خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ابوسعید سجزی ریاضیدان و منجم شهیر و برجسته ایران در قرن چهارم هجری :

چکیده

نوشته حاضر به اختصار به معرفی زندگی علمی و آثار ابوسعید سجزی، ریاضیدان و منجّم برجسته سیستانی قرن چهارم هجری می پردازد. نام کامل او ابوسعید احمد بن محمد بن عبدالجلیل سجزی است. همانطور که از نام او برمی آید وی از اهالی سیستان (سجستان) بوده است. «سجزی» را در منابع لاتین به صورت های AL-SiEjzi، AL-SijaziEو AL-SigziE، AL-sigIziE می نویسند. سجزی معاصر با ابوریحان بیرونی و عضدالدوله دیلمی است که از ۳۳۸ ۳۷۲ ه .ق در عراق، خوزستان و کرمان سلطنت کرد و سجزی بسیاری از تألیفات خود را به نام او نگاشته است.

از زندگی سجزی اطلاع زیادی در دست نیست. اطلاعاتی که درباره زندگی او می دانیم بر اساس نقل قول هایی از دانشمندان دیگر نظیر ابوریحان بیرونی یا بر اساس تاریخ نگارش رسائل وی یا تاریخ استنساخ نسخی است که وی نسخه برداری کرده است.

سجزی دانشمندی است که در هندسه، مقامی رفیع و ابتکارات و ابداعات فراوانی دارد که از آن جمله می توان به توسیع جبر هندسی به سه بعد و چهار بعد اشاره کرد. وی در نجوم نیز نوآوری و خلاقیت دارد و مخترع اسطرلاب زورقی بر اساس فرض انقلابی چرخش زمین است. و قرنها قبل از کپرنیک، عقیده حرکت وضعی زمین را مبنای ساخت اسطرلاب خویش قرار داده است. سجزی در تنجیم بسیار فعّال بود و آثار وی در تنجیم به مراتب مفصّل تر از آثار ریاضی و نجومی او است. در فلسفه ریاضی صاحب رساله ای بی نظیر و در نوع خود منحصر بفرد در روش شناسی ریاضی است و در متن های دیگری از رسایل خود نیز به مسایل فلسفی مربوط به ریاضی پرداخته است. وی دانشمندی فعّال و نوآور است به طوری که مؤلف ۴۹ رساله در ریاضی و فلسفه ریاضی، ۱۱ رساله در نجوم و آلات نجومی و ۱۹ رساله در تنجیم است.

از آنجائی که تحقیقات جدّی درباره سجزی چندی است در میان محققین آغاز شده، بسیاری از آثار وی هنوز به طور جدّی مورد تحلیل و بررسی قرار نگرفته است. شرح حال سجزی در منابع فارسی محدود به صفحاتی در دو اثر ارزنده استاد ابوالقاسم قربانی است که به اقتضای چارچوب این دو که به زندگی نامه مجموعه ای از ریاضیدانان ایرانی و مسلمان اختصاص دارد، در مورد سجزی اطلاعات بسیار مفیدی را البته به اختصار و با تکیه بر منابع موجود تا زمان نگارش آنها عرضه نموده است. اما کتابی که مستقلاً و به طور نسبتا جامع به سجزی اختصاص داشته باشد، نه تنها در منابع فارسی موجود نیست بلکه در منابع خارجی نیز تاکنون چنین کاری انجام نشده است. از دیگر محققان ایرانی که درباره سجزی کار کرده اند باید از مهندس محمد باقری یاد کرد، وی برای اولین بار رساله ای را از سجزی به فارسی ترجمه کرده و به چاپ رسانده است.

در میان محققین خارجی باید از سزگین، سوتر، شوی، کهل، برگر، و وپکه آلمانی، روزنفلده، صفراُف، سلاوتین و خیرالدینوای روسی، رشدی راشد رئیس مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه (LCNRS) و پاسکال کروز عضو این مرکز سدیو فرانسوی، لورچ، برگرن، سمپلونیوس، ویلیام تامسون، کونر، روبرتسون و عادل انبوبا و… نام برد که برخی نظیر سزگین دایره المعارف نویس هستند و صفحاتی از دایره المعارف خویش را به سجزی اختصاص داده اند. اغلب پژوهشگران دیگر، کارهای تحلیلی بسیار ارزشمندی در مورد یک رساله یا یک ایده خاص سجزی در چند اثر وی ارایه کرده اند.

