خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره

با فایل فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره شامل 120 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل التخوّف من ترک القرآن و الاشتغال بغیره :

و من المبرّرات التی ذکروها لمنع تدوین الحدیث هو: أنّ تدوین أیّ شی ء سیشغل الناس عن الانکباب علی کتاب اللّه، فهو مؤدّ إلی ترک کتاب اللّه و إهماله.
و قد جاء ذلک فیما روی عن عمر، فی قوله: إنّی کنت أردت أن أکتب السنن، و إنی ذکرت قوما کانوا قبلکم کتبوا کتبا فأکبّوا علیها، و ترکوا کتاب اللّه تعالی، و إنّی و اللّه لا ألبس کتاب اللّه بشی ء أبدا.[۱]
و کان عبد اللّه بن مسعود، یؤکّد علی تبریر المنع بهذا، فتراه یکرّره فی أحادیث:
۱ عن إبراهیم التیمیّ، قال: بلغ ابن مسعود أنّ عند ناس کتابا یعجبون به، فلم یزل معهم حتّی أتوه به فمحاه، ثمّ قال: إنّما هلک أهل

333

الکتاب قبلکم أنّهم أقبلوا علی کتب علمائهم، و ترکوا کتاب ربّهم . [۲]
و فی نقل آخر: . . . أقبلوا علی کتب علمائهم، و أساقفتهم. . . ترکوا التوراه و الإنجیل، حتّی درسا، و ذهب ما فیهما من الفرائض و الأحکام .[۳]
۲ عن مرّه، قال: بینما نحن عند عبد اللّه [بن مسعود]إذ جاء ابن قرّه بکتاب، قال: وجدته بالشام، فاعجبنی فجئتک به.
قال: فنظر عبد اللّه، ثمّ قال: إنّما هلک من کان قبلکم باتّباعهم الکتب و ترکهم کتابهم .
قال: ثمّ دعا بطست، فیه ماء، فماثه فیه، ثمّ محاه .[۴]
۳ و عن الأسود، و علقمه: أنّهما أتیاه بصحیفه، و قالا: هذه صحیفه فیها حدیث عجیب. . . انظر إلیها، فإنّ فیها حدیثا حسنا.
فدعا بالطست و الماء، و جعل یمحوها، ثمّ قال: إنما هذه القلوب أوعیه، فاشغلوها بالقرآن، و لا تشغلوها بغیره . [۵]
۴ و عن الأسود، قال: جاء رجل من أهل الشام إلی عبد اللّه ابن مسعود و معه صحیفه فیها کلام أبی الدرداء و قصص من قصصه، فقال: یا أبا عبد الرحمن، ألا تنظر ما فی هذه الصحیفه من کلام أخیک أبی الدرداء؟

334

فأخذ الصحیفه، فجعل یقرأ فیها و ینظر، حتّی أتی منزله، فقال: یا جاریه، ایتینی بالإجانه مملوءه ماء، فجاءت بها، فجعل یدلکها، و یقول: الر، تلک آیات الکتاب المبین، إنّا أنزلناه قرآنا عربیا لعلّکم تعقلون نحن نقصّ علیک أحسن القصص [الآیات (۱ ۳) من سوره یوسف ].
أقصصا أحسن من قصص اللّه تریدون؟أو حدیثا أحسن من حدیث اللّه تریدون[۶] ؟
۵ و عن سلیم بن الأسود، قال: کنت اجالس أبانا فی المسجد، فأتیتهم ذات یوم، فإذا عندهم صحیفه یقرؤونها، فیها ذکر، و حمد، و ثناء علی اللّه، فأعجبتنی، فقلت لصاحبها: اعطنیها، فأنسخها.
قال: فإنی وعدت بها رجلا، فأعدّ صحفک، فإذا فرغ منها، دفعتها إلیک.
فأعددت صحفی، فدخلت المسجد ذات یوم، فإذا غلام یتخطّی الخلق، یقول: أجیبوا عبد اللّه بن مسعود فی داره.
فانطلق الناس، فذهبت معهم، فإذا تلک الصحیفه بیده، و قال: ألا إنّ ما فی هذه الصحیفه فتنه، و ضلاله، و بدعه، و إنّما هلک من کان قبلکم من أهل الکتب باتباعهم الکتب، و ترکهم کتاب اللّه، و إنّی احرج علی رجل یعلم منها شیئا إلاّ دلنی علیه، فو الذی نفس عبد اللّه بیده، لو أعلم منها صحیفه بدیر هند لأتیتها، و لو مشیا

