خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تربیت دینی فرزندان

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تربیت دینی فرزندان :

چکیده

نوشتاری که پیش رو دارید، گزارشی اجمالی از فرایند فایل پاورپوینت کامل تربیت دینی فرزندان است که پس
از اشاره به ابعاد مختلف دوران کودکی و نوجوانی، به بیان حقوق فرزندان، مسئولیت های
والدین و عوامل دین گریزی جوانان می پردازد . امید آن که نوشته حاضر مورد توجه
برنامه ریزان و عموم دست اندرکاران تهیه مجموعه های تربیتی در صدا و سیما قرار گیرد
.

واقعیت ها و بایسته ها

یکی از شاخصه های نظام های دینی توجه به واقعیت ها پیش از بیان مسئولیت ها است .
اساسا در میان نظامهای تربیتی، آن سیستمی موفق تر است که پیش از بیان «بایدها و
نبایدها» به «هست ها و نیست ها» توجه نماید . بنابراین بر ما لازم است که با غرایز،
روحیات، عواطف، احساسات، نیازها و ابعاد مختلف فرزندان خود آشنا شویم و در همان
قالب ها به برنامه ریزی برای تربیت دینی آنهابپردازیم .

الف) سن مناسب برای آغاز برنامه های تربیتی

از آنجا که بنابر مطالعات روان شناختی و آموزه های دینی، عوامل مختلف وراثتی و
ژنتیکی و حتی محیطی از آغاز شکل گیری نطفه بر انسان تاثیر به سزایی دارند، باید از
دوران انتخاب همسر و حتی پیش از آن برای برخورداری فرزندان آینده مان از تربیتی
سالم و مناسب، زمینه سازی نماییم . (۱) بر همین اساس، پیامبر اکرم ص از ازدواج با
همسران ناشایست نهی فرموده و فرزندان به دنیا آمده از آنها را تباه شده و از دست
رفته می شمارد . (۲) امیرمؤمنان ع نیز خصلت های زشت و زیبا در روح و روان انسان ها
را متاثر از شیر مادران شان می داند . (۳) آزمایش های تجربی در این زمینه نیز این
واقعیت را تایید می کند که انسان از دوران جنینی سبت به محیط و صداهای مختلف اطراف
خود حساس بوده و به خصوص از مادر و سخنان و روحیات وی تاثیر می پذیرد . (۴) به همین
دلیل، در اسلام به پدران سفارش شده است که از روزی حرام اجتناب ورزند و آداب ویژه
ای را به هنگام هم بستری رعایت کنند .

به مادران نیز توصیه شده که در دوران بارداری، مراقب اندیشه ها و رفتارهای خویش
بوده، همواره در طهارت جان و پاکیزگی تن و روان تلاش کنند;چرا که از کوزه همان برون
تراود که در او است . پس از ولادت نیز فرزندان به طور مستقیم در معرض برخی آداب و
مراسم مذهبی قرار می گیرند; (۵) آدابی مانند خواندن اذان در گوش راست و اقامه در
گوش چپ که در روایات به عنوان پناهی در برابر وسوسه های شیطانی شمرده شده است;کام
گرفتن کودک با تربت امام حسین ع;انجام غسل ولادت;ختنه کردن;عقیقه کردن;صدقه دادن به
وزن موی سر کودک از طلا یا نقره و به وزن بدنش از خرما و . . . . امروزه از نظر
علمی نیز تاثیر بسیاری از این اعمال بر آینده کودک غیرقابل انکار است . (۶) با این
حال، بدیهی است که فرزندان را نمی توان از آغاز تولد به طور مستقیم مورد تعلیم و
تربیت قرار داد و ناچار باید منتظر پیدایش زمینه های یادگیری و تربیت پذیری در آنها
بود . در این باره که آموزش و پرورش دینی فرزندان را از چه سنی باید آغاز کرد، میان
دانشمندان و کارشناسان امور تربیتی اختلاف نظر است . برخی با هرگونه تعلیم و تربیت
مذهبی تا پیش از بلوغ مخالفند، ولی عده ای دیگر با تاکید بر آمادگی و استعداد اطفال
برای تربیت پذیری، بر این باورند که می توان برخی معلومات دینی را به طور ساده و
قابل فهم به آنها عرضه نمود و با تلقین، آنها را در این فضای مقدس قرار داد . (۷)
جان لاک از اندیشمندان غربی نیز معتقد است که تربیت دینی را باید از کودکی آغاز کرد
. وی می گوید: «اندیشه خدا را از همان آغاز کودکی می توان در نهاد فرزندان مان جای
داده، عشق و احترام به خدا را در روان شان بدمیم .» (۸)

