند که

ظرفیت ۵۰۰۰ نفر را دارد و به سبک کلاسیک با ستونها، گنبدها و دو گلدسته به ارتفاع ۳۹ متر طراحی و تزیین شده است

. ^(۱۳)

مساجد عمدتا با کمکهای مالی افراد محلی و در مواردی کمکهای دولتهای اسلامی ساخته می شوند

.

اندیشه موفقیت و شور و نشاط مسلمانان و نقش یکی از مشهورترین مساجد استرالیا در این زمینه را می توان در توصیف

حنیفه دین از مراسم عید قربان در شهر لکمبه در سال ۱۹۹۴ مورد توجه قرار داد. او می نویسد

:

هرگز در مراسمی به عظمت جشن عید در لکمبه شرکت نکرده بودم. انبوه جمعیت، همهمه و صداهای پیچیده در فضا

مرا مبهوت کرده بود. صحنه مقابل من خاطره های مدفون شده بسیاری را در ذهنم زنده می ساخت. با زنده شدن

خاطرات دوران جوانی، حسرتی سراسر وجودم را فراگرفت. بار دیگر، طعم و بار عاطفی مراسم نیایش را که همواره

آمیزه ای شگفت انگیز از حساسیت، اطاعت و وحدت بود در ذائقه ذهنم احساس کردم. مردم از سپیده دم اجتماع کرده

بودند… ساعت ۷، ونگی رود مملو از جمعیت هیجان زده و پر نشاط بود. آنها خود را به صحن مسجد رساندند. به سوی

محوطه جلو و ایوانها هجوم بردند یا روی دیوارها نشستند. همه می خواستند عید قربان را با هم جشن بگیرند. روز بعد،

بنا به گزارش روزنامه ها متجاوز از ۷۰۰۰ نفر در مسجد لکمبه جمع شده بودند… من افسون شده بودم. در نقطه مناسبی

مقابل مسجد ایستاده بودم و می توانستم منظره پیش رویم را از بالای سر مردم ببینم. منظره ای که از حد تصور من

بسیار فراتر بود. داخل مسجد، چهره سیاسی و مذهبی شهر لکمبه کاملا هویدا بود. مقامات عالی رتبه، رهبران جوامع و

مردان سیاست در صف عبادت ایستاده (و گروهی ناظر بر حال آنها) بودند. نماز و خطبه های با شکوهی برگزار شد. اما

خارج مسجد، جوانان به جشن و سرور بی تکلف و قاه قاه خنده و وراجی با یکدیگر سرگرم بودند. تماشاگر

می توانست خود را از جذبه و کشش محض آن حال و هوا برهاند

. ^(۱۴)

در کنار مساجد (و مدارس) نهادهای دیگری احداث شده اند. درباره نقش خانقاه صوفیان در استرالیا اطلاعات دقیقی در

دست نیست. اما سازمانهای محلی متعددی به مسائلی چند می پردازند و بسیاری از آنها نیازهای خاصی را برآورده

می کنند. یک نمونه از آنها «انجمن الصدیق » نام دارد. این انجمن دارای یک مرکز تجمع و یک مسجد کوچک برای اعضای

عمدتا مصری است و وظایفی همچون وظایف یک خانواده بر عهده دارد. مصریان در سنین مختلف را پوشش می دهد و به

نیازهای دینی، آموزشی، تفریحی و اجتماعی آنها، که خارج از حیطه کار دولت یا جامعه استرالیاست، رسیدگی می کند

.

دولت مصر مقرری ماهانه ای به امام جماعت مجتمع می پردازد. امام جماعت از سوی جامعه مصریان، شامل گروهی

مدرس ومدیران اسبق تعیین می شود

. ^(۱۵)

این گروه مسئوولیت به کار گماردن و اخراج کارکنان انجمن را بر عهدء خود

انجمن می گذارد. دولت ترکیه نیز برای مساجد ترکان مقیم استرالیا امام جماعت تعیین می کند اما مسؤولیت دعوت به

کار و اخراج کارکنان را خود بر عهده می گیرد. موسسات دیگری نظیر «مجمع رفاه کارگران عرب زبان » و «بنیاد

همبستگی زنان عرب » و نظایر آنها وجود دارند که هدف آنها رفاه اجتماعی، حمایت از گروه و رسیدگی به مسائل جوامع

گوناگونی است

.

