خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تالیف و تدوین در تمدن اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تالیف و تدوین در تمدن اسلامی :

اهمیت قلم و نوشتن

بزرگان علما فرموده اند: موجودات از حیث مراتب وجود چهار دسته اند

:

۱ –

موجوداتی که ذاتا وجود دارند

.

۲ –

موجوداتی که در ذهن وجود می یابند

.

۳ –

موجوداتی که به زبان وجود پیدا می کنند

.

۴ –

موجوداتی که با قلم به وجود می آیند

.

از این چهار قسم تعبیر می کنند به عیان، جنان، لسان، بیان. آنچه انسان با چشم خود مشاهده می کند تعبیر به عیان

می شود به این معنی که آن شی ء ذاتا وجود دارد و بعد از دیدن آن شی ء شکل آن در ذهن تصور می شود و در اطراف خلقت

و پیدایشش می اندیشیم که آن را وجود ذهنی می گویند پس از آن انسان درصدد برمی آید که حاصل اندیشه ها و

مطالعات خود را به دیگران انتقال دهد که آنها نیز از آنچه او می داند بهره مند شوند این را موجود زبانی می گویند. بعد از

این مرحله انسان درصدد برمی آید افکار یا دانسته های خود را به تحریر درآورد تا عموم مردم از آن بهره بگیرند این را

موجود قلمی می نامند یعنی وجود آن وابسته به وجود قلم است. در فضیلت قلم و کتابت همین بس که خداوند در قرآن

بدان سوگند یاد کرده است: «ن والقلم و ما یسطرون

».

و مهمتر از آن در اول سوره علق که آیات آن اولین آیاتی است که بر پیغمبر نازل شد از اهمیت علم و قلم و دانشی که به

انسان آموخته و کاری که در انتشار علم فضیلت دارد سخن به میان آورده است. آنچه به زبان گفته می شود کم دوام و

ناپایدار و به زودی از اذهان مردم یا خود شخص محو می شود پس قلم است که مطالب علمی و کلمات بزرگان عالم را در

روزگاران حفظ کرده است. خداوند به قلم قسم خورده اما به زبان قسم نخورده در صورتی که زبان مقدم بر قلم است زیرا

اگر چه زبان اصل و قلم فرع است ولی آثار زبان به واسطه قلم باقی می ماند. اگر قلم و کتابت نبود از کجا این همه آثار

دینی و مذهبی باقی می ماند و موجبات سعادت وآرامش و آسایش بشر را فراهم می آورد

. ^(۱)

اما به هر حال آنچه از اسناد تاریخی برمی آید بی شک هنگام نزول اسلام در سرزمین وحی از علم و کتابت خبری نبود

.

مجموعه سرمایه علمی و فرهنگی اعراب منحصر به سروده هایی در وصف زنان زیبارو و یا مدح شخصیتها و یا احیانا در

هجو آنان و در عین حال تعداد افرادی که سواد خواندن و نوشتن داشتند بسیار اندک بود و بعضی از تاریخ نویسان و

محققان تعداد آنان را هفده نفر نوشته اند. با بعثت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله اساس کتاب پایه گذاری شد و پس از

نزول آیات، پیامبر اکرم در حیات خود دستور تدوین و جمع آوری آیات را به صورت کتاب صادر فرمودند و این اولین

کتابی بود که در تاریخ اسلام تدوین گردید

.

محمد ماهر حماده می نویسد اولین کسی که نسبت به ترجمه کتابهای یونانی و مصری به عربی اقدام کرد خالدبن یزید

بن معاویه بود که دستور داد کتابهای طبی را از مدرسه اسکندریه مصر به شام منتقل و سپس آنها را ترجمه کنند

.

