خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام

فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام :

اشاره

نهضت عاشورا اگر چه یک حادثه به ظاهر کوچک است که در یک مقطع خاص از زمان و مکان اتفاق افتاد و جمعی با کم ترین عده و عده به مصاف خیل عظیم دشمن با پیش رفته ترین تجهیزات نظامی و تبلیغی رفتند و در این نبرد نابرابر شکست خوردند و اهل و عیالشان تن به اسارت دادند. اما به واقع، هر قدر پیش تر رویم ابعاد گوناگون این قیام عظیم بیش تر رخ می نماید، چنان که می بینیم این واقعه اثری دگرگونه از خود بر جای نهاده است: لشکر به ظاهر پیروز خصم به واقع شکست خورد و جمع اندک منهزم، فاتح واقعی این میدان گشته اند. ما کوشیده ایم در محضر استادان ارجمند حجج اسلام و المسلمین دکتر محمود تقی زاده داوری و محسن غرویان و دکتر محمد لگنهاوسن به برخی از ابعاد این نهضت باشکوه بپردازیم و در محضر شما آن ها را به بحث بنشینیم. ماحصل این گفتار پیشکش اهل معرفت.

معرفت: وجه جاودانگی نهضت حسینی چیست؟ چرا این حادثه با وجود شکست ظاهری، در طول تاریخ اثری معکوس از خود بر جای گذاشته است؟

دکتر تقی زاده: علت این که اندیشه ای جاودانه می شود یا ایده ای در طول تاریخ تداوم و استمرار پیدا می کند این است که به آرمان و ایده آل یک قوم و ملت تبدیل می شود. حال اگر چیزی به صورت آرمان یک قوم و ملتی درآید و سپس فراتر از آن، به یک آرمان بشری تبدیل شود، مادامی که آن قوم حیات دارد و مادامی که بشریت زندگی می کند، آن آرمان و اندیشه باقی خواهد ماند. در قیام عاشورا نیز حوادثی اتفاق افتاد که سرنوشت پیروان و علاقمندان به خاندان پیامبر را رقم زد. و در طول تاریخ، به آرمان آن ها تبدیل شد; آن ها همواره با تذکر و یادآوری آن حوادث، زندگی کرده اند، عواطف خود تهییج نموده اند، ذخیره های مالی و غیرمالی زندگی خود را برای تداوم یادآوری آن خرج کرده اند، تا این که، حوادث مزبور، به همه چیزشان تبدیل شده است. در واقع، رمز و سر دوام و بقای تاریخی پیروان خاندان پیامبر که شیعه نامیده می شوند، در نهضت و قیام سیدالشهداء نهفته است. این نهضت، به تدریج هویت تاریخی شیعه را شکل داده و به صورت مذهب غالب ایرانیان درآمده و سرزمین آنان را به استقلال رسانده است.

از آنجایی که در این قیام، آرمان های بشری وجود داشت، در هر فرهنگی که آموزه های عاشورا وارد شد، احساسات مردم آن را تهییج نمود، روشنفکران را تسخیر کرد و هم دلی و هم دردی دیگران را برانگیخت; زیرا این قیام جنبه های انسانی دارد. به همین دلیل باقی مانده است بنابراین، رمز جاودانگی نهضت امام حسین علیه السلام این است که از یک حادثه فرقه ای و قومی و تاریخی فراتر رفته و به یک تراژدی انسانی با آرمان های روحانی و معنوی تبدیل شده و به همین روی، جاودان مانده است. همان گونه که بسیاری از ارزش های انسانی تا وقتی که انسان باقی است باقی می ماند، این حادثه و تعلیمات و آموزه های آن نیز جاودانه خواهد ماند.

