خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نظری فلسفی بر ارتباطات اجتماعی و جامعه شناسی شناخت :

چکیده:

ارتباطات ارجتماعی و جامعه شناسی شناخت Social Communication and sociology of knowledge موضوعیت نه چندان بکر، ولی با تفصیلی که آن هم بیشتر به نحو شبه فلسفی علمی و مقاله حاضر ارائه داده شده است یا از نوجوییها و تازه یابیهایی برخوردار می‎باشد.

اگر این ادعای اغراق آمیز راست باشد که پندارها و گفتارهای بشریت امروز از کهکشان گوتنبرگ به کهکشان ما رکنی انتقال یافته است (و یا در حال انتقال است)، در این صورت بررسی رابطه بین معارف انسانی با این گذار اجتماعی و تاریخی ضروری به نظر می‎رسد. زیرا، در غیر این صورت «ماهیت و محتوای استنباطی آگاهی» انسانها برای چندمین بار، و این بار به نحو فاجعه آمیزی در قفای پیشرفتهای «ابزارمندامنه و حس گرایانه این آگاهی» واپس خواهد ماند!

هر چند مختصری که نگارنده ارائه داده است. از عهده تحلیل مسائل مربوط به گذار مذکور در فوق (علی الخصوص در منطقه‎های فرهنگی عظیم و کهنسالی نظیر ایران اسلامی ما) برنیامده است. ولی احتمالاً تذکرات گوناگون مندرج در این مقاله، به ایضاح گوشه‎هایی از موضوع یاری نموده‎اند. اگر چنین باشد، ارائه مطالب نگارند با توفیق نسبی قرین بوده است.

مقدمه

هر چند نگارنده این مختصر، برابر همکاران متخصصی که در مجموعه حاضر آرای کارشناسانه خود را مطرح ساخته‎اند، از تبّحر خاصی در حیطه امور و مسائل مربوط به ارتباطات برخوردار نیست، مع الوصف به یاری اطلاع اندکی که در قلمرو جامعه‎شناسی شناخت دارد، درصدد برآمده است که از دیدگاه این بخش از جامعه‎شناسی، مطالبی را پیرامون موضوع وجود «رابطه و ارتباطات» در جامعه و شناختهای انسان، به نظر خوانندگان محترم برساند.

آنچه در مطّول زیرا احتمالاً شایان توجه به نظر می‎رسد و نگارنده مایل است با اصرار نظر خوانندگان را به آن مطعوف دارد، کلیّت و بساطت و شدت نفوذ کنندگی جریان (پروسس)های ارتباطی در تمام شئون و مدارج هستی است!

حال اگر مشاهده می‎شود که در این گفتار مشی تا حدی فلسفه علمی‎ای (و فلسفه علمی به معنای اصیل و اولیه بیکنی آن)، بر ارائه مطالبی که ذیلاً می‎آیند تسلط یافته است و از این رو بیان آنها با شیوه شرح و بحثهای معمول در تحلیلهای متخصصان مسائل ارتباطات تا حدی بیگانه شده است. این نقصان را می‎توان با عرض این اعتذار بخشید، که هر چند ما هم اکنون در آستانه ورود به قرن ارتباطات (و ارتباطات اطلاعاتی) قرار داریم، ولی تصور می‎شود تاکنون وسعت و پیچیدگی نقاط مثبت و منفی این دوران بر علاقمندان دخول به این سرزمین جدید، آنطور که باید و شاید مکشوف نشده است. بنابراین به زعم نگارنده، ذکر اصول فلسفه علمی ایجاد و تکوین این قلمرو تازه، همچون درآمدی بر علم آن. هنوز ضروری به نظر می‎رسد!

موضوع و تعریف «رابطه و ارتباط» بخش توضیح اصول موضوعه (axiomatic)

از آنجا که ذات وجود را حرکت تشکیل می‎دهد و حرکت ماهیت هر موجودیست، و وجود همواره صیرورت (Devenir Werden) و استحاله‎ایست از چیزی به چیزی، از وضعی به وضعی و از جای – گاهی به جای – گاهی، و بودن فی الواقع همواره شدن است (یعنی شدن این بودن و استمرار هستی آن، تا بتواند بماند) – و «هستم اگر می‎روم، گر نروم نیستم (اقبال) – ، و حرکت یعنی بودن در وضعی و در عین حال نبودن در آن وضع، بنابراین، هر حرکت و هر وجودی، مستلزم استقرار «رابطه» و استمرار «ارتباط» بودن حرکت و «شدن» وجود است:

الف – موضوع و مسئله ارتباط و رابطه (Verhaltnis, Beziehung, Relation) از آن چنان ماهیت عمیق و در عین حال عامی برخوردار است که ما اعمال وجود و تاثیر وجودی آن را درتمام پهنه‎های هستی (اعم از جهانی یا انسانی. مادی یا معنوی و عینی یا ذهنی) و به انواع و انحای مختلف به وضوح مشاهده می‎کنیم؛ از این قبیل‎اند: رابطه بین وجود و ماهیت، سکون و حرکت، انسان و جهان، فرآیند و نهاد، جزء و کل، خاص و عام، ذهن و عین، ماده وانرژی، ساختار و کارکرد، مْدر‎‎‎‎ ک و مْدرَک و نظایر این متقابلان و متعاکسان و متعاملان متحرک، که در سه پهنه طبیعت (جهان) وانسان (جامعه) و شناخت (فکر) سریان دارند و دائماً ابراز وجود می‎کنند؛ و در آغاز (مبداء arche )و پایان (منتهی echaton) همه آنها رابطه بین خداوند ( که اصل هر حرکت و ذات هر وجود و بنیان هر عقلانیت است،) و تمامیت وجود (عالم و آدم) قرار دارد. به بیان دقیقتر و معین‎تر، هر واقعیتی (به هر وضعیتی، کیفیتی و کمیتی و از هر لحاظ که باشد) از این روی واقع می‎شود و لذا واقعیت (Reality) دارد که در مجموعه نظام‎مند (system) ارتباط واقعیت هستی و هستی واقعیات، اولاً، طی استطاله (فراشد) تغیرات و زمان ماهیت آن با خودش تا آن حد در «رابطه» بماند که همواره هو هویت (این همانی) آن حفظ شود و با خود واحد و یگانه باشد و ثانیاً، آن واقعیت با همه آنچه غیر آن، ولی به مناسبت‎هایی در ارتباط با آن قرار دارد نیز در روابط متقابل و متضایف (Correlation) ، منجمله در تلازم عدم هو هویت (این نه آنی) با دیگری، قرار گیرد. به دلیل وجود همین روابط است که یک چیز (هر چه باشد)، از یک سو به نّحو «خاص» خود آن است (یک درخت یک درخت است و یک عقیده اجتماعی یک عقیده)؛ و از سوی دیگر، آن چیز (به قول شئلر، M.Scheler) بخشی از وجود «عامی» است که آن خاص در این عامل تمادی می‎یابد ( درخت در قلمرو اشجار و عقیده در فرایند اعتقادات اجتماعی)؛ و به این نحو همواره از نقطه نظر وجود شناختی (ontological) فراسوی خود می‎رود و وجودی عام می‎گردد، (عام به معنی برگرفته شده از خاصها و عمومیت یافته در آنها)؛ و درست در این «مرابطه» است که آن امر خاص شناخته می‎شود. زیرا، زبان و بیان ما، همانطور که خواننده من باب مثال، راجع به شناختن وحدت مبهم عرفانی (unio mystica) – در طومار طولانی عرفان اسلامی ایران – می‎داند، از درک وحدت امر واحد با خود آن عاجز است (رأی Honigswald): و هر چه شناخته می‎شود،محصول شناخت در رابطه است (Hegel).