335

علی رجلی، فدعا بماء، فغسل تلک الصحیفه . [۷]
و روی الدارمی هذا الحدیث، و محتوی الکتاب فی روایته: «سبحان اللّه، و الحمد للّه، و لا إله إلاّ اللّه، و اللّه أکبر».
فقال عبد اللّه: إنّ ما فی هذا الکتاب: بدعه، و فتنه، و ضلاله، و إنّما أهلک من کان قبلکم هذا و أشباه هذا، إنّهم کتبوها، فاستلذّتها ألسنتهم و اشربتها قلوبهم. . . [۸] .
و روی هذا التبریر عن أبی موسی الأشعری:
عن أبی برده، عن أبی موسی، قال: إنّ بنی إسرائیل کتبوا کتابا و اتبعوه، و ترکوا التوراه[۹] .
و یبدو أنّ هذا التبریر ظلّ مقبولا لدی العلماء إلی عهد متأخّر، فهذا إسماعیل ابن علیّه (ت ۲۰۰) یقول: إنّما کرهوا الکتاب، لأن من کان قبلکم اتخذوا الکتب، فاعجبوا بها، فکانوا یکرهون أن یشتغلوا بها عن القرآن [۱۰] .
و قد ذکر الخطیب البغدادی هذا التبریر، و قال: فقد ثبت أنّ کراهه من کره الکتاب من الصدر الأوّل إنّما هی لئلاّ یضاهی بکتاب اللّه تعالی غیره، أو یشتغل عن القرآن بسواه.
و نهی عن الکتب القدیمه أن تتخذ، لأنّه لا یعرف حقّها

336

من باطلها و صحیحها من فاسدها، مع أنّ القرآن کفی عنها، و صار مهیمنا علیها[۱۱] .
و اختار هذا الوجه من المعاصرین:
الدکتور عتر، فقال: العلّه التی تصلح لذلک فی اختیارنا هی: خوف الانکباب علی درس غیر القرآن، و ترک القرآن، اعتمادا علی ذلک[۱۲]
و المناقشه فی هذا التبریر من وجوه :
فأوّلا: إنّ هذا التبریر بعضه حقّ، و بعضه باطل، و قد حاول أصحابه الخلط بینهما، و توضیح ذلک: أنّ المفروض فی کلامهم أمران:
۱ إنّ ترک القرآن منهیّ عنه، و حرام شرعا.
و هذا حقّ لا یرتاب فیه مسلم.
۲ إنّ الاشتغال بغیر القرآن یؤدّی إلی ترک القرآن، و هو أیضا حرام، و هذا لیس بإطلاقه صحیحا، بل:
إن کان الاشتغال بغیر القرآن مؤدّیا إلی ترک القرآن، کان حراما.
و إلا، فإن لم یکن الاشتغال بغیر القرآن، مؤدّیا إلی ترک القرآن، فهو لیس بحرام قطعا .
و جعل الفرض الأوّل، کالفرض الثانی فی الحکم و إطلاق أنّهما یؤدّیان إلی ترک القرآن، خلط بین الحقّ و الباطل، و إیهام، و إغراء قبیح.