معرفت: به طور خلاصه، اهداف اصلی حضرت سیدالشهداءعلیه السلام از نهضت عاشورا چه بود؟

دکتر تقی زاده: اهداف عاشورا در آموزه های عاشورا و در اسنادی که از عاشورا باقی مانده کاملا روشن است. متونی وجود دارد که حضرت سیدالشهداءعلیه السلام بر طبق آن ها، اهداف خود را روشن کرده اند; خرافاتی در جامعه شیوع پیدا کرده بوده که قصد امحای آن ها را داشته و اصلاحاتی را مد نظر داشته است که می توان از آن به «امر به معروف و نهی از منکر» یا به اصطلاح سیاسی از آن به «اصلاحات اجتماعی » تعبیر کرد. می توان گفت: حقوق انسانی در جامعه عصر آن حضرت و رژیم سیاسی دوران ایشان مورد غفلت و انکار قرار گرفته بود، احکام اسلامی در روابط اجتماعی مورد توجه قرار نمی گرفت و حکومت به صورت وراثتی در دست یک طبقه اشراف قرار گرفته بود، در توزیع بیت المال نیز قرابت های قومی و خانوادگی به جای لیاقت و شایستگی قرار داشت. از لحاظ سیاسی هم حکومت مبتنی بر دفاع از حقوق افراد نبود بلکه حقوق عمومی را انکار می کرد. ارزش حاکمی که در جامعه رواج داشت، تملق گویی و چاپلوسی بود. از این رو، حضرت سیدالشهداءعلیه السلام برای امر به معروف و نهی از منکر و اصلاحات اجتماعی دست به قیام زدند.

معرفت: در منابع دینی ما برای امر به معروف و نهی از منکر شروطی را برشمرده اند که از جمله آن ها احتمال تاثیر است. با توجه به این که یکی از اهداف اصلی حضرت سیدالشهداءعلیه السلام امر به معروف و نهی از منکر بود و بر سر همین کار، جان خود و اطرافیان خود را نیز فدا کرد، چگونه می توان قیام آن حضرت و این هدف ایشان را توجیه کرد؟

دکتر تقی زاده: حضرت سیدالشهداءعلیه السلام قیام مسلحانه نکردند، دیگران ایشان را به شهادت رساندند و میان این دو، تفاوت بسیار است. خود آن حضرت نیز در تعبیراتشان فرموده اند که من شورش نکرده ام و یاغی نیستم. قیام مسلحانه را یک یاغی و شورشی به پا می کند، ولی حضرت این کار را نکردند، بلکه مناصحه داشتند، برای امت اسلامی، خیرخواهی داشتند. ایشان شریف ترین فرد باقی مانده از خاندان پیامبرصلی الله علیه وآله، اولی و احق نسبت به حکومت و دل سوزتر از بقیه نسبت به دین آباء و اجدادی خود بودند، خاندانشان نیز در جان نثاری برای اسلام از همه پیش قدم تر بودند. بنابراین، طبیعی بود که حق مناصحت و امر به معروف و نهی از منکر داشته باشند، ولی شمشیر بلند نکرده و هیچ کس را نکشتند، اما آن ها حضرت سیدالشهداءعلیه السلام و حضور ایشان را تحمل نمی کردند تا این که ایشان را کشتند. بنابراین، باید فرق واضحی بگذاریم بین گروهی که خروج می کند و هر چه را سر راهش است برمی دارد و گروهی که پیام دارد و اهل مناصحه است، اما دیگران آن ها را تحمل نمی کنند و به رویشان شمشیر می کشند.

معرفت: از جمله ابعاد نهضت عاشورا بعد عرفانی و معنوی آن است. لطفا تجلی عشق و عرفان را در نهضت حسینی بیان نمایید.

دکتر تقی زاده:می توان گفت که محرم موجب بازیابی هویت دینی ما است; افراد سعی می کنندهویت دینی خود راباز یابند و یا مجددا آن راتوسعه دهند; علاوه بر این که باطنشان دینی است، ظاهرشان را هم دین فرابگیرد ونمود اجتماعی پیدا کند.

