خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل البخاری وکتابه الصحیح :

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم
تمهید:
الحمد للّه و الحمد حقه کما یستحقه حمدا کثیرا، و الصلاه و السلام علی سیدنا و نبینا أبی القاسم محمد و آله الطیبین الطاهرین.
أعوذ باللّه من الشیطان الرجیم، بسم اللّه الرحمن الرحیم:
و الّذین اجتنبوا الطّاغوت أن یعبدوها و أنابوا إلی اللّه لهم البشری فبشّر عبادالّذین یستمعون القول فیتّبعون أحسنه أولئک الّذین هداهم اللّه و أولئک هم أولوالألباب[۱] بشاره من اللّه سبحانه و تعالی فی هذه الآیه المبارکه تقدّم للذین یخشعون لکلمه اللّه سبحانه، و هذه المنزله السامیه إنما یستحقها الانسان الذی لا یکابر و لا یجادل بالباطل و الذی ینحنی للحقیقه و یخضع للبرهان الساطع و المنطق القاطع و الاستدلال الرصین.
و انسانا کهذا سیکون موفقا فی حیاته کل حیاته. . .
7

و إذ أقف أمام حضرات الساده الأجلاّء محاضرا و بإیجاز حول البخاری و کتابه المشهور بالصحیح و سائر کتبه الأخری فاننی أشعربالاعتزاز و التقدیر.
یمکن القول إن کتب البخاری مصنّفه فی ثلاثه محاور:
فقهیه.
رجالیه.
کلامیه.
فالبخاری ألّف فیها کتبا عدیده یمکن حصرها فی ثمانیه عشر کتاباموزّعه کما یلی[۲]:
اربعه کتب فی الفقه و الحدیث: أحدها صحیح البخاری، و الثانی رفع الیدین فی الصلاه، فقه القراءه خلف الامام، و کتاب رابع مفقود هوکتاب الهبه، کتبه مستقلا مشتملا علی خمسمائه حدیث.
أما کتبه الرجالیه فهی ثلاث کما هو المتوفر لدینا و کتاب آخر فی
8

الضعفاء و هو مفقود؛فکتبه فی الرجال هی: ۱ تاریخه الکبیر و الأوسط. ۲ تاریخه الصغیر .
و الأول مطبوع فی مجلدات، و الثانی فی مجلدین، و الثالث طبع بشکل کراس.
نستطیع تقسیم حدیثنا فی مسأله البخاری و بحسب تقسیمه هو إلی خمسه أقسام علی الأقل فیما یخص هذه المناسبه، لأننا لو أردنا البحث فی زوایا المسأله لاستغرق الوقت أکثر مما هو مخصص فعلا ساعهواحده. . .
لأننا لو بدأنا الحدیث مثلا فی صحیح البخاری و تناولنا کلمته الأولی و هی: «حدثنا الحمیدی»فقط، فربّما استغرق منا ذلک سنه بلیالیها، لأن«حدثنا الحمیدی»هی أساس المصائب.
و أما الأقسام الخمسه فهی:
الأول: عناوین الصحیح و أبوابه و رجاله و إسناده و روایاته.
الثانی: فی شخصیته و سیرته الذاتیه و موقعه فی علم الرجال و منزلهمرویاته.
الثالث: معارضه البخاری لفقه أبی حنیفه و الأحناف و تناقضه کمحدّث مع أهل الرأی، حتی یمکن القول ان کتبه الفقهیه جمیعا إنماجاءت ردّا علی أبی حنیفه.
الرابع: التأمل و دراسه تاریخ أهل الحدیث فی القرون الأول و الثانی
9

و الثالث.
الخامس: إخبار الیهود و الاسرائیلیات التی تغلغلت فی أخبارالمحدثین خاصّه فی صحیح البخاری، إذ أننا نجد نفوذ الاسرائیلیات فی أحادیث الصحیح، حیث یتجلی التفکیر الیهودی فی تفضیل موسی علیه السّلام علی نبینا محمد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و نقل حکایات لا تلیق بمقام الأنبیاءو الرسل علیهم السّلام.
هذه خمسه أقسام وزعنا علیها المواضیع. . .
10

