خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین

با فایل فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین شامل 120 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین :

چکیده:

فایل پاورپوینت کامل نظری بر جامعه شناسی دین، گفتاری است پیرامون رویکرد جامعه‎شناسی به یکی از مهمترین و کهنه‎ترین نهادهای جامعه انسانی یعنی دین. پاره‎ای روشنگریها درباره موضوع جامعه‎شناسی دین و تفاوت آن با سایر حوزه‎های تفکر انسان که با موضوع دین سروکار دارند بحثهای معرفت شناختی و روش شناختی پیرامون چگونگی مطالعه علمی دین، و تلاش در جهت ارائه تعریفی جامعه شناختی از دین، و وضعیت این رشته در جهان از جمله موضوعاتی است که در این مقاله بررسی می‎شود. نویسنده با طرح دشواریهایی که در زمینه پژوهش تجربی پدیده‎ها و رفتار دینی وجود دارد، نتیجه می‎گیرد که برای مطالعه این مقولات نمی‎توان به روشهای تجربی – اثباتی موجود بسنده کرد و روشهای «تفسیری»، با توجه به حساسیتی که در زمینه دنیای معانی افراد مورد پژوهش نشان می‎دهد، امکان موفقیت بیشتری در درک معانی عمیق دینی و تجربه‎های خاص افراد خواهد داشت.

اگوست کنت، که او را پدر جامعه شناسی نوین می‎دانند، عقیده داشت که اندیشه بشرطی سه دوره تاکمل یافته است. مشخصه دوره اوّل، پرداختن به واقعیت متعالی است که علت یا منشاء همه پدیده‎های هستی در نظر گرفته می‎شود. اندیشه الهی در تکامل خود در قالب فلسفه به متافیزیک یا شکل غیر الهی همان جستجو در علل اولیه و غایی تبدیل می‎شود. تنها با فرا رسیدن مرحله اثباتی یا علمی است که بشر برای نخستین بار از حصاری که به دور اندیشه خود کشیده است رها می‎شود و با اتکا به مشاهده و تجربه دست به کشف واقعیات هستی می‎زند. این مرحله ترجمان افول مذهب به معنای مجموعه‎ای از احکام و آداب و آغاز اخلاقی نو بر پایه اصول علمی زندگی اجتماعی است. پیش بینی زوال دین در عصر اندیشه علمی به این بنیان گذار جامعه شناسی نوین محدود نمی‎شود. غالب اندیشه و ران اجتماعی قرن نوزده اروپا کم و بیش با نگرشی تکاملی به افول تدریجی مذهب شهادت داده‎اند. تجربه تاریخی جوامع بشری در قرن اخیر به روشنی این پیش‎بینی را باطل کرده است.

دین نه تنها از زندگی انسان امروزی کنار نرفته بکه همچنان یکی از ارکان مهم اجتماعات بشری باقی مانده است. در پیشرفته‎ترین جامعه صنعتی جهان – ایالات متحده آمریکا – چیزی حدود ۸۱ درصد افرادی که در بررسیهای علمی نظر پرسی شده‎اند خود را مذهبی معرفی می‎کنند(هیلد، ۱۳۷۳)، و برخی از سرشناس‎ترین جامعه شناسان از قدسی شدن (Resacralization) دوباره جامعه در کشورهایی چون ایالات متحده آمریکا به جای روند دنیوی شدن (Secularization) سخن می‎گویند.

اهمیت یابی مذهب در جمهوریهای وارث شوروی و نیز در اروپای شرقی، رشد اسلام‎گرایی در سراسر سرزمینهای اسلامی، گرایش فزاینده کلیسای کاتولیک به دخالت در مسائل سیاسی و اجتماعی شواهد دیگری در زمینه تداوم اهمیت اعتقادات دینی در آستانه قرن بیست و یکم میلادی به دست می‎دهد. جان کلام این که دین درتمامی جنبه‎های آن – از اعتقادات و احکام گرفته تا شعائر و مناسک – همچنان در مرکز زندگی اجتماعی و فرهنگی بشریت قرار دارد و صرفاً بازمانده‎ای از تاریخ ماقبل مدرن جوامع بشری نیست. با توجه به نقش دین در زندگی اجتماعی انسان مدرن، مطالعه دین و رفتار دینی یکی از جنبه‎های مهم پژوهش و نظریه‎پردازی در جامعه‎شناسی معاصر را تشکیل می‎دهد. از همان ابتدای پیدایش جامعه‎شناسی مدرن مطالعه دین به لحاظ نقشی که در ایجاد و حفظ ساختارهای اجتماعی و حفظ تعادل روان شناختی افراد دارد، مورد توجه بوده است. از سوی دیگر، مردم شناسان در تبیین سازوکارهای اجتماعی جامعه‎های نامانوسی که به تدریج به آنها دسترسی یافته‎اند، جایگاهی مهم برای مذهب قائل بوده‎اند؛ و مطالعه میدانی ادیان غیر اروپایی و نقش آنها در تداوم فرهنگهای بومی همچنان در مرکز توجه این گروه از عالمان اجتماعی قرار دارد.

