خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل چشم اندازی به دایره المعارف فقه اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چشم اندازی به دایره المعارف فقه اسلامی :

در گفت وگو با

آیت الله محمدمهدی آصفی

فقه اهل بیت(ع): اندیشه تدوین دایره المعارف فقهی در عالم اسلام از چه زمانی مطرح شده واین کار چه ضرورتی دارد؟

آیت الله آصفی: تا آن جا که در حافظه دارم تقریبا نیم قرن است که فقهای اسلام به فکر تدوین دایره المعارف فقه اسلامی هستند. به چند دلیل، فقهای مسلمین دراین مدت نسبت به این مساله اهتمام کرده اند: یکی، مساله منظم کردن و جمع آوری ثروت بسیار با ارزش فقهی که به دست فقهای اسلام در این یک هزار و دویست یا سیصد سال تدوین شده است.

دوم، مساله تسهیل زبان فنی فقه است. این علم مانند هر علم دیگر برای خود زبان فنی دارد. زبان فنی فقه برای هرکسی قابالآستفاده نیست و طبقه مخصوصی از این زبان استفاده می کنند.

دایره المعارف این زبان را برای طبقه تحصیل کرده تا اندازه ای آسان و قابالآستفاده می کند.

دلیل سوم، آن که دایره المعارف می تواند به فقه ترتیب جدیدی بدهد. معروف است که دایره المعارف متفرقات را جمع می کند، مجتمعات را متفرق می کند، این کار دایره المعارف است. ممکن است چهل، پنجاه عنوان که در کتاب حج یک جا جمع است درچهل، پنجاه جای مختلف از دایره المعارف و در حروف متعدد متفرق بشود و ممکن است یک بحث که در چند باب فقه می آید، دریک جا جمع بشود؛ مثلا فقها از عدالت در باب نماز، قضا، شهادت و… بحث می کنند.

وقتی در دایره المعارف کلمه «عدالت» آورده می شود باید این بحث هایی را که در ابواب فقهی مختلف متفرقند، در یک جا جمع کرد.

به نظرم می رسد که حدود چهل سال پیش یا بیشتر، نخستین گام را در دمشق برداشتند. آن وقت ائتلافی میان سوریه و مصر بود که این دو کشور از لحاظ اداری و سیاسی یک کشور به حساب می آمدند. دایره المعارفی نوشتند که به نام «موسوعه جمال عبدالناصر» معروف شد و تاکنون بیست مجلد از آن چاپ شده ولی هنوز از حرف «الف» خارج نشده است.

همزمان با آن با کمی تاخیر در کویت با امکانات وسیع تر دایره المعارفی تاسیس شد که وسیع تر از دایره المعارف اول بود و پیشرفت بهتری داشت ولی دایره المعارفی که به نام جمال عبدالناصر بود، فقه مذهب اهل بیت(ع) را هر چند به نحو بسیار فشرده و خلاصه آورده بود ولی در دایره المعارفی که در کویت از سوی دولت کویت تاسیس و تالیف شد مطلقا مکتب اهل بیت(ع) آورده نشد.

حدود سی سال پیش در کویت بودم که با شیخ احمد مصطفی الزرقا که فقیهی دانشمند ویکی از اعضای مؤسس دایره المعارف فقهی کویت بود صحبت کردم فکر می کنم فوت کرده باشد؛ چون سی سال پیش پیرمردی مسن بود به ایشان گفتم: این کار بسیاربزرگی را که شما شروع کردید یک نقص بزرگی دارد. شما فقه اهل بیت(ع) را مطلقا فراموش کردید و نامی از فقه اهل بیت نیاوردید.ایشان قول داد که این مساله را با مسؤولین رده بالا مطرح کند ولی بعد از آن اثری دیده نشد و این دایره المعارف همچنان بی توجه به فقه اهل بیت منتشر می شود. بالاخره با تمام این کارها جای یک دایره المعارفی که فقه اهل بیت را مطرح کند به طور جدی در جهان اسلام خالی بود. به اصطلاح در کتابخانه فقهی معاصر، جای یک دایره المعارف وسیعی که منعکس کننده عمق و وسعت فقه اهل بیت(ع) باشد، به طور محسوس، خالی بود.

