خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نگاهی به بانک های اطلاعات علوم اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نگاهی به بانک های اطلاعات علوم اسلامی :

گزارشی از بانک های اطلاعات مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی

گنجینه های علوم بشری، سالیان دراز در قفسه های متراکم کتابخانه ها و فهرست بلندبالای مکتوبات خطی جلوه می نمود. در طول تاریخ تمدن بشری تنها پناهگاه محققان و کاوشگران را کتابخانه ها و خزانه های مکتوب آن تشکیل می داد. فروخوردن خاک کتاب همچون خوردن دود چراغ لازمه علم اندوزی و تحقیق و کاوش بود. رشد علم و تکنولوژی در قرون اخیر جز تبدیل نمودن کتب خطی به چاپی و سازمان دادن رده بندی کتابها بر اساس شیوه های مختلف مانند روش دهدهی دیوئی و روش کنگره و نظایر آنها حاصل دیگری برای کتاب خوان و کتابخانه نداشته و در بهترین صورت دسترسی محققان به عناوین کتابها را آسان تر ساخته است.

با ورود کامپیوتر به دنیای ارتباطات و اختراع و رواج دیسک های نوری برای ذخیره سازی اطلاعات به تدریج دنیا نیز تغییر یافت و کتابهای نوری و کتابخانه هایی با گنجایش صدها کتاب اما در حجم یک کف دست پا به عرصه وجود گذاشتند. گسترش این فن آوری جدید نه تنها دسترسی سریع به اطلاعات و مطالب درج شده در کتب را میسر کرد بلکه ضرورت راه اندازی کتابخانه های جدید را به شکل «بانک های اطلاعات » مطرح ساخت. اگرچه بانک های اطلاعات جای کتابخانه ها را نگرفته اند، اما فوائد و محاسن فراوان این بانک ها; موجب رشد روزافزون آنها شده است. تقاضای روزافزون مراکز علمی اعم از دانشگاهی و حوزوی برای راه اندازی یک بانک اطلاعاتی در کنار کتابخانه ها گواه صادق این مدعاست.

مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در راستای اهداف علمی – فرهنگی خود که یکی از آنها، ارائه خدمات نرم افزاری کامپیوتر در زمینه علوم اسلامی است، از نخستین مؤسساتی است که در جهت راه اندازی بانک های اطلاعات اقدام نموده است. این مرکز در سال ۱۳۷۰ اقدام به گشایش اولین بانک اطلاعاتی خود نمود و هم اکنون دارای ۸ بانک اطلاعات در کشور می باشد. به منظور آشنایی خوانندگان محترم با بانک های اطلاعات و چگونگی فعالیت و ارائه خدمات توسط آنها گزارش کوتاهی از این بانک ها تهیه شده است که به حضور خوانندگان گرامی تقدیم می شود.

بانک های اطلاعات در یک نگاه:

تولید روزافزون نرم افزارهای علوم اسلامی و قابلیتهای گسترده بازیابی اطلاعات در آنها موجب شد که طلاب و اندیشمندان علوم دینی به گرمی پذیرای حضور آنان در محفل علمی خود باشند. اما هزینه سنگین خرید رایانه و تهیه نرم افزارهای مزبور و در مجموع دسترسی مشکل به آنها موجب شد که به تدریج طلاب علی رغم احساس نیاز اولیه در خصوص به کارگیری رایانه در مطالعات و تحقیقات علمی خود دچار کندی و سردی شوند.

در این میان مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در راستای گسترش فرهنگ استفاده از کامپیوتر در سطح حوزه ها و دانشگاهها در یک اقدام پسندیده و حساب شده بانک های اطلاعات را در سطح کشور و حتی خارج از مرزها راه اندازی نمود.

بانک های اطلاعات به تدریج به عنوان شاخص ترین راه ارتباطی بین مجموعه مرکز تحقیقات و محققان حوزه و دانشگاه شناخته شدند و با تاثیرات مثبت و گسترده ای که برای مرکز و محققان به دنبال داشتند فلسفه وجودی و ضرورت توسعه خود را بر همگان اثبات نمودند. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی با ایجاد بانک های اطلاعات علاوه بر فراهم آوردن زمینه مناسب بهره مندی هزاران نفر از طلاب و علما و دانشجویان علومی دینی توانسته است به روش سریع و قابل اعتمادی نیز برای ارزیابی مستمر نرم افزارهای تولیدی خود از طریق استفاده از پیشنهادهای متعدد محققان فرهیخته دست یابد.