القسم الأول: صحیح البخاری
فیما یخص القسم الأول الذی یتعلق بصحیح البخاری ینبغی أن نعرف أن مؤلّفه صنفه فی مدّه تتراوح بین سته عشر إلی ثمانیه عشر عاما، زاعما أنه کان یغتسل و یتوضأ و یصلّی رکعتین قبل أن یدوّن کل حدیث فیه، و هذا یعنی أن کل ما یرد فیه من أحادیث لا یعتورها سهو أو نسیان أوخطأ، فهناک إراده حرّه فی جمعه الأحادیث و ضبطها.
علی أن هناک مسأله هامّه، و هی أن الصحیح لم یکتمل علی ید مؤلّفه محمد بن إسماعیل البخاری، و إنما اکتمل علی ید اثنین من تلامذته: محمد بن یوسف الفربری و محمد بن ابراهیم المستملی، و همایصرّحان بذلک قائلین إنهما شاهدا فی الصحیح أوراقا بیضاء«فأضفنا»، فهذا ما نجده فی مقدمه فتح الباری التی فصّل فیها ابن حجر و لم یردّعلی ذلک معترفا بوجود بیاض فی صحیح البخاری و أنه أضیف إلیه[۳]

11

کما أننا نجد روایات یرد فیها محمد بن إسماعیل البخاری کحلقه فی سلسله الرواه و الاسناد؛بمعنی أن المؤلّف یتحول إلی راو للحدیث فقطکما هو الحال فی کتاب العلم[۴]:
و هناک مسأله أخری: هی تعدد نسخ البخاری، إذ یؤکد بعض المحدّثین من أهل السنه وجود روایات نسبت إلی الصحیح لا توجد فی نسخه الأخری. . . أکتفی و لضیق الوقت بذکر بعض النماذج:
12

فی استحباب الشرب بکأس النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، إذ یورد ابن حجر قول البخاری : رأیت کأس النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بالبصره فشربت منه[۵] ،[۶] و هذه لیست موجوده فی النسخه التی بین یدیه، و یذکر وجودها فی نسخه القرطبی.
و هناک أیضا روایه«زنا قرده فی الجاهلیه و رجمها»، و قد وردت فی نسخ صحیح البخاری بزیاده و نقصان[۷]

13

و إنما أخرج البخاری حدیث«ویح عمار یدعوهم إلی الجنهو یدعونه إلی النار»[۸] و فی صحه حدیث عمار قال ابن عبد البر: «تواترت الأخبار بذلک و هو من أصح الحدیث، و قال ابن دحیه: لا مطعن فی صحته، و لو کان غیر صحیح لردّه معاویه».
و فی تخریج الزرکشی علی أحادیث الرافعی ذکر الفاظ هؤلاءالمخرجین للحدیث، و قیل عن ابن دحیه أنه قال: کیف یکون فیهااختلاف، و قد رأینا معاویه نفسه حین لم یقدر علی انکاره قال: إنما قتله من أخرجه!و لو کان حدیثا فیه شک لرده و أنکره، و قد أجاب علی علیه السّلام عن قول معاویه بأن قال: فرسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قتل حمزه حین أخرجه و هذامن علی علیه السّلام إلزام لا جواب عنه، انتهی بلفظه[۹]

14

و قال الزرکشی: و قد صنف الحافظ ابن عبد البر جزءا سماه«الاستظهار فی طریق حدیث عمار»و قال هذا الحدیث من إخبارالنبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بالغیب و أعلام نبوته، و هو من أصح الأحادیث، ثم قال الزرکشی: عمارا کان مع علی و قتله أصحاب معاویه[۱۰] و قال ابن الوزیر: و أما ترک البخاری لأول الحدیث فغیر قادح؛لأن آخره أشدّ وعیدا من أوله، و لعله ترک أوله تقیه من المتعصبین، فقد ثبت فی ترجمته أنه امتحن[۱۱]، و ذکر ابن حجر أنه مات و کتابه مسوده لم تبیض، ثم قال: و یدل علی تقیه البخاری فی شأن عمار، أنه لم یذکرحدیثه هذا فی مناقبه و فی صحیحه، و إنما احتال لذکره فی مواضع لاینتبه الطلبه فیها، مثل باب: مسح الغبار فی کتاب«الجهاد»[۱۲] و التعاون فی بناء المساجد فی کتاب«الصلاه»[۱۳] موهما أنه ما أورده إلاّ للتعریف بهذه الأحکام المعلومه التی لا یهم محصل بایثارها علی معرفه الحق من الباطل فی فتنه أهل الإسلام، انتهی کلام المصنف فی هوامش«التلخیص»[۱۴]
15