تعمق درباره پدیده‎های دینی طبیعتاً در دستور کار فلسفه به طور عام و الهیات به طور اخص بوده است، اما رویکرد این دو به مقولات دینی، با رویکرد جامعه شناختی تفاوتهای معرفت شناختی، روش شناختی و گفتمانی (discursive) قابل توجهی داشته است. جامعه شناسی دین از همان ابتدا ریشه در این باور اثبات گرایانه داشته که ادعاهای دینی را نمی‎توان در دستور کار مطالعه تجربی قرار داد و جامعه شناس صرفاً می‎باید به مطالعه آن دسته از پدیده‎ها و رفتار دینی بپردازد که در زندگی اجتماعی تجلی مشهود داشته و بر سایر نهادها و روابط اجتماعی اثر می‎گذارد. در جایی که الهیات به توصیف، تجزیه و تحلیل و تفسیر اصول و قواعد یک دین خاص می‎پردازد یا، با اتکا به اصول فلسفی و روشهای ادارکی الهیات یک دیانت مشخص، اعتقادات و رفتار مذهبی مردم را تبیین می‎کند، جامعه شناسی دین در قالب گفتمان عمومی جامعه‎شناختی و در پرتو سنتهای نظری این رشته به تبیین اصول عام رفتار مذهبی و نقش باورها و مراسم دینی در زندگی اجتماعت اجتماعات بشری نظر دارد. جامعه‎شناسی دین مدعی است که بر خلاف الهیات از یک «حقیقت» خاص دفاع نمی‎کند. البته جامعه‎شناسی دین در اروپا و آمریکا را منتقدان اساساً نوعی «جامعه شناسی مسیحی» لقب داده‎اند و چرا که به اعتقاد آنان این گرایش به شدت با اتکا به مفروضات دیانت مسیحی به دیگر مذاهب و مبانی اعتقادی آنان پرداخته است، درست مانند مردم شناسان اروپایی که جهان غیر اروپایی را با معیارهای ارزشی فرهنگ خود سنجیدند و متهم به قوم مداری (ethnocentrism) شدند و نظیر پژوهشگران تاریخ تحولات جوامع غیر اروپایی که نقطه اتکای تبیین‎های خود را اروپا و تحولات آن قرار داده‎اند و اروپا مدار (Eurocentrist) شناخته شدند. البته باید توجه داشت که نقد فزاینده روشهای اثباتی علوم اجتماعی و رو آوردن به انواع مکاتب «تفسیری» نظر «هرمنوتیک» در بسیاری موارد مرز بین جامعه شناسی دین و الهیات (لااقل در سنت مسیحی) را کمرنگ‎تر کرده است. در هر حال، جامعه‎شناسان دین، حتی کسانی که قویاً مدعی برتری و حقانیت دیانت خاصی‎اند و در نتیجه نوعی جامعه‎شناسی «دینی» را تجویز می‎کنند، معتقدند که رهیافت متالهان در نهایت فرا جامعه شناختی (extra sociological) است و با چارچوبهای نظری و روشهای جامعه شناسی تفاوت دارد.

