خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بحران جهان معاصر از دیدگاه سید محمد باقر صدر

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بحران جهان معاصر از دیدگاه سید محمد باقر صدر :

برای فهم افکار یک نظریه پرداز سیاسی، اولین سوال این است : مشکل او کدام است ؟ به نظر او چه چیزی خطر ناک، مفسد و مخرب است ؟ چه چیزی اورا بر انگیخته تا تعمق و تفکر ذهنی خود را به صورت یک نظریه سیاسی منسجم واساسی به رشته تحریر در آ ورد ؟ هدفش کدام است ؟ چه نارسایی و بی نظمی مشخص را می خواهد درمان کند؟۱

شهید صدر بحران جهان معاصر را در سه سطح مورد بررسی و تحلیل قرار میدهد:

سطح کلان : مشکل بزرگ بشریت در طور تاریخ که در عرصه های مختلف زندگی انسانها بر کره حاکی بروز و ظهور کرده است .

سطح میانی : مشکل سیاسی و اجتماعی انسان معاصر که مهم ترین و بارزترین جنبه مشکل بشریت می باشد.

سطح خرد: مشکل سیاسی و اجتماعی جهان اسلامی به عنوان بخشی از جامعه بشری که در نگاه اول، مورد نظر شهید صدر بوده و بیش از بخشهای دیگر امکان درمان مشکل را داراست.

بحران بزرگ تمدن بشری در طول تاریخ

انسانها و جوامع بشری از آغاز تاریخ تمدن خود تا به حال، با مشکلی دو بعدی مواجه و درگیر بوده اند:

الف: ولنگاری و سر درگمی و رها ساختن خود بر هر گونه تبعیت و وابستگی به تکیه گاه خود، که شهید صدر از آن به « الضیاع اللاانتمأ» تعبیر می کند.

ب: سر سپردگی انحرافی در اثر تشخیص نا درست مرکز وابستگی، با تبدیل واقعیات نسبی و متغیر و ناپایدار به حقایق مطلق و جاودان، که شهید صدر از آن به «الحاد و شرک» تعبیر می کند.

بعد اول، موجب خروج انسان از چهار چوب وجودی جهان هستی و جدایی وی ا زمبدا ومقصدخودمی شود.۲

لیکن گاه انسان در مسیر حرکت خود، نسبت به عوامل اطراف خود احساس نیاز کرده و به تدریج موقعیت نسبی و نا پایدار آنها را فراموش و در برابرشان احساس سر سپردگی می کند. در آنجاست که انسان از یک عامل مفید برای تامین نیازهای خود ،خداوندی مطلق ساخته و در مقابل آن به کرنش می افتد، و در نتیجه با بعد دوم مشکل مواجه می شود. در این مرحله، عامل مفید مزبور، خود به قیدی دست و پا گیر تبدیل شده وانسان را از حرکت تکاملی خود باز می دارد.۳ این واقعیت تاریخی در دورانهای گذشته به صورت خدایان قومی و ملی که نشانگر تابعیت افراد به جامعه سیاسی اجتماعی خود ( قبیله ، دولت شهر یا امپراتوری بزرگ قدیم ) بود، ظهور و بروز کرده و دردنیای امروز، به صورت سر سپردگی به مظاهر تمدن جدید همچون :پیشرفت روز افزون علم ، نظامها و مکاتب مختلف سیاسی و اجتماعی و نهاد ها و موسسات مختلف مشاهده می شود.۴

راه درمان جوامع بشری

ادیان الهی با قرار دادن انسان در جایگاه درست خود توانسته اند روابط حقیقی وی را برقرار و وابستگی های پنداری را از میان بردارند . این عطای آسمانی همان ایمان به خداوند است که از یک سو انسان را به خداوند پیوند داده و با اعطای مقام خلافت بر زمین ، او را در مقابل پروردگار مسئولیت می بخشد. مسئولیت خلافت، موجب می شود که پیوند میان انسان با دو قطب ازل و ابد یعنی مبدئی که او را خلیفه ساخته و سر انجامی که خلافت برای او خواهد داشت ، برقرار گردد. در نتیجه در مسیری هدف دار به حرکت در آید از سویی دیگر ، ایمان به خداوند موجب تبدیل الهه های نسبی و متغیر به کمال مطلق و بی نهایت می شود. بدین ترتیب، دست ساخته های بر آمده از نیاز های بشری به الگویی جامع همه کمالتا در بالا ترین حد آن و فاقد هرگونه نقص ولو کمترین حد آن بدل گشته، و در نتیجه، استمرار حرکت بشری تا بی نهایت تضمین می شود . این حرکت با مبارزه مستمر خود در برابر هر نقص از قبیل: جهل، ضعف، ظلم، فقرو ….. موجب تحقق سعادت بشر می شود.۵

