خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل طراحی پیرامون «میراث فقهی »

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل طراحی پیرامون «میراث فقهی » :

می دانیم که دانش فقه دانشی نو پیدا و نو پدید نیست، بلکه دارای پیشینه ای صدها ساله است و بدون تسلط و اشراف و احاطه بر میراث فقهی گذشتگان نمی توان از موضع فقه اظهار نظر کرد

.

از سوی دیگر، بخش مهمی از آثار فقهی شیعه هم چنان به صورت دست نوشت و مخطوط و پراکنده در گوشه و کنار کتاب خانه های شخصی و عمومی – باقی است و یا به شکل چاپ سنگی و مغلوط و غیرمحققانه منتشر شده که استفاده از آن ها آسان نیست. بلکه با این تشتت و پراکندگی، دسترسی به آن ها برای بیشتر فقه پژوهان از محالات عادی است. بر فرض که دست یابی به کتاب های دوره ای و شناخته شده فقه چندان مشکل نباشد، اما آثار و انظار فقهی منحصر به این گونه کتاب ها نیست; زیرا بسیاری از فقهای نامدار علاوه بر کتاب هایی که در سراسر یا بخشی از فقه نگاشته اند، در زمینه بسیاری از مسائل – به دلایلی از جمله اهمیت ویژه آن ها – رساله های جداگانه و مستقل پرداخته اند، مانند: نماز جمعه در عصر غیبت، تقلید میت، تقلید اعلم، اراضی، غنا، رضاع، ارث زوجه، عدالت، قبله، هلال، طهارت و نجاست و ذبایح اهل کتاب و به گفته حضرت استاد حسن زاده آملی (دامت برکاته

):

رسائل عالمان، تراث علمی و ارزشمند آنان است که در موضوعات خاص با اهتمام فارد و عزم واحد تحقیق و تصنیف شده اند; لذا غالبا در موضوعاتشان انفع از صحف مبسوطه و اوقع فی النفوس اند

. ^(۱)

واضح است که تصحیح و نشر آراسته و وزین و پاکیزه این گونه نوشته ها در کنار هم و به ترتیبی خاص – به شکلی که در دفتر اول میراث فقهی مشاهده می شود – از جهات گوناگون سودمند است. به دلیل اهمیت بسیار و فایده فراوان این کار، چند سال پیش تصمیم گرفتیم رسائل موضوعات مهم و مبتلا به فقهی را به شکل موضوعی – همراه با مطالب دیگر مناسب با آن موضوع – تحقیق و منتشر کنیم. از این رو از بین موضوعات و مسائل فقهی، چهل موضوع مهم انتخاب شد که نخستین آن ها مسئله «غنا» بود. نامی که برای این طرح بزرگ انتخاب شد «میراث فقهی » است که نخستین موضوع آن یعنی غنا در سه مجلد حجیم در حدود سه هزار صفحه منتشر شده است. حجم سایر موضوعات را نمی توان به دقت پیش بینی کرد، ولی به طور مسلم حجم رساله های موضوعاتی مانند نماز جمعه، تقلید، ارث، وقت و قبله بیش از سه جلد خواهد شد. اینک پس از زحمات چند ساله این بنده و دوستان گرامی نخستین موضوع این طرح عظیم منتشر شده است. پیش از ذکر ضرورت و فواید این کار، فهرست موضوعات طرح «میراث فقهی » یاد می شود

:

۱.

غنا، موسیقی

۲.

رؤیت هلال

۳.

ولایت فقیه

۴.

ولایت اب و جد

۵.

ربا

۶.

صید و ذباحه

۷.

قضا و شهادت

۸.

حدود، قصاص، دیات، تعزیر، تبعید، زندان

۹.

حق و حکم

۱۰.

عدالت (معتبر در قاضی، مفتی، رهبر و

…)

۱۱.

جهاد و دفاع

۱۲.

زمین

۱۳.