از جمله مهمترین مشاهداتی که در تاریخ مطالعه دین از سوی پژوهشگران اجتماعی صورت گرفته این است که در طول تاریخ و در همه جوامع بشری شکلی از دین موجود بوده و معتقدات دینی در مرکز باورهای انسان قرار داشته است. دومین مشاهده مهم، اشکال متنوعی است که دین در طول تاریخ و در عرصه فرهنگهای مختلف به خود دیده است. از این رو جامعه‎شناسی دین بر آن است که نقش دین در جامعه را دریابد، اهمیت و تاثیر آن بر تاریخ بشر را تحلیل کند، گونه‎گونی عقاید و مراسم مذهبی در فرهنگهای مختلف را باز شناسد، و نیروهای اجتماعی‎ ای را که در شکل‎گیری آنان مؤثرند معین کند (Hamilton 1995,P.1)

 مباحث معرفت‎شناختی و روش‎شناختی پیرامون چگونگی مطالعه علمی پدیده‎های‎دینی

مشکلات مربوط به مطالعه تجربی رفتار و پدیده‎های دینی که با موضوعات مافوق حسی و کاملاً نمادین سروکار دارند و نیز حساسیتهای عقیدتی پیروان ادیان سبب شده است که دیدگاههای گوناگونی در باب چگونگی مطالعه دین در جامعه پدید آید. یکی از متخصصان این رشته، سه رویکرد کلی به مطالعه دین را از یک دیگر تمیز داده است (Hill,1973)، گرچه نمی‎توان مدعی بود که این تفکیک جامع و مانع است. رویکرد اول به مطالعه جامعه شناختی دین پدیده‎های مذهبی را به دلیل نگرش تجربی غالب در جامعه‎شناسی، قابل بررسی و تفهیم از سوی پژوهشگر علوم اجتماعی نمی‎داند. مطالبق با این نگرش، هر نوع اظهار نظری پیرامون یک دیانت خاص بیرون از چارچوب مفهومی و اعتقادی آن دین مردود شمرده می‎شود و در نتیجه شاخه‎ای از معرفت چون جامعه‎شناسی دین عملاً امکان نخواهد داشت. در یک تعبیر ملایم‎تر از این رویکرد جهت‎گیریها و روشهای علوم اجتماعی چندان هم نامربوط تلقی نمی‎شود، و به جامعه‎شناس رخصت داده می‎شود تا درمحدوده خاصی به مطالعه تاثیرات اجتماعی دین بپردازد. البته آموزه‎های کلامی دیانت مورد قبول چون اصولی خدشه‎ناپذیر بر نوع سؤالهای ممکن و بر قلمروی تحقیق سایه خواهد افکند این رویکرد در واقع موید نوعی جامعه شناسی دینی (religious sociology) است تا جامعه شناسی دین (sociology of religion) .

رویکرد دیگر که در عمل نقطه مقابل دیدگاه اول محسوب می‎شود باورها و رفتار مذهبی را نه تنها دور از دسترس بررسی و تفهیم پژوهشگر نمی‎داند، بلکه آنها را در نهایت محصول محیط اجتماعی و عملکرد خود انسانها می‎پندارد. در نتیجه همه پدیده‎های مذهبی را می‎توان به تبیین‎های اجتماعی – اقتصادی فروکاست، بی دغدغه از ادعای پیروان دین مبنی بر منشاء مابعدالطبیعی اعتقاداتشان. در این نگرش، مذهب نمی‎تواند «واقعی» باشد زیرا مدعیات آن مبادی غیر تجربی دارد و با ابزارهای متعارف «علمی» قابل ارزیابی نیست. بنابراین پژوهشگر باید به جوهر یا محتوای مادی یا «حقیقی» مذهب که در ساختارهای اجتماعی و روان‎شناختی نهفته است رجوع کند. این دیدگاه را در سنت جامعه‎شناسی و مردم‎شناسی قرن نوزده اروپا وضوح می‎توان دید، چه اغلب بنیانگذاران علوم اجتماعی جدید اثبات‎گرا بوده و تنها ابزار معتبربرای شناخت را مشاهده و تجربه می‎دانستند. در واقع مشکله اصلی این متفکران این بود که چرا دین در جامعه به وجود می‎آید و در خدمت چیست.

سومین رویکرد تلاشی است در جهت تعدیل مواضع دو رویکرد پیشین. این دیدگاه از یک سو این بحث را که مذهب را نمی‎توان با اتکا به روشهای جامعه شناختی مطالعه کرد نمی‎پذیرد، و از سوی دیگر به شدت با موضع تقلیل‎گرای جامعه‎شناسانی که رفتار و پدیده‎های مذهبی را یکسره در قالب مبانی اجتماعی آن تبیین می‎کنند مخالفت می‎ورزد. پیروان این دیدگاه قدم به عرصه روشهای بدیل جامعه‎شناختی نظیر «هرمنوتیک»، «روشهای تفاهمی،» روشهای تفسیری» و غیره گذاشته و مدعی‎اند با اتکا به این روشهای «غیر تجربی» می‎توان پدیده‎های مذهبی را شناخت و توضیح داد. در واقع، جهت غالب در جامعه‎شناسی دین در آمریکا و تا حدودی در اروپا، پذیرفتن پدیده‎های دینی به عنوان پدیده‎هایی کاملاً منحصر به فرد و قابل ارزیابی از راه ابزارهای خاصی در علوم اجتماعی است که در بسیاری موارد با روشهای متعارف تجربی در این دسته از علوم سازگار نیست.