اما، توضیحات بیان شده در بالا را، همان گونه که رمکه (Rehmke) متذکر شده است. نباید تا این حد به افراط و اغراق کشاند که به وجود آن چنان «پیش رابطه» (Pre-Relation Vor – Beziehung ) مطلقی برای تمام سپهر حرکت و وجود معتقد شد که بی آن هیچ چیز نمی‎تواند به وجود آید: هر گاه بر این روال و منوال «وجود شناسی ارتباطات» موکول و معلق به «ارتباط ناب وجود شناختی» شود، خود فرآیند «رابطه» تبدیل به بی‎رابطه‎گی محض می‎گردد و از این رو کارکرد (Function) وجود شناختی خود را، هم در قلمرو وجودشناسی و هم در حیطه معرفت شناسی ، از دست می‎دهد!

ب- آنچه پیرامون «وجود شناسی ارتباطات» ( ontology of communications ) گفتیم، درباره «وجود شناسی روابط زمانی» (ontochrony) نیز کم و بیش صدق می‎کند؛ زیرا ، در اینجا نیز «تغییر» که فرآیند «عام» پدید آورنده زمانّیت (temporalite Zeitlichkeit) زمان است (خواه زمان را مطابق آرای معلم اول، ارسطو، و یا معلم بزرگ، صدرا، فرض کنیم، یا مانند براودل

(F. Braudel) به چهار زمان تاریخی قایل شویم، یا نظیر گورویچ (G.Gurvitch) هشت زمان اجتماعی را مطرح سازیم و یا بالاخره به تبعیت از هاوکینگ از سه پیکان زمان صحبت کنیم)، در روند تعاقب زمان در تکوین وقایع «خاص» مانندحرکت زمانی از قبل به بعد در یک واقعه (نظیر روشن شدن تدریجی آسمان و به تدریج صبح شدن هنگام سحر و یا استنباط تصاعدی متدّرج یک نظریه علمی در ذهن ما) آن «تغییر» با خود همانند و در عین حال ناهمانند می‎ماند؛ و همین «ارتباط درون وجودی» تغییر بمثابه زمانیت زمان است که «آنییت» (یا لحظه‎گی، Instantaneity ) علی الظاهر ثابت هر گذار و تبدیلی را (در هر واقعه و واقعیتی) میّسر می‎سازد و اینمورد (Instance) همان است که اعظم فلاسفه جهان، افلاطون، تحت عنوان «گذار (به نفسه) لازمان» مطرح ساخته است و ما در تلو آن با مفهوم اجتماعی مطلق «فرایند» (Process) نیز روبرو می‎شویم. اما، آنچه از توده ممتلی و متمادی وجود زمان تغییر (و یا تغییر زمان) در ذهن ما رسوب می‎کند و مورد «تجزبه زیست شده» (attention a la vie, Erlebnis) ما واقع می‎شود و سپس منجر به «تجربه عقلانی» مقوله زمان (نزد Kant ) می‎گردد، امتداد و اشتداد قبل و بعد بودن وقایع (خواه طبیعی و خواه اجتماعی) است که به نحو نمادگونه در «اکنون تاریخی» (و معاصرت اجتماعی) متمرکز گردیده است و این «مورد لحظه‎ای» (Instance) یا «حال اجتماعی – تاریخی» است که هم وجودی (ontic) است و هم حاوی عمل (act) شناختی است و ما به آن استشعار معرفت شناختی (epistemological) و اجتماعی – تاریخی داریم. بنابر آنچه گفته آمد، در مختصر حاضر، این اشتباه دائمی (و دقیقاً ضد ارتباطی) نمود شناسانه (phenomenological) و عقاید اگزیستانسیالیستی تابع آن طرد می‎گردد که گویا هر «آن» دارای «محققیت زمانی» (Faktizitat der zeit) و آگاهی خاص خود آن است، و از این رو کیفیت زمانی – ادراکی متصلی به صورت استشعار عام تاریخی که هم درون پیوسته و هم مرتبط به گذشته و حال و آینده (یعنی مرتبط به خاطرات و اعتقادات و آمال انسانها) باشد، دیگر وجود واقعی ندارد! به زعم راقم این سطور (و در پیروی تقریبی از استاد Y.Schaaf ) فرض فوق یک مفروضه ایدآلیستی سوبژکتیو است که در واپسین تحلیل، عملاً گذار هر نوع آگاهی‎ای را به عمل اجتماعی (یعنی به Praxis یا Practic و نه Pragmatic ) انسان در تاریخ منکر می‎شود و تنها راه برای پذیرش فرضیه به شدت ضد اجتماعی وجود «اداره کور و معطوف به سائق و زور» (نزد شوپنها و رونیچه)، و تاخت و تاز تک سواران منحصر به فرد (الیته‎های) حامل و عامل فرمان آن در تاریخ بشریت باز می‎گذارد! ولی ، درست در تخالف با یک چنین مفروضه‎ای، مراعات اصول «وجود شناسی ارتباطات» که شمّه‎ای از آن در فوق آمد، آن هم از منظر جامعه شناسی شناخت ، ایجاب می‎کند که گفته ‎شود: «امتداد زمانی حضور واقعه‎ای (علی الخصوص در قلمرو جامعه و تاریخ) و ادامه یافتن زمانی آن، یعنی تّسری و تکوین وقایع، بستگی به این امر دارد، که آن اقعه در «رابطه» با خود و در «ارتباط» با جز خود همانند حرکت کند و همانند تغییر یابد و به همین صورت نیز توسط «دیگران» که عاملان و حاملان وقایع و روابط اجتماعی‎اند، استنباط و امعان معنی گردد! این که یک چنین بیانی چگونه و تا چه حد قادر است یکی از اصول اساسی نظام مردم سالاری (دمکراسی) را – و دمکراسی بمثابه تنها شکل زندگانی موجودی به عنوان انسان، که فقط در این شکل می‎تواند انسانی زیست کند. (و نه به شکل یکی از انواع حکومت بر انسانها) – شالوده ریزی کند، موضوعی است که احتیاج به اطناب سخن دارد؛ و این مقال را محل چنین تطویلی نیست.

