خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲)

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲)!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) شامل 116 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سیره المسلمین علی التدوین (۲) :

و أما جهود الصحابه المبیحین للتدوین، فقد وقفنا منها علی ما یلی:
۱ الإمام أمیر المؤمنین علیّ بن أبی طالب علیه السلام (ت ۴۰ ه) فقد عرفنا فی الفصل الثالث من هذا القسم الأول أنّ الإمام علیه السلام کان رائد التدوین، و أثبتنا ما روی عنه من أقوال، و ما اثر عنه من آثار، فی ذلک، فراجع.
۲ الإمام الحسن بن علیّ، السبط علیه السلام (ت ۴۹ ه)
فقد عرفنا کذلک أنّه کان ممّن أباح التدوین، و قد أمر به أیضا.
۳ أنس بن مالک، خادم النبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم (ت ۹۳ ه) فعن یزید الرقاشی، قال: کنّا إذا أکثرنا علی أنس بن مالک: ألقی إلینا بمخلاه، أو أتانا بمخال، فألقاها إلینا و قال: هذه أحادیث کتبتها عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، أو سمعتها من رسول اللّه
209

صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و کتبتها، و عرضتها».[۱]
و قد روی الخطیب هذه الروایه بلفظ: «ألقی إلینا بمجالّ»[۲] و هو جمع: مجلّه.
و رواه ابن عدی بلفظ«مجالس»و فی روایته أنّ أنسا قال: هذه أحادیث سمعتها فکتبتها من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، ثمّ عرضتها علیه».[۳]
و هذا النصّ یدلّ علی وقوع الکتابه فی زمان الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
و فی عرضها علیه و سکوته صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عنه، تقریر واضح منه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم علی تدوینه و کتابته.
و عن أنس، قال: کتب العلم فریضه.[۴]
و أسند الرامهرمزی: أنّ أنسا کان یأمر بنیه أن یقیّدوا العلم بالکتاب.[۵] و کان یقول لبنیه: یا بنیّ، قیّدوا هذا العلم.[۶]
و قد روی الخطیب بسنده، عن النضر و موسی ابنی أنس، عن
210

أبیهما: أنّه أمرهما بکتابه الحدیث و الآثار عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و تعلّمها.[۷]
و قد اثرت عن أنس جمله: «قیّدوا العلم بالکتاب»[۸] التی مرّت مرفوعه عن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم[۹] کما مرّت موقوفه علی علیّ علیه السّلام أیضا.[۱۰]
و کان أنس یقول: کنّا لا نعدّ علم من لم یکتب علمه علما.[۱۱]
و کلمه«کنّا»تدلّ علی استقرار عاده الصحابه علی التدوین و الکتابه، و قد عرفنا أنّه کان ممّن یکتب فی عصر الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و قد بقی إلی أواخر القرن الأوّل، و لم ینقل عنه ما یدلّ علی التزامه بمنع التدوین، فیمکن أن نعتبر کلمه«کنّا»دالّه علی استمرار هذه العاده من عصر الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إلی زمن بعید.
و کان یملی علی الناس، و هم حوله یکتبون.[۱۲]
و کان الحجّاج الثقفیّ سفّاک العراق، قد ختم فی عنقه یرید إذلاله،
211

و أن یجتنبه الناس، و لا یسمعوا منه، فی آخرین من الصحابه.[۱۳]
۴ جابر بن عبد اللّه الأنصاری (ت ۷۴) :
کانت له صحیفه مشهوره، ذکرها ابن سعد[۱۴] و عبد الرزّاق[۱۵] و ابن أبی حاتم[۱۶] و ابن معین[۱۷] و الذهبیّ.[۱۸]
و قد حدّدها بعضهم بأنّها کانت فی مناسک الحجّ.[۱۹]
لکن قیل: یحتمل أن تکون هذه الصحیفه غیر المنسک الصغیر الذی أورده مسلم بن الحجّاج فی کتاب الحج من صحیحه.[۲۰]
و قیل: إنّ نسخه منها توجد فی مکتبه شهید علی باشا فی ترکیا.[۲۱]
و کان قتاده بن دعامه السدوسی یقول: لأنا بصحیفه جابر أحفظ منّی لسوره البقره.[۲۲]
212