جامعه شناسانی که کم و بیش رویکرد اخیر را اتخاذ می‎کنند، معمولاً باورها و رفتار مذهبی گروههای موضوع مطالعه خود را با حسن نیت ارزیابی کرده و از اظهار نظرهای مغایر با شئونات و حساسیت‎های دین باوران جداً پرهیز می‎کنند (مثلاً ر.ش. Eliade , 1959. and 1969 ). برای این گروه از جامعه‎شناسان توصیف و تفسیر دوستانه نظامهای اعتقادی گوناگون بدون توسل به تعمیمهای علّی نهایتی است که جامعه‎شناس می‎تواند در مطالعه دین نائل آید. مقایسه تا جایی ممکن است که فراتر از فهم خود معتقدان نرود. مذهب را تنها می‎توان بر حسب مقولاتی که در درون خود آن هست فهمید، یعنی به عنوان پدیده‎ای با ذات مستقل (Sui generis) آنان مدعی‎اند که پدیده‎های مذهبی را از راه تقلیل آنان به واقعیتهای اجتماعی یا روان شناختی نمی‎توان دریافت. این پدیده‎ها را تنها می‎توان در قالب شرایط خود به مثابه تجربه انسانها از مقوله قدسی فهمید.

اگرچه رهیافت پدیده شناختی و هرمنوتیک به مطالعه مسائل فرهنگی، اجتماعی و دینی سنت دیرپایی در اروپای غیر انگلوساکسون دارد، اما درجامعه شناسی انگلوساکسون نیز در سالهای اخیر این گونه رهیافتها، به ویژه تحت تاثیر پست مدرنیسم و سایر مکاتب ضد پوزتیویستی، به سرعت رو به گسترش بوده است. در جامعه شناسی دین، به طور اخص، رویکردهای روش شناختی بدیل به مطالعه مذهب مقام بسیار مهمی یافته است. درعین حال جامعه‎شناسانی که رویکرد جریان مسلط را اتخاذ می‎کنند و ابزارهای متعارف تجربی در علوم اجتماعی را کماکان معتبر و قابل اتکا می‎دانند، معتقدند به رغم وجود عناصر غیر قابل تقلیل چندی در تجربه مذهبی، اشکال مشخصی که دین می‎گیرد، ممکن است به میانجی فرایند‎های روان شناختی و جامعه شناختی تحقق یابد. در حدی که باورها و اعمال مذهبی را بتوان بر حسب این فرایندها تفهیم کرد، موضوع مطالعه پرسشی تجربی است و رشته‎های مربوط محقند که روابط و انگاره‎های موجود و نیز تاثیرات اجتماعی روان شناختی مربوط به آن را کشف کنند. (Hamilton,1995,p.3)

در هر حال رهیافتهای چندگانه جامعه شناسی دین به مطالعه دین در کنار سایر رهیافتها، نظیر الهیات. عرفان، و غیره، در پرتو روشهای خاص خود، و درحوزه‎ای که برای تحقیق بر می‎گزیند. می‎تواند معتبر و سودمند باشد. در جایی که جامعه‎شناس از برخی داوریها احتراز می‎کند و موضع «لاادریگری روش شناختی» (Methodological agnosticism) را برمی‎گزیند و فی المثل از طرح این سؤال که آیا می‎توان اعتبار گفته‎های پیروان دین را مبنی بر وحی و الهام یا تناسخ پذیرفت یا خیر سرباز می‎زند، این نه بدان معناست که امکان چنین قضاوتی را منتفی می‎داند، بلکه صرفاً به این دلیل است که به عنوان یک جامعه‎شناس این نوع پرسشها را به حال موضوعات مود مطالعه خود سودمند ندانسته و در بسیاری موارد صلاحیت چنین قضاوتی را در خود نمی‎بیند. نکته مهمی که برای شمار بیشتری از جامعه‎شناسان دین، به طور روزافزونی در حال تبدیل به یک پیش فرض قابل قبول است، این است که باورها و مراسم دینی ولو این که ریشه در فعالیت ذهنی انسان داشته باشد یا محصول فرافکنی (Projection) او باشند، هنگامی که اجتماعاً ساخته شدند و سپهر انسان را معنادار کردند دیگر تبدیل به «واقعیت» شده‎اند. بر این اساس نمی‎توان آسوده‎خاطر به تبیین مذهب به عنوان یک توهم (Ferud, 1975) یا از خود بیگانگی (Feuerbach,1954) دست زد، یا آن را بازمانده‎ای از دوران ما قبل صنعتی دانست که در جریان راه‎پیمایی شکوهمند علم و تکنولوژی به مرگی محتوم دچار خواهد شد.