به طور خاص باید از دکتر هوخندایک، پژوهشگر برجسته هلندی استاد دانشگاه اوتراخت و سردبیر اجرایی هیستوریا ماتماتیکا یاد کرد که رساله هایی از سجزی را به انگلیسی ترجمه و شرح کرده و به چاپ رسانده است. بعلاوه مقدمه ای نسبتا جامع بر مجموعه نسخ خطی هندسی سجزی که در استانبول موجود بوده و در سال ۲۰۰۰ م توسط فواد سزگین به چاپ رسیده، نوشته است. وی تحقیقات متعدد دیگری درباره سجزی دارد.

زندگی علمی سجزی

سجزی در حدود سال ۳۳۰ ه . ق در سیستان متولد شد و بر اساس شواهد موجود، بخشی از عمر خود را در این منطقه سپری کرد. سجزی خود در رساله المدخل إلی علم الهندسه تصریح می کند:

در سیستان ابزار عظیم و مهمّی ساخته ام. مدلی از کل عالم، متشکل از افلاک، جرمهای آسمانی، مدارهای حرکت آنها و اندازه هایشان، مقدار فاصله ها و حجمهای آنها و شکل زمین، اماکن، شهرها، کوهها، دریاها، بیابانها، درون کره ای تو خالی و مشبک؛ آن را هیئت کل، نامیده ام۱.

سجزی در فاصله سالهای ۳۵۸ ۳۶۱ ه . ق در شیراز می زیسته و در این ایّام یک مجموعه از نسخ خطی را در شیراز استنساخ کرده است.

اکثر محققین تاریخ ریاضیات حوزه اسلامی بر این عقیده اند که نسخه کتابخانه ملّی پاریس به شماره ۲۴۵۷ همان نسخه دستنویس سجزی است که مشتمل بر ۲۲۰ برگ و حاوی ۴۹ رساله و کتاب از ریاضیدانان دوره اسلامی است۲. رساله های دهم، بیست و هفتم، بیست و هشتم، سی و یکم و چهل و ششم آن مجموعه از تألیفات خود سجزی است. نظر برخی از محققین کنونی نظیر دکتر سمپلونیوس۳ و دکتر هوخندایک۴ بر آن است که نسخه فوق الذکر نمی تواند دست نویس سجزی باشد بلکه رونوشتی است که بعدها از دست نوشت سجزی استنساخ شده است.

در هر حال شکی نیست که سجزی در آن دوران مجموعه ای از رسایل را استنساخ کرده است و تردیدی نیست که وی در آن زمان ریاضیدان مبرزی بوده است.

ابوریحان بیرونی در آثار الباقیه عن القرون الخالیه، اسامی ماههای تقویم سجستان را که «شیخ سجزی» به وی گفته است، ذکر می کند. ابوریحان به دفعات در آثار الباقیه از ابوسعید نام برده و در مورد تعیین جهت قبله با وی مکاتبه داشته است. ابوریحان همچنین در نامه ای، اثباتی را که استاد او ابونصر منصور بن عراق از قضیه شکل القطاع در مورد قضیه سینوسها در مثلت کروی و مسطح انجام داده است برای وی ارسال می کند۵ که ظاهرا بیرونی آن را به جهت اثبات حق تقدم استاد خویش ابونصر در مورد کشف «شکل مغنی» برای ابوسعید فرستاده است۶. بنا به نوشته بیرونی، سجزی در رصد عبدالرحمن صوفی، منجم بزرگ، طی انقلابین زمستانی ۳۵۹ و ۳۶۰ هجری و انقلاب تابستانی ۳۶۰ هجری، حضور داشته است.

دوره ای از زندگی او نیز در خراسان گذشته است و در این دوره، مباحثاتی با ریاضیدانان آن منطقه داشته که رسایلی پیرامون سؤالات ریاضیدانان آن دیار از ابوسعید و پاسخهای وی موجود می باشد.