و کان جابر من المعلنین بأمر التدوین، فکان یملی الأحادیث علی تلامذته من التابعین فیکتبون عنه[۲۳] مثل: سلیمان بن قیس الیشکری[۲۴] و قد روی عنه وصف حجه الوداع، کما رواه مسلم فی کتابه.[۲۵]
و محمّد بن الحنفیّه[۲۶] و عبد اللّه بن محمّد بن عقیل[۲۷] و وهب بن منبه[۲۸] ، و آخرون [۲۹].
و کان الحجّاج، قد ختم فی یده، و فی عنق آخرین معه من الصحابه، یرید إذلالهم، و أن یجتنبهم الناس، و لا یسمعوا منهم.[۳۰]
۵ معاذ بن جبل (ت ۱۸) :
کان لدیه کتاب یحتوی علی أحادیث[۳۱]، و قد کان عند موسی ابن طلحه[۳۲] و کانت عند ابن عائذ نسخه کتاب له أیضا.[۳۳]
213

۶ حنظله بن ربیع الکاتب (مات فی عصر معاویه) :
قال الشیخ الطوسی: روی (کتابا) للنبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.[۳۴]
و لا بدّ أن یکون الکتاب المذکور أکبر من مجرّد رساله من رسائل النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إلی بعض الأشخاص، لأنّ الطوسیّ إنما ذکر ذلک فی عداد المصنّفات، فلا بدّ أن یکون الکتاب المذکور فی حجم المؤلّفات، کما لا یخفی علی أهل الخبره.
۷ أبو ذرّ الغفاریّ (ت ۳۲) :
قال ابن شهر آشوب: الصحیح و قیل: المشهور : أنّ أوّل من صنّف فی الإسلام أمیر المؤمنین علیه السّلام، ثمّ سلمان الفارسیّ، ثمّ أبو ذرّ الغفاری.[۳۵]
و قال الصدر: أوّل من صنّف فی الآثار بعد سلمان هو أبو ذرّ الغفاریّ، له کتاب (الخطبه) شرح فیها الامور الواقعه بعد النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، ذکره الطوسیّ فی الفهرست.[۳۶]
۸ رافع بن خدیج الأنصاریّ (ت ۷۴) :
روی مسلم فی صحیحه، عن نافع بن جبیر: أنّ مروان الامویّ خطب الناس، فذکر مکّه و أهلها و حرمتها، و لم یذکر المدینه و أهلها
214

و حرمتها، فناداه رافع بن خدیج، و قال: ما لی أسمعک ذکرت مکّه و أهلها و حرمتها، و لم تذکر المدینه و أهلها و حرمتها؟و قد حرّم رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ما بین لا بتیها؟و ذلک عندنا فی أدیم خولانی، إن شئت أقرأتکه![۳۷]
و قد مرّ أنّ رافع بن خدیج کان ممّن استأذن النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی کتابه حدیثه، فأذن لهم، و قال: «اکتبوا عنّی، و لا حرج».[۳۸]
۹ أبو رافع المدنیّ، مولی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم (ت ۳۵ ه) :
کان یملی علی ابن عبّاس الحدیث، فیکتبه:
قال عبید اللّه بن أبی رافع: کان ابن عبّاس یأتی أبا رافع، فیقول: ما صنع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یوم کذا؟ما صنع رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یوم کذا؟و مع ابن عبّاس ألواح یکتب فیها.[۳۹]
و أبو رافع من المتقدّمین فی التصنیف من سلفنا الصالح، و هو أوّل من ذکره النجاشیّ منهم فی کتاب (فهرست مصنّفی الشیعه) المعروف ب (رجال النجاشیّ) قال: و لأبی رافع کتاب (السنن و الأحکام و القضایا) و ذکر سنده إلیه.[۴۰]
215

و قد مرّ ذکر هذا الکتاب فیما اثر عن الإمام علیّ علیه السّلام من المؤلّفات.[۴۱]
و قال السیّد شرف الدین: أبو رافع، مولی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و صاحب بیت مال أمیر المؤمنین علیه السّلام، و کان من خاصّه أولیائه، و المستبصرین بشأنه، له کتاب (السنن و الأحکام و القضایا) جمعه من حدیث علیّ علیه السّلام خاصّه، فکان عند سلفنا فی الغایه القصوی من التعظیم.[۴۲]
و قال الصدر: أوّل من دوّن الحدیث من شیعه أمیر المؤمنین علیه السّلام بعده: أبو رافع.[۴۳]
و قال محمّد عجّاج الخطیب: کان عند أبی رافع، مولی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم (ت ۳۵) کتاب فیه استفتاح الصلاه، دفعه إلی أبی بکر بن عبد الرحمن بن الحارث (ت ۹۴).[۴۴]
۱۰ سعد بن عباده الخزرجیّ الأنصاریّ (ت ۱۵) :
کان یعرف الکتابه فی الجاهلیه، فکان یسمّی بالکامل من أجل ذلک.[۴۵]
216

