خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نگاهی به الفاظ عام قرآن و اسباب نزول آنها

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نگاهی به الفاظ عام قرآن و اسباب نزول آنها :

با تکیه بر آیات سوره دهر

دکتر نادعلی عاشوری تلوکی

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد

چکیده

در اصول فقه قاعده ای مطرح است، مبنی بر این که خصوص سبب عموم لفظ را تخصیص نمی زند و برخی از علمای عامه به استناد

آن پاره ای آیات را که در فضیلت علی علیه السلام نازل شده، انکار می کنند. در این مقاله سخن از این است که همواره چنین نیست

که خصوص سبب عموم لفظ را تخصیص نزند. آیه ولایت از آن جمله است; به علاوه عمومیت لفظ، دلیلی بر انکار خصوصیت سبب

نیست

.

کلید واژه ها: اسباب نزول، عموم لفظ، خصوص سبب، سوره دهر

.

۱.

مقدمه

بسیاری از علمای اهل سنت نزول آیاتی از قرآن را در شان حضرت علی علیه السلام می پذیرند; اما برخی از آنان نیز آن را انکار

می کنند. مهمترین دلیلی که اقامه کرده اند، این است که آیات مورد استشهاد عام است; لذا نمی تواند در خصوص علی علیه السلام

نزول یافته باشد

.

۲.

سخن قائلان به عموم لفظ

هر چند بسیاری از دانشمندان اهل سنت نظیر حاکم حسکانی نزول قرآن از جمله سوره انسان را در شان اهل بیت با صراحت

می پذیرند; اما فخر رازی و برخی دیگر از مفسران اهل سنت سعی دارند، به گونه ای آن را رد کنند. مثلا فخر رازی در آغاز این بحث

در تفسیر خود می نویسد

:

هیچیک از بزرگان معتزله مانند ابوبکر اصم و ابوعلی جبائی و ابوالقاسم کعبی و ابومسلم اصفهانی و قاضی عبدالجبار در تفسیر

خود یاد نکرده اند که این آیات درباره علی بن ابی طالب نازل شده است. تنها واحدی در کتاب بسیط یاد کرده که آن درباره علی علیه

السلام نازل شده و صاحب کشاف از میان معتزله این قصه را آورده است

(۱)

.

آنگاه پس از نقل روایت ابن عباس، درصدد نقد و انکار آن برخاسته، چنین می گوید

:

اولا آیات مذکور به صیغه جمع آمده است; مانند: یوفون بالنذر، یخافون و یطعمون; بنابراین تخصیص آن به شخص واحد خلاف

نظم آیات است

;

ثانیا اختصاص این صیغه جمع به یک دسته و جمع معینی خلاف ظاهر است

;

ثالثا حتی اگر بپذیریم این سوره به خاطر عمل مشخصی از اهل بیت علیهم السلام نازل شده باشد، باز هم مدعای شیعه ثابت

نمی شود; زیرا در اصول فقه ثابت شده است که در مورد اسباب نزول «اعتبار به عموم لفظ است; نه خصوص سبب

.» ^(۲)

قرطبی نیز که تقریبا معاصر فخر رازی است، از جمله کسانی است که شان نزول خاص سوره دهر را به شدت انکار می کند و بر این

باور است که معنا و مفهوم این سوره عام است و درباره همه ابرار و هر کس که کار نیک و پسندیده ای انجام دهد، نازل شده است

.

عبارت وی چنین است

:

مفسران گویند: آن درباره علی و فاطمه و کنیز آن دو به نام فضه نازل شده است; ولی نظر درست این است که آن درباره همه ابرار و

هر آنکه کار نیکی انجام دهد، نازل شده است; به همین رو آن عام است

(۳)

.

آنگاه می افزاید

:

ثعلبی، نقاش، قشیری و دیگران داستان نزول سوره را در شان آنان دانسته اند; ولی خود با صراحت می گوید: اعتقاد من آن است که

این نظر صحیح نیست و ثابت هم نشده است

. ^(۴)

به علاوه پس از نقل روایات و اشعار مربوط به این سوره، به همان نحوی که در کشف الاسرار و شواهد التنزیل آمده، می گوید

:

این سخن جعلی و خرافی است و شایسته نیست که علی علیه السلام فرزندان خویش را گرسنه نگه دارد تا بینوایی را سیر سازد

!! ^(۵)

از دیگر دانشمندان اهل سنت که درصدد نفی و انکار شان نزول سوره دهر برآمدند، باید از ابن کثیر (ت ۷۷۴ق) نام برد. وی که

تقریبا یک صد سال پس از سلف خویش یعنی قرطبی می زیست، در انکار فضایل اهل بیت علیهم السلام به ویژه علی علیه السلام تا

آنجا پیش می رود که معتقد است هیچ آیه ای در شان امیرمؤمنان علی علیه السلام نازل نشد و آنچه را که شیعه باور دارد، ادعایی

بیش نباید دانست. او می گوید

:

هیچ چیزی از قرآن در خصوص علی علیه السلام نازل نشده و هیچیک از آیاتی که ادعا می کنند، در خصوص اوست، نظیر «انما انت

منذر و لکل قوم هاد

» ^(۶)

و «و یطعمون الطعام علی حبه » و نیز روایاتی که این آیات را درباره او می شمارند، درست نیست

(۷)

.

آنچه به اجمال بر شمردیم، مجموع همه ایرادهایی است که برخی مفسران عامه بر روایات شان نزول سوره دهر وارد دانسته اند

.

اینک به اختصار به نقد و بررسی این ایرادها می پردازیم

:

۳ .

نقد سخن قائلان به عموم لفظ

چنانکه مشاهده شد، عمده ترین اشکال مخالفان بر محور دو نکته قرار دارد

:

نخست این که شان نزول سوره دهر عام است و در حق همه ابرار- ونه طایفه خاصی- ساری و جاری است; چرا که آیات مورد بحث

تماما به صیغه جمع است و دلیلی بر انحصار آن درباره فرد یا افراد معینی وجود ندارد. به علاوه حتی اگر درباره افراد خاصی باشد،

باز هم اختصاص به آن مورد نداشته و می توان آن را عام و در شان دیگران هم صادق دانست

.

دیگر این که نزول این سوره در مکه بوده است و آنچه شیعه ادعا می کند، خرافه ای بیش نیست

. ^(۸)

هر چند پاسخ مفصل این شبهه، خود کتاب پرحجمی خواهد شد; اما پاسخ های خویش را به اجمال این گونه عرضه می کنیم

:

۱-

روایات مربوط به شان نزول خاص این سوره تنها از طریق شیعه نقل نشده است تا جای این توهم باقی باشد که گویا تنها امامیه

بدان باور دارد. علامه امینی در اثر جاودانه خویش از سی و چهار منبع اهل سنت نام می برد که همگی روایت مذکور را به همان

<