خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل کتابهای حدیثی از نگاه امام خمینی(ره)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کتابهای حدیثی از نگاه امام خمینی(ره) :

برای استدلال به یک حدیث، ابتدا باید اعتبار آن را مورد ارزیابی قرار داد و چنانچه با دلیل معتبر، صحت صدور آن وایت به دست آمد، آن گاه می توان طبق آن عمل نمود. هرعلمی از علوم اسلامی،ملاکهایی برای تشخیص حدیث صحیح و میزان اعتبار آن دارد و ازآنها بهره می گیرد. در علم فقه، بیشترین توجه به بررسی سنداختصاص دارد. در علم اخلاق و معارف و تفسیر، به سند، کمتر توجه شده و نظرها بر محتوای حدیث، متمرکز است; اما در علم فقه،تنها بررسی سند برای احراز صدور آن، کافی نیست; بلکه ابتداباید منبع حدیث و کتابی که حدیث از آن گرفته شده است، قابل اعتماد باشد و پس از آن، به بررسی سند پرداخته شود.

مبنای استواری کتب حدیث

هر کتاب حدیثی از جهات متعدد باید مورد بحث قرار گیرد:

۱. صحت انتساب کتاب به مولف آن،

۲. قابل اعتماد بودن اصل کتاب،

۳. مصون بودن کتاب از تحریف و دستخوش حوادث بودن، و کم و زیادنشدن آن از زمان مولف تا زمان حاضر.

پس از آنکه تمام جهات فوق ثابت گردید، آن گاه باید سند آن احادیث را مطالعه و بررسی نمود.

تعداد اندکی ازکتابها(همچون کتب اربعه)، نیازی به این مباحث ندارند;زیرا به صورت متواتر، برای ما ثابت شده است که مثلا کتاب (کافی)یی که امروز موجود است، بدون هیچ کم و زیاد شدن، همان کتابی است که مرحوم کلینی در ابتدای قرن چهارم هجری تالیف نموده است;علاوه بر آنکه سند متصل نیز بر آن وجود دارد و از زمان ما تازمان کلینی، همه راویان این کتاب مشخص اند. گرچه این گونه سند، جنبه تیمن و تبرک داشته، تاثیری در اعتبار روایات این کتاب ندارد; ولی این بحث در سایر کتابها مورد نیاز و ضروری است. به عنوان مثال، احمد بن محمد بن خالد برقی، محدثی بزرگ است که عدالت و وثاقت و علم او برای ما روشن و ثابت گردیده است. او مولف کتاب (المحاسن) است و در این کتاب، روایات فقهی و آداب و سنن را گردآوری نموده است. احادیث این کتاب، عمومامسند بوده، سند آنها از مولف تا امام معصوم(ع)، به صورت متصل نقل شده است;اما در عین حال، این کتاب برای ما قابل اعتمادنیست; زیرا نمی دانیم آنچه امروز به نام (المحاسن) موجود است،آیا دقیقا همان نوشته مولف آن است یا خیر; بلکه می دانیم این کتاب، در همان قرن سوم و چهارم، دستخوش تحریف گردیده و مقداری به آن افزوده شده است; همچنان که تحریف به کاستی نیز به آن روی آورده است.

به عبارت دیگر، در مورد کتاب (المحاسن)، وثوق به مولف داریم نه به مولف; اما در مورد کتاب (کافی)، هم وثوق به مولف است و هم به مولف.

با توجه به آنچه گذشت، باید قبل از بحث از سند روایات، نگاهی جامع به اصل کتاب داشت و میزان اعتبار آن را مشخص نمود وچنانچه اصل کتاب، سند قطعی یا ظنی معتبر نداشته باشد، بحث ازسند روایات آن، سودی نخواهد داشت. به همین جهت، نگاه امام خمینی(ره) را به برخی کتابهای معروف و مهم حدیثی، در اینجامورد تحلیل و بررسی قرار می دهیم.

برخی کتب حدیث در نگاه امام(ره)

الف) صحیفه سجادیه

این کتاب به: خواهر قرآن، انجیل اهل بیت(ع)، زبور آل محمد(ص) وصحیفه کامله سجادیه، شهرت داشته و مجموعه دعاهایی را که امام باقر(ع) و زید شهید از پدر بزرگوار خود نقل کرده اند، دربردارد.