هشام بن عبدالملک مروان اموی قریب همان عصر، مترجمی داشت که کتابهای مختلف را به عربی ترجمه می کرد

. ^(۲)

بعد از عصر بنی امیه و شروع حکومت بنی عباس چند عامل کار تالیف وتصنیف و ترجمه را سرعت بخشید. این عوامل به

طور خلاصه عبارتند از

:

۱ –

اختراع کاغذ

از جمله چیزهایی که حرکت علمی تالیف و ترجمه را سرعت بخشید اختراع کاغذ بود تا قبل از آن باید روی پوست، چوب،

ورقهای درختان و غیره می نوشتند و این امر موجب کندی و دشواری کار می شد. ظاهرا اختراع کاغذ همزمان با اوایل

خلافت عباسیان بود

. ^(۳)

به نوشته مقریزی بعد از حکومت بنی امیه، اولین خلیفه عباسی ابوالعباس سفاح روی کار آمد و خالدبن برمک را وزیر

خود قرار داد. وی دفاتر دیوان را روی پوستها می نوشت سپس جعفربن یحیی برمکی در عصر هارون به وزارت رسید وی

کاغذ را مورد استفاده قرار داد که تاکنون نیز رایج است

. ^(۴)

همچنین قلقشندی می نویسد در عصر هارون الرشید کاغذ رایج بود و وی دستور داد در نوشته های دولتی تنها از کاغذ

استفاده شود زیرا نوشته های روی پوست قابل پاک کردن و تغییر دادن و سوء استفاده است ولی نوشته های روی کاغذ

قابل تغییر و دست زدن نیست زیرا هنگام تغییر، اصل کاغذ صدمه می بیند و تجاوز شناخته می شود

. ^(۵)

بعدها تولید کاغذ نیز در بلاد اسلامی رایج گردید. در قرن هفتم میلادی در محله دار قزوهی بغداد موسسه کاغذسازی

تاسیس گردید و در قرن هشتم میلادی در مصر کاغذسازی رایج گردید و همزمان اندلس نیز مرکز تولید کاغذ شد که

تمرکز آن در شهر شاطبه بود و به بلاد دیگر اروپا صادر گردید. اروپاییان صنعت کاغذسازی را از مسلمین آموختند از

طرفی رفت و آمد آنها به اندلس موجب فراگیری آنان گردید و از طرف دیگر در حمله های صلیبی به بلاد اسلامی مثل

بغداد، مصر و شام این صنعت را از مسلمانان فرا گرفتند. با گسترش تولید کاغذ تجارت کاغذ نیز رواج یافت در بازارهای

مختلف دکانهایی تحت عنوان وراقی به فروش کاغذ اشتغال یافتند و در اکثر جاها کاغذ فروشی و کتابفروشی با هم بود که

بعدها به صورت بازارهای کتاب درآمد. کاغذفروشی از کارهای فرهنگی محسوب می شده است حتی افراد باسواد و

دانشمند به این شغل اشتغال داشتند. در عصر مامون عباسی در بازار وراقان بغداد بیش از صد مغازه کاغذفروشی وجود

داشت. در هر صورت این اختراع ارزشمند به تالیف و تصنیف شتاب زیادی بخشید

.

۲ –

فتوحات اسلامی

بی تردید فتوحات اسلامی در تالیف و تصنیف کتاب تاثیر بسزایی برجای نهاد از این جهت که اولا مسلمین بیش از آن که

علاقه به آزادسازی سرزمینها داشته باشند، به هدایت و راهنمایی توده های مردم به بند کشیده و اسیر شده در دست

دشمنان اهتمام می ورزیدند و ارشاد و هدایت آنان را رسالت اسلامی خود می دانستند همان گونه که فرمانده سپاه اسلام

در فتح ایران گفت: برای آزاد کردن مردم از بردگی و هدایت آنان آمده ایم. از طرف دیگر مردمی که تازه از قید و بند آزاد

شده بودند گرایش شدیدی به شناخت ایده و پیام فاتحان داشتند به عنوان مثال اگر اندکی وضع اسف بار تحصیل در

کشور بزرگی چون ایران را بررسی کنیم، به تشنگی توده های مردم ایران آزاد شده آن عصر نسبت به علوم و معارف

اسلامی پی خواهیم برد. فطری بودن احکام نورانی اسلام و جذابیت آن این گرایش را تشدید می کرد. مجموعه این عوامل

زمینه ساز تالیف و تدوین معارف اسلامی برای ارائه به بلاد آزاد شده گردید. از طرف دیگر کتابهای گذشتگان که در بلاد

فتح شده موجود بود به مرکز اسلام منتقل می گردید و می بایست به زبان رایج یعنی عربی ترجمه شود تا مورد استقبال

قرار گیرد

.