پول، درهم و دینار

۱۴.

خمس

۱۵.

زکات

۱۶.

اهل کتاب (طهارت و نجاست، ذبایح، منکوحات و

…)

۱۷.

بلوغ (دختر و پسر

)

۱۸.

تقلید اعلم

۱۹.

تقلید میت

۲۰.

وقت و قبله

۲۱.

تقیه

۲۲.

قاعده لاضرر، عسر و حرج

۲۳.

قاعده لاتعاد

۲۴.

قاعده ید

۲۵.

لباس مشکوک

۲۶.

نیت

۲۷.

کفارات

۲۸.

اخذ اجرت بر واجبات

۲۹.

نماز جمعه

۳۰.

نماز و روزه مسافر

۳۱.

مواسعه و مضایقه

۳۲.

حج و عمره

۳۳.

ارث و حبوه

۳۴.

ارث زوجه

۳۵.

خیارات و شروط ضمن عقد

۳۶.

نکاح و طلاق

۳۷.

وصایا و منجزات مریض

۳۸.

امربه معروف و نهی ازمنکر

۳۹.

وقوف و صدقات

۴۰.

عقود و ایقاعات

احیای میراث فقهی بدین شکل، و دسته بندی تحقیقات فقهی، فواید بسیاری دارد که به شمه ای از آن ها اشاره می شود

:

الف) با این کار، عمده منابع مورد نیاز فقه پژوه در مسئله، اعم از مجتهد و مدرس و استاد و شاگرد، یک جا در پیش دید او خواهد بود و اگر می خواست با قطع نظر از این گونه آثار به منابع مسئله دسترسی پیدا کند، چه بسا به بیش از یکی دو رساله دسترسی پیدا نمی کرد یا اساسا از وجود و تالیف چنان رساله ها و آثار در موضوع مسئله بی خبر می ماند

.

ب) مقدار نوآوری و ابتکارات هر فقیه در مسئله روشن می شود و نیز معلوم می شود که هر فقیه از چه کسان و کتاب ها و آثاری تاثیر پذیرفته و بر چه کسان و کتاب ها و آثاری تاثیر گذاشته است. هم چنین منشا بسیاری از سخنان که طبق رسم معمول در گذشته کم تر به قائل آن ها اشاره ای می شد به دست می آید. پیداست که در فهم مراد سخن فقیهان، دانستن این که منشا فلان سخن کجاست و صدر و ذیل و قراین حافه به آن کدام است نقش به سزایی دارد

.

ج) حجم عظیم کارنامه فقهی سلف صالح، نمایان و اهتمام و تلاش و کوشش بسیار و درخورشان مبرهن می شود. حقیقت آن است که نه تنها اکثر مردم شیعه، بلکه بسیاری از خواص و عالمان شیعه هم از چند و چون میراث علمی شیعه بی خبرند. نوآوری های عالمان شیعه در زمینه های مختلف هم چنان در پس پرده ابهام باقی است و این ابهام مایه استفاده نکردن از آن ها شده است

.

امروزه بسیاری از معاصران درباره غنا و موسیقی رساله ها و آثار مستقل پدید آورده اند و به جرات می توان گفت که همه یا اغلب مؤلفان آن ها حتی بر پنج رساله فقهی ویژه غنا از فقیهان پیشین وقوف نداشته و از آن ها استفاده نکرده اند. در حالی که فقهای سلف، از زمان محقق سبزواری (م ۰۹۰۱) تا کنون بیش از چهل رساله فقهی ویژه غنا تالیف کرده اند که ما به فضل الهی با فحص زیاد به حدود سی عدد از آن ها وقوف یافتیم که در دفتر اول میراث فقهی آمده است

.