ج- محتوا و اصول مطالبی که تا اینجا گفته آمد، در «روابط اساسی انسانشناختی (anthropological) مستتر در مناسبات اجتماعی و تاریخی، یا مشخص‎تر بگوییم، در قلمرو نظریه (Theory) مربوط به اراده هدفمند و ارزش گذار انسانی، که سازنده اقدامات اجتماعی آدمیان است، نیز صادق است:

بداهت این موضوع برای جامعه‎شناسان و تاریخ دانان، به دلایل عدیده‎ای مبرهن گردیده است که اعمال انسانی براساس اراده مسبوق به نیازها و معطوف به تعیین اهداف متعمن معنی و متوسل به وسایل عقلانیت یافته و ارزشهای گوناگون محتوایی و طی فرایندی حامل استشعار و مفهوم (به قول rationale und intentionale Zweck-Mitte – Relation: M.Werber ) در جامعه و تاریخ جریان می‎یابند. به این علت ، حفظ و تحکیم و نهادینه شدن روابط بین اجزای این مجموعه است که اساس اعمال متقابل و روابط متعامل (Interrelation, Interaction) بین انسانها را در جامعه و تاریخ تشکیل می‎دهد. ماهیت وجود این «روابط» که لازم است آنها را «ترابط دیالکتیکی» بنامیم، نشان می‎دهد، از یکسو وجود انسان یک «داده» (معطی) قطعی و بدون تغییر سائقی یا اجتماعی نیست که محتاج ارتباطات متعاطی شونده نباشد و از سوی دیگر وقتی از مفهوم یک واقعه یا مفهوم بودن واقعه‎ای در جامعه و تاریخ صحبت می‎کنیم، مقصودمان کارکردی (فونکسیونی) است که آن واقعه در مجموعه‎های ارتباطی‎ای (نظیر «میدان»های مورد تذکر K.Lewin) انجام می‎دهد. بنابراین بنیان انسان شناختی (آنتروپولوژیکال) مناسبات اجتماعی، متضمن تکوین روابط متقابل و متعاکس و متعمال و محتّرک (یعنی دیالکتیکی) بین جبرها و آزادیهای اجتماعی، قرابت و بیگانگی چندگانه انسان در جامعه و آگاهی‎ها و سوائق در اجتماع و تاریخ بشریت است. با این توضیحات دیگر محقق است که وجود روابط انسان شناختی درون ارتباطات اجتماعی مبّین این موضوع مهم می‎باشد، که نه «خود مطلقی» در تاریخ آدمی وجود دارد که می‎تواند خودیت (selbstheit) خود را فراسوی هر گونه رابطه‎ای متحقق سازد و یا تمام روابط را مطلقاً خود و از خود پدید آورد (آنگونه که هگل در خفای ذهن خویش می‎ پنداشت)، و نه «خود (Self selbst) فردی محضی» تاکنون پدیدار گردیده است که تنها «هستی اختصاصی» (Existence) خویش را در مسیر حوادث درمی‎یابد و درمی‎برد (آن طور که Kierkegaard Nietzsche در انزوای خیال خود متصور می‎ساختند)، بلکه تکوین جامعه و تاریخ انسانی در آخرین تحلیل واضع این خطاب به فرد انسان است که «خود را در تاریخ و جامعه‎بشناس، تا خویشتن را آزادانه همچون انسانی اجتماعی و تاریخی برگزینی»! هر جا و در تمام مواردی که اختلالی بارز یا مختفی طی تکوین روابط اجتماعی و معرفتی بین انسانها روی دهد (که تاکنون همواره روی داده است)، باید به تبیین علمی ماهیت و حرکت مورد بحث در فوق پرداخت که ضمناً اساس آن را (به عقیده استادم K.Lowith ) رابطه به مراتب پیچیده‎تر و سه جانبه جهان – انسان – خداوند در تمام اریخ بشریت تشکیل می‎دهد.

حال، پس از بیان توضیحاتی که تا اینجا ارائه شدند،بدون تردید خواننده خواهد پرسید، که بْرد واقعی این مطالب در میدان وقایع انضمامی (concrete) اجتماعی و تاریخی چیست و چگونه می‎توان کلیات مطرح شده را به طور مشخص در تعاطی بین مسئله ارتباطات و موضوع جامعه‎شناسی شناخت پی جویی کرد؟ در پاسخ به این پرسش مرکب نخست به شرح فرآیند تاریخی موضوع مورد بحث می‎‎پردازیم و سپس با تحلیل برخورد جامعه‎شناسی شناخت به اینگونه مسائل، مختصر حاضر را خاتمه می‎دهیم.

فرایند تاریخی و طرح مسائل (بخش Problematic, historical )

الف- از قدیمترین ایام تاکنون، مطابق بررسیهای دانشمندان، انسانها و به خصوص فلاسفه، جهان را همانند مجموعه‎ای متکثر و مرکب از اشیا و امور گوناگون که بین آنها روابطی موجود است، متصور ساخته‎اند واین «روابط» را به دو نوع اصلی، یکی ماهیتی و متعالی و دیگری عرضی و سافل منقسم نموده‎اند. تاریخ تکوین تصورات و افکار مربوط به وجود رابطه و نسبت در مناسبات وجودی که اینجا مجال بحث پیرامون آن نیست نشان می‎دهد که اندیشه وجود رابطه (Relation) و ارتباط متقابل (Correlation) نخست در قلمرو شناخت جهان (طبیعت، فیزیک) پدید آمده است و سپس این اندیشه که نزد اکثر فلاسفه بزرگ از دیدگاههای مختلف – و بیشتر به نحو متافیزیکی (مابعدالطبیعه‎ای نزد ارسطو، و سپس ماوراء الطبیعه‎ای نزد فلاسفه متأله) – گسترش و تعمیق یافته است، از پهنه طبیعت (فیزیک) به حیطه جامعه، و در دوران جدید به سپهر جامعه شناسی، انتقال یافته است. یکی از نمونه‎های بارز این انتقال تقابلی است، که قبلاً در بحثهای راجع به رابطه بین جز و کل ، سکون و حرکت و واقعیت و ماهیت در تبینات هستی شناسانه و معرفت شناختی وجود داشته و بعداً در برخورد فکری بین نحله اصالت تسمیه (Nominalism) و نحله اصالت واقع (Realism) و به بیان امروز ایدآلیسم) در پایان سده‎های میانه اوج تازه‎ای یافته و آنگاه نزد دکارت و اسپینوتزا و لاینبیتس تعمیق فلسفی پیدا کرده و سرانجام در جامعه شناسی به صورت تصادم بین تفکرات تابع ماهیت گرایی (Substantialism) و کارکردگرایی (Functionalism) درآمده است. بررسی این «گذار اندیشه‎ای» طی تاریخ تفکر عقلانی غربی ( که باید بکوشیم مشابه آن را نزد فارابی و خلدون از یکسو و نزد ابن سینا و صدرا از سوی دیگر بیابیم) ضمناً پرده از روی یکی از مسائل معقّد فلسفی علمی جامعه‎شناسی پیرامون موضوع ارتباطات هستی شناسانه و معرفت شناختی در جامعه نیز بر می‎دارد: اساس مسئله اینست، که آیا در جامعه فرد و شخص (Person Individual) اصل است، یا اصالت متعلق به متشکله‎های جمعی (مجتمع Collective ) می‎باشد. در این باره کارکردگرایان (فونکسیونالیستها) ماهیت (Substance) فرد (یعنی فردانیت فرد) را تابع (فونکسیون) کلیت اجتماعی آن می‎دانند، و ماهیت‎گرایان (سوبستانسیالیستها) برای فردانیت فرد اصالت ماهوی قائل‎اند.