جامعه‎شناس دین امروزه بیش از هر چیز متوجه تنوع و گستردگی تجبه دینی در جهان است. محدود کردن دامنه مطالعه به یک مذهب خاص (که معمولاً مذهبی است که جامعه شناس خود در آن پرورانده شده و بیش از همه با آن آشناست) نتایج مطلوبی در پی نخواهد داشت. شناخت ما از پدیده دین زمانی تعمیق خواهد یافت که بتوانیم به انواع تجربه‎های مذهبی که از سوی معتقدان به ادیان گوناگون عنوان می‎شود دست یابیم و آنها را در معنا بخشیدن و شکل دادن به زیست جهان این افراد جدی تلقی کنیم. در عین حال باید توجه داشت که بررسی جامعه شناختی دین را نمی‎توان محدود به دینهایی کرد که رسما تشکل یافته‎اند و کم و بیش به مثابه یک دین شناخته می‎شوند. چه بسیاری از تجربه‎های دینی و محفلها و کیشهایی که رسماً چون یک دین یا شعبه‎ای از یک دین شناخته نمی‎شوند، می‎توانند در دستور کار جامعه‎شناسان قرار گیرند و به پیشرفت دانش آنان در این حیطه از دنیای اجتماعی انسان مدد رسانند. به قول یکی از صاحب نظران، «محدود کردن حوزه مطالعه جامعه‎شناسی دین به مشاهده رفتار گروههای سازمان یافته‎ای که مذهبی لقب گرفته‎اند و در تقسیم‎بندیهای مبتنی بر احکام دینی، شعب مذهبی، مناطق جغرافیایی، یا طبقات اجتماعی تعمیم یافته‎اند به منزله مطالعه بخش چنان کوچکی از معنای دین در زندگی اجتماعی است که تقریباً آن را عاری از فایده خواهد کرد.»(Hargrove. 1989,p.19)

با توجه به کثرت رویکردهای روش شناختی در جامعه‎شناسی امروز و معلوم شدن محدودیتهای روشهای تجربی، برخی ادعاها را در مورد مطالعه جامعه شناختی دین دیگر نمی‎توان پذیرفت. یکی از ادعاهای رایج که از سوی برخی جامعه‎شناسان تجربی و نیز دین باوران بدبین به مطالعات جامعه‎شناختی دین عنوان می‎شود این است که ابزارهای تجربی علوم اجتماعی در امر مطالعه دین، که موضوعی است مربوط به رابطه انسان با مابعدالطبیعه، اصولاً کاربردی ندارد، فلذا جامعه‎شناسان بهتر است به موضوعات مربوط به دین نپردازند. گروهی دیگر از جامعه شناسان مدعی اند که چون پژوهش اجتماعی صرفاً بر پایه مشاهده رفتار مشهود انسانها تحقق می‎یابد. جامعه‎شناسان باید بر تاثیر اجتماعی دین و رفتار مشهود دینی که قابل مشاهده و سنجش است توجه کنند. در پاسخ به چنین ادعاهایی باید گفت، اولاً می‎توان فرضیه‎های پژوهشی را به گونه‎ای طرح کرد که بر پایه مفروضات مختلف درباره ماوراء الطبیعه، قابل بررسی تجربی باشند ( ر.ب:Hodges:1974 ) . ثانیاً همه روشهای جامعه شناختی محدود به روشهای تجربی نمی‎شود و جامعه‎شناسان امروز از انواع روشهای غیر تجربی چون هرمنوتیک و تحلیل متون و روشهای تفسیری (Interpretive) دیگر بهره می گیرند . در واقع نظری که در بین بسیاری از جامعه شناسان دین جا افتاده است این است که در مطالعه پدیده‎های دینی جامعه‎شناس ناگزیر از اتخاذ روشهایی است که با راه بردن به دنیای معانی مؤمنان، وی را به درک بهتر پدیده‎های دینی قادر سازد.

