خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل اصطلاحات علم الحدیث

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اصطلاحات علم الحدیث :

اکنون بی مناسبت نیست به پاره ای از فایل پاورپوینت کامل اصطلاحات علم الحدیث باجمال اشاره کنیم.

زیرا شناسائی این اصطلاحات ما را از تفصیل در اسناد یکان یکان احادیث مستغنی می سازد .بعلاوه که دانستن اصطلاحات متعارفه این فن برای سالکین این طریق از ضروریات شمرده می شود ^(۱).و تفصیل اصطلاحات مزبور ضمن رساله (درایه الحدیث) که بسال ۱۳۹۷ قمری در چاپخانه دانشگاه مشهد بچاپ رسیده، بازگو گردیده.

انواع حدیث (بحسب این اصطلاحات) طبق تبویب سیوطی در تدریب الراوی ۶۵ قسم است.ولی حازمی در کتاب العجاله اقسام آنرا بالغ بر صد نوع دانسته.و شهید ثانی در شرح بدایه سی قسم را ذکر فرموده.و سبب این اختلاف بیشتر بواسطه بحساب آوردن اقسام فرعی یک مصطلح است.

تواتر و آحاد

حدیث یا متواتر است یا احاد.متواتر در لغت آمدن یکی پس از دیگری بلافاصله است که آیه شریفه ثم ارسلنا رسلنا تتری بهمین معنی آمده.و در اصطلاح علم الحدیث منظور: خبر جماعتی است که (فی حد نفسه نه بضمیمه قرائن) اتفاق آنان بر کذب، محال و در نتیجه موجب علم بمضمون خبر باشد.تواتر نیز بلفظی و معنوی و اجمالی تقسیم شده.مورد تواتر لفظی خبریست که مفاد آن در روایات کثیره.بالفاظ مخصوص و همسان هم نقل شود.و این معنی بندرت در اخبار وجود می یابد ^(۲).

زیرا ناقلین صدر اول معدود بوده، و تواتر در طبقات بعد حاصل گشته.البته روایاتی، مورد این ادعا است.که شاید حدیث (من کذب علی متعمدا فلیتبوء مقعده من النار) از اظهر مصادیق مزبور باشد.

زیرا ۶۲ تن از صحابه این حدیث را از پیغمبر نقل نموده اند ^(۳) که در طبقات بعدی بر عده ناقلین افزوده شده.

اما معنوی آنست که مورد تواتر، مفاد مشترک چند حدیث باشد.و بعبارت دیگر معنی التزامی قضیه، متواتر باشد.چون شجاعت امیر المؤمنین که از منقولات تاریخ (غزوات و سرایای رسول اکرم (ص) و جنگهای خود آنجناب) بتواتر رسیده.

تواتر اجمالی، عبارت است از علم بصحت یکی از چند حدیثی که در یکموضوع وارد شده باشد، مانند حجیت خبر عادل، که در کتب اربعه آمده باشد.زیرا از رجوع دادن امام (ع) بعض شیعه را بجمعی از اصحاب خود و یا سؤال شیعه از وثاقت بعض اصحاب ائمه تا بتوانند از اواخذ احکام نمایند، علم اجمالی حاصل می گردد: که اگر یک مورد هم از مفاد این روایات از امام صادر شده باشد نتیجه خواهد داد که می توان بقول مخبری که مورد وثوق است، اعتماد نمود و از او (که ناقل حدیث از امام است) اخذ معالم دین کرد.

خبر آحاد: خبری است که فقط یک یا چند نفر (که فی حد نفسه و بدون ضمیمه و قرینه از گفته آنان علم بمضمون خبر حاصل نشود) آنرا نقل کرده باشند.

«صحیح باصطلاح قدماء»

قدماء خبر را بصحیح و غیر آن منقسم می کردند و برای صحیح نزد هر یک از ارباب حدیث فریقین شرائطی بوده که ما شرائط بخاری و مسلم را (از اهل سنت) طی تاریخ تدوین حدیث یاد کردیم .و اما شرائط صحت نزد امامیه بقرار نوشته محقق کاشانی (فیض) در مقدمات وافی عبارت است از:

۱ وجود حدیث در چند اصل از اصول اربعماه مشهور و متداول بین اصحاب.