بحث ما در این مختصر بر سر آن نیست که طرح جامعه‎شناسانه (سوسیولوژیکال) این گونه مسائل چگونه است و پاسخهای احتمالاً نهایی به آنها چیست؛ بلکه تأکید نگارنده بر تبیین «رابطه» ایست، که دو موضوع بنیادی مذکور در فوق را به هم ربط می‎دهد. تشریح این «رابطه» ما را هم به عمق یکی از مسائل مربوط به ارتباطات در جوامع بشری وارد می‎سازد. و هم از این ژرفا می‎توان به موضوع «رابطه» درجامعه‎شناسی شناخت نیز دری گشود: در این باره اندیشمندانی نظیر لیت (Th.Litt) و فن ویزه (L.Von wiese) به این تحلیل و استنتاج دقیق رسیده‎ند که آرای کارکردگرایان و معتقدان به اصالت ماهیات (فونکسیونالیستها و سسوبستانسیالیستها) و حتی اندیشه متفکرانی نظیر زیمل (G.Simmel) ، که جامعه را تنها نظیر نظامی (سیستمی) مرکب از اجزای منفصل ولی متصل به هم (Nebeneinander) تصور می‎کنند، پیرامون رابطه بن فرد و جمع صحیح به نظر می‎رسد. لیت مایلست این «مناسبات رابطه‎ای » (Bezugsverhaltnisse) را به گونه‎ای معین کند که هنگام تداخل تجربه زیست شده فردی در تجربه زیست شده عام اجتماعی، ماهیت فردی (personale substance) و امر اجتماعی (Soziales Moment) باعث تخریب هم نگردند، بلکه این دو در یک «پیوستگی کارکردی فرافردی» با هم جمع آیند. لیت متذکر می‎شود که در رابطه بین فرد و جامعه، نه فرد را باید آن چنان ماهوی ساخت (سوبستانسیالیزه کرد) که جامعه تنها تبدیل به «مناسبات کارکردی» شود و نه بالعکس به «تجمعهای فوق فردی » (Collective) چنان عنصریت و ماهیت مستقل بخشید که فرد بالکل در این ۲ کلیتهای ماهیت یافته (سوبستانسیالیزه شده) استهلاک یابد و تشخّص انسانی افراد تماماً در کلیت جامعه محو گردد. همین رأی را نیز فن ویزه ارائه داده است و در «جامعه‎شناسی عمومی» خودکوشیده است، هم فردانیت فرد و هم اجتماعیت جامعه را تا آنجا از عنصریت و «ماهیت به نفسه مستقل» عاری سازد ( تا آن حد این دو را entsubstantialisieren کند) که آنها بتوانند در جریان و فرآیندهای کارکردی به حرکت درآیند و جوامع انسانی را از تحجّر برهانند و متحرک سازند. البته، خواننده آشنا به مقولات بنیادین فلسفی جامعه شناسی، به طور حتم در پشت متن مطالبی که در فوق عنوان گردید و اساس آن به نظریات دورکیم و وبر برمی‎گردد، چهره آشنای اصل فلسفه اجتماعی و فلسفه تاریخی بزرگترین فیلسوف دوران جدید تفکر غرب، یعنی کانت (Kant) را به خوبی مشاهده می‎کند. کانت اصل ایستای معلم اوّل ارسطو را، که به مقتضای دوران تاریخی ماهیتاً ساکن خود، از انسان همچون «موجود حیه عاقله مدنی الطبع

(Zoon Logon politikon) سخن می‎راند برحسب اوضاع اجتماعی و تاریخی متغیر خویش (یعنی دوران گذرا مناسبات تولیدی کشاورزی به مناسبات تولیدی صنعتی و از فئودالیسم به بورژوازی) تغییر می‎دهد و پویا می‎سازد و انسان را «اجتماعی‎ترین موجود غیر اجتماعی» (یا غیر اجتماعی‎ترین موجود اجتماعی ungesellige Geselligkeit ) معرفی می‎کند و این دوگانگی نهفته در هویت تاریخی و اجتماعی انسان را مهمترین تضاد باطنی (Antagonism) درون تمام جوامع وتاریخ بشریت می‎داند.

ولی به هر تقدیر شرح و بسط این موضوعات نیز مورد توجه نگارنده در این مقال نیست، بلکه مهمتر از تمام این بحثها نحوه تمهید مقدماتی است که تفکر اروپایی در آغاز پیدایش جامعه‎شناسی و طرح مسئله ارتباطات طبیعی و اجتماعی پی‎ریزی نموده است. شرح این موضوع ولو به اختصار تمام، نشان می‎دهد، که چه بنیادگذاری مهمی در این نقطه عطف تاریخ تفکر غربی راجع به مسئله ارتباطات انجام گرفته است و متأسفانه پیامدهای آن غالباً از دیدرس اکثر اندیشمندان متأمل در قلمرو ارتباطات اجتماعی (به خصوص کسانیکه تحت تاثیر تکنولوژی فرانوین وسایل ارتباط جمعی قرار دارند) دور مانده است:

نخست آنکه، رابطه تاثیرات متقابل و متعاکسی (Wechselwirkung) در زبان آلمانی و reciprocal در زبان انگلیسی ) که دانشمندان معمولاً بین فرآیندهای طبیعی (فیزیکی) مفروض می‎سازند به مرور جای خود را در حیطه جامعه‎شناسی ( به معنی عام این کلمه) به رابطه متقابل Wechselbeziehung در زبان آلمانی و Correlation در زبان انگلیسی) می‎دهد، که در دومی حتمیت «تاثیر» متقابل و متعاکس در قلمرو طبیعت (فیزیک) به نفع آزاد ماندن این تاثیر در سپهر جامعه کنار نهاده شده است! هر چند در این تعلیق ما از یک سو با تضعیف دیالکتیک عام بین ماده و حرکت روبرو هستیم، ولی از سوی دیگر بالعکس در این ارجاع با تقویت دیالکتیک خاص بین فرد و جامعه، جامعه و اندیشه و آزادی و جبر مواجهیم.

