خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱)

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱)؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱) انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱):

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱) آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱) با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱) از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱)، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کتاب های حدیثی منتشر شده از زیدیه(۱) :

یکی از مذاهب اسلامی که در صدر اسلام شکل گرفته و شاخه ای از تشیع محسوب می شود، مذهب زیدیه است. زیدیه به مذهبی گفته می شود که امامت زید بن علی بن الحسین(ع) و پیروی از او اساس آن است. آنان علی بن ابی طالب(ع) را در امامت بر دیگران مقدم و پس از ایشان حسن و حسین(ع) را امام دانسته اند و پس از آن دو بزرگوار، معتقدند امامت بدون انحصار در عددی معین در فرزندان آن دو معنا می یابد که با دعوت و فضل و خروج بر ظالمان بدان می رسند نه با وراثت. زیدیه به دلیل همین اعتقاد، پس از امام حسین(ع) امام زید را امام خود معرفی می کنند و از آن پس سلسله امامان زیدیه از امامیه جدا می شود.۱ زید بن علی بن حسین(ع)، در سالِ ۷۵ ق، در مدینه منوره، و در خانه امام زین العابدین علی بن حسین(ع)، دیده به جهان گشود. وی از محضر پدر بزرگوارش و برادر ارجمندش امام محمد باقر(ع) کسب علم و معرفت کرد، در سیزده سالگی قرآن را فراگرفت و در علوم مختلف قرآنی از سرآمدان دوران بود و لقب «حلیف القرآن» به وی داده شد. او کوششهای بسیاری در جهت اصلاحات سیاسی به عمل آورد و از حجاز به شام و عراق، سفرها کرد و عاقبت در قیامی خونین در محرم سال ۱۲۲ ق، در کوفه به شهادت رسید.۲

باید توجه داشت که اگر چه دیدگاه زیدیه و امامیه در مسئله امامت متفاوت است، این به معنای عدم قبول و رد دیگر اهل بیت و از جمله امامان مورد قبول امامیه از سوی زیدیه نیست؛ بلکه آنان همچون امامیه مرجعیت کتاب و عترت را از اساسی ترین اعتقادات خود می دانند و حتی از به کار بردن نام امام برای دیگر بزرگان اهل بیت دریغی نداشته و روایات آنان را نقل کرده و برای آنان احترام ویژه ای قائل بوده اند.۳ مذهب زیدیه که تاکنون به حیات خود ادامه داده است، اکنون نیز پیروان قابل توجهی دارد که اغلب قریب به اتفاق آنان در کشور یمن و جنوب شبه جزیره عربستان زندگی می کنند. علی رغم اینکه شیعیان زیدی دارای میراثی کهن به شمار می آیند، و در علوم مختلف اثرگذار بوده اند و از طرف دیگر، اشتراکات بسیار زیادی با دیگر مذاهب اسلامی و به ویژه امامیه دارند، به جرأت می توان گفت که مسلمانان و حتی شیعیان شناخت درست و کافی از آنان ندارند. این دوری و بی اطلاعی در مورد وضعیت کنونی آنان و اندیشه های زیدیه در دوران معاصر دو چندان است.۴

یکی از حوزه هایی که به صورتی ویژه اشتراکات امامیه و زیدیه در آن بسیار است و هم برای ما مجهول و ناشناخته مانده است، حوزه حدیث و علومِ حدیثِ می باشد. بدون تردید زیدیه در حدیث، میراثی گرانبها دارند؛ چرا که از طرفی به منبع جوشان علوم اهل بیت متصل بوده اند و از طرف دیگر به دلیل نزدیک بودن به اهل سنت (حداقل در برخی مقاطع)، به میراث حدیثی آنان نیز نظر داشته اند. از همین رو، حدیثِ زیدیه قابل توجه و مراجعه دقیق است و از رهگذر آن می توان به مطالعه تطبیقی حدیث (به ویژه بخش مشترک امامیه و زیدیه آن)، پرداخت و روشنی تازه ای بر مجهولات افکند. برخی از این اشتراکات عبارت اند از:

۱. احادیث نبوی بسیاری که از طرق زیدیه نقل شده است و می تواند برای ما راهگشا باشد.

۲. احادیثی از ائمه اطهار (اثناعشر) که زیدیه آن را روایت کرده اند.

۳. احادیث بسیاری که زیدیه در خصوصِ فضایل و مناقبِ اهل بیت روایت کرده اند، به ویژه آن دسته از کتابها و احادیثی که به افضل بودن و احق بودن أمیرالموءمنین علی(ع) پرداخته اند.