برای بحث پیرامون مسائل مهم و تعیین خط مشی، هیاتهایی تشکیل می شود. مثلا هیات استهلال مامور اعلام آغاز و

پایان ماه رمضان است

(۱۶)

و هیاتهای دیگری که مسؤول رسیدگی به مسائلی چون حلال و حرام بودن غذا، پوشش زنان و

ضرورت یا عدم ضرورت رعایت حجاب موی سر آنان هستند

.

نمونه های پیشرفت و نتایج این گونه فعالیتها را می توان مثلا امروز در شهر برنزویک،

(Brunswick)

واقع در حومه

ملبورن مشاهده کرد. ترکها در این شهر اقدام به تاسیس باشگاهها، رستورانها، قهوه خانه ها، و نانوایی هایی کرده اند که در

تمام آنها مساله حلال و حرام شرع مقدس اسلام رعایت می شود

. ^(۱۷)

در کنار گسترش جوامع اسلامی، با هر گونه تشتتی، احساس دیگری به شکل تعلق به امت اسلامی وجود دارد که توسط

«

فدراسیون انجمن های اسلامی » بروز می کند. این فدراسیون به دولت (ایالتی و نیز مشترک المنافع) وابسته است و

می تواند با وزیر امور مهاجرت ارتباط برقرار کند

.

عده ای از مسلمانان از طریق شرکت در اجتماعات نژادی و یا روابطی که به صورت حضور در نماز جمعه، مراسم عبادی

ماه رمضان، و برگزاری حج با یکدیگر دارند به طور کلی خود را در میان جامعه غیر دینی استرالیا در وطن احساس

می کنند. شرکت فعال آنها گاه فقط به داشتن هویت اسلامی خاتمه می یابد و گاه شامل مشارکت کامل در کلیه فعالیتهای

مذهبی و اجتماعی گروه می شود. عده ای ارتباط را قطع می کنند. اما گروهی دیگر در مواجهه با این چالشها به کشف

مجدد هویت اسلامی خویش دست می یازند; هویتی پنهان مانده که با موج اسلام احیا شده در سراسر گیتی در آغاز دهه

1980

به حرکت درآمده است

.

لذا همان گونه که وضعیت مندرج در آمار سال ۱۹۹۱ نشان می دهد، بی تردید طی کمتر از ۳۰ سال مسلمانان توانستند در

سرزمینی مستقر شوند و به خلق ساختارهای اجتماعی و گروهی در حمایت از شیوه زندگی اسلامی بپردازند. ( برای

مقایسه، مهاجرت مهم مسلمانان به انگلستان در سال ۱۹۶۱ آغاز شد که شامل ورود عده زیادی از افراد تحصیل کرده

طبقه متوسط به آن کشور بود

).

دین داری و بی دینی در استرالیا

به گفته آمار، کشور استرالیا عمدتا جامعه ای مسیحی است. دو فرقه اصلی شامل کاتولیک ها ۲۷ درصد، و انگلیکان ها ۲۳

درصد، و در مجموع ۵۰ درصد جمعیت، و فرقه های دیگر به ترتیب مسیحیان متحد،

(United Church)

،پیروان

کلیسای مشایخی

(۴۰)

،ارتدکس، پیروان عقاید مارتین لوتر و چند فرقه کوچکتر است. در گذشته، ارتباط میان این

شاخه های مسیحیت از طریق عقاید فرقه ای برقرار می شد اما امروز نگرشهای مربوط به تقریب بین فرقه های مسیحی به

خوبی جایگزین این ارتباط شده است. در مورد ادیان دیگر می توان از یهودیان (چهاردهم درصد) و بوداییان (هشت دهم

درصد) نام برد. ۹/۲ درصد از مردم استرالیا پیرو هیچ دین ومسلکی نیستند

. ^(۱۸)

اما شگفت این که به رغم مذهبی بودن ملت استرالیا بر اساس اطلاعات آماری، این کشور با آنچه که آن را اروپای پس از

مسیحیت می خوانند از لحاظ بی بند و باری اجتماعی وجه مشترکی دارد. شواهدی چون از هم پاشیدگی خانواده ها،

آزادی جنسی، خشونت، و کمرنگ شدن تمایل به اعمال مذهبی، جامعه استرالیا را بسیار بیش از آنچه آمار نشان می دهد

از دین و دینداری دور کرده است. طرز فکر مردم تا حد زیادی به دین گریزی گرایش دارد

. ^(۴۱)

ذکر نام خدا در ملا عام نوعی

بی نزاکتی محسوب می شود. داشتن مذهب از پرسشهای برگه تقاضای شغل حذف شده است و در فرمهای آمارگیری قید

نمی شود. در برگه های پذیرش بیماران در بیمارستان، جای کوچکی برای ذکر مذهب در نظر گرفته شده که دلیل آن

انتخاب نوع برگزاری مراسم تدفین متوفا در صورت عدم موفقیت درمان است

.