فقه اهل بیت(ع): ویژگی ها و امتیازات فقه اهل بیت(ع) چیست؟

آیت الله آصفی: فقه اهل بیت ویژگی های مخصوصی دارد که شاید در مکاتب دیگر یافت نشود. این مکتب فقهی مستقیما فقه را ازمنبع اهل بیت(ع) می گیرد؛ یعنی ثقل دومی که پیغمبر(ص) معین کرده بود. فقهای مکتب اهل بیت(ع) فقه را بعد از کتاب خدا و حدیث رسول خدا مستقیما از این منبع می گیرند. دیگر این که این فقه قدرت تفریعی فراوانی دارد. من تا حدودی در فقه مذاهب، مطالعاتی دارم. درفقه شافعی، حنفی، حنبلی و مالکی و همچنین در فقه زیدی و ظاهری مطالعاتی دارم. می توانم با یقین بگویم قدرت تفریعی که در فقه اهل بیت(ع) هست، در هیچ یک از اینها نیست. مثلا نگاه کنید در آن فروع علم اجمالی که صاحب عروه در خلل نماز می آورد عقالآین فقیه تا کجا کار و تلاش نموده و تفریعات را جمع کرده. تفریعات فقه اهل بیت به این فقه توسعه زیادی می دهد و قدرت فقه را در اشتقاقات و استنباط نشان می دهد.

همچنین ثروت عظیم فقهی ما باید به گونه ای شایسته به دنیا و فقهای مذاهب اسلامی نشان داده شودو یک دایره المعارف می تواند منعکس کننده میراث فقهی عظیم مکتب اهل بیت(ع) باشد.

امتیاز دیگری که مکتب اهل بیت دارد، انفتاح اجتهاد است. باب اجتهاد در دیگر مذاهب اسلامی متاسفانه به دلایل سیاسی بسته شده است و اجتهاد در مذاهب معینی چهار مذهب معروف متوقف شد. ولی در مکتب فقهی شیعه از روز اول، اجتهاد به طور جدی معمول بود تا به امروز و به هیچ وجه حرکت اجتهاد متوقف نشد، حتی ما فقهای بزرگی مثل شیخ طوسی داریم که در هزار سال پیش تااندازه زیادی فقهای قبل و بعد از خود را تحت الشعاع قرار داد ولی با آن مقام و عظمتی که شیخ طوسی داشت حرکت اجتهاد متوقف نشد و فقهایی که بعد از او آمدند در آرای فقهی، متکی بر مکتب شیخ نشدند.

همچنین در دوران معاصر ما یا قبالآز آن دو فقیه بزرگوار داریم که فقهای قبل و بعد از خود را تا اندازه ای تحت الشعاع قرار داده اند: یکی صاحب جواهر و دیگری شیخ انصاری. این دو فقیه بسیار بزرگ و تاثیر گذار بودند ولی ما در تاریخ معاصر فقهی خودمان به هیچ وجه نمی بینیم که حرکت علمی فقه و اصول پس از این دو فقیه بزرگوار متوقف شده باشد.

مکتب فقهی اهل بیت امتیازات فوق العاده ای دارد و به تمام معنا از لحاظ علمی یک مکتب قانونمند است. مثلا در هیچ مکتبی نداریم که میان امارات و اصول، ترتیب طولی بدهند و اینها را در عرض هم نگذارند، اما در مذاهب فقهی دیگر چنین نیست. فقهای ما اصول وامارات را در دو ردیف کاملا ممتاز از هم قرار می دهند و یکی را حاکم بر دیگر قرار می دهند. ما چنین قانونمندی در تربیت ادله را در مکاتب دیگر به هیچ وجه نداریم.

همچنین تقسیم بندیهایی که در ادله و احکام و عناوین صورت گرفته از قبیالآدله اولی و ثانوی، احکام اولی و احکام ثانوی، عناوین اولی و عناوین ثانوی، احکام واقعی و احکام ظاهری از اختصاصات و امتیازات فقه شیعه است. این تفصیلات فقهای ما، مبنای استنباط واجتهاد را به طور جدی قانونمند می کند. همان طور که یک ریاضی دان روی اصول ریاضی سیر می کند، فقهای ما مخصوصا فقهای معاصر، حرکت فقهی را روی قانون خاصی می برند. این قانونمندی اگر در اختیار مکاتب دیگر قرار بگیرد، فقه اسلامی را بسیار غنی می کند.

فقه اهل بیت(ع): آیا دایره المعارف در ساده سازی زبان فقهی نیز می تواند مؤثرباشد؟

آیت الله آصفی: ما ثروتی داریم که متاسفانه به دو دلیالآین ثروت فقهی ما از مکاتب فقهی معاصر و از کتابخانه های فقهی معاصر پنهان مانده است و در این کتابخانه ها آنچنان که باید حضوری ندارد:

اول، زبان فقهی است که به آسانی برای دیگران قابل فهم نیست. یادم هست یکی از فقهای معاصر ما از اهل تسنن، در صدد شد که بحث م