دکتر لگنهاوسن: وقتی درباره بعد عرفانی نهضتی بحث می کنیم، باید به چند عنصر توجه داشته باشیم. به عبارت دیگر، اگر در هر نهضتی چند عنصر موجود باشد، می توان آن را دارای بعد عرفانی دانست: اول ظاهر و باطن; دوم عمق معنویت; و سوم همان گونه که در نوشته های عرفا آمده تجلی خداوند است. یعنی این که چگونه خداوند می تواند خود را در چیزی که ظاهرا کسی فکر نمی کند نشان بدهد. همین ابعاد را می توانیم در نهضت امام حسین علیه السلام بیابیم. وقتی به ظاهر نهضت امام حسین علیه السلام نگاه می کنیم، می بینیم یک کار سیاسی بود برای اصلاح اجتماع ولی وقتی به معنویت این نهضت توجه می کنیم، می بینیم درصدد احیای هنجارها و ارزش های دینی و روحیات اسلامی درجامعه اسلامی و در بین مسلمانان بودند. هدف حضرت صرفا یک امر به معروف معمولی نبوده، اگرچه در پی امر به معروف و نهی از منکر نیز بوده اند. بر این اساس، وقتی خوب دقت می کنیم، می بینیم ایشان در پی احیای روح اسلام بوده اند. در این نهضت همچنین می توانیم بروز محبت خدا را بیابیم. هدایت خدا که در فرستادن پیامبران علیهم السلام تجلی کرده در اصل، همان محبتی است که خداوند نسبت به انسان نشان می دهد. خداوند پیامبران علیهم السلام را فرستاد تا انسان را هدایت کنند، به امام حسین علیه السلام هم ماموریت داد تا به عنوان یک واسطه در غیاب پیامبران علیهم السلام و ائمه اطهارعلیهم السلام برای هدایت الهی عمل کند; یعنی محبت خدا در نهضت امام حسین علیه السلام تجلی کرده است. در خود امام حسین علیه السلام هم می بینیم که عشق به خدا به عنوان یک انگیزه عمل وجود داشت. چرا امام حسین علیه السلام حاضر بود برای امر به معروف و نهی از منکر و برای احیای ارزش های اسلامی در جامعه اسلامی همه چیز خود را فدا کند; خانواده اش از بین برود و صمیمی ترین دوستانش فدا شوند؟ تمام این ها به دلیل محبت خداوند و ابراز عشقی بود که به او داشت. عشقی که امام علیه السلام به خدا داشت، در محبت نسبت به مسلمانان و دیگر انسان ها تجلی پیدا می کند. مسلمانان وقتی شکایت می کنند که ما نمی توانیم ظلم بنی امیه را تحمل کنیم، ایشان حرکت می کنند و وظیفه خود می دانند که به آن ها کمک کنند و جامعه را اصلاح نمایند و لذا چنین نهضتی جاودانه را در تاریخ رقم می زنند.

واژه عربی «شهادت » نیز که درباره ایشان به کار می رود و آن را به معنای گواهی دادن نیز به کار برده اند، همین موضوع را تایید می کند. جالب است که در دین مسیح نیز کلمه (martyrdom) مثل دین اسلام دارای چنین کاربردی است: امضا کردن با خون به جای استفاده از قلم و مرکب. وقتی کسی به چیزی شهادت می دهد، می خواهد که مخاطب به طور غیر مستقیم به حقیقت آن چیز متوجه شود; یعنی امضای حقیقت چیزی. و تمام تلاش عارف در سیر و سلوک عرفانی خود این است که خدا را مشاهده کند; او سعی می کند خودش را محو کند تا نور خدا متجلی شود و خودش مظهر تجلی خدا گردد. نزد عرفا مشهور است که آن ها احوال و مقام هایی دارند تا به این مرحله می رسند، ولی امام حسین علیه السلام بسیار عینی تر این کار را انجام داد و این مراحل را به سرعت پیمود; با خون خود طومار محبت خدا را امضا کرد.