دوم آنکه، روابط بیشتر علّی (causal) که محل تحقق آنها عموماً جریانهای طبیعی (فیزیکی) است به مرور جای خود را (علی الخصوص در نظریه‎های مربوط به اقتصاد سیاسی و جامعه شناسی شناخت و فرهنگ مادی و معنوی) به مناسبات کارکردی (functional) می‎دهد بسیاری از متفکران نظیر لیت، حتی قدم از این مرحله فراتر نهاده و این گونه روابط مورد بحث ما را تحت اداره مقولاتی مانند «کنش و واکنش متقابل نظرگاهها» (Reziprozitat der perspektiven) قرار داده‎اند.

ب- حال ، هر گاه به مباحثی که در فوق ارائه داده شد، اندکی دقت شود، مشاهده می‎گردد که در آستانه طرح مسائل راجع به ارتباطات در حیطه جامعه‎شناسی ما با چه نبضان و چالش شدیدی پیرامون موضوع رابطه در جوامع انسانی روبرو هستیم. در حقیقت با شروع تکوین جامعه‎شناسی، از ۱۹۰۰ به بعد، موضوع ارتباطات نیز اعتبار بیشتری یافته است و ما با رشد سریع دانش ارتباطات مواجه هستیم. زیرا متفکران علم الاجتماع، جامعه‎شناسی را دانش شناخت روابط کنشی و بین الاذهانی میان انسان‎ها می‎دانستند و به این ترتیب در «جوار آموزه فلسفی ارتباطات» به مرور «آموزه ارتباطات جامعه شناختی» نیز پدیدار شد: زیمل (G.Simmel) شاید نخستین کسی است، که هر چند «درون پیوستگی» (cohesion) و ارتباط کیفی متصل وقایع اجتماعی و تاریخی را به درستی درنیافته است (رک.بالا)، مع الوصف حدود سالهای ۱۹۰۰ در «تبیین جامعه‎شناسی» این دانش را بمثابه « علم روابط اجتماعی» معنی نموده و به «رابطه تاثیرات متقابل و متعاکس» و «روابط متقابل» (بدون تمییز این دو مقوله از هم) اشاره کرده است. بعد از او متفکرانی مانند بوگل( Bougle . C 1896) و (گابلوت E.Goblot . 1989) و سانتاماریادوپارادس ( Santamaria de paredes .V ، ۱۹۰۹) امر اجتماعی (سوسیال) را اساساً به معنی ایجاد رابطه بین حداقل دو انسان معنی نموده‎اند و پارادس به صراحت در آثار خود متذکر شده است، آنجا که «رابطه‎ای » درمیان نیست و کنشهای انسانی‎ای بین دو یا چند فاعل اجتماعی در ارتباط با هم قرار نمی‎گیرند، اساساً جریان اجتماعی‎ای نیز روی نمی‎دهد. به زعم این دانشمند، عناصر اصلی متشکله ارتباطات اجتماعی عبارتند از سببیت، قصد مندی و شرایط!

این اندیشه‎ها به احتمال زیاد افکار کهن‎تری را (که به سالهای بین ۱۸۲۰ و ۱۸۵۰ تعلق دارند) به ذهن خواننده احضار می‎کنند، که هر چند این اندیشه‎ها از محاسن تدقیق علمی جامعه‎شناسانه برخوردار نیستند، ولی از نقطه نظر عمق نظریه‎ای (تئورتیکی) و وسعت میدان دید شایان توجه به نظر می‎رسد: ابتدا فویرباخ (L.Feuerbach) در آثار خود توضیح داده است که تنها از طریق مکالمه انسان با انسان افکار (Ideen) نشأت می‎گیرند. برای تولید و تکوین «(Erzeugung) انسان، خواه بخش عقلانی و خواه بخش طبیعی او، دو انسان لازم است»؛ و سپس مارکس (K.Marx) متذکر شده است. «آنجا که رابطه‎ای (Verhaltnis) وجود دارد، این رابطه برای من (انسان اجتماعی) موجود است؛ حیوان هیچ رابطه‎ای با چیزی ندارد. رابطه حیوان با دیگری به مثابه رابطه نیست»!

در سال ۱۹۱۵ فیرکانت (A.Vierkant) روابط و ارتباطات را مدّ نظر قرار داده است و «مقوله ارتباطات» (Kategorie der Beziehungen) را به عنوان «مقوله بنیادین» (Grundkategorie) تفکر اجتماعی محسوب می‎دارد و بدین نحو او معتقد است که تنها فرض وجود «کنشهای ارتباطی» و «افکار مرتبط با هم» در جامعه است که موضوعات اصلی جامعه‎شناسی (مانند: دولت، حکومت، آگاهی عمومی، ملت والخ) را از سلطه تفکر عنصر گرایانه (المنتاریستی) می‎رهاند و مانع می‎شود که این موضوعات در هاله‎ای از پندارهای نامشخص و مبهم (Mystical) مختفی شوند.

همزمان با فیرکانت، وبر (M.Weber) در «اقتصاد و جامعه» (Wirtschaft und Gesellsehaft) 13-1911، ولی انتشار ۱۹۲۱) « روابط و ارتباطات اجتماعی» را همچون مقولات اصلی قلمرو جامعه‎شناسی مشخص ساخته است: و بر تعریف خود راچنین اشعار می‎دارد: «رابطه» عبارتست از «رفتار (کنش، Verhalten ) اجتماعی عده‎ای که براساس محتوای مفهومی معین (Sinngehalt) ، به نحو متقابل به هم متکی گردیده و بدین طریق جهت یافته است». به عقیده این دانشمند در جامعه همواره «حداقلی از ارتباطات ضروری بین کنشهای متقابل مسبوق و معطوف به هم ] دو سویه [ » لازم است، تا شواخص مفهومی را برای ارتباطات اجتماعی پدید آورد، و همین روابط است که این فرصت (chance) را آماده می‎سازد که در جامعه طی وضع متعمن معنی‎ای، اجتماعی (سوسیال) رفتار شود. آنچه در ایجاد «فرصت»، نزد و بر ضروری به نظر می‎رسد، صرف اتحاد در «محتوای مفهومی» مشترک نیست، بلکه بیشتر از آن، تحقق این امکان وجود دارد که در رفتارهای متقابل اجتماعی «کنش حاوی معنی» ای متعاطی گردد (در داد و ستد اجتماعی قرار گیرد) و این کنش فیمابین افراد، معنی اجتماعی فیمابینی ای را متداعی و افاده کند. حال، بر حسب این فرصت و امکان «افاده معنی» آن ، ارتباطات ارائه آنها به دیگران «باز» (offen) و یا «بسته» (geschlossen) روی دهند. وبر در بحثهای دیگر خود پیرامون «ارتباطات اجتماعی» (Soziale Kommukationen) نیز تقریباً همین اندیشه‎های خویش را درباره روابط و ارتباطات مطرح ساخته است. به عقیده او «ارتباطات اجتماعی» شکلی از «کنش اجتماعی» هستند، که با مفهومی ذهنی یا نظری مرتبط‎اند واز طریق فکر و احساس و رفتار بین انسان ها رابطه ایجاد می‎کنند. پس از وبر دانشمند دیگری بنام (L.Von Wiese) به شرحی که در توضیحات مذکور در فوق بیان شد، کوشیده است که اساساً یک آموزه وسیع ارتباطات (Beziehungslehre) را بر پا دارد: نزد او «فرآیندهای اجتماعی» مبنای واقعی‎ای را در جامعه تشکیل می‎دهند که «ارتباطات اجتماعی» از آنها نشأت می‎گیرد. به تبعیت از فن ویزه پلنگه (J.Plenge) بحث او را به قلمرو فلسفه کشانده و شرح مشبعی پیرامون «وجود شناسی ارتباطات» ارائه داده است؛ سپس همین اقدام را اشتک (W.Stok) با انتقال موضوع ارتباطات به قلمرو روانشناسی انجام داده است. اشتک از «آگاهی مرابطه‎ای» (آگاهی ارجاعی، (Bezogenheitsbewubtsein صحبت می‎کند و این را حلقه اتصال بین آگاهی من و دیگری در جامعه می‎داند.

