خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تفسیری از «روح »

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تفسیری از «روح » :

واژه «روح » از واژه های پر رمز و راز و ابهام آمیز در حوزه های دین، فلسفه، عرفان و روان شناسی است.این کلمه با گویشی یکسان در زبان های عبری و عربی به کار رفته و در تورات، انجیل و قرآن کریم کاربرد فراوانی یافته است.

این مقاله، با ارایه معنای لغوی و اصطلاحی روح در زبان عربی و ضمن اشاره به نمونه هایی از کاربرد آن در کتاب مقدس، به بیان مفهوم و مصداق آن در قرآن کریم پرداخته است.

نویسنده معتقد است که بسیاری از تفاسیر قرآن در شرح کاربرد روح دچار پراکندگی آراء شده و به جای روشنگری، ابهام آفرینی کرده اند.در این میان علامه طباطبایی منسجم ترین تفسیر را از «روح در قرآن » بیان کرده است.این مفسر بزرگ بر آن است که روح در قرآن به آفریده ای آسمانی اطلاق شده که نقش آن حیات آفرینی است; هر جا از حیات و آثار آن نشانی هست، این نشان ، نشانگر وجود مرتبه ای از روح است.روح موجود در فرشتگان، انسانها، حیوانات و نباتات همگی از افاضات روح مطلق است.

کلید واژه ها: ۱- انسان شناسی ۲- تفسیر قرآن ۳- روح ۴- وحی ۵- کتاب مقدس ۶- علامه طباطبایی.

۱.مقدمه

از زمانی که خداوند متعال با وحی بر پیامبرانش از دمیدن «روح » خود در پیکر انسان پرده برداشت، واژه روح به عنوان یکی از واژه های پر رمز و راز در حوزه انسان شناسی مطرح شد.پس از آن فیلسوفان، متکلمان، عارفان و روان شناسان در بیان حقیقت آن نظراتی ابراز داشتند.به رغم پاره ای اشتراکات در کاربرد این واژه در ادیان و علوم، تفاسیر متفاوتی از روح ارایه شده است.

این واژه در زبان های عربی و عبری با گویشی یکسان به کار رفته است و در آیات تورات، انجیل و قرآن نیز با همین لفظ آمده و منشا تفسیرهای مختلفی شده است.

در زبان انگلیسی الفاظی چون، Ghost, Spirit و Soul برای روح استفاده می شود که هر یک مفهوم نزدیک به دیگری ولی در عین حال متفاوتی را القا می کند. ^(۱)

برای جلوگیری از خلط در مفاهیم، بهتر آن است که مطالعه پدیده روح در هر نظام، با تعابیر خاص همان نظام فکری مورد بررسی قرارگیرد.هدف اصلی این نوشتار، ارایه تصویری روشن از مفهوم، مصداق و تقسیم بندی روح در آینه وحی است.

واژه روح ۲۱ بار در قرآن کریم آمده است; گاهی به صورت مقید و مضاف، مانند روح القدس، روح الامین، روحی، روحنا و گاهی بدون اضافه و قید.برای دستیابی به تحلیلی متقن از روح در قرآن، لازم است از پیشینه معنایی این واژه در زبان عربی و عبری و کتب آسمانی پیشین نیز یاری جوییم.

۲.ریشه و معنای اصلی روح

۲.۱.ریشه واژه روح

حروف اصلی واژه های روح، روح، ریح، رواح، ریاح، ریحان و مانند آن، سه حرف ر – و – ح است.ابن فارس (ت ۳۹۵ق.) در معجم مقاییس اللغه واژه اصلی این باب را ریح دانسته که در اصل «روح » بوده و «واو» به دلیل کسره ما قبل به «یاء» بدل شده است.به نظر ایشان روح از ریح مشتق شده است. ^(۲)

در روایتی نیز آمده است که: «انما سمی روحا لانه اشتق اسمه من الریح » . ^(۳)

۲.۲.معنای اصلی روح و سیر تحول

آن در مورد اصل معنای روح و مشتقات آن، نظرهای مختلفی ابراز شده است.ابن فارس می نویسد: «الراء و الواو و الحاء، اصل کبیر مطرد یدل علی سعه و فسحه و اطراد» ^(۴) یعنی کلماتی که سه حرف اصلی آنها ر – و – ح است دارای یک معنای اصلی هستند و آن معنا، وسعت و انبساط و گستردگی است.لغت پژوهان دیگری چون خلیل بن احمد (ت ۱۷۰ق)، از هری (ت ۴۰۰ق)، جوهری (ت ۴۲۵ق) ابن درید (ت ۳۲۱ق) صرفا به ذکر معانی و مصادیق این ماده پرداخته و در مقام تعیین معنای اصلی این باب نبوده اند.