حجه الاسلام غرویان: اساس عشق و عرفان نوعی عاطفه است; یعنی عنصر اصلی در عشق و عرفان، عواطف است. امام حسین علیه السلام با نهضت خود در حقیقت، شدیدترین عواطف بشری را فانی در عاطفه و محبت الهی کردند. عارف کسی است که به مقام فنا می رسد و حیات طبیعی، طبیعت و زندگی مادی را با همه لوازم اش در علقه بالاتر و عشقی متعالی تر فانی می کند. در نهضت امام حسین علیه السلام، می بینیم نمونه ها و الگوهای کامل عواطف طبیعی و مادی حضور داشتند: علاقه به خواهر، به بردار، به فرزند، که این ها هر کدام از شدیدترین و عمیق ترین علاقه ها و عواطف است. همه این عواطف و نمونه های عشق زمینی و دنیوی و عواطف مادی در آن جا حضور داشتند، اما امام حسین علیه السلام با نهضت و حرکت خود، همه این عواطف را یکجا در عشق الهی و محبت به حق محض فانی کردند و به همین دلیل است که بعد عرفانی نهضت امام حسین علیه السلام بسیار بالاست. هر ایثارگر به طور معمول، ممکن است فقط یکی از این عواطف را فانی کند، اما امام حسین علیه السلام در نهضت عاشورا، در یک نیم روز، بسیاری از این عواطف و محبت ها و عشق های زمینی را در راه عشق الهی فانی کردند. و به نظر می رسد که یکی از وجوه جاودانگی نهضت امام حسین علیه السلام در همین است.

حق، جاودانگی اش ذاتی است. اما اگر چیز دیگری جاودانه شود، به اعتبار تعلق اش به حق و ارتباط اش با اوست; «کل ما بالعرض ینتهی الی ما بالذات.» هر چیزی که در طول تاریخ جاودانه می شود، اگر حق محض باشد، بالذات جاودانه است، اما اگر حق محض نباشد، به میزان برخورداری اش از حقیقت جاودانه می شود. به عنوان مثال، در ریاضیات حقایقی داریم که جاودانه است; مانند روابط اعداد که مثلا می گوییم: ۴ ۲×۲ این حق است. خاصیت ذاتی حق این است که جاودانه باشد و فرازمانی و فرامکانی و فراشخصی است. حقایق و حوادث تاریخ هم به میزان برخورداری اش از حق ناب و محض جاودانه می شود. نهضت ها و حوادث متعددی در طول تاریخ رخ داده و قیام ها و انقلاب های فراوانی بوده، اما چرا در بین همه این قیام ها و نهضت ها، نهضت امام حسین علیه السلام جاودانه شده است؟ به همین دلیل است که در این نهضت، حق محض خودش را نشان داد. همان گونه که اشاره کردند، همین بعد عرفانی نهضت امام حسین علیه السلام آن را جاودانه کرده; چون نهایت عرفان رسیدن به خداست. ملاصدرارحمه الله می گوید: «حق » و تعبیر «حقیقت » را اولا و بالذات باید درباره خداوند به کاربرد، او احق الحقایق است. عشق و عاطفه و محبت هم هر قدر رنگ الهی پیدا کند، حقیقت بیش تر در آن تجلی می کند. نهضت امام حسین علیه السلام هم چون نهضتی بود که عشق الهی و محبت نسبت به حق محض در او به تمامه خود را نشان داد، جاودانه شد. بنابراین، رمز جاودانگی نهضت امام حسین علیه السلام تجلی و تبلور حق محض در آن است.