337

و قد استعملوا کلمات«الاشتغال»و«الانکباب»و«الانهماک»لیزیدوا من تبشیع الأمر، و یضخّموا من تهویله علی الآخرین.
و إلاّ، فلیس فی مجرّد کتابه شی ء من الحدیث«اشتغال»أو«انکباب»أو«انهماک»عن القرآن، و لا یؤدّی إلی«ترک»القرآن.
و من هنا، نجد بشاعه قول ابن مسعود: إنّ الصحیفه المحتویه علی قول: «سبحان اللّه، و الحمد للّه، و لا إله إلاّ اللّه، و اللّه أکبر»بدعه و فتنه و ضلاله!و لماذا؟فهل إنّ هذه الکلمات الأربع باطله؟
و هی من الأذکار التی جاء بها الإسلام، و لیست مفرداتها إلاّ کلمات و جملا من القرآن، و لیس فیها من الباطل شی ء.
و هل هی مؤدّیه إلی ترک القرآن؟
و ثانیا:
إنّ ترک القرآن و هو فعل محرّم واضح البطلان عند المسلمین من هو المتّهم به من بین المسلمین الذین أرادوا جمع الحدیث، و تألیفه، و تدوینه و تقییده؟
و هم فی ذلک العصر، بین صحابیّ جلیل، أو تابعیّ فاضل، أو مؤمن طالب للعلم الذی هو حدیث رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، أو کلمه ذکر و ثناء و تمجید للّه، کما کان فی صحیفه ابن مسعود؟
ألیس اتّهام أهل تلک الطبقه، اتّهاما لأهل خیر القرون، و هم سلف المسلمین، و فیهم الصحابه، و فضلاء التابعین؟
338

ألیس ذلک کلّه تجاسرا علیهم و هتکا لحرماتهم؟
فلا یبقی من یتصوّر ذلک أی: ترک القرآن، و الاشتغال بغیره فی حقّهم، إلاّ القائل من الشذّاذ، الجهله، أو المغرضین الذین دخلوا الإسلام طمعا، أو خوفا، أو بغرض التشویش بین المسلمین کالمتهوّکین، و خاصّه من أهل الدیانات الاخری ممّن لم یکن یرغب فی تدوین السنّه و کتابه الحدیث قطعا!
و لا یخفی أنّ أمرا مهمّا مثل تدوین الحدیث و حفظه من الضیاع لا یمکن أن یعلّق علی هذه الشرذمه، فیمنع من أجلهم!
مع أنّ الحدیث هو من أهمّ وسائل حفظ الإسلام، و التی یمکن بها القضاء علی مکر هؤلاء و تزویرهم، و إنّ ترک تدوینه تعریض له للفناء، و هذا أقرب إلی أغراض تلک الحفنه!
و ثالثا: إنّ ما یؤدّی إلی ترک القرآن من الکتب هو ما کان منافیا للقرآن فی أهدافه، و محتویاته، من عقائد، و أحکام، و أخبار، و أبرز مظهر لذلک فی تلک العصور هو کتب الضلاله التی کان یتداولها أهل الکتاب، من الیهود و النصاری، و هی: التوراه، و الإنجیل المحرّفان، و ما دار حولهما من کتب و أساطیر.
و قد جاء التصریح بذلک فی أکثر کلمات المانعین اولئک المبرّرین للمنع بهذا التبریر.
فقد ذکر عمر ذلک لما أحرق کتب الناس فقال: امنیه کامنیه
339

أهل الکتاب [۱۳]، أو: مثناه کمثناه أهل الکتاب [۱۴]
و یلاحظ أنّ کلمه«مشناه»إنّما هو مصطلح یهودیّ عبّروا به عن التوراه المبدّله المحرّفه، فی قبال التوراه التی لم تبدّل، و قد فسّر الکلمه بهذا المعنی أبو نعیم الإصفهانی [۱۵] .
340

و روی خالد بن عرفطه، فی قصه ضرب عمر لرجل من عبد القیس، قال عمر له: أنت الذی نسخت کتاب دانیال؟قال الرجل: مرنی بأمرک، أتبعه. قال: عمر: فانطلق، فامحه بالحمیم و الصوف الأبیض، ثمّ لا تقرأه، و لا تقرئه أحدا من الناس، فلئن بلغنی عنک أنّک قرأته، أو أقرأته أحدا من الناس، لانهکنّک عقوبه[۱۶] .
و ذکر ذلک أبو موسی الأشعری و هو بصدد النهی عن تدوین الحدیث : إنّ بنی إسرائیل کتبوا کتابا، و ترکوا التوراه[۱۷] .
و عبّر عن ذلک ابن مسعود بذکر اسم«أهل الکتاب»أو قوله: «من کان قبلکم» [۱۸] .
و علّق مره الذی نقل عن ابن مسعود أنّه محا کتابا بقوله: «لو کان من القرآن أو السنّه لم یمحه، و لکن کان من کتب أهل الکتاب»[۱۹] .
و لا ریب أنّ الاعتماد علی کتب أهل الکتاب، سواء التوراه أو الإنجیل أو غیرهما، یؤدّی إلی ترک القرآن، لما بین القرآن و بین تلک الکتب من التنافی البین.
فالقرآن جاء ناسخا لتلک الکتب، و الإسلام جاء ناسخا لتلک الأدیان.