پدر سجزی نیز همچون خود وی از ریاضیدانان برجسته عهد خویش بوده است. سجزی در سال ۳۴۰ یزد گردی / ۳۶۰ هجری رساله ای درباره گنبدهای هذلولی و سهموی خطاب به پدرش ابوالحسین محمد بن عبدالجلیل سجزی نوشته است. وی همچنین در اثری بنام کتاب احمد بن محمد عبدالجلیل فی مسایل المختاره التی جرّت بینه و بین مهندسی شیراز و خراسان و تعلیقاته از راه حلهایی که پدرش برای مسأله هایی مربوط به تقسیم مثلثها و متوازی الاضلاعها عرضه کرده است صحبت می کند بنابراین پدر سجزی باید یک ریاضیدان فعّال بوده باشد۷.

نوآوری های سجزی

سجزی از مقام برجسته ای در هندسه، فلسفه ریاضی و نجوم برخوردار است و دارای آثار و عقاید بدیعی است که تاکنون کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. ولی امروزه تعدادی از محققین، هر یک بعدی از کارهای وی را مورد بررسی قرار داده اند و می توان گفت ابعاد مختلف نبوغ علمی وی در حال کشف شدن است. سجزی تبحر فوق العاده ای در هندسه داشته است. پاسکال کرزه وی را از بزرگترین نمایندگان دوره ای از تاریخ هندسه… قرنهای ۱۰ و ۱۱ (میلادی) می داند۸. سوتر وی را از مبرزترین هندسه دانان دوره اسلامی می داند و هوخندایک محقق هلندی وی را از «پرکارترین» هندسه دانان این دوره می داند۹. روز نفلد۱۰، صفر اوف۱۱ و سلاوتین۱۲، محققین برجسته روسی در تاریخ ریاضیات، استدلال کرده اند که سجزی برای نخستین بار «جبر هندسی» عرضه شده در کتاب دوم اقلیدس را به حوزه سه بعدی توسعه داد.۱۳ البته ریاضیدانان متعددی در دوره رنسانس علمی (قرون شانزدهم میلادی به بعد) در این زمینه کار کرده اند. امّا رساله سجزی اولین نمونه از این متون در دوره اسلامی است. سجزی در بخشی از آثار ریاضی اش درباره مقاطع مخروطی کار کرده است و تثلیث دایره را برای نخستین بار از طریق تقاطع یک دایره و یک هذلولی متساوی القطرین حل کرده و آن را روش هندسه ثابت نامید.۱۴ پاسکال کروزه۱۵، عضو مرکز ملّی تحقیقات علمی فرانسه۱۶، روزنفلد و همکارانش اعتقاد دارند که سجزی مبدع جبر هندسی چهار بعدی است۱۷.

با وجود آنکه سجزی رساله ها و نوآوریهای متعددی در هندسه داشته است، اما مقام علمی وی در زمینه نجوم و تنجیم کمتر از مقام علمی وی در هندسه نیست. چنان که خانم دکتر سمپلونیوس، محقق برجسته تاریخ ریاضیات و نجوم، معتقد است که «حوزه اساس فعالیت علمی سجزی تنجیم است و او آشنایی بسیار با منابع و آثار پیشین در این زمینه دارد»۱۸ از جمله ابداعات سجزی در نجوم می توان به ساخت اسطرلاب زورقی بر اساس اعتقاد به حرکت وضعی زمین که در زمان خود بی نظیر است، اشاره نمود.

در فلسفه ریاضی می توان به نظرات وی درباره روشهای حل مسایل هندسی اشاره کرد که در نوع خود بی نظیر است و سجزی رساله ای در این مورد دارد. بنا به نظر دکتر هوخندایک:

تا آنجا که اطلاع داریم، این متن تنها رساله هندسه دانی از دوره اسلامی در شیوه های حل مسأله به طور کلی است. رساله هایی از دیگر ریاضیدانان دوره اسلامی، مثل ابراهیم بن سنان، درباره روش تحلیل یونانیان باستان وجود دارد ولی سجزی به مراتب مطالب بیشتری عرضه می کند۱۹.

وی به مسایل فلسفی در ریاضیات علاقه مند بوده و به مسایلی نظیر چیستی بی نهایت پرداخته است. رشدی راشد۲۰، در مقاله ای مفصّل جوانب مختلف این موضوع را بررسی کرده است۲۱.