معرفت: از بعد عقلانی چگونه می توانیم نهضت عاشورا را بررسی کنیم؟

دکتر لگنهاوسن: عقل کارکرد خاصی دارد. در همه فهم های انسان و همه کارهایی که انجام می دهد، در جایی که موضوعات مربوط به ایمان، عشق و فداکاری است زیاد شنیده ایم که می گویند: این جا دیگر عقل جایی ندارد، عاشق مجنون است، مؤمن تعصب دارد و… . ولی به نظر می رسد، این دیدگاه بسیار سطحی است. با وجود این، متاسفانه گسترش زیادی هم پیدا کرده است. این گونه نتیجه گیری ها دلیل این است که از آن سوء استفاده کنند; نوعی که هم عقل و هم دین آن را محکوم می کند. اگر ملاحظه کنیم نهضت عاشورا از لحاظ پیش فرض های معمولی دنیوی با ملاک ارضای امیال دنیوی کاری نامعقول است. حضرت امام حسین علیه السلام می دانست که هیچ شانسی برای زنده ماندن ندارد، می داند که آن ها می خواهند او را شهید کنند. کارهای ایشان کارهای شخص دیوانه یا کسی که توان خود را از دست داده باشد هم نبود، بلکه حتی انتخاب و تصمیم ایشان کاملا عاقلانه بود. اگر به موقعیت سختی که امام علیه السلام در آن بود توجه کنیم، متوجه می شویم که چقدر انحراف در جامعه اسلامی زیاد بود وقتی ما به اهداف بسیار بالایی که ایشان داشت نظر کنیم، می بینیم برای رسیدن به آن اهداف در آن موقعیت، هیچ عاقلی نمی توانست راه دیگری را انتخاب کند. با توجه به آن اهداف و موقعیت، امام حسین علیه السلام هم نمی توانست از آن صرف نظر کند; به دلیل عشق و تقوایی که ایشان داشت. همان عشق و تقوا بود که به عقل ایشان جهت می داد. به عبارت دیگر، عاشورا نتیجه عقلانیت امام حسین علیه السلام است، همان گونه که نتیجه عشق ایشان است. می توان گفت عاشورا نتیجه عقل است که در قالب عشق تبلور یافت.

حجه الاسلام غرویان: عشق مقوله ای است که با دل انسان ارتباط دارد. اما فکر و اندیشه، که گاهی آن ها را در کلمه «عقل » جمع می کنیم، با قوه عاقله و ذهن انسان سر و کار دارد. بر همین اساس حکمت را به دو بخش حکمت نظری و حکمت عملی تقسیم می کنند. این مقوله در تاریخ حکمت و عرفان و ادبیات عرفانی ما سابقه بسیاری دارد و بحث های فراوانی هم در این زمینه انجام گرفته است; چنان که در این دیدگاه، انسان یک موجود دو ساحتی و دو بعدی است: یک بعد دل دارد که پایگاه معنویات و علایق و عشق هاست. و یک بعد تفکر و اندیشه و محاسبه گری که پایگاهش عقل و ذهن است.

لازم است توجه کنیم که اصلا امکان ندارد حقیقتا بین دل و عقل انسان تباینی وجود داشته باشد; زیرا در یک دستگاه وجودی همانند انسان نمی توان تصور کرد که خداوند – مثلا – دل را طوری بیافریند که ضد عقل باشد و یا عقل را به گونه ای که ضد دل و قلب باشد. این ها دو ابزار و دو پایگاه و دو بعد وجودی انسان است که هر کدام مکمل یکدیگر است. بنابراین، تضاد بین عقل و عشق وجهی ندارد. اما می توان گفت عشق مقوله ای است که به تعبیر بعضی از حکما، «طور وراء طور العقل »; یعنی مقوله ای است فراتر از عقل، نه مضاد با عقل. گاهی عقل توان خودش را به کار گرفته است، ولی نمی تواند به حدی برسد که عشق و علاقه و محبت اقتضا می کند، اما ضد آن هم نیست. همان گونه که اشاره کردند، اگر گفتیم نهضت امام حسین علیه السلام تجلی عشق است به معنای آن نیست که غیر معقول است. هرگز چنین نیست که کار امام حسین علیه السلام غیر معقول یا ضد عقل باشد، بلکه کار ایشان و نهضت ایشان تجلی عشق و فراتر از حد عقل است. تقابلی بین این دو مساله قرار نمی دهیم. به نظر می رسد، مقوله عشق این چنین است و می تواند فراتر از حد عقل باشد، اما هماهنگ با عقل هم باشد; یعنی مورد تایید عقل هم باشد و نهضت امام حسین علیه السلام چنین چیزی بود. پس عقل نمی تواند کار امام حسین علیه السلام را رد کند. اگر امام حسین علیه السلام به عنوان یک فیلسوف مورد سؤال قرار بگیرد، می تواند از کار خودش دفاع عقلانی هم ارائه دهد.