۲ تکرار حدیث در یک یا دو اصل بطرق معتبره.

۳ وجود حدیث در یکی از اصول راویانی که تصدیق و توثیق آنان اجماعی است مانند زراره و محمد بن مسلم و فضیل بن یسار.

۴ وجود حدیث در یکی از اصول اصحاب اجماع، مانند صفوان بن یحیی و بزنطی و یونس بن عبد الرحمن و عمار ساباطی.

۵ وجود حدیث در کتبی که توسط اصحاب ائمه نوشته شده و چون بر امام عرضه گردیده بر آن صحه گذارده اند مانند کتاب عبید الله حلبی که بر حضرت صادق (ع) عرضه گردید و کتاب یونس بن عبد الرحمن و فضل بن شاذان که بر حضرت عسکری ارائه گردید.

۶ اخذ حدیث از کتبی که نزد پیشینیان امامیه شهرت داشته و مورد اعتماد بوده چه مؤلف آن امامی باشد مانند کتاب صلات حریز بن عبد الله سجستانی و کتب بنی سعد و علی بن مهزیار یا غیر امامی نوشته باشد مانند کتاب حفص بن غیاث قاضی و حسین بن عبد الله السعدی و کتاب قبله علی بن حسن طاطری.

شیخ حر عاملی در فوائد خاتمه (هدایه الامامه) بنقل از مشرق الشمسین شیخ بهائی باختصار عناوین مزبور را (بجز عنوان ششم) قرائن صحت حدیث می شمارد.

باری از زمان سید بن طاووس ^(۴) یا علامه حلی ^(۵) بنقل شیخ بهائی در مشرق الشمسین) تقسیم باصول اربعه معمول گردید.

اصول اربعه: محدثین شیعه حدیث را بچهار قسم بدین قرار (صحیح، حسن، موثق، ضعیف) تقسیم کرده اند که هم اکنون این اصطلاح متداول و معمول است ^(۶) و سایر اصطلاحات در این چهار قسم مندرج می باشد.

۱ صحیح: و آن خبریست که سلسله سند توسط رجالی موثق ^(۷) و امامی مذهب بمعصوم منتقل گردد ^(۸).

۲ حسن: خبریست که رجال سند تماما و در هر طبقه امامی مذهب و ممدوح ^(۹) باشند ولی تنصیص بر عدالت هر یک نشده باشد

ولی حسن باصطلاح اهل سنت حدیثی است که سلسله سند در وثاقت نزدیک بدرجه صحت بوده و یا روایت مرسلی است که مرسل آن ثقه باشد و در هر صورت سالم از شذوذ و علت باشد ^(۱۰).

وجه تسمیه حسن بدین نام از آن جهت است که نسبت براویان آن حسن ظن داریم.

۳ موثق: خبریست که نسبت بکلیه افراد ناقلین، تنصیص بتوثیق شده باشد.گرچه بعضی از رجال سلسله سند غیر امامی باشند.

۴ ضعیف: خبریست که شروط یکی از اقسام نامبرده در آن جمع نباشد.

علامه قاسمی گوید: بزرگان حدیث ضعیف را از آنرو نقل کرده اند که شاهد باشد نه بتنهائی ملاک عمل واقع شود.

باید دانست که بسیاری از احادیث ضعیف طبق این اصطلاح، در شمار احادیث صحیح، بعقیده قدمای شیعه است.

زیرا آنان ملاک صحت را وثوق و اعتماد بصدور حدیث از امام می دانستند ^(۱۱) و چنانکه می دانیم پاره ای از احادیث قسم چهارم، مورد اعتماد پیشوایان علم الحدیث بوده زیرا اصطلاح متأخرین باغمض عین و چشم پوشی از قرائن و ضمائم خارجیه است.

از اینرو چون احادیث مزبور بواسطه قرائنی مورد وثوق و اعتماد متقدمین بوده صحت آنها بی ملاک نیست ^(۱۲).