با توضیحاتی که تا اینجا در فرآیند تاریخی مطرح گردید، دیگر قاعدتاً مشخص شده است که اشکال آغاین تکوین و تکامل آموزه ارتباطات به سوی فلسفی شدن و تبدیل آن به یک آموزه ارتباطی عمومی و وسیع در جامعه شناسی حرکت کرده است. از این رو این طور به نظر می‎آید که اولین دانشمندان جامعه‎شناس خواسته‎اند، تا آموزه ارتباطات را موظف سازند که به نحو جامعه‎شناسانه با یاری گرفتن از مشی عمومی «فلسفه‎ی اجتماع» (و فلسفه‎ی تاریخ) شناخت‎های مختلف را پیرامون موضوعات و مسائل ارتباطی مرتب و تکمیل نماید و برای تعیین آخرین ماهیت و مفهوم ارتباطات پیش رود.

منتخبی از بحثهای جدید درباره ارتباطات (ادامه فرایند تاریخی )

جریان تکامل و بسط موضوعات و مسائل مربوط به ارتباطات از آغاز قرن بیستم (۱۹۰۰) تاکنون در تلازم و تعاطی معین و مشخصی ( و حتی قابل سنجشی) با فرآیند تکامل مناسبات اجتماعی و واقعیتهای مربوط به روابط انسانها در جوامع جدید قرار دارد و به طور حتم، روند تعاطی بین این دو قلمرو در آینده نیز ادامه خواهد یافت و تشدید خواهد شد. اما، از آنجا، که وسعت و عمق موضوعاتی که خصوصاً در پنجاه سال اخیر، راجع به ارتباطات (علی الخصوص در اروپا و آمریکا) مطرح گردیده‎اند، بحدی است که حتی طرح آنها احتیاج به دواوین متعددی دارد، بنابراین، در زیر تنها به دو موضوع اصلی در این زمینه، و آن هم در رابطه مستقیم با جامعه‎شناسی شناخت، اشاره‎ای می‎شود:

الف- موضوع اول «افکار عمومی » (Public Opinion) است

هر گاه مفهوم «عقیده عمومی» را نزد یونانیها و رومیها کنار بگذریم، و شرح «این نیروی مرموز» را در قرون وسطی ( با ریشه آن در «مانا» نزد دورکهایم) نیز فراموش کنیم و شتابان به ازمنه جدید برسیم، به احتمال زیاد مونتنی ( Montaigne ، وفات 1592) ، ادیب و متفکر فرانسوی، نخستین کسی است، که با صراحت حاملان «افکار عمومی» را یک جمع نیرومند جسور و غیر قابل تخمین» نامیده است. بعد از اوکلان ویل (Clanwill) در سال ۱۶۶۱ درباره «قلمرو افکار عمومی» (climate of opinion) سخن رانده است، سپس لاک (J.Locke) در سال ۱۶۷۱ راجع به « قانون ] حق [ تفکر عمومی » (Law of opinion) بحث نموده است؛ آنگاه روسو (J.J.Rousseau) شکل تقریباً قطعی «افکار عمومی» را بدست داده است، ما نزد کرمول (cromwell) و ما کیاول (Macheiavelli) نیز به مطالب متنوعی در زمینه افکار عمومی بر می‎خوریم و بالاخره جدیداً با تعریف نسبتاً دقیقتر آلپورت (F.W.Allport) دربارهء افکار عمومی» مواجه هستیم ( و خواننده می‎تواند در تمام این موارد به کتب تاریخ افکار عمومی، که توسط Bauer در ۱۹۲۹ نگاشته شده است، رجوع کند!).

آنچه مسلم است این است که هیچ کدام از این تعاریف ماهیت مفهوم «تفکر عمومی را به درستی بیان نمی‎دارند و معنی درونی و باطنی رابطه‎ای را که بین فرد یا گروه و یا دولت و حکومت با «افکار عمومی» وجود دارد، آشکار نمی‎سازند و به همین دلیل نیز بحثهای Davison در «دائره المعارف علوم اجتماعی» پیرامون این اصطلاح نیز به تعریف مشخصی نمی‎رسد. تعاریفی نظیر «مجموعه‎ای از آنچه درباره یک موضوع اندیشیده و گفته می‎شود» و یا «بینش یک اکثریت» و مانند اینها برای بیان «افکار عمومی» هرچند جهت گیری گرایش (Attitude) فکری را در جامعه تا حدی نشان می‎دهد، ولی سازوکار (mechanism) برخورد عقاید و افکار را در اجتماع به درستی روشن نمی‎کند و بنابرایتن ماهیت ارتباط اندیشه‎ای درونی‎ای را، که در یک جمع منتهی به نوعی «اجماع» (یا توافق ، Consensus ) می‎گردد و سپس این اجماع است که افکار مختلف السمت را در شکل بندی ساختاری شده آزاد و نهادینه شده باز متحد می‎کند و به وسیله آن در یک جمعیت سیاسی و اجتماع ملی و یا امت دینی تلقی مشترکی را ( در حد یک جهان‎بینی) پدید می‎آورد و از این طریق به تاریخ اندیشه یک ملت جهت می‎دهد، به نحو علمی و جامعه شناسانه بیان نمی‎دارد و از این طریق به تاریخ اندیشه یک ملت جهت می‎دهد، به نحو علمی و جامعه شناسانه بیان نمی‎دارد. اینکه شرایطی مانند « انتقاد و ارزیابی» ، «سازش اجتماعی» و «بیرونی کردن» (Externalization) شرط ضروری (sine qua non) ایجاد افکار عمومی هستند (موضوعی که برونر (Bruner) ، وایت (Wite) و دیگران تذکر داده‎اند) نیز تنها گوشه‎ای از وضع افکار عمومی را (خصوصاً به هنگام بحرانها و انقلابهای بزرگ اجتماعی و تاریخی ) بیان می‎دارد؛ و این گونه تبینات به درستی نشان نمی‎دهد که چگونه یک اندیشه‎ای (به قول لیزرسن Lieserson ) « به مرجع و ملجایی، همچون یک الهه زمینی تبدیل شده است… و شهروندان و دانشمندان و ارباب مناصب به طور یکسان برابر آن احساس تعهد می‎کنند؛ تعهدی که گاه جنبه ایمانی دارد گاه جنبه واقع بینی و گاه جنبه قداستی»!