مقام علمی هندسی سجزی

سجزی تألیفات مهمّی در هندسه درباره کره ها و مقاطع مخروطی دارد. وی مسأله تثلیث زاویه را از طریق تقاطع یک دایره با هذلولی متساوی القطرین حل کرده و این خود روشی نو در حلّ این مسأله بود. سجزی این روش را «هندسه ثابت» نامید و این اصطلاح را در مقابل «هندسه متحرک»۲۲ بکار گرفت. «هندسه متحرک» در واقع روشی هندسی در حل مسایل هندسی است که مستلزم لغزاندن خط کش حول نقطه ای ثابت است، چنان که در حالتی خاص، نسبتی مفروض میان اضلاع یا زوایای مورد نظر برقرار می گردد. این روش مستلزم ورود حرکت به هندسه است و از آنجا که حرکت یک کمیت فیزیکی است، ریاضیدانان متعدد در پی کشف روشهایی دیگر بودند که در این میان، سنجزی این مسأله را با استفاده از مقاطع مخروطی حل کرد۲۳.

سجزی رساله ای نیز در قضایای شکل القطاع دارد که ازاهمیت و فایده زیادی در نجوم برخوردار است. تعدادی از کتب ریاضی وی نیز شرح و تفصیل کتب و راه حل های قدما از جمله اقلیدس و ارشمیدس و آپولونیوس می باشد و راه حلی در ترسیم هفت ضلعی منتظم با استفاده از مقاطع مخروطی ارائه کرده است۲۴.

استاد ابوالقاسم قربانی در کتاب ارزشمند ریاضیدانان دوره اسلامی فهرستی از آثار ریاضی سجزی را مطابق با فهرست ارائه شده توسط سزگین در GAS عرضه می نماید، البته با پژوهشهای جدید، تعداد دیگری از رسایل سجزی نیز شناسایی شده است. تازه ترین اطلاعات درباره چاپ رسایل سجزی به قرار زیر است:

کتاب فی تسهیل السبل الاستخراج الاشکال الهندسیه از جمله رسایلی است که در فهرست مذکور نامی از آن برده نشده است. دکتر هوخندایک بر اساس متن چاپی فراهم آورده در پیوست دوم رسایل ابن سنان، ویرایش ۱. س سعیدان، کویت ۱۹۸۳، ص ۷۲ ۳۳۹ و با مقایسه نسخه خطی آن در لاهور، به انگلسی ترجمه و شرح کرده است و مهندس باقری آن را به فارسی ترجمه کرده است۲۵.

تحول مهم دیگر در رابطه با آثار ریاضی سجزی، نشر تصویر نسخه مجموعه رسایل هندسیه۲۶ سجزی است که توسط فواد سزگین و با مقدمه یان. پی هوخندایک در سال ۲۰۰۰ م صورت گرفته است. این مجموعه حاوی ۱۴ رساله از رسایل سجزی است که در نسخه کتابخانه سلیمانیه استانبول، مجموعه رشید افندی، شماره ۱۱۹۱ موجود است. این نسخه بدون تاریخ است امّا به نظر می رسد که حداقل چند قرن پس از وفات سجزی تحریر شده است.

قابل ذکر است که از رسایل سجزی سه نسخه خطی مهم وجود دارد. ۱ نسخه خطی استانبول، مجموعه رشید افندی شماره ۱۱۹۱ که پیشتر ذکر آن رفت. این مجموعه را با نماد I نشان می دهیم ۲ نسخه کتابخانه ملی پاریس، مخزن آثار عربی شماره ۲۴۵۷. این مجموعه که بالغ بر ۱۵۰ اثر در ریاضی و نجوم از ریاضیدانان و منجمین مختلف است، حاوی ۵ اثر از سجزی نیز هست. بنا به اعتقاد اکثر محققین این مجموعه نسخه خطی دستنویس سجزی است. این نسخه را با نماد P نمایش می دهیم. ۳ نسخه خطی دوبلین، چستربیتی، شماره ۳۶۲۵. این مجموعه در اصل حاوی ۳۷ اثر از سجزی بوده که تعداد کمی از آنها حفظ شده است. دکتر هوخندایک در مقدمه ای که بر چاپ مجموعه خطی کتابخانه سلیمانیه استانبول آورده است، ۳۷ اثر ذکر شده در نسخه دوبلین را فهرست کرده و نسخه های موجود در مجموعه دوبلین و مجموعه کتابخانه سلیمانیه را مشخص نموده است. نسخه دوبلین را با نماد Dنمایش می دهیم.