341

مع عدم وضوح ما فی تلک الکتب من الحقّ و الباطل، و کفایه القرآن عن حقّها کما یقول الخطیب البغدادی [۲۰] .
و یکون نفس الالتزام بتلک الکتب دلیلا علی الضلال، حیث یکون الملتزم بها غیر معتقد بحقیّه القرآن أو بطلان تلک الکتب، أو أنّ میله إلیها و إعجابه بها علی الأقلّ یکشف عن تردّده فی الإسلام، و شکّه فی القرآن، و هو«التهوّک»الذی أغضب النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فحذّر عنه بأسالیب، فیما یلی من الروایات:
۱ روی عن عمر بن الخطّاب أنّه قال للنبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنا نسمع أحادیث من یهود، تعجبنا!أفتری أن نکتبها؟
فقال النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أمتهوّکون أنتم؟کما تهوکت الیهود و النصاری، لقد جئتکم بها بیضاء نقیّه [۲۱] .
۲ روی الخطیب البغدادی بسنده، عن عبد اللّه بن ثابت الأنصاری خادم النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قال: جاء عمر بن الخطّاب إلی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و معه (جوامع من التوراه) فقال: مررت علی أخ لی من قریظه، فکتب لی جوامع من التوراه، أفلا أعرضها علیک؟
فتغیّر وجه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فقال [الأنصاری ]: أما تری ما بوجه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم؟فقال عمر:

342

رضیت باللّه ربّا و بالإسلام دینا، و بمحمّد رسولا.
فذهب ما کان بوجه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم. فقال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: و الذی نفسی بیده، لو أنّ موسی أصبح فیکم ثمّ اتبعتموه و ترکتمونی لضللتم، أنتم حظّی من الامم، و أنا حظّکم من النبیّین [۲۲] .
و قال المعلق علی المصدر، عن بعض المصادر، إن الذی ردّ علی عمر هو عبد اللّه بن زید الذی اری الأذان قال لعمر: أمسخ اللّه عقلک؟ألا تری الذی بوجه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم [۲۳] .
۳ و قال عمر: انطلقت أنا. . . فانتسخت کتابا من أهل الکتاب، ثمّ جئت به فی أدیم.

343

فقال لی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: ما هذا فی یدک، یا عمر؟
قلت: یا رسول اللّه، کتاب انتسخته، لنزداد به علما إلی علمنا!
فغضب رسول اللّه صلّی اللّه علیه، حتّی احمرت و جنتاه، ثمّ نودی ب«الصلاه جامعه».
فقالت الأنصار: اغضب نبیّکم صلّی اللّه علیه، السلاح السلاح، فجاؤوا حتی أحدقوا بمنبر رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
فقال: یا أیّها الناس، إنی اوتیت جوامع الکلم و خواتیمه، و اختصر لی اختصارا، و لقد أتیتکم بها بیضاء نقیّه، فلا تتهوّکوا، و لا یقربنّکم المتهوّکون.
قال عمر: فقمت، و قلت: رضیت باللّه ربّا، و بالإسلام دینا، و بک رسولا.
ثمّ نزل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله[۲۴] .
۴ و روی ابن أبی شیبه، بسنده عن جابر: أن عمر بن الخطّاب أتی النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بکتاب أصابه من بعض أهل الکتاب، فقال: یا رسول اللّه، إنّی أصبت کتابا حسنا من بعض

344

أهل الکتاب. . . الی آخره [۲۵] .
۵ و روی أبو داود عن أبی قلابه: أنّ عمر مرّ بقوم من الیهود، فسمعهم یذکرون دعاء من التوراه، فاستحسنه، ثمّ جاء به النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فجعل یقرؤه، و وجه النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یتغیر.
فقال رجل: یا بن الخطّاب، ألا تری ما فی وجه رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم؟
فوضع عمر الکتاب.
فقال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: إنّ اللّه عز و جلّ بعثنی خاتما، و اعطیت جوامع الکلم و خواتیمه، و اختصر لی الحدیث اختصارا، فلا یلهینّکم المتهوّکون؟
فقلت لأبی قلابه: ما المتهوّکون؟
قال: المتحیّرون[۲۶] .
۶ ذکر عبد الغنی عبد الخالق روایه عن الدارمی، عن جابر ابن عبد اللّه: أنّ النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم حین أتاه عمر (رض)