و کانت له صحیفه، روی ابنه منها حدیثا.[۴۶]
و قیل: هی صحیفه عبد اللّه بن أبی أوفی بعینها، و أنّه جمع فیها طائفه من أحادیث الرسول و سننه.[۴۷]
۱۱ سلمان الفارسی (ت ۳۴) :
قال ابن شهر آشوب: الصحیح و قیل: المشهور : أنّ أوّل من صنّف أمیر المؤمنین علی علیه السّلام، ثمّ سلمان الفارسی رضی اللّه عنه.[۴۸]
و ذکره الصدر بعنوان«أوّل من صنّف الآثار. . . صنّف حدیث الجاثلیق الرومیّ، الذی بعثه ملک الروم، بعد النبیّ صلّی اللّه علیه و آله ذکره الطوسی فی الفهرست[۴۹].
۱۲ البراء بن عازب (ت ۷۲) :
217

قال محمّد عجاج الخطیب: کان البراء بن عازب، صاحب رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، یحدّث، و یکتب من حوله.
فعن عبد اللّه بن خنیس: رأیتهم عند البراء یکتبون علی أیدیهم بالقصب.[۵۰]
۱۳ عائشه (ت ۵۷) :
ورد عنها فی ما یرتبط بالتدوین حدیثان:
۱ قالت لابن اختها عروه بن الزبیر: یا بنیّ، بلغنی أنّک تسمع عنی الحدیث، ثمّ تعود فتکتبه!.
فقال لها: أسمعه منک علی شی ء، ثمّ أعود فاسمعه علی غیره؟!
فقالت: هل تسمع فی المعنی خلافا؟
قال: لا.
قالت: لا بأس بذلک.[۵۱]
قال محمّد عجاج الخطیب: فلو کرهت عائشه الکتابه لأمرت بمحوه، و لنهته عن الکتابه، و لکن لم یحدث شی ء من هذا، بل، لم تر بأسا بعمله.[۵۲]
218

۲ روی الخزّاز القمی، بأسانید عن أبی سلمه، قال: دخلت علی عائشه، و هی حزینه، فقلت لها: ما یحزنک، یا امّ المؤمنین؟!.
قالت: فقد النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و تظاهر الحسکات. فحملت الجاریه الیها (کتابا) ففتحت، و نظرت فیه طویلا، ثمّ قالت: صدق رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم.
فقلت: ماذا، یا امّ المؤمنین!؟
فقالت: أخبار و قصص، کتبته عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم. . . فاطبقت الکتاب . . . و فتحت الکتاب.
قال: فأخرجت البیاض، و کتبت هذا الخبر، و أملت علیّ حفظا، و لفظا.[۵۳]
أقول: و الحدیث طویل، انتخبنا منه ما یهمّنا هنا، و لو صحّ الخبر، فلا بدّ أن یکون إنّما کتبته عائشه، فی عهد الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أو مع إحراز رضاه، علی أقلّ التقادیر!
۱۴ عبد اللّه بن عبّاس (ت ۶۸) :
عنی بکتابه الکثیر.
و قد وقفنا علی حدیث کتابته لسیره الرسول الأکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، حیث کان یسأل عنها الصحابیّ أبا رافع مولی الرسول، و یسجلها فی ألواح کان یحملها، و لعلّ هذه أوّل سیره للرسول کتبت
219

فی الإسلام.[۵۴]
و عرفنا أیضا أنّه کانت عنده صحف فیها قضاء علیّ علیه السّلام.[۵۵]
و لقد اشتهر أنّه ترک حین وفاته حمل بعیر من کتبه[۵۶] و أنّ ابنه علیا ورثها و کان یستفید منها.[۵۷]
و ذکر له ابن الندیم کتابا، قال عنه: رواه مجاهد، و رواه حمید ابن قیس، عن مجاهد، و ورقاء، و عیسی بن میمون، عن أبی نجیح، عن مجاهد.[۵۸]
و الظاهر أنّ هذا الکتاب هو فی تفسیر القرآن، لأنّ ابن الندیم إنّما ذکره فی عنوان«تسمیه الکتب المصنّفه فی تفسیر القرآن».
و قد ذکر النجاشی لابن عباس کتبا عدیده فی ترجمه الجلودیّ[۵۹].
و من أقواله فی التدوین :
خیر ما قیّدوا به العلم الکتاب،[۶۰] و قیّدوا العلم بالکتاب.[۶۱]
220