دکتر لگنهاوسن: لازم است وقتی درمراسم ها شهادت امام حسین علیه السلام را متذکر می شویم،تصمیم بگیریم انجمنی هم درست کنیم – مثلا – برای جلوگیری از رشوه گرفتن یاانجام کارهای خیر تا عملابرسیم به نقطه ای که جامعه را اصلاح کنیم و با تشکیل انجمن حسینی، اهداف و قیام امام حسین علیه السلام را در طول سال و نه فقط در ایام محرم زنده نگهداریم.

معرفت: هر حادثه ای در مقطع خاصی از زمان و مکان اتفاق می افتد و آثار و پیامدهایی از خود بر جای می گذارد. از جمله آثار و پیامدهای نهضت عاشورا آثار و پیامدهای اجتماعی است که در هر عصری از خود بر جای می گذارد. لطفا آثار و پیامدهای نهضت عاشورا را در جامعه ما توضیح دهید.

دکتر تقی زاده: شعایر و مناسکی که در ایام محرم به کار می رود، بخشی از مجموعه آداب و رسومی است که در کل جامعه دینی همراه با مراسم اعیاد و سوگواری ها به کار می رود و کارکرد آن بخشی از کارکرد کل آداب و مناسک و شعایر دینی است. آداب و رسوم مربوط به ایام محرم، به خصوص تاسوعا و عاشورا، دارای ابعاد گوناگونی است و ساخت های متعددی دارد: در زمینه کارکردهای دینی – به معنای خاص آن، یعنی مجموعه امور تعبدی که اگر شارع آن ها را نمی آورد عقل انسان آن را درک نمی کرد، و نه دین به معنای عام، که اقتصاد و سیاست را شامل شود و نقش شارع در آن ها نقش هدایت گر است – ممارست های دینی در این ایام از قبیل نمازخوانی، حضور در جماعت ها، وضوداری، ریش گذاری، رسیدگی به پوشش ها (آستین بلند)، کثرت یادآوری نام خدا، توسل به ارواح اولیای دین، اندیشه هایی نظیر قرب به خدا، تحصیل رضا و طلب حلال و رعایت مسائل مربوط به محرم و نامحرم، که در دین مطرح است، در این ایام به طور محسوسی برجسته می شود. تجارب روزمره ما نشان می دهد که در این ایام، مردم اصرار دارند نماز صبح شان قضا نشود، آب که می خورند تعمد دارند نام حضرت سیدالشهداءعلیه السلام را به زبان بیاورند. بنابراین، به یک تعبیر، می توان گفت که محرم موجب بازیابی هویت دینی ما است; افراد سعی می کنند هویت دینی خود را باز یابند و یا مجددا آن را توسعه دهند; علاوه بر این که باطنشان دینی است، ظاهرشان را هم دین فرابگیرد و نمود اجتماعی پیدا کند.