مرکز تحقیقات در مجموع ۸ بانک اطلاعات در ایران تاسیس کرده است. نخستین بانک اطلاعات در سال ۱۳۷۰ در شهر مقدس قم افتتاح گردید. این بانک که به نام بانک اطلاعات مرکزی نامیده می شود هم اکنون با ۶ دستگاه رایانه و ۲ دستگاه چاپگر به فعالیتهای اطلاع رسانی خود ادامه می دهد. علاوه بر آن بانک اطلاعات دارالشفاء با ۱۸ دستگاه، بانک اطلاعات آستانه مقدسه حضرت معصومه با ۶ دستگاه، بانک اطلاعات مهدیه واقع در شهرک مهدیه طلاب با ۵ دستگاه و بانک اطلاعات جامعه الزهراء با ۴ دستگاه رایانه از دیگر بانک های اطلاعاتی فعال مرکز تحقیقات در قم هستند.

مرکز تحقیقات با توجه به استقبال پرشور دانش پژوهان سراسر کشور از بانک های اطلاعات در راستای گسترش فرهنگ استفاده از رایانه در حوزه ها و دانشگاهها به ایجاد بانک های اطلاعات در شهرستانهای دیگر نیز اقدام نمود. از آن جمله مرکز در سال ۱۳۷۵ اقدام به تاسیس یک بانک اطلاعات در مدرسه مروی که از مدارس با سابقه حوزه علمیه تهران می باشد و یک بانک اطلاعات در دانشگاه تهران نمود. بانک های اطلاعات در مدرسه مروی با ۵ دستگاه و در دانشگاه تهران با ۴ دستگاه رایانه هم اکنون از فعال ترین و پرطرفدارترین بانک های اطلاعاتی مرکز در سراسر کشور محسوب می شوند.

نظر به اهمیت و گستردگی حوزه علمیه اصفهان و استقبال دانش پژوهان این مرکز علمی، بنا بر تقاضا و با همکاری مدیریت حوزه علمیه اصفهان، مرکز تحقیقات در سال ۱۳۷۷ بانک اطلاعاتی خود را در ساختمان مرکزی این مدیریت با ۴ دستگاه رایانه و ۱ چاپگر افتتاح نمود. به لحاظ مدیریت توانمند و مراجعات فراوان علاقه مندان به نرم افزارهای اسلامی در مدت اندکی تعداد دستگاهها و برنامه های نرم افزاری آن توسط مرکز آموزش و تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه اصفهان افزایش یافته و هم اکنون با ۷ دستگاه رایانه و ۲ چاپگر و با ارائه حدود ۵۰ برنامه اسلامی و علمی به ارائه خدمات فرهنگی و اطلاع رسانی اشتغال دارد.

مرکز تحقیقات علاوه بر تجهیز بانک های اطلاعات به دستگاههای رایانه ای و چاپگر مورد نیاز، به تناسب میزان اهمیت هر بانک اطلاعاتی و میزان استقبال محققان، نرم افزارهای مختلف علوم اسلامی و سایر نرم افزارهای علمی و تحقیقاتی را در اختیار بانک های اطلاعاتی خود قرار داده است. این برنامه ها که برخی توسط مرکز تحقیقات و برخی دیگر توسط سایر مؤسسات رایانه ای اسلامی تهیه شده است به قدری متنوع و گسترده است که محققان را از مراجعه به بسیاری از کتب مرجع و مکتوبات پراکنده بی نیاز می سازد. در این بانک اطلاعات، مراجعه کنندگان با زدن چند دکمه با دنیایی از اطلاعات طبقه بندی شده با امکانات متنوع جستجو و بازیابی مواجه می شوند که برای یافتن هر نکته ای از آن در روشهای سنتی مجبور به صرف ساعتها وقت و زمان بودند.

بانک های اطلاعات مرکز تحقیقات در تمامی زمینه های علوم اسلامی مجهز به آخرین نرم افزارهای عرضه شده به بازار است. در این بانک ها مجموعا ۶۳ عنوان نرم افزار که معادل ۳۱۵۰ جلد کتاب مرجع است در زمینه علوم قرآنی، منابع روائی، فقهی و اصولی، رجال، فلسفه و منطق، ادبیات، کتابشناسی، تاریخ و… عرضه می شود. مهم ترین این برنامه ها عبارت است از:

هفتاد تفسیر مهم شیعه و سنی، بحار الانوار، وسائل الشیعه، نهج البلاغه، کتب ثمانیه رجالی، مکاسب، کفایه، رسائل، عروه الوثقی، اسفار اربعه، اشارات، بدایه الحکمه، نهایه الحکمه، صحیفه نور، رهبر، مطهر، رساله توضیح المسائل مراجع، تاریخ یعقوبی، کتابشناسی هادی (۲۴ هزار عنوان کتاب).