345

فقال: إنّا نسمع أحادیث من یهود تعجبنا، أفتری أن نکتب بعضها؟
فقال صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: أمتهوّکون أنتم کما تهوّکت الیهود و النصاری؟لقد جئتکم بها بیضاء نقیّه، و لو کان موسی حیّا ما وسعه إلاّ اتباعی.
و قال: قال فی جواهر الألفاظ (ص ۱۳۳) التهوّک: السقوط فی هوه الردی[۲۷] .
و قال الجوهری: فی الحدیث عن طریق آخر أنّ عمر أتاه بصحیفه، أخذها من بعض أهل الکتاب، فغضب صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و قال: أمتهوّکون فیها، یا ابن الخطّاب؟ [۲۸]
و قال أبو عبیده فی معنی: متهوّکون : معناه: أمتحیّرون فی الإسلام حتّی تأخذوه من الیهود؟
و قال ابن سیده: یعنی: أمتحیرون.
و قیل معناه: أمتردّدون ساقطون[۲۹] .
و الحاصل أن ترک القرآن و المراد به عدم الاعتقاد به إنّما یترتّب علی الالتزام بکتب الأدیان الاخری، التی جاء القرآن نافیا لها و کافیا عنها، لیس علی کتابه شی ء آخر ممّا لا یعارض القرآن و لا ینافیه.
و أمّا الحدیث الشریف فلا یمکن أن یتصوّر فیه أنّه معارض للقرآن.

346

و قد صرّح القرآن نفسه بأنّ النبیّ ما ینطق عن الهوی إن هو إلاّ وحی یوحی، علّمه شدید القوی. . . [سوره النجم ۵۳ الآیه: ۳ ۵].
و عن حسان بن عطیّه، قال: کان جبریل علیه السلام ینزل علی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بالسنّه کما ینزل علیه بالقرآن، و یعلّمه کما یعلّمه القرآن [۳۰]
و نقل عن أحمد بن حنبل قوله: السنّه تفسّر الکتاب و تبیّنه، و السنّه عندنا آثار رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و السنّه تفسیر القرآن، و هی دلائل القرآن[۳۱]
و قال عبد الرحمن بن مهدی: الرجل إلی الحدیث أحوج منه إلی الأکل و الشرب، لأن الحدیث یفسّر القرآن [۳۲] .
و قال ابن حزم: لما بیّنا أنّ القرآن هو الأصل المرجوع الیه فی الشرائع، نظرنا فیه فوجدنا فیه إیجاب طاعه ما أمرنا به رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و وجدناه عزّ و جلّ یقول فیه واصفا لرسوله صلّی اللّه علیه و آله و سلّم: و ما ینطق عن الهوی إن هو إلاّ وحی یوحی [سوره النجم الآیه: ۳ و ۴]فصحّ لنا بذلک أنّ الوحی ینقسم من اللّه عزّ و جلّ الی رسوله علی قسمین:
أحدهما: وحی، متلو، مؤلّف تألیفا معجز النظام، و هو القرآن.
و الثانی: وحی، مرویّ، منقول، غیر مؤلّف، و لا معجز النظام،