به نظر می رسد برای یافتن سن مناسب برای آغاز برنامه های تربیتی باید سن طبیعی
گرایش فرزندان به دین و مذهب را شناخت . بررسی های روان کاوان نشان می دهد که آغاز
پیدایش حس مذهبی در کودکان به ماه های قبل از چهارسالگی بازمی گردد و حتی گاه در
حدود ۲ تا ۳ سالگی ظاهر می شود . کودکان از سه سالگی، علاقه بسیار به دعا و سرودهای
مذهبی داشته، از تکرار و خواندن دعاهای دسته جمعی، لذت بسیار می برند . از حدود ۴
سالگی، کنجکاوی سراسر وجود کودک را فرامی گیرد و درباره حقایق مختلف جهان و از همه
مهم تر آفریدگار جهان می پرسد . این مرحله، سن طبیعی کودک برای پذیرش مفهوم خداوند
است . کودک چهارساله، پدر خود را به بزرگی و اهمیت خدا می داند و تلقی او از خدا
همچون پدر، ولی بزرگ تر است . او حتی گاه خدا را همچو عضوی از خانواده به حساب می
آورد . احساس مذهبی با رشد و افزایش سن کودک آشکارتر می شود و در شش سالگی به روشنی
می توان تظاهر به رفتارهای مذهبی را در کودکان مشاهده کرد . یک کودک شش ساله با
علاقه تمام درباره خدا پرسش نموده، خواستار آشنایی و صحبت با او است و درخواست های
غالبا مادی خویش همچون اسباب بازی، خوراک و پوشاک را با او در میان می گذارد . به
تدریج در سن هفت سالگی، خدا را مقامی قدرتمند و بالاتر از والدین می شناسد . (۹) بر
همین اساس، امام باقر ۷ در حدیثی مفصل به تشریح وظایف اولیا در تربیت ایمانی
فرزندان از سن سه سالگی می پردازد:

در سه سالگی کلمه توحید «لا اله الا الله » را به کودک بیاموزید و در چهارسالگی با
نبوت پیامبر اسلام آشنایش سازید و در پنج سالگی رویش را به قبله کنید و سجده بر
زمین را یادش دهید . در شش سالگی رکوع و سجود را به شیوه صحیح به او بیاموزید و در
هفت سالگی وضو و نماز را به طور کامل آموزش دهید . (۱۰) بر اساس این حدیث شریف،
کودک را باید در سه سالگی با خداوند، در چهارسالگی با نبوت و در پنج و شش سالگی با
پرستش به شیوه های مختلف آشنا ساخت، تا آن که در هفت سالگی بتوان مجموعه نماز را به
عنوان نمادی از کل دین و به تعبیر روایات ستون دین به او القا نمود .

نکته مهم دیگر در این میان توجه به پرسش های دینی کودکان است . آنها بر مبنای سیر
پیش گفته به پرسش درباره مذهب و موضوعات دینی پرداخته، بر حسب درک و فهم خود،
سؤالات متفاوتی از اطرافیان می پرسند . در شش سال اول درباره منشا و علت اشیا سؤال
می کنند: من از کجا آمده ام؟ آسمان را که درست کرده است؟ و . . . . در سن ۷ تا ۱۰
سالگی سؤال هایی عمیق تر می پرسند و خواهان پاسخ هایی مستدل تر هستند: چرا خدا دیده
نمی شود؟ چگونه خداوند در همه جا حضور دارد؟ خدا چیست؟ انسان ها چطور در قیامت
دوباره زنده می شوند؟ در سنین نوجوانی به دلیل افزایش آگاهی ها و معلومات بر دامنه
و عمق سؤالات افزوده می شود . اگر مبانی اعتقادی در سال های پیش در ذهن شان جای
گرفته باشد، پاسخ به سؤالات بعدی آسان تر خواهد بود;زیرا پاسخ هایی که در سنین قبل
شنیده اند، فضایی اعتقادی در ذهن شان ترسیم نموده و در آن فضا به اندیشه و پرسش می
پردازند . در این سنین سه گونه احساس در رابطه با مذهب برای فرزندان مان پدید می
آید:

۱ . رشد و گسترش و تقویت حس مذهبی و علاقه مندی به دین;

۲ . پیدایش تردید در آموخته های پیشین;

۳ . پیدایش سؤالات متعدد و برخاسته از آن تردیدها .

نکته درخور توجه در این زمینه آن است که فرزندان در این سنین، به علت غرور نوجوانی،
گاه از طرح همه سؤالات خویش پرهیز دارند و همچنین به دلیل رشد عقلانیت و قوه
استدلال شان به هر پاسخی راضی نمی شوند;لذا بر ما است که مستقیم و غیرمستقیم، آنان
را به سخن آورده و سپس پرسش های شان را مستدل و منطقی و در حد فهم و درک شان پاسخ
دهیم . (۱۱)

ب) آمادگی بسیار کودکان برای تربیت پذیری

کودکان همگی با فطرت الهی و همراه با روحیاتی پاک و زمینه هایی آراسته زاده می
شوند و حس مذهبی به طور طبیعی در آنها پدید آمد، سپس رشد یا افت می یابد . در واقع،
این محیط اطراف است که با تاثیر مستقیم و غیرمستقیم خود، زمینه هدایت یا گمراهی
آنها را فراهم می آورد;گرچه اراده آزاد انسان هیچ گاه از میان نمی رود و حق اختیار
و انتخاب در هر حال باقی است . بر همین اساس، پیامبر اکرم ص می فرماید:

هر نوزادی بر فطرت سالم الهی زاده می شود;لیکن این پدر و مادر هستند که گاه او را
با تربیت های ناشایست خویش از صراط مستقیم منحرف می سازند . (۱۲)

بنابراین، رسالت پدر و مادر آن است که با انجام فرایض دینی و بیان آنها برای کودکان
و تجسم بخشیدن به روحیات زیبای ایمان و تعهد دینی، استعدادهای آنها را در مسیری
درست به فعلیت رسانند;در غیر این صورت، فطرت پاک کودکان به تدریج رو به خاموشی می
گراید و به محیط آلوده خو می گیرد . کودکان و نوجوانان از اخلاق همه اطرافیان خود
کم و بیش تاثیر می پذیرند . پدر و مادر، بستگان، همکلاسی ها، معلمان، قهرمانان
ورزشی و هنری، شخصیت های سیاسی و اجتماعی و . . .

همگی بر فرزندان ما تاثیر گذاشته، الگوهای مثبت یا منفی آنها را شکل می دهند که
البته در این میان والدین از نقش مهم تری برخوردارند . از این رو است که امیرمؤمنان،
علی ع در سفارش نامه ای به فرزندش امام حسن ع می نویسد: «همانا جان و روان خردسالان
همچون زمین بایری است که در آن هر نوع دانه و تخمی افشانی، آن را می پذیرد و رشد و
نمو می دهد» . (۱۳)

بنابراین، همان قدر که زمینه هدایت و دینداری برای آنها فراهم است زمینه انحراف و
فساد نیز مهیا است . کودکان و نوجوانان به دلیل کم تجربگی و ناآگاهی در آستانه لغزش
قرار دارند و لذا بر پدران و مادران است که موانع زندگی سالم را از پیش پای آنها
بردارند و فطرت های پاک فرزندان شان رااز آلایش به رذایل اخلاقی و مفاسد اجتماعی
مصون نگه دارند . (۱۴) با این حال، به نظر می رسد طبیعت و فطرت انسان ها، و به ویژه
کودکان و نوجوانان، به خیر و سعادت تمایل بیشتری دارد و لذا پیامبراکرم ص درباره
آنان می فرماید:

آنها قلبی فضیلت پذیر و دلی رقیق و حساس دارند . . . خداوند مرا به پیامبری
برانگیخت تا مردم را به رحمت الهی بشارت و از عذابش بیم دهم;جوانان و نوجوانان
سخنانم را پذیرفتند و با من پیمان محبت بستند، ولی پیران از قبول دعوتم سر باز زدند
و به مخالفتم برخاستند . (۱۵)

امام صادق ع نیز به یکی از یاران خویش که به تبلیغ دین و نشر تعالیم اهل بیت اشتغال
داشت، چنین توصیه می فرماید: «برنامه های تبلیغی خویش را متوجه نسل جوان کن;زیرا
آنان برای پذیرش خوبی ها آمادگی بیشتری دارند و بیش از دیگران حق را می پذیرند .»
(۱۶)

ج) نیاز به محبت و دوستی

نیاز به محبت از نیازهای اساسی انسان به شمار می رود; همان گونه که انسان به آب
و غذا نیاز دارد، به محبت نیز نیازمند است و بود و نبود آن، در تعادل روحی و روانی
وی تاثیر فراوان دارد . روان شناسان بر همین اساس به ترسیم هرم نیازهای انسان
پرداخته اند.

کودکی که در محیط گرم و محبت آمیز رشد کند، روانی شاد و دلی آرام و بانشاط و به تبع
آن، جسمی سالم خواهد داشت . چنین فردی به زندگی امیدوار و دلگرم بوده، خود را در
جهانی پرآشوب، تنها و بی یاور نمی بیند . از سوی دیگر، اظهار محبت به کودک از
ابتلای وی به عقده حقارت جلوگیری می کند . کودکی که از محبت های گرم پدر و مادر
محروم بوده، یا نیازش به محبت های آنان به حد کافی اشباع نشده است، نسبت به
اطرافیان خویش و حتی پدر و مادر عقده نفسانی می یابد و در نتیجه، زمینه هرگونه فساد
و انحرافی برایش مهیا می شود . به اعتقاد کارشناسان امور تربیتی، تندخویی، خشونت،
اعتیاد، افسردگی، ناامیدی و . . . غالبا معلول عقده حقارتی است که در اثر کمبود
محبت پدید آمده است . گاه فشارهای روانی تا بدانجا این اشخاص را آزار می دهد که دست
به خودکشی می زنند . بسیاری از فرزندانی که از منزل فرار کرده اند، انگیزه خود را
از فرار، بی توجهی و کم مهری پدر و مادر دانسته اند. (۱۷)

همان گونه که محبوب بودن از نیازهای اولیه انسان است، محبت نمودن نیز از نیازهای
اساسی او است . دوست یابی و برقراری روابط اجتماعی که به خصوص در سنین نوجوانی و
جوانی شدت می گیرد، براساس همین رابطه متقابل میان نیاز به محبت و نیاز به مهر
ورزیدن شکل می گیرد . بنابراین، رفیق خوب و مناسب گرچه برای همگان مهم است، ولی
برای نسل جوان اهمیت بیشتری دارد;زیرا در این دوره از یک سو عواطف نوجوان، نسبت به
دوران کودکی، عمق بیشتری می یابد و دوستی های سطحی او به دوستی های صمیمی بدل می
شود . از سوی دیگر، نوجوان در این سن به دنبال کسب استقلال است و لذا به طور طبیعی
به دوستان جدید گرایش پیدا می کند . بررسی های علمی نشان می دهد که اثرپذیری
نوجوانان از گروه همسالان بیش از هر گروه دیگری همچون خانواده و معلمان است . حال
اگر دوستانی شایسته و مناسب گرداگرد نوجوان باشند، موجب تکامل تربیتی و معنوی او می
گشوند و اگر افرادی فاسد با او طرح دوستی بریزند، سبب سقوط وی در گرداب لغزش ها و
انحراف ها می گردند .

بنا بر این، بر والدین است که از یک سو به تقویت دوستی خود با فرزندان در سنین
نوجوانی بپردازند و از سوی دیگر، بر معاشرت های آنان نظارت کرده، آنها را در انتخاب
دوستانی مناسب یاری رسانند .

د) توجه به ویژگی ها