در این نوشتار به ترتیبِ تاریخِ حیاتِ موءلفان، مهم ترین کتابهای حدیثِ زیدیه را که مستقیماً به حدیث پرداخته و موضوع اصلی آن حدیث است، معرفی خواهیم کرد. از آنجا که دسترسی به کتابهای خطی دشوار است، در این معرفی تنها به کتابهای چاپ شده اکتفا شده است؛ با این اطمینان که اکنون اغلب کتابهای مهم حدیثِ زیدیه، به زیور طبع آراسته و منتشر شده است. در همین جا باید از موءسسه فرهنگی امام زید بن علی(ع)۵ نام برد که در چند سال اخیر حرکتی بزرگ را آغاز کرده و از میان مهم ترین کتابهای زیدیه، ده ها عنوان کتاب را به کوشش محققانِ زیدی، به چاپ رسانده و یا تجدید چاپ کرده است.

در این مجال و در بخش اول از این نوشتار، به معرفی کتابهای حدیثی منتشر شده زیدیه، تا اواخر قرن پنجم خواهیم پرداخت.

ا. المجموع الحدیثی و الفقهی یا مسند الامام زید

اولین اثر حدیثی زیدیه به شخص امام زید بن علی بن حسین(ع) منتسب است و به مسند امام زید شهرت یافته است. مسند امام زید، مجموعه ای حدیثی است که اغلب احادیث آن در ابواب مختلف فقه است و از آنجا که تنها راوی آن از زید بن علی(ع)، ابوخالد واسطی از معاصران و پیروان امام زید بن علی(ع) است، زیدیه کوشیده اند اشکال در وثاقت او و تنها بودنش در روایت مسند را پاسخ گویند.۶ این کتاب بعدها به وسیله عبدالعزیز بن اسحاق بغدادی (م ۳۶۳ ق)، تدوین و تنظیم گردیده است. برای امام زید در منابع از دو مجموعه، یکی حدیثی و دیگری فقهی، نام برده می شود، ولی همان گونه که برخی از محققان اشاره کرده اند، به نظر می رسد که هر دو مجموعه در کتابِ منتشر شده کنونی، مندرج و ادغام شده است. این کتاب مهم ترین، صحیح ترین و قدیمی ترین مجموعه حدیثی زیدیه و از سوی دیگر اولین کتاب حدیثی در ابواب فقه اسلامی به شمار آمده است.۷ تعداد احادیث موجود در این کتاب ۶۸۷ حدیث است که اغلب آنها از پیامبر گرامی اسلام روایت شده است. زید بن علی(ع) این احادیث را از پدر گرامی اش امام زین العابدین(ع) و ایشان از پدر خودْ اباعبدالله حسین(ع) و آن حضرت از پدر بزرگوارش أمیرالموءمنین علی(ع) نقل کرده است. بخش فقهی مسند با ۵۹۷ حدیث، دارای چهارده بخش (کتاب) است که به ترتیب عبارت اند از: الطهاره؛ الصلاه؛ الجنائز؛ الزکاه؛ الصیام؛ الحج؛ البیوع؛ الشرکه؛ الشهادات؛ النکاح؛ الطلاق؛ الحدود؛ السیر؛ الفرائض. و به دنبال آن سایر احادیث (نود حدیث) با موضوعاتی اغلب اخلاقی و اعتقادی قرار گرفته است.

کتاب مسند برای اولین بار به کوشش گریفینی، پژوهشگرِ ایتالیایی در سال ۱۹۱۹م/ ۱۳۳۷ق، در شهر میلان چاپ شده است و پس از آن به کوشش عالِمِ زیدیه، عبدالواسع بن یحیی واسعی (۱۲۹۵۱۳۷۹ ق)، برای اولین بار در سال ۱۳۴۰ ق / ۱۹۲۲م به وسیله مطبعه المنار در شهر قاهره به چاپ رسیده است. عبدالواسع واسعی پس از نوشتن مقدمه و تعلیقه بر کتاب و شرح برخی کلمات و استخراج احادیث آن، با تحمل مشقات به مصر و شام سفر کرده و کتاب را به علمای برجسته آنجا ارائه کرده و تأییدیه دریافت نموده است که به هنگام انتشار آن در مقدمه گنجانده شده است. وی در این مقدمه، در سه فصل به شرح حال امام زید و ابوخالد واسطی و توضیحاتی در باره کتاب مسند و دیگر کتابهای زیدیه پرداخته است. این کتاب با این تحقیق پس از چاپ نخست، دو بار با ضمیمه مسند امام علی بن موسی الرضا(ع)۸، در ۵۱۸ صفحه، یک بار در سال ۱۳۸۱ ق/۱۹۶۶ م، به وسیله دار مکتبه الحیاه در بیروت و برای بار دوم بدون درجِ تاریخ به وسیله دار مکتبه الخیر در صنعا به چاپ رسیده است. همچنین با همین تحقیق، ولی بدون ضمیمه، در ۳۹۹ صفحه، به وسیله دارالکتب العلمیه در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۳ در بیروت تجدید چاپ شده است. آخرین چاپ این کتاب نیز با نام المجموع الحدیثی و الفقهی در ۳۱۳ صفحه، در سال جاری (۲۰۰۲ م/۱۴۲۲ ق)، با تحقیقی جدید و به کوشش محقق معاصر زیدیه، عبدالله بن حمود عزّی (ت ۱۳۹۴ ق)، به وسیله موءسسه فرهنگی امام زید بن علی(ع) منتشر شده است. این چاپ با مقدمه ناشر آغاز می شود و پس از آن محقق در مقدمه کتاب، مطالبی سودمند در باره حدیث زیدیه، کتابِ المجموع، شرح حال امام زید و راوی آن ابوخالد واسطی ارائه داده است.