ارائه رایگان این حجم گسترده از برنامه های کامپیوتری موجب استقبال روزافزون طلاب و دانش پژوهان از بانک های نرم افزاری مرکز تحقیقات شده است. حجه الاسلام بهرامی مسئول بانک های اطلاعاتی مرکز تحقیقات با اشاره به استقبال گسترده علاقه مندان از برنامه های کامپیوتری بانک های اطلاعات می گوید: برخلاف سالهای اول که با تعداد اندک مراجعه کنندگان مواجه بودیم اکنون آن قدر کاربر هست که ما قادر به جوابگویی نیستیم. خصوصا در ایام تحصیلی، بانک های بزرگ ما مانند دارالشفاء هم توانایی پاسخگویی به همه مراجعان را ندارد و به ناچار ساعات استفاده از دستگاه را به یک ساعت (برای هر نفر) محدود کرده ایم تا تعداد بیشتری استفاده کنند. ایشان تعداد تقریبی کاربران بانک های اطلاعاتی مرکز را هفت هزار نفر اعلام نموده و معتقد است که در صورت گسترش بانک های اطلاعات و تاسیس بانک های جدید زمینه مناسب برای جذب چندین برابر تعداد موجود در بانکها فراهم خواهد آمد.

بانک های اطلاعاتی مرکز تحقیقات در سال ۱۳۷۷ در طی «۸۰۰/۲۵ ساعت » فعالیت کاری به بیش از سی هزار محقق، خدمات اطلاعاتی ارائه داده اند. شایان ذکر است که بانک های اطلاعات علاوه بر انجام خدمات فوق، از طریق تلفن و نامه نیز پاسخگوی درخواست کنندگان اطلاعات در مورد آیات و روایات و متون اسلامی می باشد که توضیحات مربوط به آن در ادامه این مقاله ذکر می گردد.

مرکز تحقیقات در پاسخ به استقبال گرم پژوهشگران و علاقه مندان علوم اسلامی در نظر دارد با گسترش امکانات و خدمات بانک ها بستر مناسبی را برای گسترش فرهنگ به کارگیری کامپیوتر در جامعه اسلامی بویژه در حوزه های علمیه فراهم آورد.

جدول (۱) – مقایسه آماری عملکرد «بانک های اطلاعات » مرکز تحقیقات ردیف اطلاعات- نام شعبه- تعداد مراجعه کننده -ساعت بهره برداری- میانگین نفر در ساعت- تعدادرایانه-تعدادچاپگر-مساحت مکان مترمربع -موقعیت مکانی ۱ مرکزی قم-۲۷۰۰-۲۵۰۰-۰۸/۱-۶-۲-۷۰- جنب ساختمان اداری مرکز تحقیقات ۲ دارالشفاء قم-۱۵۰۰۰-۲۵۰۰-۲۱/۱-۱۸-۵-۱۵۰-مدرسه دار الشفاء ۳ آستانه مقدسه – قم-۵۰۰۰-۳۰۰۰-۶/۱-۶-۱-۱۵-جنب کتابخانه ۴ جامعه الزهراء – قم-۱۶۰۰-۱۴۰۰-۱۴/۱-۴-۱-۲۰- ساختمان مرکزی جامعه الزهراء ۵ شهرک مهدیه قم-۶۰۰-۵۰۰-۲/۱-۵-۱-۲۰-جنب کتابخانه ۶ حوزه علمیه مروی تهران-۵۰۰۰-۳۲۰۰-۵۶/۱-۵-۱-۸۰-مدرسه علمیه مروی ۷ دانشگاه تهران-۱۰۰۰-۲۷۰۰-۴/۱-۴-۱-۳۰-جنب کتابخانه دانشگاه ۸ حوزه علمیه اصفهان-۳۱۲۰-۱۷۰۰-۸۳/۱-۷-۲-۲۰-واقع در مرکز فرهنگی حوزه علمیه اصفهان جمع-۳۴۰۲۰-۲۵۵۰۰-۳۳/۱-۵۵-۱۴-۴۰۵

بانک های اطلاعاتی خودگردان

یکی از اقدامات ابتکاری مرکز تحقیقات در گسترش فرهنگ کاربری کامپیوتر و توسعه بانک های اطلاعات راه اندازی بانک های اطلاعاتی خودگردان است. این بانک ها با همکاری مراکز علمی، فرهنگی و حمایت مالی و مشاوره ای مرکز تحقیقات شکل می گیرد. در بانک های خودگردان مراکز علمی همچون دانشگاهها پس از تهیه سخت افزار مناسب و در نظر گرفتن فضا و امکانات و نیروی لازم، نرم افزارهای مورد نیاز خود را از مرکز تحقیقات به صورت رایگان تحویل می گیرند و بدین طریق با مشارکت مرکز تحقیقات و دانشگاه مربوط یک بانک اطلاعات کارآمد و توانا راه اندازی می شود.