347

و لا متلوّ، لکنه مقروء، هو الخبر الوارد من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و هو المبین عن اللّه عزّ و جلّ مراده[۳۳] .
و قال الشیخ أبو زهو: السنه. . . هی أحد قسمی الوحی الإلهیّ الذی نزل به جبریل الأمین علی النبیّ الکریم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و القسم الثانی هو القرآن الکریم [۳۴] .
و قال: و قد وکّل اللّه الی نبیّه محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أن یبلغ القرآن الکریم للناس و أن یبیّن لهم بقوله و فعله ما یحتاج الی البیان، و هو صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إذ یبیّن للناس کتاب اللّه لا یصدر عن نفسه، و لکنه یتبع ما یوحی إلیه من ربّه، فالسنه النبویّه وظیفتها تفسیر القرآن الکریم و الکشف عن أسراره، و توضیح مراد اللّه تعالی من أوامره و أحکامه[۳۵] .
و قال الشیخ عبد الغنی عبد الخالق: السنّه مع الکتاب فی مرتبه واحده من حیث الإعتبار و الاحتجاج بهما علی الأحکام الشرعیّه، و لا نزاع أن الکتاب یمتاز عن السنّه بأنّ لفظه منزّل من عند اللّه، متعبّد بتلاوته، معجز. . . ، بخلافها، و لکن ذلک لا یوجب التفصیل بینهما من حیث الحجیّه[۳۶].
و قال محمد عجاج: کل ما جاء من الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم

348

سوی القرآن الکریم من بیان الأحکام و تفصیل لما فی الکتاب الکریم و تطبیق له هو الحدیث النبویّ أو السنه. . . و هی بوحی من اللّه. . . [۳۷] .
فکیف یؤدّی الاشتغال بالحدیث إلی إهمال القرآن و ترکه[۳۸] .
فهذا من أبده الکلام الباطل، لوضوح أنّ حدیث رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و ما نطق به لیس إلاّ حقّا، کما صرّح هو به فی روایات إذنه لعبد اللّه بن عمرو فی کتابه الحدیث . [۳۹]
و لیس الحدیث الشریف إلاّ مفسّرا للقرآن، و شارحا لمراده [۴۰] .
بل السنّه الشریفه امتداد للقرآن، و تطبیق عملیّ لمؤدّاه، و لیس اتّباع السنّه إلاّ اتّباعا للقرآن، حیث أمر اللّه تعالی بذلک فی آیاته الکریمه بالأخذ بما أمر به الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فقال: ما آتاکم الرسول فخذوه، و ما نهاکم عنه فانتهواالآیه ۷ من سوره الحشر .
و لا تختلف السنّه عن القرآن فی الحجیّه، و قد أجمع علی ذلک علماء الإسلام، و عقد أهل الحدیث فی کتبهم أبوابا تدلّ تراجمها علی ذلک.
فقد ترجم الخطیب البغدادی أول أبواب کتابه (الکفایه) بعنوان«باب ما جاء فی التسویه بین حکم کتاب اللّه تعالی، و حکم سنّه

349

رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، فی وجوب العمل، و لزوم التکلیف» [۴۱] .
و ترجم الباب الثانی منه، بعنوان«باب تخصیص السنن لعموم محکم القرآن، و ذکر الحاجه فی المجمل إلی التفسیر و البیان»[۴۲] .
و أورد فی کتابه (الفقیه و المتفقّه) أحادیث داله علی أنّ السنّه معتبره فی عرض الکتاب[۴۳] .
و عقد الدارمی بابا ترجمه: باب أنّ السنّه قاضیه علی کتاب اللّه نقل فیه عن ابن أبی کثیر شیخ الأوزاعی قوله: السنّه قاضیه علی القرآن، و لیس القرآن بقاض علی السنّه[۴۴] .
و نقل عن مکحول قوله: القرآن أحوج إلی السنّه، من السنّه إلی القرآن[۴۵] .
و قال ابن برجان (ت ۶۲۷) : ما قال النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم من شی ء، فهو فی القرآن، و فیه أصله، قرب أو بعد، فهمه من فهمه، و عمه عنه من عمه [۴۶] .
و قال الزرکشی: اعلم أنّ القرآن و الحدیث أبدا متعاضدان علی استیفاء الحقّ، و إخراجه من مدارج الحکمه، حتّی أنّ کلّ واحد منهما
350