و قد علمنا أن ابن حجر أیضا علّم ذلک من البخاری فی تغییرمواضیع الکلمات حیث نبّه علیها بعض الأحناف فی تعریضه علیه: «و من دأبه فی کتبه لا سیما«فتح الباری»أنه یغادر حدیثا فی باب یکون مؤیدا للحنفیه مع علمه به ثم یذکره فی غیر مظانه لئلا ینتفع به الحنفیه»[۱۵] و علی کل ذلک، قال ابن حجر فی«فتح الباری»فی الاعتذار للبخاری عن عدم إخراجه (ویح عمار تقتله الفئه الباغیه) ما لفظه: إعلم أن هذه الزیاده لم یذکرها الحمیدی فی الجمع، و قال إن البخاری لم یذکرهاأصلا، و کذا قال أبو مسعود، قال الحمیدی: لعلها لم تقع للبخاری، أووقعت فحذفها.
قال ابن حجر: قلت: یظهر لی أن البخاری حذفها عمدا، و ذلک لنکتهخفیه و هی أن أبا سعید اعترف انه لم یسمع هذه الزیاده من النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فدل علی أنها فی هذه الروایه مدرجه و الروایه التی بینت ذلک لیست علی شرط البخاری؛و قد أخرجها البزار من طریق داود بن أبی هند عن أبی نضره عن أبی سعید فذکر الحدیث فی بناء المسجد و حملهم لبنهلبنه و فیه: «فقال أبو سعید: فحدّثنی أصحابی، و لم اسمعه من النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أنه قال: یابن سمیه تقتلک الفئه الباغیه»ابن سمیه و هو عمار و سمیه اسم
16

أمه و هذا الإسناد علی شرط مسلم.
ثم قال: و قد عین أبو سعید من حدّثه بذلک، فعن مسلم و النسائی من طریق أبی سلمه عن أبی نضره عن أبی سعید قال: حدّثنی من هو خیرمنی أبو قتاده فذکره، فاقتصر البخاری علی القدر الذی سمعه أبو سعیدمن النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم دون غیره، و هذا دالّ علی دقّه فهمه و تبحره فی الاطلاع علی علل الأحادیث، انتهی[۱۶] و العجب من الحافظ ابن حجر فی قوله: «إنه حذفها البخاری بعدسماع أبی سعید لها من النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم مع قوله: «حدثنی أصحابی»و قوله: «حدثنی من هو خیر منی أبو قتاده»و لا یعلم أنهم یعلّون حدیثا بکونه لم یشافه النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم به الصحابی الذی رواه، أو بکون روایه سمعه من صحابی آخر یزکیه و یفضله علی نفسه، فقوله: «إن حذفها دالّ علی تبحرالبخاری فی الاطلاع علی علل الأحادیث»!!أعجب، فایّ عله أبداها؟و یلزم علی جعل هذه عله أن جمیع روایه ابن عباس کلها معلوله، لتصریحهم بأنه لا یبلغ ما سمعه عن النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم مشافهه عشرین حدیثاو کذلک غیره من صغار الصحابه.
إذا عرفت هذا، فعذر المصنف للبخاری أرفع من عذر ابن حجر، و لابن حجر فی شرح الحدیث فی«فتح الباری»کلام تمجه الأسماع،
17

عند من له تحقیق و اطلاع، و قد بنیا ما فیه فی حواشیه و روایته عن أحمدصحه الحدیث و أمثال ذلک[۱۷] و ما یثیر الدهشه إنه و مع کثره المناقشات فی حذف روایه عمّارالمذکوره هو وجودها فی النسخ التی بین أیدینا!!فمن أین مصدر ذلک إذن؟!!و قد بحثنا فی ذلک فی کتابنا وقفه مع البخاری فراجع.
و من هنا یمکن القول أن ما یوجد بین دفتی البخاری و فی جمیع مجلداته لیس کلّه من تصنیف محمد بن إسماعیل البخاری، و هذه نقطهأخری.
و الثالثه تتعلق بنفس الکتاب أیضا و هی مسأله تصحیحه، فالصحیح یعنی إطلاق الصحه علی جمیع روایاته، مع أن تخصیص الأکثر فی العمومات قبیحه، و فی الوقت الذی یؤکد فیه البعض خروج الأکثر أوالقریب منها عن إطار الصحه و فیها: التعلیقات، و التراجم، و الشواهد، و المقرونات .
و تعلیقات البخاری و هی علی قسمین: تعلیقات مجزومه معتبرهو تعلیقات غیر مجزومه لیست معتبره[۱۸]، و هکذا المتابعات و الشواهدو التراجم و المکررات، و جمیعها یشتمل علی نصف الکتاب تقریبا،