و لم یقصر جهوده علی التدوین و الحثّ علیه، بل کان یربّی جیلا من التلامذه علی ذلک، فقد کان یملی الحدیث فیکتبه تلامذته.[۶۲]
قال ابن أبی ملیکه: رأیت مجاهدا یسأل ابن عبّاس عن تفسیر القرآن، و معه ألواحه، فیقول له ابن عباس: «اکتب»حتّی سأله عن التفسیر کلّه.[۶۳]
و سیأتی ذکر تلامذته من التابعین، فی هذه الدراسه.
۱۵ عبد اللّه بن عمرو (ت ۶۳) :
من المبیحین لکتابه الحدیث، و کان إقدامه علیها بإذن صریح من النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، و فی عهده.
و قد أوردنا حدیث استئذانه من النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فی کتابه الحدیث، و إذنه علیه السّلام له بذلک بقوله: «اکتب، فإنّه لا یخرج منه و أشار إلی فیه إلاّ الحقّ».[۶۴]
و قد کانت کتابته سببا فی کثره حدیثه:
قال البلقینی: کان عبد اللّه بن عمرو بسبب الکتابه کثیر الحدیث، و لذلک قال أبو هریره : ما أجد من أصحاب محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم أکثر حدیثا منّی عن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم إلاّ عبد اللّه
221

بن عمرو، فإنّه کان یکتب، و أنا لا أکتب.[۶۵]
و عن أبی هریره: کنت أعی بقلبی، و کان یعی هو یعنی عبد اللّه بقلبه و یکتب بیده.[۶۶]
و فی روایه أحمد، و البیهقی فی (المدخل) و العقیلی، من طرق مختلفه: أنّ أبا هریره قال : ما أحدا أعلم بحدیث رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم منّی إلاّ عبد اللّه بن عمرو، فإنّه کان یکتب، استأذن رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم أن یکتب بیده ما سمع منه، فأذن له.
قال أبو زهو: فاستئذان عبد اللّه عنها فی أوّل الامر، و قد أذن رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم بالکتابه لما استأذنه، و لا خصوصیّه لعبد اللّه بن عمرو علی غیره .
و علیه: فیمکن أن یقال: إن رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم لم یلتحق بالرفیق الاعلی إلاّ و کتابه الحدیث مأذون فیها.[۶۷]
و ممّا یؤثّر عنه کتابه المسمّی ب (الصحیفه الصادقه) التی اشتهر أمرها، و تکرّر ذکرها، و کان عبد اللّه یظهر اعتزاز فائقا بها، فیقول: ما یرغّبنی فی الحیاه إلاّ الصادقه، و الوهط، فأمّا الصادقه: صحیفه کنت
222

استاذنت رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم أن أکتبها عنه، فکتبتها.[۶۸]
و فی نقل الدارمی: فکتبتها عن رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم.[۶۹]
و قال: ما اتینا علی شی ء إلاّ علی الصادقه، و الصادقه: صحیفه استاذنت فیها النبیّ صلی اللّه علیه و آله و سلّم أن أکتب فیها ما أسمع منه، فأذن لی.[۷۰]
و قال مجاهد: رأیت عند عبد اللّه بن عمرو صحیفه، فذهبت أتناولها، فقال: مه، یا غلام بنی مخزوم!.
قلت: ما کنت تمنعنی شیئا؟ قال: هذه الصادقه، فیها ما سمعته من رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلّم، لیس بینی و بینه فیها أحد.[۷۱]
و لیس فی شی ء من هذه النصوص تصریح بوقوع الکتابه لهذه الصحیفه فی عهد الرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم، إلاّ أنّه لا مانع من افتراض ذلک، کما أنّ فی بعض الروایات إشعار بذلک.
و لقد شاعت أخبار هذه الصحیفه.[۷۲]
223