یخصّص عموم الآخر، و یبیّن إجماله [۴۷] .
و قد جاء من قال لعمران بن الحصین: ما هذه الأحادیث التی تحدّثوناها و ترکتم القرآن؟لا تحدثونا إلاّ بالقرآن!
فقال عمران فی جوابه: أرایت لو وکلت أنت و أصحابک إلی القرآن، أکنت تجد فیه صلاه الظهر أربعا، و صلاه العصر أربعا و المغرب ثلاثا، تقرأ فی اثنتین؟؟؟
أرایت لو وکّلت أنت و أصحابک إلی القرآن، أکنت تجد الطواف بالبیت سبعا، و الطواف بالصفا و المروه؟؟
و بطریق آخر أضاف: و الموقف بعرفه؟و رمی الجمار، کذا؟و الید من أین تقطع؟أمن هیهنا؟أم هیهنا؟أم هیهنا؟ و وضع یده علی یده علی مفصل الکفّ، و وضع یده عند المرفق، و وضع یده عند المنکب ؟؟؟
ثمّ قال: اتبعوا حدیثنا ما حدّثناکم، و خذوا عنّا، و إلاّ و اللّه ضللتم[۴۸] .
و عن أیّوب السختیانی، قال: إذا حدّثت الرجل بالسنّه، فقال: «دعنا من هذا، و حدّثنا من القرآن»فاعلم أنّه ضالّ مضلّ[۴۹] .

351

أحادیث الاریکه:
أقول: و الاصل فی الحکم بضلال من فرّق بین القرآن و السنّه، أو فصل فی الاحتجاج بین کتاب اللّه و بین حدیث رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم، أو دعا إلی الاکتفاه بالقرآن، و إلی ترک الحدیث و السنّه، هو: ما ورد من أحادیث متضافره عن النبیّ صلی اللّه علیه و آله و سلّم، تنبّأ فیها بوقوع مثل ذلک فی أمّته، و حذّر من أصحاب تلک الدعوه الخبیثه، فی أحادیث، منها:
۱ روی ابن ماجه، فی «باب تعظیم حدیث رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم، و التغلیظ علی من عارضه» من صحیحه:
بسنده عن المقدم بن معدی کرب الکندی: أنّ رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم، قال : یوشک الرجل متّکئا فی أریکته، یحدّث بحدیث من حدیثی فیقول: «بیننا و بینکم کتاب اللّه عزوجل، فما وجدنا فیه من حلال استحللناه، و ما وجدنا فیه من حرام حرّمناه»!
ألا، و إنّ ما حرّم رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم مثل ما حرّم اللّه [۵۰] .

352

أقول: روایه المقدام وردت بطرق:
۱ عن الحسن بن جابر، عنه، و هی التی أثبتنا لفظها، و قد أوردها ابن ماجه، و الدارمیّ، و الترمذیّ، و الحاکم فی المستدرک و صحّحه و لم یتعقّبه الذهبیّ.
۲ عن ابن أبی عوف، عنه، بروایه مروان، أوردها ابن حبان فی صحیحه، و البیهقی فی مناقب الشافعی.
۳ عن ابن أبی عوف، عنه، بروایه جریر، أوردها أحمد فی المسند و أبو داود فی السنن، و الحازمی فی الاعتبار و لفظه: أریکته أی سریره .
و قال الشیخ محمد أبو شهبه: الحدیث ثابت من جهه النقل و الروایه، و معناه ثابت من جهه العقل و الدرایه، و الکتاب الکریم یؤیده[۵۱] .
۲ و فی بعض النصوص: ألا إنّی أوتیت الکتاب، و مثله معه.
ألا، إنّی قد أوتیت القرآن و مثله.
ألا، یوشک رجل شبعان علی أریکته یقول: «علیکم بهذا القرآن . . . »[۵۲] .
۳ و روی ابن ماجه، بسنده عن عبید اللّه بن أبی رافع، عن أبیه: أنّ رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم قال: لا ألفینّ أحدکم متّکئا

353

علی أریکته، یأتیه الامر ممّا أمرت به، أو نهیت عنه، فیقول: «لا أدری، ما وجدنا فی کتاب اللّه اتّبعناه»[۵۳] .
و قال الحاکم: هو صحیح علی شرط الشیخین، و أقرهّ الذهبیّ علی ذلک.
و قال المحدّث الشیخ محمد الحافظ التجّانی: سند هذا الحدیث و رجاله رجال الصحیحین [۵۴] .
۴ و روی عن أبی هریره، عن النبیّ صلی اللّه علیه و آله و سلّم، أنّه قال: لا أعرفنّ ما یحدّث أحدکم عنیّ الحدیث، و هو متّکی ء علی أریکته، فیقول: «اقرأ قرآنا»!
ما قیل من قول حسن فأنا قلته [۵۵]