18

و هذا العدد لیس قلیلا، لأنه یشکل علامه استفهام کبری، فهل یبقی صحیح البخاری علی صحته بعد إخراج هذا الکم؟
و هناک روایات البخاری التی تنقسم إلی أربعه أقسام: ۱ مسندات[۱۹] ۲ تعلیقات[۲۰] ۳ متابعات[۲۱] ۴ شواهد، و هی فی الأغلب من المرسلات[۲۲] و لکل قسم منها حکمه الخاص.
19

و ما ادعاه البخاری حول صحیحه ینحصر فی الروایات المسنده، یعنی اتصال السند بالمتون الخبریه، و ما یخرج عن هذا العموم متابعات و شواهده و تعلیقاته، و لذا فاننا و عندما نرید الاستدلال علی صحیح البخاری فانه ینبغی الاشاره فی الاستدلال إلی أی قسم من هذه الأقسام: الشواهد، التعلیقات، المسندات؟
و المسأله الأخری فی هذا الکتاب، و تطرح بعنوان إشکال، و هی مسأله التراجم، و العناوین الوارده تحت الصحیح. . .
هناک مقوله مشهوره تقول: إن فقه البخاری یکمن فی تراجمه، و هذایعنی أن فقاهه محمد بن اسماعیل البخاری تستکشف من هذا القسم، أی تحسب من اجتهاداته و آرائه الفقهیه، و من المحتمل أن یکون هذاصحیحا أو غیر صحیح.
و المسأله الأخری التی ترتبط بذلک الکتاب هی العناوین التی لم یردتحتها أی من الروایات، یعنی انحصارها فی الترجمه فقط دون وجودذکر للروایه.
و یعدّ هذا نقصا فی الکتاب؛و عاده ما یبرره البعض بأن البخاری یبتدأعمله بادراج العنوان أولا فاذا وجد روایه سجلها و إلاّ فلا[۲۳]
20

القسم الثانی: شخصیه البخاری
شخصیه محمد بن اسماعیل البخاری من وجه نظر رجالیه هناک توثیقات کثیره له، کما ذکر أیضا اسمه فی طبقات المدلسین!و تدلیسه ورد علی لسان جماعه من المحدّثین منهم ابن حجر فی«طبقات المدلسین»[۲۴]، «تبیین اسماء المدلّسین»لسبط بن العجمی طبع فی کراس ذکر فیه محمد بن اسماعیل البخاری و جماعه من مشایخه[۲۵] و بالطبع هذا بحث رجالی فی أن تدلیس الأئمه مضرّ أم لا، فیناقش فی محلّه.

22

القسم الثالث:
معارضه البخاری لفقه أبی حنیفه
و یبحث فی هذه المسأله فقه أبی حنیفه، و خلافات أهل الحدیث و أهل الرأی بهذا الخصوص.
رأی المحدّثون انتشار الصحابه بعد النبی فی البلدان، و تحدیثهم الناس بقدر ما سمعوه من أحادیث النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فاذا صادفهم شی ء لم یسمعوا فیه من النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم حدیثا فامّا توقفوا حتی استفتوا أهل المدینهعنه، أو یعملون بآرائهم الشخصیه، ففتح بذلک أبواب الرأی و النظر.
و عبد اللّه بن مسعود من الذین قدموا الکوفه فلم یکن علی غرارالصحابه فی موقفه، فقد کان یحدّث ما سمعه عن النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فإذا صادفته مسأله لم یسمع فیها حدیثا أشار إلی ذلک بقوله: أقول برأیی[۲۶]، فهو إذن اجتهاد منه.
و جاء بعد ابن مسعود تلمیذه علقمه الذی سار علی خطی معلمه،
23

و جاء بعد علقمه إبراهیم النخعی[۲۷]، و بعد إبراهیم حماد بن أبی سلیمان[۲۸]، و بعد حماد جاء أبو حنیفه.
و قد صعّد أبو حنیفه من اتجاه أهل الرأی فی دمجه الاجتهاد بالقیاس.
فمثلا قوله: إن أبا هریره لم یکن مجتهدا، و کان یسمع أحادیث النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فقط، و لا علم له بالناسخ و المنسوخ، و إذن فلم یکن مجتهداو لا طائل من وراء روایاته.
و ینسحب رأیه أیضا علی بعض رواه الحدیث مثل طاووس الیمانی و عطاء بن أبی رباح و طعنه علی بعض التابعین.
و من هنا فقد انتشر فقه أبی حنیفه فی البلدان و تلقفه الناس دونمااعتراض حتی بلغ ذروه انتشاره فی أواخر القرن الثانی و أوائل القرن الثالث.
و قد أثار ذلک حنق المحدّثین، فقد أعتبروا«صیادله»فی قبال الفقهاءالذین هم«أطباء».
24