ممکن است گفته شود با مراجعه به کتاب شناسی های شیعه مانند «الذریعه » می شود بر این آثار وقوف یافت. ولی جان کلام این جاست که در «الذریعه » و سایر کتاب شناسی ها نیز حدود یک سوم رساله های موجود غنا معرفی شده است. علاوه بر این، از لحاظ کیفی هم این معرفی ناقص است و با مراجعه به «الذریعه » و مانند آن نمی توان از چند و چون آن ها آگاه شد

.

این نکته در سایر موضوعات هم صادق است. تا پیش از برگزاری کنگره شیخ مفید و مقدس اردبیلی – رضوان الله علیهما

–

بسیاری از خواص هم از چند و چون کارهای علمی و نظریات این دو بزرگوار بی اطلاع بودند

.

از این رو نمی توان برای شناخت میراث علمی گذشتگان به کتاب شناسی های شیعه – که بسیار هم گران بها و ارزنده اند

–

اکتفا کرد. فی المثل، از رساله شیخ حر عاملی – طاب ثراه – در غنا – گذشته از کتاب شناسی ها – در هیچ یک از کتاب های تذکره و سرگذشت نامه ها ذکری نرفته است

.

د) شناخت این که فلان فرع فقهی از چه زمانی وارد فقه شده و چه مسیرهایی را پیموده است، برای استنباط، معد و دست مایه خوبی است و این امر در پرتو نشر آثار فقهی به شکل مجموعه حاضر به راحتی میسر است. استاد شهید مطهری (طیب الله ثراه و جعل الجنه منقلبه و مثواه) گوید

:

آثار فقها در بسیاری از مسائل فقهی باید جمع آوری و منظم شود تا تاریخچه آن مسئله و فتاوای مربوط به آن روشن باشد

. ^(۲)

نیز جناب آقای دکتر گرجی گوید

:

قطعا ما به تاریخ فقه نیازمندیم. باید تاریخ فقه نگاشته شود; اما نه از قبیل آن چه تا کنون نوشته شده است… بررسی زمینه شکل گیری مباحث فقهی و چگونگی تطور آن بسیار لازم است

.

باید مسائل فقهی در این تاریخ، به گونه ای بررسی شود که به اصطلاح شان نزول هر یک از مسائل فقه مشخص شود و این که چرا این مسئله مطرح شده و تطور آن چگونه بوده است

.

من پی گیری فلسفه و علت احکام را نمی گویم. شان نزول و علت پیدایش، مرتبه پایین تر از علت و فلسفه احکام است. اگر ما چنین تاریخ فقهی داشته باشیم خیلی به ما کمک می کند تا بسیاری از مسائل مبهم فقه را آن طور که واقعیت اقتضا دارد باز و روشن کنیم. بررسی ریشه و اساس احکام در جهت دادن درست به فقیه در استنباط بسیار مفید و مؤثر است

.

در این تاریخ حتی باید به شان نزول روایات گوناگون از ائمه معصومین(ع) نیز پرداخته شود. در این صورت ما خیلی بهتر به مفاد روایات پی خواهیم برد. ممکن است کسی بگوید: باب آگاهی به معظم این مسائل مسدود است، لیکن بنده با این سخن موافق نیستم. ممکن است تا حدی محدود و مشکل باشد; اما به کلی مسدود نیست. اگر نتوان به تک تک مسائل فقهی این گونه پی برد و ریشه یابی کرد، در قسمت اعظم آن این کار امکان پذیر است

.

قطعا این کاوش در نتیجه استنباط بسیار مؤثر و مفید است. بنده بعضی از علمای خیلی بزرگ و تراز اول را دیده ام که مثلا به ظاهر روایتی استناد کرده و معنای خاصی از آن برداشت کرده اند و بر اساس همین معنا با مخالفان خود درافتاده اند و آنان را تخطئه کرده اند که اگر به شان نزول روایت توجه می کردند به خوبی درمی یافتند که آن چه از روایت فهمیده اند درست نیست و اتفاقا قول مخالفان درست است

. ^(۳)