از زید بن علی(ع) تألیفاتی دیگر نیز به یادگار مانده که تاکنون اغلب آنها به چاپ رسیده است که از میان آنها باید از تفسیر غریب القرآن و مجموع کتب و رسائل الامام زید بن علی(ع) نام برد. مجموعه اخیر (شامل ده کتاب و رساله و مجموعه ای از دعاها، اشعار، فتواها، خطبه ها و سخنانِ زید بن علی)، در سال گذشته (۲۰۰۱ م)، دو بار توفیق نشر یافته است؛ برای اولین بار به کوشش محقق و شخصیت معاصر زیدیه، محمد یحیی سالم عزّان (ت ۱۳۷۸ ق)، و برای دومین بار به کوشش محققی دیگر از زیدیه، ابراهیم یحیی درسی حمزی. در همین کتاب و در مقدمه هر دو محقق، بخشی به شرح حال راویان این مجموعه اختصاص یافته است.۹

مسند امام زید در طول تاریخ مورد توجه و اعتنای بسیاری از عالمان و شخصیتهای زیدی بوده و بسیاری به تعلیق و شرح آن پرداخته اند؛ از جمله امام زیدیه، مهدی لدین الله محمد بن مطهّر بن یحیی (۶۶۰۷۲۸ ق)، کتابِ المنهاج الجلیّ فی فقه الامام زید بن علی(ع) را در چهار جلد در شرح آن نگاشته است.۱۰ همچنین یحیی بن حسین بن امام قاسم بن محمد (۱۰۳۵۱۱۰۰ ق)، شرح دیگری با نام المصباح المنیر فی شرح المجموع الکبیر بر آن نوشته است.۱۱ قاضی احمد بن ناصر مخلافی (۱۰۵۵۱۱۱۶ ق) نیز شرحی بر مسند دارد که تا بحث سجده سهو ادامه یافته است. احمد بن یوسف بن حسین بن حسن بن امام قاسم بن محمد (۱۱۱۱۱۱۹۱ ق) نیز احادیث مسند را از دیگر کتب احادیث استخراج کرده و شرحی با نام فتح العلیّ فی شرح مجموع الامام زید بن علی بر آن نگاشته است. خود او شرحش را در کتابی دیگر تلخیص کرده و آن را النص الجلیّ فی مختصر فتح العلیّ نامیده است.۱۲ مهم ترین شرح مسند امام زید، کتابِ الروض النضیر تألیف قاضی حسین بن احمد سیاغی است. وی در سال ۱۱۸۰ ق، در شهر صنعا به دنیا آمده و از محضر پدر خود و دیگر عالمان بنامِ زیدیه کسب علم و معرفت کرده است. تألیفات چندی از او به جای مانده که مهم ترین آنها همین کتاب الروض النضیر در شرحِ مسند امام زید است که اجل به او مهلت اتمامش را نداده است. او در چهل سالگی در جمادی الاولی سال ۱۲۲۱ ق، در زادگاه خود، شهرِ صنعا، دیده از جهان فرو بسته است.۱۳