و قال بعضهم عن محتواها إنّها: ألف مثل.[۷۳]
و یعتقد البعض: أنّ هذه الصحیفه کانت أصلا لما یرویه عمرو بن شعیب بن عبد اللّه، عن أبیه، عن جدّه عبد اللّه بن عمرو هذا.[۷۴]
و قد أورد أحمد بن حنبل قسما کبیرا من روایات عبد اللّه فی مسنده.[۷۵]
و فی مؤلّفات مسلّم صاحب الصحیح: «کتاب حدیث عمرو بن شعیب».[۷۶]
و قال الدکتور فوزی رفعت: مسند عبد اللّه بن عمرو فی مسند أحمد کثیر یصل إلی (۶۲۷) روایه، فیها ما هو مکرّر من حیث متنه، ولکن بإسقاط المکرّر یبقی الکثیر أیضا.[۷۷]
محاوله فاشله لاعاده تألیف هذا الکتاب:
و من الجدیر بالذکر و نحن بصدد هذا الکتاب صحیفه عبداللّه ابن عمرو أن نورد حکایه طریقه تحکی محاوله بعض المحدّثین لجمع أحادیث هذا الکتاب، و خصوص ما رواه حفید المؤلّف : عمرو بن شعیب بن عبد اللّه، عن أبیه، عن جدّه، لیکون تجدیدا لتألیف
224

الکتاب المذکور، و إلیک نصّ الحکایه:
روی السیّد المرشد باللّه، أبو الحسین الهارونی (ت ۴۹۹) بسنده عن أبی عبد اللّه، عبد الرحمن بن أحمد بن یزید، الختلی، الحافظ، فی المذاکره قال: کنت أجمع حدیث عمرو بن شعیب، عن أبیه، عن جدّه، فلمّا ظننت أنی قد فرغت منه، جلست لیله فی بیتی و السراج بین یدیّ، و أمّی فی صفه حیال البیت الذی أنا فیه و ابتدأت انظم الرقاع و اصنفها.
فغلبتنی عینی، فرأیت: کأنّ رجلا أسود، قد دخل إلی بمهند ذی نار، فقال: تجمع حدیث هذا العدوّ للّه؟ أحرقه و إلاّ أحرقتک! و أو ما بیده بالنار، فصحت، و انتبهت، فعدت أمیّ، فقالت: ما لک؟ ما لک؟ فقلت: مناما رأیته.
و جمعت الرقاع، و لم أعرض لتمام التصنیف، و هالنی المنام، و تعجّبت منه، فلمّا کان بعد مدّه طویله، ذکرت المنام الشیخ من أصحاب الحدیث کنت أنس به، فذکر لی: إنّ عمرو بن شعیب هذا، لمّا أسقط عمر بن عبد العزیز (رحمه اللّه تعالی) من الخطب علی المنابر لعن أمیر المؤمنین علیه السلام، قام إلیه عمرو بن شعیب، و قد بلغ إلی الموضع الذی کانت بنو امیّه تلعن فیه علیّا علیه السلام، فقرأ مکانه: «إنّ اللّه یأمر بالعدل و الاحسان و إیتاء ذی القربی و ینهی عن الفحشاء و المنکر»[سوره النحل (۱۶) الایه: (۹۰) ].
فقام إلیه عمرو بن شعیب (لعنه اللّه) فقال: یا أمیرالمؤمنین،
225

السنّه السنّه[۷۸] یحرّضه علی لعن علیّ علیه السّلام.
فقال عمر: اسکت، قبّحک اللّه، تلک البدعه لا السنّه، و تمّم الخطبه قال أبو عبد اللّه الختلی: فعلمت أن منامی کان عظه من أجل هذه الحال، و لم أکن علمت من عمرو هذا الرأی، فعدت إلی بیتی و أحرقت الرقاع التی کنت جمعت فیها حدیثه.[۷۹]
۱۶ عبید اللّه بن أبی رافع (ت ۸۰) :
کان صحابیا سمع النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و روی عنه[۸۰] و کان کاتب الإمام أمیر المؤمنین علیه السّلام.[۸۱]
ذکره الشیخ ابن شهر آشوب فی المصنّفین الأوائل فی الإسلام[۸۲] و قد ألّف کتاب قضایا أمیر المؤمنین علیه السّلام.[۸۳]
226