ذیلاً فهرست آثار هندسی سجزی را منطبق با فهرست GAS [سزگین، ۱۹۷۴] و ترجمه ای که استاد ابوالقاسم قربانی از آن ارائه کرده است [قربانی، ۱۳۷۵] را بیان می کنیم و برای اختصار، تنها نشانی نسخه های خطی رسایلی را که در سه مجموعه فوق الذکر موجودند با نمادهای DوP, I نشان می دهیم و نشانی سایر نسخ خطی را کامل می آوریم.

۱ فی مساحه الاکبر بالاکر (۴۶ P)

۲ اجوبه عن مسائل سألها عنه بعض مهندسی شیراز(31P، b52 a 35D، b62 a31I)

۳ رساله إلی ابی الحسین محمد بن عبدالجلیل فی خواص الشکل المجسّم الحادث من اداره القطع الزائد و المکانی (b65 a66I، 28P)

۴ کتاب فی خواص المجسم الناقص و الزائد و المکانی (b65 b63I)

۵ رساله فی خواص القبه الزائده و المکانیه (b68 a 66I)

۶ رساله فی وصف القطوع المخروطیه، وپکه قسمتی از این رساله را در سال ۱۸۷۴ به زبان فرانسوی ترجمه کرده است. (لیدن شماره ۱۶۸ صص ۲۲ ۱)

۷ رساله فی قسمه الزاویه المستقیمه الخطین بثلثه اقسام متساویه. (لیدن شماره ۱۶۸ صص ۴۰ ۲۳)

۸ کتاب عمل المسبع فی الدائره و قسمه الزاویه المستقیمه الخطین بثلثه اقسام متساویه: کارل شوی این رساله را بررسی کرده و طی مقاله ای به چاپ رسانده است (مجلّه ایزیس، جلد ۸، ۱۹۲۶، صص ۴۰ ۲۱). (b83 b80I، قاهره، دارالکتب، شماره ۴۱ صص a16 b13)

۹ رساله فی اخراج الخطوط فی الدوائر الموضوع من النقط المعطاه. سدیو۲۷ صورت مسایل شرح شده در این رساله را به زبان فرانسوی ترجمه و در سال ۱۸۳۸ چاپ کرده است. نسخه خطی آن در کتابخانه ملی پاریس به شماره ۲۴۵۸ موجود است.

۱۰ رساله فی کیفیه تصورالخطین اللذین یقربان و لا یلتقیان.

۱۱ رساله فی استخراج خط مستقیم الی الخطین المستقیمین المفروضین. (a31 a30 Dو b128 b126I)

۱۲ رساله فی جواب مسئله عن کتاب یوحنا بن یوسف من انقسام خط مستقیم به نصفین و تبیین خطاء یوحنا فی ذالک. (10P)

۱۳ رساله إلی ابن علی نظیف بن یمن المتطبب فی عمل مثلث حاد الزوایا من خطین مستقیمین مختلفین. (27P)

۱۴ رساله فی تحصیل ایقاع النسب المؤلفه اثنی عشره فی شکل القطّاع المسطّح بترجمه واحده و کیفیه الاصل الذی تتولد منه هذه الوجوه. لیدن، ۱۶۸، صص ۴۴ ۴۱.

۱۵ رساله فی الشکل القطاع. این رساله در سال ۱۹۴۸ م جزو الرسایل المتفرقه فی الهیئه در حیدر آباد توسط انتشارات عثمانیه به چاپ رسیده است. (بانکیپور، ۲۴۶۸، صص b279 b276)

۱۶ تحصیل القوانین الهندسیه المحدوده: سدیو در سال ۱۸۳۸ م عنوان قضایای آن را به فرانسوی ترجمه کرده است. یک نسخه خطی از آن در کتابخانه ملی پاریس به شماره ۲۴۵۸، صص ۵ ۴ و نیز در (b72 70I) موجود است.