علاوه بر فقه که از علوم نقلی است محققان در علوم عقلی هم توجه به تاریخ علم و سیر مسائل و تطور آن ها را لازم می دانند. بی توجهی به این نکات حتی در علوم عقلی هم فجایعی را به بار می آورد چه رسد به علوم نقلی

. ^(۴)

با جمع آوری و تصحیح و نشر آثار مربوط به غنا حقایق زیادی در این موضوع روشن می شود که در این جا به پاره ای از آن ها اشاره می کنم

:

نخستین رساله موجود فقهی در باب غنا رساله ای از محقق سبزواری صاحب کفایه (م ۱۰۹۰) است. پیش از وی رساله ای در غنا سراغ نداریم

(۵)

و از زمان محقق سبزواری تا زمان ما رساله های فراوان در این باب تالیف شده است. این نشان می دهد که پیش از آن این مسئله روز نبوده است و لزومی نداشته که به صورت مستقل به آن پرداخته شود. از این رو به همان مقدار اندکی که در دوره های فقهی آمده است اکتفا می کردند. دلیل نضج تالیف رساله های غنا در اواخر دوره صفویان و پس از آن، دو چیز می تواند باشد

:

۱)

رشد فرهنگ صوفیان در اواخر دوره صفوی و شیوع آداب و رسوم آنان که از جمله آن ها مسئله سماع و غناست. عالمان دین که حراست از دین را وظیفه خود می دانستند، در این دوره کتاب های زیادی در رد صوفیان نگاشته اند و بسیاری از این دست کتاب ها فصلی را به غنا اختصاص داده اند; مانند اثنا عشریه شیخ حر عاملی – قدس سره – و السهام المارقه شیخ علی عاملی – طاب ثراه – افزون بر رساله های مستقل که در باب غنا نوشته اند و در آغاز آن ها انگیزه خود را همین امر دانسته اند

.

۲)

نظریه معروف فیض کاشانی – رحمه الله علیه – در باب غنا که آن را در کتاب های وافی، المحجه البیضاء، مفاتیح و مقدمات تفسیر صافی آورده است و نیز نظریه محقق سبزواری صاحب کفایه در این کتاب – و نیز در رساله ای مستقل

–

مبنی بر استحباب غنا در قرائت قران، که تا آن زمان در شیعه سابقه نداشته، باز تاب ها و واکنش های بسیاری در پی داشته و بسیاری از رساله های غنا در رد نظریه این دو بزرگوار نوشته شده است; مانند رساله های شیخ علی عاملی نواده صاحب معالم، ملا اسماعیل خواجوئی، میرلوحی، و شیخ حر عاملی. به طوری که وحید بهبهانی – قدس سره – در حاشیه اش بر مسالک اچفهام فرموده است

:

و صاحب الکفایه استثنی الغناء فی القران، و سمعت ان الفضلاء کتبوا رسائل کثیره ازید من عشرین رساله ردا علیه کلهم تلامذه وحید عصره و فرید دهره الاقا حسین الخوانساری رحمه الله، کلهم کانوا من او حدی الزمان

. ^(۶)

برخی از رساله ها هم به انگیزه دفاع از عزاداری حضرت سیدالشهداء – ارواح العالمین له الفداء – و پاسخ به شبهات کسانی که آن را آمیخته با غنای حرام می دانسته اند نوشته شده است; مثلا مرحوم سیدمهدی کشمیری – طاب ثراه – با توجه به عزاداری مردم کشمیر در رساله اش در غنا گوید

:

انا قد اثبتنا سابقا استحاله صدق الغناء المحرم فی المراثی… ولذا انقلبت القضیه لو انقلبت القرینه کما فی بلدنا الکشمیر

;

فان عاده الشیعه من اهل القری فی ذلک البلد انهم یقرؤون المراثی باصوات مرتفعه

…. ^(۷)

…

القدر المتیقن من الغناء هو ما اشتمل علی اچشعار الباطله و اقترن باللهو او غیره من المناهی، و اچمران کلاهما منتفیان فی محل النزاع، فان المرجع فی ثبوت الموضوعات هو العرف و هو عندهم منتف هیهنا حتی انه لو قیل لهم: «ان هذا المجلس لیس مجلس التعزیه و الطاعه بل مجلس الغناء و اللهو و المعصیه »، یتبرؤون عن القائل به و یکذبونه جزما

…

فانها کلمه کاد ان تکون کفرا عندهم

!