از نظر اخلاقی، محرم و تاسوعا و عاشورا کارکرد بسیار خوبی دارد; کارکرد محسوس رشد جنبه های عاطفی افراد جامعه و انگیزه های دگرخواهانه. برای مثال، نوع رفتار ما در مجالس، حالت رسمی خشک، سرد و البته احترام آمیز دارد. ولی در مجالس حضرت سیدالشهداء، مجالس سینه زنی، و نوحه خوانی امام حسین علیه السلام می بینید که رفتارها صمیمی و غیر رسمی می شود، در غذا، در چای، در آب، مردم نوعا همدیگر را مقدم می دارند و انگیزه های غیرخواهانه و فراموش کردن خود و خودیت، نمود پیدا می کند. در نتیجه این نوع رفتارها، جنبه های عاطفی افراد شرکت کننده در آن مراسم تقویت می شود و هم سازی عمومی و انسجام و یکپارچگی بیش تری پدید می آید. این گونه کارکردهای اخلاقی برای دوام و بقاء حیات اجتماعی فوق العاده مهم اند. اما کارکرد اجتماعی و جامعه شناختی محرم و صفر آن است که افراد را به شیوه خاصی جامعه پذیر می کند، آموزش های غیررسمی به فرزندان ما می دهد، بچه ها از شب اول محرم، لباس مشکی می پوشند و به سینه زنی می روند، شعار می دهند، علم بر می دارند، در دسته جات شرکت می کنند و بدین ترتیب نسل جدید، اجتماعی و جامعه پذیر می شود. علاوه بر این، محرم زمینه توبه بعضی از افراد را فراهم می کند، برخی از افراد ناسازگار را سازگار می کند، بعضی از افراد نابهنجار را بهنجار می کند و بعضی از افراد بزهکار و منحرف را اصلاح می کند، بعضی ها در عزای سیدالشهداءعلیه السلام، قسم می خورند و توبه می کنند و می بینیم که مجرم، فاسق و فاسد تغییر ظاهر می دهند. بنابراین از نظر اجتماعی، این ایام و این مراسم، موجب جامعه پذیر شدن افراد می شود، انسان ها الگوها و هنجارهای جامعه دینی را فرا می گیرند و روزانه و شبانه ممارست می کنند. از نظر حقوقی، نرخ آسیب های اجتماعی به طور معمول در این ایام کاهش می یابد. آن مقداری که اطلاعات و ارقام به ما می گوید، مثلا، آمار طلاق در این ایام به طور محسوسی فروکش می کند، آمار جرم و جنایت و دزدی و بزهکاری در سطح جامعه تقلیل پیدا می کند.

از نظر فرهنگی نیز، چیز محسوسی که در بدو امر می توان دید این است که با آمدن ماه محرم، بلافاصله نمادها و نشانه ها و علایم حرمت گذاری و بزرگ داشت شهدای عاشورا بر در و دیوار شهرها و روستاها ظاهر می شود و این، اختصاص به اماکن دولتی ندارد، بلکه بر در خانه های افراد نیز پرچم عزا نصب می شود و افراد لباس مشکی می پوشند و همه آنچه که نماد این ماه محسوب می شود و بزرگ داشت و احترام به واقعه عاشورا می باشد از سر و روی جامعه به چشم می آید; چنان که گویی، این مصیبت فردی و شخصی افراد جامعه است و به شخص آن ها ربط دارد. همه سعی می کنند با مال و جان و وقت و حتی با پوشش ظاهری در چنین مراسمی سهیم باشند و بگویند که ما هم آماده احیای سنت های دینی هستیم.

در این ایام، علاوه بر رسم ها و نمادها، ارزش های سیاسی نظیر آزادی خواهی و آزاد زیستن نیز تقویت می شود، مثلا، این فرمایش حضرت سیدالشهداءعلیه السلام که «ان لم یکن لکم دین و کنتم لاتخافون المعاد فکونوا احرارا فی دنیاکم » دایم به ذاکره جامعه می آید، از ناخودآگاه افراد جامعه به اذهان آن ها آورده می شود و تاکید می گردد. امامت خواهی به عنوان ارزشی دیگر نیز این چنین است. دیگر ارزش ها هم که احتمالا مورد تغافل قرار گرفته است مجددا به ذاکره جامعه می آید و تقویت و تثبیت می شود. دوست داشتن امامان علیهم السلام که از زشتی بری اند، عدل دوستی، تنفر از طاغوت و نظام های ظالمانه طاغوتی، ظلم ستیزی و مبارزه با حاکمان و حکومت های نامشروع و هم چنین ترویج احکام اسلامی در خودآگاهی افراد تلقین می شود و در باورهای آن ها نفوذ می کند. ترغیب و تهییج گرایش عمومی به سوی یک نظام اجتماعی عادلانه و متوازن که همه اقشار و اقوام به طور متساوی بتوانند از منابع و مواهب خداوندی آن استفاده کنند از جمله کارکرد فرهنگی دیگر تاسوعا و عاشورا و محرم است.