چون در مقدمه (صحیفه سجادیه) آمده است که این کتاب، مشتمل بر۷۵ دعا از امام سجاد(ع) است، در حالی که آنچه اکنون در(صحیفه) موجود است، ۵۴ دعاست و ۲۱ دعای آن، مفقود شده است، به همین جهت، برخی از علمای بزرگ (چون شیخ حر عاملی، علامه افندی،حاجی نوری، علامه تهرانی و سید محسن امین جبل عاملی)، برای پیدا کردن آن ۲۱ دعای مفقود شده، به تتبع و تفحص در کتابهای حدیثی پرداخته و هر کدام، دعاهای جدیدی را به دست آورده اند وآنها را در مجموعه هایی به نام صحیفه سجادیه دوم، سوم، چهارم،پنجم و… گردآوری کرده اند.

آنچه فعلا مورد بحث این مقال است، صحیفه اول است که معروف ترین صحیفه است. از طرف دیگر، می دانیم که تحریف به نقیصه، هیچ گاه به ارزش و اعتبار کتاب، صدمه ای وارد نمی کند. به این جهت،ساقط شدن ۲۱ دعا از (صحیفه)، مشکل و مانعی پدید نمی آورد.

و اما اعتبار کتاب (صحیفه سجادیه)

در ابتدای (صحیفه سجادیه)، سند آن ذکر شده است; ولی این سند،از جهات متعددی جای بحث و گفتگو دارد که روشن خواهد شد. امادو راه آسان تر برای اثبات کمال اعتبار این کتاب وجود دارد:

۱. ادعای تواتر کتاب، به طوری که اگر کسی کتابهای رجال و نیزکتابهای ادعیه و حدیث، مثل «الارشاد» شیخ مفید و «کفایه الاثر»را بررسی کند، به درستی این ادعای تواتر، یقین می نماید.

همچنان که علامه افندی نیز این ادعا را به صورت قطعی ذکر نموده است. ^(۱)

۲. گاهیقوت مضمون روایت، شاهد بر صدق و درستی آن است. توضیح آنکه ائمه معصوم(ع)، دو نوع معجزه دارند: معجزات قولی ومعجزات فعلی. برای نوع مردم، معجزاتی چون شق القمر و تکلم سنگریزه، بسیار مهم است; اما عالمان و اندیشمندان، در برابر(سخنان) معصومان(ع) خضوع بیشتری دارند. معجزات فعلی، معمولامحدود به زمان و مکان خاصی بوده است; اما معجزات قولی، فراتراز زمان و مکان هستند. متن دعاهای «صحیفه سجادیه » نیز بهترین شاهد بر صدور آنها از زبان مبارک امام معصوم(ع) است; زیراچنین مضمونها و عبارتهایی از غیر معصوم نمی تواند صادر شود. ضمنا سند کتاب (صحیفه سجادیه) نیز در مقدمه آن کتاب شریف آمده است.

حضرت امام خمینی(ره) در مورد (صحیفه سجادیه) فرموده است:

… والا فابواب المناقشه فی الاسناد و الدلاله فی کثیر منهامفتوحه حتی فی (الصحیفه المبارکه السجادیه)، فان سندها ضعیف وعلو مضمونها و فصاحتها و بلاغتها و ان توجب نحو وثوق علی صدورها، لکن لاتوجبه فی جمیع فقراتها واحده بعد واحده حتی تکون حجه یستدل بها فی الفقه، و تلقی اصحابنا ایاها بالقبول کتلقیهم (نهج البلاغه) به لو ثبت فی الفقه ایضا انما هو علی نحو الاجمال وهو غیر ثابت فی جمیع الفقرات. ^(۲)

توضیح این کلام آنکه:

اولا محل بحث امام(ره)، فقه است و مقصود آن است که «صحیفه سجادیه »، قابل استدلال فقهی نیست; ولی از جهت معارف و اخلاق وآداب، کاملا معتبر است; زیرا ملاک در این علوم، عقل و استدلال است و هرچه با عقل موافق باشد، قابل پذیرفتن است و دقت زیادی در سند، لازم نیست، به خلاف فقه که بیشترین توجه آن، به سندروایات است.