بحران سیاسی و اجتماعی جهان معاصر

جوامع بشری از دیر باز و از نخستین اجتماعات انسانی در باره نظام مطلوب سیاسی – اجتماعی اندیشه در راه تحقق آن دچار انواع بلایا و مشقتها شده اند. انسانها در طول این مبارزه مستمر، همگی در صدد پاسخ به این سوال بوده اند : کدام نظام و سیستم اجتماعی به سود انسانها بوده وسعادت و رفاه آنان را تامین می کند؟

جهان معاصر این مشکل را بهتر احساس نموده و برای درمان آن به پا خاسته است؛ زیرا امروزه انسانها به خوبی فهمیده اند که مشکل مزبور ساخته دست خودشان است، و نظام سیاسی و اجتماعی همچون یک قانون طبیعی نیست که برای تحقق آن باید چشم به آسمان دوخت و چاره ای جز تسلیم و انتظار نداشت، و بدین ترتیب روحیه یاس و نا امیدی به روحیه انقلابی و اصلاح طلبی بدل گشته است . از سوی دیگر، انسان معاصر مجموعه ای هنگفت از دستاوردها و تجارب گذشتگان رابه همراه دارد . با این حال پیشرفت های ناگهانی بشریت در قرون اخیر، موجب دشوارتر و پیچیده تر شدن اوضاع گشته است.۶

ریشه یابی بحران

برای یافتن منشأ اصلی مشکل، باید با استقراء نظام های مختلف سیاسی – اجتماعی به نقطه ضعف اساسی و مشترک میان آنها پی برد . لیکن از آنجا که اسلام ، وجودی مستقل اصیل فرای از وجود تک تک افراد برای جوامع قایل نیست؛۷ بنا بر این ابتدا باید در سطح خرد به بررسی مشکل پرداخت، و سپس از آنجا به سطح کلان منتقل شد . انسانها همگی در فطرت و تکوین خود بر اساس حب ذات عمل می کنند.

این غریزه عام و شامل بر همه وجود انسان، هیچ گاه قابل انفکاک از وی نبوده وهمه رفتارهای نیک و ناپسند وی بر همین اساس تفسیر می شوند . حب ذات به صورت حب لذایذ و بعضی از رنجها نمود عینی می یابند. در زیر مجموعه این غریزه ، استعداد ها، امکانات و امیال وگرایش های مختلف مادی و معنوی قرار دارند، که بر اساس میزان رشد و پرورش غریزه مزبور ، جهت گیریهای خاص خود را می یابند . از سوی دیگر، نوع، ساختار و بنیان غریزه حب ذات، متأثر از بینشها و معرفت های ذهنی انسان است.

بنا بر این، اگر انسان با نگاهی مادی و محدود، به جهان اطراف خود بنگرد و بر همین اساس به تفسیر پدیده های هستی بپردازد ، طبیعی است که عقل جزوی او بر اساس فلسفه ای سود انگارانه بنا نهاده شود . در اینجا با مشکل عمده مواجه میشویم و آن عبارت است از چگونگی ایجاد تعادل و توازن میان منابع افراد با مصالح کلی جامعه که در بسیاری ازموارد بر خلاف منافع افراد است. حال اگر نگاهی استقرایی به نظام های

مختلف سیاسی و اجتماعی کرده و به تحلیل درستی از آنها دست یابیم ، خواهیم دید که همگی از یک بنیان مشترک رنج برده و می برند . این بنیان همان ماده گرایی و معنویت گریزی انسان بحران زده است.۸

راههای حل مشکل

با توجه به تحلیل ریشه بحران، دو راه در مقابل جهانیان قابل تصور است:

اول: طبیعت انسانی با غریزه حب ذات از وی گرفته شده، و به جای آن طبیعتی ایثارگر و فدا کار نهاده شود این راه حل آرمانی، همان خواب خوش مارکسیس ها بود که می پنداشتند انسان پدیده ای مکانیکی است و می توان هر بخشی از آن را با بخش های دیگر جایگزین کرد. آنان درصدد آن بودند که با لغو یکی از مظاهر حب ذات یعنی مالکیت فردی، بر آن غریزه طبیعی خط بطلان کشیده وانسانی دیگر گونه بیافرینند. غافل از آن که مالکیت فردی، خود پدیده ای معلول غریزه حب ذات است