فالأطباء من طبقه أبی حنیفه هم القادرون علی استنباط الأحکام الفقهیه، و الإفاده من نبوغهم الفکری.
و لأن أبا حنیفه یقول بصحه الحدیث الذی یقول: «من کذب علی متعمدا. . »و لذا خطّأ العمل بالأخبار قائلا بأن العقل هو حجه الباطن و ملاکه فی الإفتاء رأیه الذاتی فی تصویب حدیث و روایه ما، إضافه إلی الاستناد إلی آیات القرآن و لا حاجه لاعتماد أخبار الآحاد.
هذا هو فکر أبی حنیفه و حجته الشرعیه، فهو لا یرید کما یزعم التورّط فی الکذب علی النبی، لأنه غیر واثق من صحه الروایات و الأحادیث النبوّیه، و لذا کان لدیه کمّ ضئیل من الأخبار الصحاح فی رأیه، مما جعله یتشبث بالقیاس.
و قد دفع إعلانه حول المحدّثین و اعتبارهم صیادله مقابل الفقهاءدفع بالمحدّثین إلی اللجوء إلی أجهزه الدوله و الإفاده من سلطات الخلفاء فی قمع أهل الرأی[۲۹] و من هنا فأنا أوصی بمطالعه التاریخ، لأنه ینطوی علی کثیر من

25

الحقائق التی تلقی الضوء علی المسار الفکری و الحرکه الفقهیه فی تاریخ الاسلام، و سوف نواجه من خلال ذلک صورا مؤلفه من ثلاثهأبعاد، و یجب أن ندقق فی هذه الصور جیدا، لتبدو الصوره الحقیقیه فی کیفیه تدوین تاریخ الاسلام؟و کیف اتجهت المسیره الفکریه و الفقهیه؟و کیف و صل کل ذلک إلی أیدی المسلمین؟
فمثلا ورد فی التاریخ أن أول من نهض ضد أبی حنیفه هو عبد اللّه بن الزبیر الحمیدی فی مکه، و هذا الأخیر وصفه البخاری: شیخ کبیر کثیرالروایه، و لعبد اللّه الحمیدی هذا کتاب«مسند الحمیدی»مطبوع و موجود فی المکتبات.
و یعد الحمیدی من أبرز ثقات المشایخ الذین اعتمدهم البخاری فی الروایه.
و هناک امتیاز للحمیدی فی الصحیح حیث یتعدّی الروایه عنه، و خلوالکتاب من مقدّمه، و الروایه عن الحمیدی هی بمثابه افتتاحیه للکتاب و خطبه له، کما یشرع کتابه: بسم اللّه. . . و بعدها: حدثنا الحمیدی.
و الحمیدی هذا و کما نقل الخطیب البغدادی فی تاریخه و الذهبی فی تاریخ الاسلام و السیر : أنه شیخ الحرم کان یجلس فی المسجد الحرام و یحدّث فإذا وصل إلی ذکر أبی حنیفه قال: «أبو جیفه»فهو یعبّر عن أبی حنیفه بأبی جیفه!!
و من هنا یمکن الاستنتاج بأن البخاری إنما یرید من وراء ذلک
26

الاعلان عن موقفه من أبی حنیفه.
کما أن البدء بروایه حدیث«النیات»[۳۰] یؤکد ذلک، لأن الأحناف یشکلون علی هذا الحدیث و شمولیته فی أحکام العبادات و المعاملات[۳۱]!
و قد کرر البخاری ذلک الحدیث سبع مرّات[۳۲]، لیؤکد نافذیته فی المعاملات و النکاح و حتی فی الطلاق.
هناک مسأله هامّه فی هذا الموضوع، و هی کتاب الحیل الذی لم یکتب فیه أی من محدّثی أهل السنه.
27