محقق معاصر، حسن مصطفوی، نویسنده کتاب «التحقیق فی کلمات القرآن الکریم » به اظهار نظر در معنای اصلی این کلمات پرداخته است.وی پس از نقل اقوال لغویون می نویسد: «التحقیق ان الاصل الواحد فی هذه الماده، هو الظهور و جریان امر لطیف » ^(۵) یعنی یگانه معنای اصلی این ماده، جریان امری لطیف و ظهور آن است.ایشان جریان رحمت، جریان وحی، ظهور مظاهر قدسی، تجلی فیض حق و…را از مصادیق روح می داند.وی فسحت و وسعت را از آثار ظهور و جریان دانسته است.

اگر بخواهیم یک معنای اصلی برای کلمه روح و دیگر کلمات وابسته به آن بیابیم، به نظر می رسد با توجه به اینکه اصل همه این کلمات «ریح » است و ریح به معنای نسیم هواست، باید بگوییم قدر مشترک معانی این کلمه و مشتقات آن «جریان » است.روح نیز حاصل یک امری است که جریان می یابد; گاهی در جریان مادی به کار می رود و گاه در جریان معنوی.با دقت در موارد کاربرد مشتقات این کلمه، همین معنا مورد تایید قرار می گیرد. ^(۶)

شایان ذکر است که «روح » مصدر و «روح » اسم مصدر است مانند غسل و غسل.پس روح حاصل جریان است.

۳.معنای کاربردی روح در کلام عرب

لغویون در معنای روح بیشتر به کاربردهای قرآنی و حدیثی توجه داشته اند و متاسفانه از متون ادبی قبل از اسلام در این باره اثر چندانی دیده نمی شود.با این حال آنچه که از کلام عرب بدست می آید این است که روح در سه معنا به کار می رود:

الف) جان یا عامل حیات بدن ب) نفس ج) نفس شاید بتوان گفت که معنای مطابقی روح همان معنای اول است یعنی حیاتی که در موجودات جان دار وجود دارد.فیروزآبادی (ت ۸۱۷ق) در تعریف روح می نویسد: «ما به حیاه الانفس » . ^(۷)

و ابن منظور می نویسد: «هو فی الفارسیه «جان » ^(۸)

اما در مورد معنای دوم در کتاب العین آمده است: «الروح: النفس التی یحیی به البدن یقال خرجت روحه، ای نفسه » . ^(۹)

در لسان العرب نیز از قول ابن انباری آمده که: «الروح و النفس واحد غیر ان الروح مذکر و النفس مؤنث » . ^(۱۰)

اما در مورد معنای سوم، ابن منظور می نویسد: «الروح فی کلام العرب، النفخ » . ^(۱۱)

در بیت شعری از ذوالرمه آمده است: فقلت له: ارفعها الیک و احیها بروحک… ^(۱۲)

«احیها بروحک » یعنی آتش را با دمیدن در آن شعله ور ساز.

۴.معناشناسی روح در زبان عبری و کتاب مقدس

۴.۱.معنای روح در زبان عبری و معادل آن در زبان یونانی

برخی از شارحان تورات گفته اند کلمه «روح » در عبری به معنای هوای متحرک است و باد و نفس از موارد کاربرد آن است. ^(۱۳)

نیز گفته اند: روح در عبری از فعلی که به معنای تنفس و دمیدن است اشتقاق یافته است. گاهی به «وزیدن باد» و گاهی به «باد» ترجمه شده است. ^(۱۴)

معادل یونانی واژه روح، نیوما (Pneuma) است که از فعل «نیو» به معنای «نفس کشیدن یا دمیدن » مشتق شده است. ^(۱۵)

۴.۲.معنای کاربردی روح در کتاب مقدس

واژه روح نزدیک به ۴۰۰ مورد در عهد قدیم آمده و در عهد جدید نیز واژه های روح، روح الله، روح الرب، روح الاب، روح یسوع، روح المسیح و روح القدس به کار رفته است. ^(۱۶)

روح در کتاب مقدس – چه عهد قدیم و چه عهد جدید – گاه به عنوان «اساس حیات انسان » و گاه «نیروی حیات » آمده است; ^(۱۷) گاه مترادف با «نفس » انسان و گاه به عنوان «عامل حیات » در جهان و انسان معرفی شده است. ^(۱۸)

نویسنده قاموس کتاب مقدس می نویسد: «روح القدس اقنوم سوم از اقانیم ثلاثه الهیه خوانده شده است و آن را روح گویند زیرا که مبدع و مخترع حیات می باشد و مقدس گویند بواسطه اینکه یکی از کارهای مخصوصه او آنکه قلوب مؤمنین را تقدیس فرماید» . ^(۱۹)

شایان ذکر است که روح در کتاب مقدس گاه به معنای حقیقی (نیروی حیات) و گاه به معنای مجازی به کار رفته است، به نظر نویسنده قاموس کتاب مقدس، استعمال روح در معنای مجازی به حدی است که گفته است: «غالبا لفظ روح در کتاب مقدس به طریق مجاز وارد گشته و معنای آن به قراین معلوم می شود» . ^(۲۰)

اینک با ذکر چند مورد از تورات و انجیل این قسمت از بحث را به پایان می بریم:

الف – «در آغاز که خدا آسمانها و زمین را آفرید، زمین خالی و بایر بود و روح خدا روی توده های تاریک بخار حرکت می کرد» . ^(۲۱)

در تفسیر این آیه گفته اند: به سبب «روح » ، زمین ویران به جهانی با نظم موجود تبدیل شد و عامل حفظ و تجدید حیات آن نیز همین روح است. ^(۲۲)

ب – «عیسی به نیروی روح به آستان (خدای) جلیل باز گشت » . ^(۲۳)

ج – «روح است که زنده می کند و در جسد فایده ای نیست.کلامی را که من به شما می گویم روح و حیات است » . ^(۲۴)

در این عبارت انجیل، واژه روح دو بار به کار رفته; بار اول به معنای حقیقی و بار دوم به معنای مجازی است.

۵.وجوه معانی روح در قرآن

همان طور که قبلا اشاره شد لفظ روح در قرآن کریم ۲۱ بار آمده است.بی تردید، در تمامی این موارد مصداق واحدی مراد نیست.با توجه به ظاهر و سیاق آیات قرآن می توان موارد کاربرد را در چند گروه جای داد.

۵.۱.موجودی مستقل در ردیف فرشتگان

روح در آیاتی از قرآن در کنار فرشتگان ذکر شده که به ظاهر نشان دهنده آن است که آفریده ای از آفریدگان خدا و غیر از فرشتگان است.آیات زیر از این دسته است:

– «تنزل الملائکه و الروح..» . ^(۲۵)

– «تعرج الملائکه و الروح..» . ^(۲۶)

– «یوم یقوم الروح و الملائکه صفا..» . ^(۲۷)

۵.۲.جبرئیل

در آیات زیر از جبرئیل با لفظ روح یاد شده است:

– «نزل به الروح الامین..» . ^(۲۸)

– «قل نزله روح القدس..» . ^(۲۹)

به شهادت آیه «قل من کان عدوا لجبریل فانه نزله علی قلبک » ^(۳۰) مراد از روح الامین و روح القدس، جبرئیل است.

۵.۳.حیات افاضه شده به انسان

آیاتی دلالت داردکه روح مرتبه ای از وجود است که در پیکر انسان جریان یافته است.از این روح، به عنوان روح نفخه ای یاد می شود.این آیات عبارتند از:

– «…و نفخت فیه من روحی..» . ^(۳۱)

– «…و نفخ فیه من روحه..» . ^(۳۲)

– «…فنفخنا فیها من روحنا..» . ^(۳۳)

این روح در همه انسانها مشترک است، چه حضرت آدم علیه السلام که از پدر و مادر متولد نشده و چه حضرت عیسی علیه السلام که پدر نداشته است و چه انسانهای عادی که دارای پدر و مادر هستند.نیز مؤمن و کافر از این روح بهره یکسان دارند.

۵.۴.تایید کننده پیامبران و مؤمنان

در آیات زیر از روح به عنوان موجودی که در تایید قلوب پیامبران و اولیاء الهی نقش زنی می کند نام برده شده است:

– «و آتینا عیسی بن مریم البینات و ایدناه بروح القدس » ^(۳۴)

– «اذکر نعمتی علیک و علی والدتک اذ ایدتک بروح القدس » ^(۳۵)

– «اولئک کتب فی قلوبهم الایمان و ایدهم بروح منه » ^(۳۶)

شایان ذکر است که اضافه «روح » به «القدس » ، اضافه موصوف به صفت است.روح القدس در اصل الروح القدس بوده، به معنای روحی که دارای صفت طهارت و قدسیت است.

۵.۵.وحی

در آیات ذیل، روح در مورد وحی بر انبیاء به کار رفته است.

– «و اوحینا الیک روحا من امرنا..» . ^(۳۷)

– «یلقی الروح علی من یشاء من عباده..» . ^(۳۸)

چنانچه روح در این آیات به معنای وحی باشد، استعمال آن مجازی خواهد بود.

در این باره توضیح بیشتری خواهد آمد.

۵.۶.حضرت عیسی علیه السلام

در آیه ذیل، خداوند عیسی علیه السلام را روحی از جانب خود دانسته است:

– «انما المسیح عیسی بن مریم رسول الله و کلمته القاها الی مریم و روح منه » ^(۳۹)

۵.۷.فرستاده پروردگار نزد حضرت مریم علیه السلام

– «فارسلنا الیها روحنا فتمثل لها بشرا سویا…قال انما انا رسول ربک لاهب لک غلاما زکیا» ^(۴۰)

از تعبیر «لاهب » استفاده می شود که این روح صرفا بشارت دهنده نبوده است، بلکه در پدید آمدن عیسی علیه السلام دخالت داشته است. ^(۴۱)

شایان ذکر است که آیه «یسئلونک عن الروح قل الروح من امر ربی » ممکن است در دسته اول قرار گیرد و ممکن است خود وج