و له أیضا: کتاب (تسمیه من شهد مع علیّ علیه السّلام حروبه)[۸۴] و یعدّ کتابه هذا أوّل مصنّف فی الرجال و التاریخ[۸۵] ، و اعتمد علیه جلّ المؤلّفین من بعده، و کانت نسخته عند کبار المؤرخین و الرجالیین مثل الشیخ الطوسی، و ابن الأثیر، و ابن عساکر، و ابن حجر.
و قد وفّقنی اللّه بفضله العمیم، للاطلاع علی نصّه، فحقّقته، و فصّلت فی مقدّمته الحدیث عن الحروب الثلاث: الجمل، و صفّین، و النهروان، عقائدیا، و فقهیّا، و تراثیا.
کما فصّلت الکلام فی المقدمه حول المؤلّف، و آل أبی رافع بشکل واف و مستوعب.
و أشکر اللّه علی هذه النعمه الجسمیه، و أسأله التوفیق لإنجازه بعونه.
۱۷ علی بن أبی رافع (القرن الأوّل) :
ولد علی عهد النبیّ صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فسمّاه علیا.[۸۶]
و قال النجاشی: من خیار الشیعه، و کاتب أمیر المؤمنین علیه السّلام، حفظ کثیرا، و جمع کتابا فی فنون من الفقه: الوضوء، و الصلاه، و سائر الأبواب. . . و کانوا یعلّمون هذا الکتاب.[۸۷]
227

و قال السیّد شرف الدین: و کانوا علیهم السّلام یعظّمون هذا الکتاب، و یرجعون إلیه.[۸۸]
۱۸ کعب بن عمرو، أبو الیسر:
یقال: إن أبا الیسر کان لدیه عدد من المخطوطات، اعتاد أن یحفظها فی الضمامه[۸۹]
۱۹ أبو موسی الأشعری (ت ۵۰) :
ذکر بعضهم: أنّ له صحیفه، توجد نسختها فی مکتبه شهید علی باشا، بمدینه الآستانه فی ترکیا.[۹۰]
و من الغریب أنّهم نقلوا عن أبی موسی أحادیث تدلّ علی کراهته للکتابه و معارضته للتدوین![۹۱]
فکیف تؤثر عنه کتابه هذه الصحیفه؟.
۲۰ أبو هریره الدوسی (ت ۵۷) أو (۵۹) :
کانت له صحف کثیره جدا، رآها عنده عمرو بن امیه الضمری، و کان أبو هریره یراجعها[۹۲] بالرغم من تصریحه بأنّه کان لا یکتب.[۹۳]
228

لکن الظاهر أنّ مراده عدم الکتابه فی عهد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و إنّما کتب فیما بعد ما لا یمکن نفی نسبته عنه.
کما أنّ تلامذته الکثیرین قد کتبوا عنه:[۹۴]
منهم بشیر بن نهیک، الذی کتب عنه، و استجازه روایه ما کتب، فأجازه أبو هریره[۹۵]
و قد ذکرنا فی کتابنا إجازه الحدیث أنّ هذه الإجازه هی أقدم إجازه عثرنا علیها [۹۶]
و نصّها، کما ذکره الدارمی، بسنده عن بشیر، قال: کنت أکتب ما أسمع من أبی هریره، فلمّا أردت أن افارقه أتیته بکتابه، فقرأته علیه، و قلت له: هذا ما سمعت منک؟قال: نعم[۹۷]
و منهم: همّام بن منبّه، الذی ألّف ما سمعه من أبی هریره فی صحیفه و سیأتی ذکره فی التابعین من هذا الفصل، إلا أنّ البعض و بالرغم من نسبه الصحیفه إلی همّام یعتقد بأنّها فی الحقیقه صحیفه أبی هریره لهمّام.[۹۸]
و مهما یکن: فهی کما اعتبرها البعض أیضا نموذج عملیّ علی
229

أنّ السنه قد کتبت فی وقت مبکّر، أی فی عهد الصحابه.[۹۹]
و یقول محمّد الخطیب: و لهذه الصحیفه أهمیّه تاریخیّه فی تدوین الحدیث الشریف، لأنّها حجّه قاطعه و دلیل ساطع علی أنّ الحدیث النبویّ کان قد دوّن فی عصر مبکّر و تصحّح الخطأ الشائع: أنّ الحدیث لم یدوّن إلاّ فی أوائل القرن الهجریّ الثانی.
ذلک، لأنّ همّاما لقی أبا هریره، و لا شکّ أنّه کتب عنه قبل وفاته، و قد توفّی أبو هریره سنه«۹۵»للهجره، فمعنی ذلک أنّ هذه الوثیقه العلمیّه قد دوّنت قبل هذه السنه، أی فی منتصف القرن الأوّل.
و قد ثبت لنا أنّ عبد اللّه بن عمرو دوّن فی عهد الرسول صحیفته الصادقه، و ها نحن یثبت لنا تدوین صحیفه