شاید اصح این باشد که برای تعریف دقیقتر ماهیت ارتباطات در افکار عمومی، و آن هم از دیدگاه جامعه شناسی شناخت، یک بار دیگر ( و با وجود همه انتقادهای غیر جامعه شناسانه، که به الگوی فکری «ارگانیسم» می‎شود) به تبیین سازمان مند (ارگانولوژیکی) افکار عمومی پرداخت، تا بتوان نشان داد که چگونه افکار عمومی « نیروی زنده و نافذی است»، که (به تعبیر Bauer ) « اراده گذرا و سیال اجتماع را که خواسته‎های متفرق و معتقدات توده‎های مردم» است، «تا حدودی هماهنگ و متبلور می‎سازد و مشخص و جمع‎بندی می‎کند». گرایش دیالکتیکی (و نه مکانیکی) نهفته در نظریه سازمان‎مندی» نشان می‎دهد که چگونه (طبق رأی کارول Carrol ) « افکار عمومی به نوعی تفکر گروهی تبدیل می‎شود و خصلتی سوای تفکر انفرادی افراد پیدا می‎کند»؛ و همین نحوه تحلیل است که ماهیت رازگونه پیدایشس نحله‎های فلسفی، مکتبهای ادبی، نهضتهای دینی و نظامهای فکری سیاسی را بر ملا می‎سازد و به این گفته مارکس وضوح علمی می‎بخشد که «آنگاه ایده‎ها و نیروی مادی تبدیل می‎شوند که توده‎ها را در برمی‎گیرند». ضمناً همین بینش و روش دیالکتیکی ارگانیسمی است که هابرماس (J.Habermas) را ( با تمام ابهامات و محدودیتهای غیر عمدی و عمدی در تفکر او !) موفق ساخته است که پرده از روی رابطه درونی و تاریخی بین «افکار عمومی» و «واقعیات دوران سرمایه‎داری» (کاپیتالیسم) پیشرفته بردارد. هابرماس با رجوع به تکوین و تکامل «افکار عمومی» از قرن ۱۸ به بعد در اروپا و مقایسه آن با تحقیقات جدیدی که درباره افکار عمومی در آمریکا به عمل آمده است ( یعنی : Public opinion Research )به تحلیل انتقادی زیر می‎رسد: آنچه در آغاز قرن ۱۸ به مثابه «افکار عمومی» در اروپا پدید آمد، معلول و محصول سیر تفکر انتقادی دوران روشنگری بود که حاصل آن به صورت داد و ستدهای مکالماتی (دیالوگ‎های) عاقلانه و تعاطی اندیشه عقلانی در جامعه اروپا (آنچه کانت Rasonnement نامیده است) پدیدار شد و گسترش یافت. ولی پس از آن برابر عقیدهء عمومی مردم و افکار متبع عام، پهنه خصوصی صاحب نفوذی قد برافراشت و به تعارض پرداخت. به همین دلیل نیز قلمرو افکار عمومی نظام یافته (ارگانیزه) تر گردید و درصدد برآمد، تا منویات خود را از زبان روزنامه‎ها بیان دارد. اما ، با ادامه رشد سرمایه‎داری و تطابق کامل آن با دستگاه حکومت و دولت و نفوذ کامل این دو نیرو، یعنی از یک سو قدرت منافع (انترسه‎های) خصوصی صاحبان نفوذ و از سوی دیگر سیطره شدید حکومت ، در تمام شئون حیات اجتماعی و من جمله در افکار عمومی، دیگر محلی برای بروز بارز اندیشه آزاد و انتقادی نمانده است؛ و آنچه اکنون به عنوان «افکار عمومی» معرفی می‎شود، از قبل صحنه‎سازی گشته و دستکاری و به بازی گرفته شده (manipuliert , inszeniert) است! البته هابرماس بنیاد تفکر خود را، که به مراتب عمیق‎تر و اساسی‎تر از اندیشه اوست و از مارکس گرفته است، به وضوح بیان نمی‎دارد؛ اما همین مجملی که در فوق آمد، ذهن خواننده را به اساس آن منتقل می‎سازد: مارکس معتقد بود، همان طور که در جهان سرمایه‎داری کار انسانی، در حرکت زیربنای مناسبات تولیدی و مالکیتی آن، تقلیب (بیگانگی، Entfremdung ) یافته است، به همان گونه نیز در روبنای اندیشه‎ای آن در جامعه تقلیب روی داده است و افکار «آرمان شناسانه» (ایدئولوژیکی) و واژگونه گشته‎‎اند؛ لذا، اصلاح دومی موکول به اصلاح اولی است. بی‎شک، وجه مشترک این دو نوع تفکر این است که درهر دو به بیراهه کشانده شدن عقاید در جامعه را باعث تقلیب افکار عمومی، نتیجتاً عامل گمراه شدن انسان سیاسی

(homo politicus) و تبدیل شدن خرد آدمی به ابزاری در دست سرمایه داری معرفی می‎کنند، و با این گونه تحلیل و استنتاج مادیگر از موضوع « ارتباطات» به متن «جامعه‎شناسی» انتقال می‎یابیم.

ب- موضوع دوم به متن بلاواسطه موضوعات مربوط به ارتباطات راجع می‎گردد.

ابتدا به شرح فهرست وار و تندگذر کلیاتی می‎پردازیم که به طور حتم اکثر آشنایان به مسائل ارتباطات از آن مطلع هستند:

اجزا ( یا بخش‎ها) ی اصلی یک فرآیند اطلاعاتی (Process of communication) را از همان زمان ارسطو و( (Quintilian در «هنر بلاغت و خطابت» او «فرستنده»، «خبر» و «گیرنده» محسوب می‎داشتند؛ و فرض اساسی بر این بود که در این «رابطه اطلاعاتی» هر دو سوی فرستنده و گیرنده پیام به نحو «فعّال » در این فرآیند شرکت می‎کنند. لازم به تذکر است که این تصور و تصویر تا زمان ما، که لاسول (H.D.Lassewell) مدتها قبل مدل آن را به صورت بیان موجزی در آورده است، چندان تغییر نکرده است. فورمول پنج قسمتی لاسول ( Lasswell-Formel و ۱۹۴۸) چنین بیان می‎دارد: «کی ، چه می‎گوید، با چه وسیله‎ای ] به وسیله چه رابطه‎ای[ ، به چه کسی و با چه تاثیری (who say waht in which channel to whom with what Effect) و در این بیان موجز تمام پنج قسمت فرستنده پیام، محتوای آن، گیرنده پیام. بوسیله انتقال پیام و نتایج این فرآیند خبر دهی – خبرگیری بازگو شده است. اما تشریح و تحلیل مضمون همین بیان موجز، تاکنون شرح و تفصیل و مجادلات بسیاری را ایجاد کرده است که فرآیند باعث تنظیم آن فرمول و هم پیامد موضع گیری آن محسوب می‎شوند: نخست آنکه، می‎دانیم بنیاد «انتقال اطلاعات» در تمام نظام (سیستم) های اطلاعاتی اجتماعی (سوسیال)، روانی (پسیکولوژیکی)، زیست شناختی (بیولوژیکی) و فنی (تکنیکی و تکنولوژیکی) تقریباً یکسان است، و در همه اینها اساس همان ترکیب متجانس (یا نحوی، Synntactic ) است که طبق آن این سؤال مطرح می‎شود که، چه علاماتی برای ارتباط بکار می‎رود و رابطه این علامات با هم چیست و چگونه می‎توان به نحو فنی از این علامات ارتباطی استفاده بردا؟ اینکه چگونه و تا چه حد علامات (یا سمبل‎ها) از عهده امعان معنی ارائه شده برمی‎آیند (موضوع معنا شناسی، semantices ) ؛ و یا علامات برای چه مقاصدی و انجام کدام نیازها بکار می‎روند و تا چه حد در این راه موفق و مفیدند (موضوع مصلحت عملی، Pragmatic )، موضوعات ثانونی هستند. هر چند ورود این دو حیطه به قلمرو نخست بر وسعت دایره بررسیهای آن می‎افزاید، ولی از دقت سنجشی آن می‎کاهد. من باب مثال، آنجا که تعاریفی نظیر «اطلاع با ارزش » ، «اطلاع موثق و دقیق» و «اطلاعات تازه و جدید و جالب توجه» بسط میدان تشابهات و قیاسات (Analogy) را نشان می‎دهد، برعکس پهنه تعیین دقیق «محتوای اطلاعاتی » ( binary digit یا bit) و رمزگذاری (coding) ارقامی (بصری، سمعی و الکتریکی زیگنالی) اطلاعات (رک: تاسیبرنتیک N.Wiener ) و نظریه اطلاعات( (Information Theory آن، اجازه اعمال یک چنین تعابیر و تفاسیر باز و مصطلحات آزاد را نمی‎دهند. روش (متد) سنجش معانی مفاهیم (The Measurement of Meaning) جاری در تعاطی افکار که Tannenbaum,Suci.Osgood ( در ۱۹۵۷) پیشنهاد کرده‎اند، مضامین نهفته در علامات و نمادهای رد و بدل شده را تا حد زیادی محدود می‎کنند. در فرآیند «ارتباط اطلاعاتی» همواره اصل همان وجود سه گانه توأمان «رمزگذاری»، «انتقال از طریق رسانه» (Medium) و «تفسیر اطلاعات» است؛ و در این رابطه «وسایل (مدیوم‎ها)» عموماً ثابتها ( Constants ، یا متغیرهای مستقل) و آن دو بخش دیگر متغیرها Variables، یا متغیرهای تابع و وابسته) – و تعبیر فقط من حیث تشبیه است! – محسوب می‎شوند. سلسله موضوعات و مسائل دیگری، که با اصول گفته شده پیوند دارند و بخش عظیمی از قلمرو ارتباطات را تشکیل می‎دهند و معروف اذهان عموم متخصصان این رشته‎اند بسیارند، ولی این محل را مجال بحث پیرامون آنها نیست: سازوکارهایی (مکانیسمها)یی مانند وجود دربانی برای گزینش و حفظ اطلاعات (Gatekeeping) ، که از L.ewin 1947 تا D.W.White 1950 و تا زمان ما راجع به آن بحث شده است؛ و یا پدیده بسیار مهم «پس بستگی» ( یا به تعبیر دیگر بازخورد Ruckkopplung,Feedback ) ، و در ارتباط با آن مفهوم «میدان» (Field) ، که اینها نیز مورد تفحص و تحقیق جمعی از اندیشمندان (مانند: shannon در ۱۹۴۸ و Wiener در ۱۹۴۸، Maletzke,Maclean,Westly در سال ۱۹۶۳ و دیگران تا به امروز) واقع شده‎اند، و نظایر این‎ها، تمام هم مفاهیم و هم مقولات بینشی و روشی، یا نمونه‎های ساختاری (مدلهای استروکتورل) هستند که نفوذ و کارکرد آنها در سه پهنه طبیعت زنده (و به خصوص در اُرگانها و دستگاه پیچیده سلسله اعصاب) و جامعه و شناختهای انسانی مشاهده می‎شود و راجع به آنها تتبعات مشبعی انجام گرفته است. شرح مثال زیر، که تلازم فرایندهای اطلاعات و ارتباطات را در دستگاه‎های ذهن و جامعه نشان می‎دهد، هر چند در مقاله حاضر مصدع وقت خواننده می‎شود مع الوصف می‎تواند گوشه‎ای از تمام بحث مورد نظر را روشن سازد: یک ساختار (Structure) خواه عصبی و خواه اجتماعی، قبل از هر چیز شبکه‎ای از ارتباطات (communication) است که عناصر مختلف متشکله آن به صورت رابطه بین خود اجزا و میان اجزا و کل، در داد و ستد اطلاعات (information) با هم قرار دارند؛ و هر جا که یک چنین تعاطی‎ای وجود دارد، ما با دستگاه نظام یافته‎ای ( با system ) روبرو هستیم! اما، یک سیستم اطلاعاتی ارتباطی وقتی کامیاب عمل می‎کند، که در دایره ارتباطی (یا دایره عمل) آن، اطلاعات هم در زنجیره مستقیم کنش و واکنش به نحو علّی (causal) از مبداء به مقصد برسند، و هم در این مجموعه اطلاع‎رسانی کلیت و کارایی کلی سیستم به گونه قصد‎مند و هدفمند Entelechy)و(teleological حفظ گردد؛ و برای انجام این امر لازم است نوعی «باز خورد یا پس بستگی» (رک: بالا، و به خصوص رک: بحثهای آغازین واگنر B.R.Wagner در ۱۹۲۵) در تمامیت نظام موجود باشد که سیستم را از «راندمان» کار خود مطلع و مطمئن سازد. حال، آنچه مسلم این این است که در این گونه فعالیتهای بنیادین و بسیار اساسی وجودی، هم ارگانیسم زنده انسانی و هم طبیعت غیرآلی (در فعل و انفعالات فیزیکو – شیمیایی آن، خواه میکرو و خواه ماکرو) در فعالیتهای