حجه الاسلام بهرامی در باره شرایط راه اندازی بانک های خودگردان و تعداد آنها می گوید:

در صورتی که مراکز علمی همچون حوزه ها و دانشگاههای کشور، امکانات سخت افزاری و سایر شرایط لازم را تدارک ببینند و فضای مناسب را برای استفاده عموم در نظر بگیرند، ما این آمادگی را داریم که برنامه های مرکز را با تعدادی قفل به صورت رایگان در اختیار آنها قرار دهیم.

تا کنون تعداد زیادی از حوزه های علمیه شهرستانها و دانشگاهها با این شرایط از ما درخواست تاسیس بانک کرده اند که خوشبختانه موفق شده ایم ۱۰ شعبه بانک اطلاعاتی خودگردان را در شهرهای مختلف کشور تاسیس کنیم که از جمله می توان از دانشکده الهیات تهران، دانشگاه رضوی مشهد و مؤسسه پژوهشی امام خمینی نام برد.

خدمات و امتیازات بانک های اطلاعات:

اهمیت و کارآیی بانک های اطلاعات مرکز تحقیقات تنها به ارائه نرم افزارهای علوم اسلامی خلاصه نمی شود بلکه ویژگیهای منحصر به فرد، خدمات ارزنده و آثار جانبی این بانک ها چنان متنوع و همه جانبه است که موجب توجه روز افزون مسئولان مرکز تحقیقات و استقبال بی نظیر محققان شده است. گرچه منافع و نتایج مثبت بانک های اطلاعات دوطرفه می باشد یعنی هم برای مجموعه مرکز و هم برای مراجعه کنندگان مفید است اما جهت گیری اصلی این منافع بیشتر به سمت رفع نیازها و ارائه خدمات بهتر به کاربران است. برخی از امتیازات و ویژگیهای بانک های اطلاعات مرکز تحقیقات عبارت است از:

۱- صرفه جویی در وقت و هزینه محققان: برای استفاده بهینه از نرم افزارها نه تنها باید هزینه خرید آنها را پرداخت بلکه باید دستگاههای رایانه ای با سرعت و حافظه مناسب نیز در نظر گرفت و اگر نرم افزار از نوع

CD

های جدید باشد لازم است برای چاپ مطالب آنها از چاپگرهای لیزری هم استفاده کرد. تهیه همه این امکانات، خصوصا با توجه به رشد سریع فن آوری سخت افزارها و نرم افزارها از توان مالی هرکس بالاخص طلاب و دانشجویان بر نمی آید. بانک های اطلاعات با ارائه دهها برنامه نرم افزاری و تدارک آخرین سیستم های سخت افزاری و فراهم نمودن استفاده رایگان از آنها کمک بزرگی به محققان و فضلایی که توانایی مالی برای خرید دستگاههای گران قیمت رایانه ای را ندارند می نمایند.

۲- ارائه آخرین نرم افزارهای علوم اسلامی:

یکی از ویژگیهای منحصر به فرد بانک های اطلاعات مرکز تحقیقات آن است که همیشه آخرین نرم افزارهای علوم اسلامی را ارائه می دهد. به گفته حجه الاسلام بهرامی نرم افزارهای تولیدی مرکز یک ماه قبل از آنکه حتی تکثیر شده، و وارد بازار گردد، در بانک های اطلاعات قابل بهره برداری است. این اقدام نه تنها موجب به روز شدن برنامه های بانک ها می شود بلکه در رفع اشکال ها و نواقص احتمالی برنامه قبل از تولید نهایی نیز کمک قابل ملاحظه ای می کند.

گرچه محدودیت فضا و امکانات در بعضی از بانک ها مانع از ارائه همه برنامه های علوم اسلامی در این بانک ها شده است اما بانک هایی که چنین مشکلاتی ندارند مانند بانک مرکزی و دارالشفاء نه تنها از نرم افزارهای مرکز بلکه از کلیه نرم افزارهای علوم اسلامی که توسط شرکتهای مختلف آماده می شود بهره مند می گردند.

۳- مشاوره تحقیقاتی و فنی به طلاب و مراجعان: کارمندان و پرسنل شاغل در بانک های اطلاعات عموما از طلاب فاضل و مشغول به تحصیل در سطوح عالیه دروس حوزوی هستند و بعلاوه از اطلاعات فنی در باره کامپیوتر و قابلیتهای نرم افزارهای علوم اسلامی بهره کافی دارند. همین امر موجب شده که بانک های اطلاعات به تدریج به مراکز مشاوره ای و تحقیقاتی کامپیوتری نیز تبدیل شود. <