رفتار مذهبی در انسان بر یکی از صفاتی مبتنی است که، به اعتقاد برخی، منحصراً در انسان دیده می‎شود: نمادین سازی. انسان به وسیله نمادها رابطه برقرار می‎کند. یعنی از طریق لغات، نشانه‎ها، رنگها، علائم، تصاویر، و خلاصه هر آنچه در ارتباط گیری حاوی معناست. تا زمانی که پژوهشگر به معنای یک نماد یا عمل نمادین که از سوی کنشگری سرزده پی نبرده است، ادعای فهم رفتار باطل است. برای پی بردن به معنای عمل نمادین باید آن را از درون تفهیم کند، یعنی از دریچه دید کنشگر؛ و این جز با همدلی (empathy) ممکن نیست.

این شیوهء «وبری» بررسی کنش انسانها به انحای گوناگونی توسط مردم شناسان و جامعه‎شناسان بسط داده شده و یکی از حداقل روشهایی است که جهت مطالعه رفتار و پدیده‎های مذهبی به کار رفته است. در هر صورت، نمادین بودن رفتار مذهبی انسان جامعه‎شناس دین را ملزم می‎کند که به نظامهای معنایی گروهها و افراد مورد مطالعه خویش وارد شده و در پرتو آن به فهم رفتار مذهبی بپردازد. این گونه رفتارها، به دیگر سخن، قابل مطالعه و طبقه‎بندی بر پایه رفتار آشکار افراد و یا پژوهشهای تجربی برکنده (detached) و عینی (Objective) نیست. جامعه‎شناس دین با توجه به این ملزومات علاوه بر مطالعه فلسفه، کیهان شناسی، الهیات و اسطوره‎شناسی سوژه‎های خود، به جدّ می‎کوشد تا به دنیای معانی آنان راه یابد و معنای تجربه تجربه دینی آنان را بفهمد.

مباحث مربوط به تعریف دین

یکی از دشوارترین مباحث پایه در جامعه‎شناسی دین ارائه تعریفی مناسب از دین است. البته می‎توان کلاً از درگیر شدن در مباحث مربوط به تعاریف اجتناب کرد و به سبک برخی از جامعه‎شناسان تجربی دین در اوایل قرن حاضر در آمریکا – که کار خود را صرفاً در انجام مطالعات پیمایشی و سایر مطالعات آماری مربوط به رفتار مذهبی در جامعه آمریکا می‎دیدند – دین را مطابق با درکی که عامه از آن دارند فرض کرد. روش دیگر این است که با توجه به جلوه‎های گوناگون مذهب در فرهنگها و اعصار مختلف، در پی عناصر مشترکی بود که در همه ادیان دیده می‎شود و سپس بر پایه این «مشترکات» دین را تعریف کرد. ارائه تعریفی مناسب از دین محدوده مورد بررسی جامعه‎شناسی دین را روشن کرده و از ابهام و سردرگمی در مطالعه این پدیده جلوگیری می‎کند. در هر صورت، هر تعریف از دین احتمالاً در برگیرنده نکاتی خواهد بود که در این یا آن گرایش مذهبی موجود نبوده و یا برعکس مفهومی را که در دیانت دیگری اساسی است، دربرنخواهد داشت. در تعریف دین معمولاً دو مشکل عمده پدید می‎آید: اولاً، چگونه دین را تعریف کرد که مبتنی بر مفروضات و مفاهیم فرهنگ خودی نباشد؛ یا به عبارت دیگر تعریفی قوم مدار نباشد. ثانیاً، تعاریف موجود از دین به شدت به تئوریهای خاصی که تعریف کنندگان درباره دین ساخته‎اند وابسته است؛ لذا دو نظریه پرداز گوناگون که در قلمروی جامعه‎شناسی دین کار می‎کنند، با توجه به ملزومات تئوریک خود ممکن است دین را چنان متفاوت تعریف کنند که مقوله‎هایشان به درستی