با بررسی تاریخ سده های اول ورود اسلام به ایران درمی یابیم که ایرانیان بیشترین استقبال را از معارف اسلامی نمودند و

تحقیقا بزرگترین دانشمندان و نویسندگان در رشته های مختلف علوم از ادبیات عرب گرفته تا فقه و اصول و فلسفه و طب

و نجوم و ریاضی و غیره ایرانی بودند. به عنوان نمونه در تفسیر، نویسندگان معتبرترین کتابها از قبیل تبیان، مجمع

البیان، تفسیر رازی، برهان، کشاف بیضاوی نیشابوری ایرانی بودند. محدثان بزرگ از جمله صاحب کتب اربعه شیعه و

کتب سته اهل سنت و بزرگترین لغویین از قبیل فیروزآبادی، نیشابوری، راغب اصفهانی و غیره و ادیبان بزرگ عربی مثل

سیبویه، اخفش، کسائی، فراء، ابوعلی و در فلسفه شخصیتهایی مثل بوعلی سینا، بهمنیار، قطب الدین شیرازی، خواجه

نصیرالدین طوسی همگی ایرانی اند. نتیجه آن فتوحات اسلامی زمینه ساز تالیف و تدوین کتاب و گسترش آن در جهان

اسلام بود

. ^(۶)

۳-

دعوت مسلمانان به تالیف و تصنیف از سوی مکتب اسلام

از عوامل بسیار مهم در گسترش تالیف و تحقیق کتاب در اسلام آن است که این مکتب حیات بخش پیروان خود را به

مطالعه و تعقل و تدبر فرا می خواند. هیچ مکتبی به اندازه اسلام به علم و تعلیم و تعلم آن و نگارش و انتقال آن سفارش

نکرده است. قرآن پیام خود را از علم آغاز کرد و معجزه اش کتاب بود. و در جای دیگر به قلم و نگارش سوگند یاد کرده

است: «ن والقلم و ما یسطرون ». در آیات زیادی علم و دانش را بالاترین ارزش می شمارد و رهبران معصوم آن در راه

آموختن علم، مرزهای زمانی و مکانی و عقیدتی و جنسی را برداشتند و از پیروان خویش می خواستند در هر دوره ای از

عمر و در هر مکان و از هر کس چه زن و چه مرد به دنبال آموزش بروند. پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله پس از جنگ بدر

که جمع زیادی از قوای دشمن به اسارت مسلمین درآمدند اعلام کرد هر اسیری که به ده کودک مسلمان خواندن و

نوشتن بیاموزد آزاد خواهد شد و همچنین فرمود: کسی که از من دانش یا حدیثی بنویسد تا آن گاه که آن نوشته باقی

است به او اجر و ثواب می رسد و هر مومنی که بمیرد و نوشته ای هر چند اندک از خود باقی گذارد آن نوشته در روز

یامت بین او و عذاب حائل خواهد شد

. ^(۷)

علی علیه السلام در این باره طی سخنانی می فرماید: کتاب منعکس کننده درون است نوشته ها زبان او هستند تفکر

دانشمندان را از نوشته های آنها می توان فهمید کتاب بیانگر اندیشه و برهان دانش انسان است

. ^(۸)

امام مجتبی علیه السلام ضمن تشویق فرزندان و برادرزادگان خود به علم و دانش فرمود: اگر حفظ آن مشکل است به

صورت کتاب درآورید و در منزل نگه دارید. ابابصیر از اصحاب خاص امام صادق علیه السلام می گوید: خدمت حضرت

رسیدم فرمود: جمعی از اهل بصره نزد من آمدند آنچه برای آنها گفتم نوشتند، چرا شما نمی نویسید بدانید اگر بخواهید

بمانید تنها به وسیله کتاب وجود شما جریان می یابد. و نیز امام صادق علیه السلام به مفضل فرمود: کتاب بنویس و علوم

خود را در میان برادران دینی منتشر ساز که اگر فوت کردی فرزندانت کتابهای تو را به ارث ببرند و روزگاری خواهد آمد

که هرج و مرج باشد و بهترین انیس انسان کتابهای اوست. داوود جعفری می گوید قمستی از کتابی را که یونس شب و روز

نوشته بود به امام حسن عسکری علیه السلام نشان دادم فرمود این کتاب تصنیف کیست؟ گفتم: یونس، فرمود: خداوند

به عدد هر حرفی از این کتاب در روز قیامت