در حقیقت در استرالیا، دین نشانگر نوعی عقب ماندگی فکری و اجتماعی قلمداد می شود و اعمال دینی بجز در مراسمی

چون دعا به درگاه پروردگار هنگام افتتاح مجلس، امری شخصی محسوب می شود. شاید بتوان گفت در میان روشنفکران

آزاد اندیش جناح چپ که توسط رهبرانی مانند فیلیپ آدامز و هامفری مک کویین معرفی می شوند سکوی مستحکمی

برای پرتاب به سوی دین گریزی دایمی وجود دارد

.

در چنین محیطهایی شاهد یک سلسله مراتب قدرت در نگرش به ادیان هستیم. گرایش سفیدپوستان به آیین بودایی

بسیار رایج است که گاه به تحریک کامل تمایلات احساسی و فکری افراد منجر می شود. احداث معبدی برای بوداییان به

اندازه پیشنهاد تاسیس مسجدی برای مسلمانان با اعتراض مردم مواجه نمی شود. آیین بودایی در جامعه استرالیا

پذیرفته شده است. آیین بومیان این کشور، اماکن و شخصیتهای مقدس و حرمت سرزمین و ماهیت دین نخستین آنها نیز

مورد تمجید قرار می گیرد

.

در عین حال و به طور کلی، در استرالیا با ادیان ابراهیمی برخورد مطلوبی نمی شود و غالبا از اسلام شناخت خوبی ندارند

.

در یک دیدگاه این ادیان به طور همسان به خطا رفته اند چرا که در تعالیم خود دنیا را جایگاهی بی ارزش نشان داده اند

.

گرایش به اسلام را نوعی انحراف و یا شکلی از خطا در تشخیص می دانند

.

در حقیقت، عده ای به جنبه های خاصی از تصوف گرایش دارند. اما این تصوف معمولا با تصوف شخصیتهایی روحانی که

تحت تعالیم قرآن و سنت رشد یافته اند تفاوت دارد و احساس اولیه و زیباشناختی شعر و عرفان پربار از جوشش گرم و

درونی ابن عربی مدنظر است. اکنون عرفان ابن عربی اعتقادی زاهدانه و شیوه ای روحانی در نیایش، مکاشفه و خودداری

از خوردن و تامل دایم در آیات قرآنی تلقی می شود که از این راه رشد می کند و به بالندگی می رسد. در چنین محافل آنها

اسلام را ضمیمه اختیاری تصوف می دانند

!

این نوع نگرش به اسلام دلایل گوناگون دارد، یک دلیل این که در دستور زبان عربی، واژه «اسلام » را می توان به دو شکل

مرتبط با هم تفسیر کرد. تفسیر اول که از گذشته متداول بوده به شکل اسم معنی و به صورت کلیشه ای با بار سیاسی بر

زبانها جاری می شود. این تصویر از اسلام از طریق رسانه های گروهی بر ذهنیت عموم مردم تاثیرگذار است. معنای دیگر

این واژه، یعنی این که بگوییم کلمه «اسلام » اسم فعل نیز هست و عمل تسلیم به اراده خداوند را در همه موارد نشان

می دهد رواج زیادی ندارد. در این تعبیر، مسلمان کسی است که عمل تسلیم را انجام دهد و در رفتارش به ارزشهای

اخلاقی و محاسن اجتماعی روی آورد چرا که در سوره ۳ آل عمران، آیه ۱۹ می فرماید: ان الدین عندالله الاسلام – «همانا

دین نزد خدا، اسلام است

».

دلیل دیگر این که مردم از وجه اشتراک اسلام، یهودیت و مسیحیت درمضامین برجسته بسیار بی اطلاعند. در کنار آن،

باید به این واقعیت اشاره کنیم که در کشورهای انگلیسی تبار عده زیادی معتقدند ذکر نام خدا در حضور همگان و تظاهر

به دینداری نشانه تندروی در محق دانستن خود یا ریا کاری است. احتمالا چنین رفتاری فقط از پیروان فرقه های فرعی

مثل «مسیحیان پیرو عقیده آدونتیست روز هفتم

»

،