ثانیا مراد حضرت امام خمینی از ضعف سند (صحیفه سجادیه)، آن است که در سند این کتاب، نجم الدین ابوالحسن محمد بن حسن بن احمدبن علی است که مجهول است و نیز عمیر بن متوکل (که صحیفه را ازپدرش متوکل بن هارون نقل کرده) توثیق ندارد. عبدالله بن عمر بن الخطاب نیز همین سرنوشت را دارد. بنابراین، سه نفر راوی درسند صحیفه وجود دارند که باعث شده اند آن سند، ضعیف تلقی شود;مخصوصا که گوینده (حدثنا) در ابتدای سند (صحیفه)، معلوم نیست چه کسی است.

ثالثا امام خمینی معتقد است اینکه اصحاب و علما و محدثان شیعه،دو کتاب «صحیفه سجادیه » و «نهج البلاغه » را تلقی به قبول کرده اند، نیز دلیل بر صحت و درستی آنها نمی شود; زیرا گرچه اصل این تلقی صحیح است (و به همین جهت، طبق مقبوله عمر بن حنظله، ولایت فقیه قابل اثبات است); ولی این تلقی و پذیرفتن، در مورد تک تک روایات و جملات این دو کتاب، ثابت نشده است. علاوه بر آنکه اگرکسی ادعا کند که این پذیرفتن، صحیح است، قطعا مقصود وی تنها درعلم اخلاق و آداب و سنن است، نه در فقه; زیرا بنای علوم دیگرغیر از فقه، بر نوعی تسامح و تساهل در بررسی سند است.

رابعا امام خمینی(ره) ادعا می کند که قوت مضمون، می تواند دلیل بر صحت یک حدیث یا کتاب حدیثی باشد. این کبرا صحیح است که هرچه معجزه قولی باشد و قوت مضمون داشته باشد، می تواند دلیل وشاهد بر صدق و صدور آن از معصوم(ع) باشد; لکن صغرای آن روشن نیست; زیرا تمام جمله های «صحیفه » و «نهج البلاغه »، از جهت فصاحت و بلاغت و ارزش، در یک سطح نیستند; همچنان که قرآن کریم،با آنکه تمام آیات شریف آن معجزه است; اما از جهت فصاحت، تمام این آیات، در یک سطح نیستند. بنابراین، ما از طریق قوت مضمون و غنای علمی محتوای احادیث و ادعیه «صحیفه » نیز نمی توانیم ثابت کنیم که تمام آن، کلام امام(ع) و قابل استدلال است.

همچنان که قبلا گفتیم، دیدگاه فقهی امام(ره) نسبت به «صحیفه »،با دیدگاه عرفانی و اخلاقی وی به این کتاب، متفاوت است. به همین جهت، هم ایشان در «آداب الصلاه » فرموده است:

و در کلمات ائمه اطهار(ع)، خصوصا در «صحیفه سجادیه » همان صحیفه نورانیه الهیه که از سماء عرفان عارف بالله و عقل نورانی، سید ساجدین(ع) نازل شده برای خلاص بندگان خدا از سجن طبیعت و فهماندن ادب عبودیت و قیام در خدمت ربوبیت ، این لطیفه الهیه، بسیار ذکر شده است. ^(۳)

آنچه تا کنون ذکر شد، توضیح دیدگاه حضرت امام(ره) نسبت به(صحیفه سجادیه) بود; اما نگارنده تصور می کند که اعتبار«صحیفه سجادیه »، هم از جهت سند و هم از جهت تواتر و نیز ازجهت قوت مضمون، قابل اثبات است و چون اثبات این نظر، احتیاج به بحث گسترده ای دارد، فعلا از آن صرف نظر می شود. ^(۴)

شایان ذکر است که از آنچه ذکر شد، دیدگاه حضرت امام(ره) نسبت به «نهج البلاغه » نیز روشن گردید; زیرا امام خمینی(ره)، (نهج البلاغه) را مانند «صحیفه » دانسته و آنچه را درباره «صحیفه »ذکر کرده است، با اندک ۲ تفاوتی در مورد «نهج البلاغه » نیز جاری می داند.

به هر حال، تسامح در ادله سنن، اقتضا می کند که روایات «نهج البلاغه » و «صحیفه سجادیه »، از جهت اخلاقی، قابل استدلال باشند ودر عمل نیز آنچه طبق آنها به رجای مطلوبیت انجام شود، باعث ترتب ثواب می گردد و بلکه از دیدگاه اخلاقی، بهترین کتاب درموضوع اخلاق، همین دو کتاب هستند. حضرت امام(ره) فرموده است:

همین ادعیه و ه