۱۷ رساله فی البرهان الهندسی (۲۰۶۰، صص a174 b173)

۱۸ رساله فی اخراج الخطوط من طوف القطور الدائره إلی العمود الواقع علی خط القطر (a66 64D)

۱۹ خواص العمود فی المثلث (a67 a66D، b125 b124I)

۲۰ المدخل إلی علم الهندسه (b17 b2D)

۲۱ رساله فی خواص مربع قطر الدائره (b31 a31D، b70 a69I)

۲۲ رساله فی جواب مسایل الهندسه (b60 a53D و b123 b110I)

۲۳ رساله فی مسائل المختاره (b52 a35D و b62 a31I)

۲۴ رساله فی اخراج خط مستقیم إلی خط معطی من نقطه معطاه (b64 b61D و b79 a75I)

۲۵ رساله فی معرفه الخطین المستقیم و المنحنی (نیویورک، دانشگاه کلمبیا، ۴۵)

۲۶ رساله فی صفه آله تعرف بها الابعاد و عمل هذه الآله (لیدن، ۱۴، صص ۲۲۶ ۲۲۳)

۲۷ تعلیقات الهندسیه (دوبلین، چستربیتی، ۳۰۴۵، ص b89 a74)

۲۸ رساله فی کیفیه تصور الخطین اللذین یقربان و لایلتقیان باخراجهما دائما الی ما لا نهایه، اللذین ذکرهما ابلونیوس الفاضل فی المقاله الثانیه من کتاب المخروطات: رشدی راشد سال ۱۹۸۷ م این رساله را بررسی و تحلیل کرده و به همراه ترجمه فرانسوی آن به چاپ رسانده است و مقاله ای پیرامون آن در کنفرانسی در مرکز تاریخ علوم و فلسفه عرب ایراد نموده است و از چهار نسخه زیر بهره گرفته است: (لیدن، ۶/۱۴ دانشگاه کلمبیا، ۱۲/۴۵ آستان قدس رضوی (مشهد)، ۳/۵۵۲۱ استانبول، رشید افندی ۷/۱۱۹۱)

۲۹ ثبت براهین بعض اشکال کتاب اقلیدس فی الاصول فی الشکل الثانی من المقاله الاولی. (لندن، ، ۱۲۷۰، صص ۱۰۰ ۸۷)

درباره بعضی شکل ها (قضایای) بعضی از مقالات کتاب اصول اقلیدس رساله هایکوچکی از سجزی در دست است که این رساله ها را می توان در (استانبول، رشیدافندی، ۱۱۹۱، صص ۱۰۶ ۸۴) یافت.

۳۰ استدراک و شکّ فی الشکل الرابع عشر من المقاله الثانیه عشره من کتاب الاصول الاقلیدس. (a33 a32D و a107 b105I)

۳۱ رساله فی حلّ شک فی الشکل الثالث و العشرین من کتاب الاصول. (b34 a33 Dو b109 a107I)

۳۲ رساله فی الجواب عن المسائل التی سُئل فی حل الاشکال المأخوذه من کتاب المأخوذات الارشمیدس. این رساله مشتمل بر ۱۵ مسأله هندسی است و سدیو مقدمه و صورت مسایل آن را به زبان فرانسوی ترجمه کرده است.(پاریس، ۲۴۵۸، صص ۹ ۵)

۳۳ برهان علی مسئله من کتاب ارشمیدس غیر ما اورده هو. نسخه خطی این رساله به شماره ۶/۱۷۵۱ کتابخانه دانشگاه تهران موجود است.

۳۴ فی عمل الاسطرلاب (سرای، احمدIII، ۹/۳۳۴۲، ص ۳۲)

۳۵ رساله فی خواص القطع الناقص. سجزی در کتاب تحصیل القوانین الهندسیه از این رساله نام برده است.