فاندفع اشکال اورد فی المراثی المتعارفه للشهید المظلوم (روحی و روح العالمین له الفداء) بحیث عسی ان ینسد ابواب اغلب مجالسها ب

. ^(۸)

باری، یکی از امتیازات سبک فقهی فقیه مسلم و بلند پایه مرحوم آیه الله بروجردی – قدس الله نفسه الزکیه – توجه به تاریخچه مسائل و سیر تاریخی آن هاست. یکی از شاگردان آن بزرگوار در این زمینه گوید

:

هر مسئله فقهی را که عنوان می کردند سیر تاریخی آن مسئله را هم بیان می کردند که در طول زمان چه نشیب و فرازهایی را پیموده و مبدا پیدایش این مسئله فقهی چه زمانی بوده و در طول ازمنه و اعصار در کتب عامه و خاصه چه مراحلی را تا امروز پیموده است

.

هم چنین پس از نقل اقوال به تاریخ صدور اقوال می پرداخت. حتی اگر یکی از فقها کتاب های فقهی متعدد، و در آن ها فتاوای مختلف داشت چون محیط بود می دانست که کدام یک از آن کتاب ها مقدم و کدام مؤخر است به طوری که روشن می کردند که فلان قضیه که دارای اقوال متعدد است کدام قولش مقدم و کدام مؤخر است و این اقوال چه ترتیبی دارند

. ^(۹)

ه) گذشته از این که وجود آثار و رساله هایی با موضوع واحد به ترتیبی خاص در مجموعه ای یک جا و در کنار هم فواید خاص خود را دارد، جهت احیاء و زنده کردن آثار گذشتگان شیعه فی حدنفسه ارزشمند است و فواید گوناگونی در شناخت آثار شیعه بر آن مترتب است. ما در این زمینه به نتایجی دست یافتیم که در مقدمه رساله ها به آن ها اشاره شده است از قبیل شناخت مؤلف برخی رساله ها که در منابع شناخته نشده اند

(۱۰)

و نیز رفع اشتباهات فراوان کتاب شناسی ها و فهرست های نسخه های خطی کتاب خانه ها و هم چنین رفع پاره ای از اغلاط متن رساله ها و مانند آن

.

و) آگاهی از آثار علمی گذشتگان بدین شکل، ثمره مهم دیگری که دارد جلوگیری از تکرار مکررات و کارهای کم مایه و بدون استناد و اتکا به منابع پیشین است. فراوان مشاهده می شود که دانشمندی مدت ها زحمت کشیده و در موضوعی اثری پدید آورده است که مانند یا حتی بهتر از آن سال ها پیش از آن تالیف شده بوده است و چه بسا رایی را انتخاب کرده که با دلایل متقن در آثار پیشین به تفصیل طرح و نقد شده است. این نکته افزون بر هدر دادن امکانات بسیار و عمر گران بهای انسان ها، مایه عدم پیش رفت علم و در جا زدن آن می شود; فی المثل عالمی که بداند تا کنون بیش از یک صد و پنجاه شرح و حاشیه بر رسائل شیخ انصاری – علیه رضوان الله الباری – نوشته شده، که بسیاری از آن ها در دست است،

(۱۱)

نیازی نمی بیند به این موضوع بپردازد و یا حداقل بدون مراجعه به آن ها و بدون دست یافتن به این نتیجه که آن ها برای مقصودش کافی نیست به شرح نوی