از نظر اقتصادی هم می بینیم که طیف وسیعی از جامعه درگیر نقل و انتقال مربوط به تغذیه و تدارک سوگواران می شوند. در هر محله، و شهر و استان، داد و ستدهای وسیعی صورت می گیرد.طیف وسیعی از اقشار جامعه در قالب آشپز، کمک آشپز، شوینده و پاک کننده مواد غذایی و مانند آن به فعالیت می پردازند. فروش مواد غذایی و کالاهای ویژه این ایام در بازار رونق پیدا می کند، مشاغل ویژه تولید و توزیع لباس ها و آلات و ادوات اغذیه و اشربه، ظروف آشپزخانه، آب، چای، شربت و زنجیر و علم و سنج و طبل و دهل و پرچم و سربند و امثال آن رونق پیدا می کند. بنابراین، از نظر اقتصادی نیز، بخش وسیعی از جامعه، مهیا و تجهیز می شود تا بتواند این مراسم را تدارک کند. در واقع می بینید که یک تدارک ملی صورت می گیرد.

از نظر سیاسی، به خصوص در نیم قرن اخیر، محرم و صفر و تاسوعا و عاشورا، نقش فوق العاده مؤثری در شکل دهی یک ایدئولوژی قدرتمند برای گروه های اسلام گرا ایفاء کرده است. این ایدئولوژی دو بخش دارد:

۱. یک بخش این ایدئولوژی ظلم ستیز، عبارتست از کنار گذاشتن تقیه و جواز شورش و طغیان علیه نظام جور شاهنشاهی.

۲. و بخش دیگر آن عبارت است از انحصار مشروعیت حاکمیت سیاسی در الگوها و اسوه های علمی و اخلاقی جامعه که امروزه از آن به ولایت فقیهان عادل، ولایت اسلام شناسان عادل و ولایت ائمه عدول تعبیر می کنیم.

این ایدئولوژی، مرهون تاسوعا و عاشوراست. اگر دقت کنید، در دوران انقلاب بیش از همه در ایام تظاهرات تاسوعا و عاشورا بود که مردم اعلام و تاکید کردند که رژیم شاهنشاهی منعزل و شاه معزول است.

به عبارت دیگر، تاسوعا و عاشورا توانست برای گروه اسلام گرا، یک تفوق و برتری مشروعیت نسبت به دیگر دسته جات سیاسی به بار آورد و برای آنان حقانیت ایجاد کند; حقانیت استفاده از قدرت; یعنی فقط جناح اسلام گرا باید در جامعه ما قدرت داشته باشد. جناح کمونیست، ملی گرا و لامذهب را نشاید که تفوق و تسلط سیاسی بر گروهی داشته باشند، که امام و سید و سالار و مقتدای آن امام حسین علیه السلام است.

در بحث روابط بین الملل نیز، کارکردی که محرم و صفر داشته و دارد تقلیل ستیزهای قومی و قوم مدارانه در درون امت اسلامی و جوامع شیعی می باشد. البته، این را در درون کشور کم تر می بینیم، اما در خارج از کشور به طور محسوسی مشاهده می کنیم – مثلا – در یک مسجد واقع در منچستر، یا هامبورگ و یا واشنگتن افراد شیعی، پاکستانی، هندی، عرب، ایرانی، مالزیایی و اخیرا اروپایی در کنار هم می نشینند و همه ذکر واحدی دارند: «حسین جان ». دست های همه این ها به یک سمت دراز می شود: همه به سینه می زنند، همه با هم غذا می خورند و دست همدیگر را به گرمی می فشارند و برای هم آرزوی سلامتی و توفیق می کنند. و این چیز کمی نیست.

در مجموع، اگر بخواهیم موارد ذکر شده را به بیانی دیگر جمع بندی کنیم، محرم دو کار مرتبط با هم و فوق العاده مهم انجام می دهد. یکی از آن ها، تخلیه درونی سوگواران از آلام، مصایب، تشویش ها، گرفتاری ها و حزن های نا