در فهرست ۳۷ تایی عرضه شده در سال ۲۰۰۰ توسط دکتر هوخندایک بر اساس عناوین موجود در اصل نسخه دوبلین، عناوین رساله هایی به چشم می خورد که در فهرست فوق ذکر نشده اند. عناوین مورد نظر عبارتند از:

۳۶ رساله فی أنّ الضلع غیر مشارک للقطر المربع

۳۷ اصلاحه لاستخراج الموسّطین و قسمه الزاویه بثلاثه اقسام متساویه

۳۸ رسالته فی جواب مسأله عددیه و هی کیف نجد مربّعین مجموعها <کذا <مربّعا

۳۹ کتابه فی تسهیل السبل الاستخراج الاشکال الهندسیه. از این کتاب تنها یک نسخه در کتابخانه خصوصی نبی خان در لاهور پاکستان موجود است. این کتاب توسط دکتر هوخندایک به انگلیسی شرح و ترجمه شده و ترجمه فارسی آن توسط محمد باقری در ۱۳۷۵ چاپ شده است.

۴۰ کتابه فی الدوائر المتماسه

۴۱ رسالته فی استخراج عمل المثلث المتساوی الساقین علی خطّ مستقیم معطی بطریق کُلّی و بمصادره کتاب أقلیدس فقط دون الاشکال.

۴۲ کتابه فی عمل البرکار المخروطی بطریق الصناعی

۴۳ کتابه فی المخروط و الکره و الاسطوانه

۴۴ کتابه فی خواص الشکل البیضی و العدسی

۴۵ رسالته الی ابی سهل ویجن بن رستم الکوهی فی تبیین خواص القطع الناقص من قطوع الاسطوانه

۴۶ کتابه فی اخراج الخطّین المستقیمین من نقطتین مفروضتین یحیطان بزاویه و اخراج ثلاثه خطوط من ثلاث نقط.

۴۷ برهان اشکال کتاب أبلوینوس فی الدوائر المتماسّه، استخراجه.

۴۸ رسالته الی ابی عمر علی بن محمد بن اسحاق. أیّده اللّه فی جواب مسأله طریقه من ضرب الکعبین من جهتی الهندسه والعدد.

۴۹ کتابه فی انّ الاشکال کُلّها من الدائره و الدائره =… من الاشکال و افضلها و هی سبب الاشکال المسطحه

سجزی و فلسفه ریاضی

امروزه غالبا ریاضیدانان صرفا در شاخه ای خاص از ریاضی تبحّر پیدا می کنند و اطلاعات آنها در دیگر شاخه های ریاضی از حدّ یک فراگیر معمولی ریاضی فراتر نمی رود. البته تعداد بسیار اندکی از ریاضیدانان نیز هستند که به مسایل فلسفی ریاضی توجه می کنند. مثلاً سؤال از وجود واقعی یا ذهنی ذوات ریاضی نظیر اعداد، سؤال از معنی «بی نهایت» در حساب دیفرانسیل و انتگرال از این دست است: فلسفه ریاضی مطالعه و بررسی مسایل هستی شناختی، معرفت شناختی و روش شناختی موضوعات ریاضی و کاربرد آن. این مسایل خصوصا به واسطه توسعه حساب دیفرانسیل و انتگرال و بحران در مبانی ریاضی و به واسطه پارادوکس های نظریه مجموعه ها در اوایل قرن بیستم به طرز روز افزونی مورد توجه قرار گرفته است و ریاضیدانان و فلاسفه را بر آن داشته تا روشها و پیش فرضهای ریاضیات را مورد بحث و بررسی قرار دهند.

در دوره اسلامی با دسته های مختلفی از فلاسفه و ریاضیدانان مواجه هستیم. کسانی نظیر ابوعلی سینا و اخوان الصفا ریاضی و طبیعیات را هم بخشی از طرح کلی حکمت نظری می دانند و طرح و بحث آنان از ریاضی و طبیعیات کاملاً در چارچوب دیدگاه کلی آنان و با همان مفاهیم صورت می گیرد. از این جهت بهتر است آنان را فیلسوف (یا به تعبیر دقیق تر حکیم) بنامیم. امّا عده ای دیگر بوده اند که حکیم نبوده اند و طرح کلی فلسفی را دنبال نمی کرده اند، بلکه ریاضیدان و «مهندس» بوده اند؛ به ریاضیات، نجوم و فنون مربوطه اشتغال داشته اند بدون آنکه بخواهند لزوما در پی معنا و طرحی در ورای روابط ظاهری میان ذوات هندسی یا جبری باشند. غالب ریاضیدانان دوره اسلامی و حتّی اکثریت ریاضیدانان برجسته این دوره را