چنانکه اهل سنت، وجود حدیثی را در صحیحین، جزوقرائن صحت آن، و علم بمضمون آن خبر دانسته اند (رک: شرح نخبه ص ۹) .

مطلب دیگر اینکه خبر مستفیض که بتوسط جماعتی نقل، ولی بحد تواتر نرسیده، جزو اقسام خبر واحد شمرده شده.

منتهی خود کثرت ناقلین، جزو قرائنی است که ممکن است موجب اطمینان بصدور آن از معصوم گردد.

سایر اصطلاحات

اصطلاحات دیگری نیز در احادیث آمده که ذکر آن باجمال خالی از فایده نیست

اینک اصطلاحات مزبور:

۱ غریب: غریب بر سه گونه است: (غریب الالفاظ) و (غریب المتن) و (غریب السند) .

غریب الالفاظ: آنست که در متن حدیث، لفظ مشکلی بکار رفته باشد و در این فن کتبی تدوین شده (که الفاظ مشکله حدیث یا بتعبیر دیگر لغات احادیث، در آن معنی شده) .

نام کتب غریب الحدیث

شاید اول کسی که در این باره بتألیف کتاب سبقت جست (ابو عبیده معمر بن مثنی تیمی ^(۱۳) و ^(۱۴) یا نضر بن شمیل مازنی باشد سپس اصمعی ^(۱۵) و ابو عبید قاسم بن سلام ^(۱۶) ، سپس قطرب، محمد بن مستنیر و پس از اینان ابن قتیبه ^(۱۷) و آنگاه ابو سلیمان خطابی ^(۱۸) و هروی، احمد بن محمد صاحب ازهری لغوی که در زمان خطابی میزیست، کتاب غریب القرآن و الحدیث خود را بترتیب حروف معجم تدوین نمود گرچه باروی کار آمدن زمخشری و تألیف ارزنده وی در غریب الحدیث بنام (الفائق) کتاب هروی بکنار ماند ولی کتاب هروی چون سهل التناول تر از فائق می باشد.از این رو حافظ ابو موسی محمد بن ابی بکر اصفهانی ( ۵۸۱) مستدرکی بر کتاب هروی نوشت.ابو الفرج بن جوزی نیز کتابی در غریب الحدیث پرداخت ولی همزمان وی ابن اثیر نهایه را بر مبنی جمع بین کتاب ابو عبیده و هروی تألیف نمود و از این رو کتب سابقین را تحت الشعاع قرار داد (ملخص از شرح نخبه الفکر ص ۳۶ و کشف الظنون ج ۲ قائمه ۱۲۰۳) .

همزمان ائمه این فن که یاد کردیم، الامام ابراهیم بن اسحق حربی کتاب مبسوطی ضمن چند جلد در غریب الحدیث پرداخت ولی چون بواسطه استقصاء طرق اسانید و آوردن تمام متن احادیث، مطول شده بود متروک ماند سپس جمعی چون معمر بن حمدویه و ابو العباس احمد بن یحیی لغوی (تغلب) و مبرد، محمد بن یزید ثمالی و ابو بکر انباری، محمد بن قاسم و احمد بن حسن کندی و محمد بن عبد الواحد زاهد صاحب تغلب و دیگران کتابهای نافعی در این باره نگاشتند که شاید بهترین آنها (فائق) زمخشری ^(۱۹) و (نهایه) ابن اثیر ^(۲۰) و از همه جامعتر (مجمع البحرین) تألیف شیخ اجل (طریحی نجفی) است.که علاوه بر لغات احادیث نبوی، شامل لغات و مشکلات اخبار وارده از ناحیه ائمه هدی می باشد.گرچه بدقت فائق و نهایه نیست.

غریب المتن: حدیثی است که در طبقه اول، فقط یک تن آنرا نقل نموده باشد.و چنانچه همین متن، بطریق دیگر معروف باشد آنرا غریب السند نامند.

۲ مسند: حدیثی است که سلسله سند آن در جمیع مراتب تا به معصوم مذکور باشد و متصل.که قهرا حدیث مر