دوم : رشد و توسعه بینش مادی انسان از جهان هستی و جهت دهی به غریزه حب ذات به نحوی که هر عملی برای جامعه و دیگران مستلزم لذتی بزرگ برای انسان باشد . اسلام توانست با ارائه بینشی جامع از جهان هستی و تزریق مفاهیم معنوی در متن جامعه ، تعارض موجود میان فرد و اجتماع را از میان برده و با درمان مرکز اصلی بحران ، سعادت و کرامت مادی و معنوی انسان را حفظ نماید.۹

ابزارهای مورد نیاز برای تحقق نظام سیاسی مطلوب

برخی، تحقیق نظام سیاسی مطلوب را به جبر تاریخ حواله داده، و معتقدند که سر انجام روزی انسان به این آرمان خواهد رسید و برخی دیگر از آن نا امید و مأیوس گشته و به وضع موجود رضایت داده اند، عده ای نیز معتقدند انسان با بررسی تجربه های دیگر اجتماعی، در طول تاریخ خواهد توانست نظام مطلوب را کشف و محقق سازد. پیش از بیان پاسخ نهایی، باید ابزارهای تحقق نظام مطلوب ، مورد تحلیل و بررسی قرار گیرند. برای شناخت این ابزار ها ابتدا باید میان دونوع از مصالح و منافع انسانی تفاوت قایل شد:

اول: مصالح و منافع طبیعی که از جهان طبیعت استخراج شده وبرای انسان از آن جهت که موجودی طبیعی است مفیدند همچون مواد غذایی و دارویی، منابع زیر زمینی و ….

دوم : مصالح و منافع اجتماعی که در اثر روابط انسانها با یکدیگر به دست آمده و نظام اجتماعی ، آنها را برای انسان از آن جهت که موجودی اجتماعی است، تضمین می نماید. همچون حقوق بازرگانی ، قوانین ازدواج…

برای تحقق مصالح طبیعی و اجتماعی، نیازمند دو عامل هستیم : شناخت آنها و انگیزه برای بدست آوردن آنها . انسان توانایی شناحت مصالح طبیعی و همچنین انگیزه کافی برای اکتساب آنها را داراست؛ لیکن در مورد مصالح اجتماعی، وضع تفاوت می کند؛ زیرا از یک سو شناخت نظامی اجتماعی که متکفل همه مصالح مزبور بوده و برهمه جوانب هستی و ابعاد انسانی شمول داشته باشد ، خارج از قدرت بشریت است . نظام اجتماعی مطلوب برای نشر تنظیم گردد به آن که خود به تنظیم آن بپردازد.

بر این اساس می توان به ضرورت دین و نیاز انسان به پیامبران برای تعیین و تحقق مصالح حقیقی جامعه بشری پی برد. از سویی دیگر، انسان در بسیاری از موارد ، انگیزه کافی برای شناخت و تحقق مصالح اجتماعی را دارا نیست؛ زیرا مصالح اجتماعی همواره هماهنگ با منافع شخصی افراد نبوده و گاه در تضاد با آنهاست . بنا بر این انسان نیازمند انگیزه برای تحقق مصالح اجتماعی ناهماهنگ با منافع شخصی اوست.۱۰

راه دستیابی به ابزار های تحقق نظام مطلوب

چه کسی یا چه چیزی می نواند شناحت دقیق و درست از نظام مطلوب و انگیزه کافی برای تحقق آن را فراهم آورد ؟ برای این پرسش چند پاسخ داده شده است:

اول : علم. از آنجا که دانش بشری در قرون اخیر به طرز شگفت انگیزی تکامل یافته، و از سویی دیگر، نیازهای بشری، پدیده هایی واقعی و قابل اندازه گیری تجربی بوده، و روش بر آوردن آنها نیز با منطق علمی قابل شناخت است، بنابراین علوم تجربی ( طبیعی و انسانی) می تواند نظام مطلوب را برای بشریت ترسیم کنند؛ به خصوص آن که اروپاییان توانستند با کنار زدن دین و اخلاق، بر اساس دانش های خود، به نظام مطلوب دست یابند.

برای بررسی و تحلیل این پندار و ابتدا باید دانست که نظام سیاسی و اجتماعی غربی، محصول پیشرفت علمی آن تمدن نیست؛ بلکه نتیجه مکاتب مختلف فلسفی واجتماعی است که پس از رنسانس در آن دیار سر بر آورد.

بنابراین، باید میان بعد