فأبو حنیفه أو بعض تلامیذه ربما کان الشیبانی أو أبو یوسف، إذ دوّن أحدهم کتابا بعنوان«کتاب الحیل»، و هو یشتمل علی طرق الالتفاف علی الأحکام و بکلمه واحده تحلیل الحرام.
فهناک أحکام تنص علی حرمه موضوع معیّن، و لکن عند تغییرالموضوع فان حکم الحرمه سوف یتغیر بالتبع، فمثلا فی باب الزکاه. . فهی مثلا تجب عند اکتمال النصاب، و لکن أبا حنیفه یفتح بابا للهروب من دفع الزکاه بأن یعمد صاحب المال الی هبه ابناءه جزء منه فیخرج المال قبل حلول رأس السنه بلیله واحده من حدّ النصاب، و هکذا فی کثیر من المسائل الأخری التی وضعت لها طرق التفاف علی الموضوع و الحکم بصوره مدهشه.
و قد سبب هذا الاتجاه ردّ فعل عنیف لدی أهل الحدیث، الذی عدوّاهمال الحدیث النبوی اهانه کبری.
و قد أسفر موقفهم عن تألیف کتاب الحیل، و قد تم ذلک علی یدمحمد بن اسماعیل البخاری، حیث بدأه بحدیث الاعمال بالنیات.
فأصبح الملاک فی العمل النیّه فی العبادات و المعاملات، سواء بقی الموضوع أو تغیّر، فالنیه هی وحدها الأساس فی العقاب و الثواب الالهی.
و هل أن نیّتی من وراء هذا الفعل مثلا ضرب النصاب الموجب للزکاهللفرار من أدائها فان فعلا کهذا سیکون حراما. . . غیر أن أبا حنیفه یری ألاّ
28

مدخلیّه للقصد و النیه فی ذلک، و من هنا برزت الحاجه إلی إجراء مقارنهبین فقه أبی حنیفه و روایات صحیح البخاری، حیث تظهر بوضوح العلاقه خاصّه فی کتاب الحیل[۳۳] و ذکر البخاری أئمه المذاهب الأربعه بالاسم باستثناء أبی حنیفه، فقدذکر اسم الشافعی صراحه و ذکر اسم أحمد بن حنبل و مالک، و لکنه عندما یتعرض إلی أبی حنیفه فانه یکنّی عنه بهذه العباره: «و قال بعض الناس»أو«قول بعض الناس».
و قد ورد هذا التعبیر ۲۷ مرّه، أربع عشر منها فی کتاب الحیل وحده. و یؤکد الشارحون أن هذه العباره هی کنایه عن أبی حنیفه و بعض تلامذته کالشیبانی و أبی یوسف.
و الجدیر ذکره فی هذا الموضوع أن البخاری قد شدّد بصوره أخری علی أبی حنیفه فی کتاب الهبه، فانه بعد عبارته: «و قال بعض الناس، یصرّح أن ما یقوله«بعض الناس»یعدّ مخالفه لسنّه النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم[۳۴] و فی الکتاب الذی ذکر فی أسماء الکتب تحت عنوان«الضعفاء
29

و المتروکین»للبخاری یورد ابن عبد البر لعن أبا حنیفه[۳۵]، و فی التاریخ الأوسط المطبوع مواضع أخری عن قول نعیم بن حماد المروزی و هومن مشایخ البخاری، و هذه مسأله هامّه فی تأثر البخاری بشیوخه.
و هناک مزاعم حول انتماء محمد بن اسماعیل البخاری إلی المذهب الحنفی حتی وصوله مکّه، فالمذهب الحنفی هو المذهب السائد فی بخاری و مرو و خراسان بشکل عام، و الفقه الحنفی هو الفقه المعمول به فی تلک الاقالیم.
کما أن آباء البخاری کانوا أحنافا، باستثناء جدّه الثالث الذی کان مجوسیا فی الأصل.
فمذهب البخاری کان فی البدء علی مذهب أبی حنیفه، و لکنه انتقل إلی الشافعی لدی وروده مکه، و هو کما یقال قد تلقاه عن شیوخه!فمن شیوخه نعیم بن حماد المروزی، و نعیم هذا کان من شیوخ البخاری بلا واسطه، و هو وضاع للحدیث یفعل ذلک من أجل تعزیز
30

موقع السنه.
فابن حجر و معه الذهبی یقولان بأن نعیم المروزی وضاع للحدیث فی تقویه السنه[۳۶] و قد وضع الأحادیث نکایه بأبی حنیفه، و هی مزوره تفتقد إلی الصحه، و مسأله تأثر البخاری بشیوخه تصل إلی تبلور عقائده و افکاره، فهو متأثر بکل من حسین الکرابیسی و ابن