در این شرح و در ابتدا، شارح در مقدمه ای مفصل در باره کتاب مسند، راویان آن و شخصیتها و امامان اهل بیت و زیدیه توضیحاتی سودمند داده است و به طور ویژه در مورد ابوخالد واسطی در سه فصل و در مورد شرح حالِ زید بن علی(ع) در چهار فصل، همچنین در مورد پدر بزرگوارش امام زین العابدین(ع)، امام حسین(ع)، امام حسن(ع) و امام علی(ع)، مطالب ارزشمندی ارائه کرده و در انتهای این مقدمه، در فصلی جداگانه به توضیح برخی احادیث مبهمِ المجموع پرداخته است. در مورد متن کتاب نیز احادیث آن را استخراج کرده و شرح داده، احکام استنباط شده از آن و اقوال علما در موارد اختلافی را ذکر نموده و با جمع یا ترجیح، به علاجِ روایاتِ متعارض پرداخته است همچنین همؤ احادیث را از دیگر کتابهای حدیث استخراج کرده و ذکر آنها را در منابع دیگر به دست داده است. اعتبار و اهمیت الروض النضیر برای زیدیه تا بدان پایه است که آنان این کتاب را چکیده ای از مذهب زید بن علی(ع) می دانند که آن را با دیگر مذاهب مقارنه و مقایسه نموده است. این کتاب برای اولین بار در خلال سالهای ۱۳۴۷ تا ۱۳۴۹ ق، به وسیلؤ مطبعه السعاده در قاهره، در ۴ مجلد و در ۱۸۳۰ صفحه منتشر شده و پس از آن بارها در شهرهای قاهره، طائف، صنعا، بیروت و دمشق، تجدید چاپ شده است. جلد اول این کتاب در ۴۳۰ صفحه مباحث طهارت تا تکبیره الاحرام، جلد دوم در ۵۴۰ صفحه ادامه صلات تا یَمین، جلد سوم در ۴۹۶ صفحه مباحث حج تا بحث شهادتِ زنان در قضا، و جلد چهارم در ۳۶۰ صفحه، نکاح، طلاق، حدود، دیات، قصاص و سیَر را در خود جای داده است.

همان گونه که اشاره شد تألیف کتاب الروض النضیر با وفات حسین بن احمد سیاغی ناتمام مانده و تا بحث السِیَر بیشتر ادامه نیافته است. بعدها عباس بن احمد حسنی این شرح را تا انتهای کتابِ مسند تکمیل کرده است. حافظ عباس بن احمد بن ابراهیم حسنی صنعانی، موءلفِ تتمه الروض النضیر، در سال ۱۳۰۴ ق، در شهر صنعا دیده به جهان گشود و برای کسب علم و دانش به شهر «حوث» و کوهستان «أهُنوم» و سپس به مکه مکرمه مهاجرت کرد. او در اواخر عمر خود مدتی در اهنوم به تدریس علوم مختلف اشتغال داشت و در همان جا در سال ۱۳۷۶ ق، دار فانی را وداع گفت.

از مهم ترین کارهای به یادگار مانده او، همین تکمیل شرحِ قاضی حسین بن احمد سیاغی است. تتمه الروض النضیر، مباحث فرائض، مواریث، وصایا و احادیثی در فضایل اهل بیت را در بر می گیرد. این تتمه نیز در ۳۵۲ صفحه، به عنوان جلد پنجم همراه با الروض النضیر و در مجلد چهارم بارها به چاپ رسیده است.

۲. مسند الحِبَری

این کتاب به حسین بن حکم بن مسلم حبری وشّاء کوفی منتسب است. در خصوص شرح حالِ حسین بن حکم که محدثی صاحب تفسیر بوده، اطلاعات زیادی در دسترس نیست، ولی سال وفات او ۲۸۶ ق، تعیین شده است.۱۴

همان گونه که در مقدمه محققِ کتاب، جناب آقای سید محمدرضا حسینی جلالی، آمده است، متن مسند الحبری که ابن شهرآشوب در معالم العلماء از آن یاد کرده۱۵، در اختیار نبوده است و آنچه اکنون به چاپ رسیده تنها با کوشش محققِ محترم فراهم آمده است که با جمع آوری ۶۱ حدیث از روایات پراکنده حبری از کتابهای مختلف، در صدد بازسازیِ مسند الحبری برآمده است. ایشان در مقدمه ای جامع به شرح حال حبری و بیان معنای مسند و ترتیب روایات استخراج شده و دیگر توضیحات مفید در این باره پرداخته و بیان نموده است که به ترتیب آنچه را حبری از اهل بیت، صحابه و سپس تابعین روایت کرده، آورده و پس از آن آثار و اخبار غیر مستند او را ذکر کرده است. در این مسند، چهارده حدیث از امام علی(ع)، دو حدیث از فاطمه زهرا(س)، یک حدیث از امام حسن(ع)، یک حدیث از امام زین العابدین(ع)، دو حدیث از امام محمد باقر(ع)، یک حدیث از امام جعفر صادق(ع)، یک حدیث از امام جواد(ع)، یک حدیث از امام زید بن علی(ع) و یک حدیث از فاطمه بنت علی(ع) دیده می شود که در مجموع ۲۴ حدیث مستند به اهل بیت را تشکیل می دهند. پس از آن نیز احادیث مستند به دیگر صحابه و تابعان ذکر شده است. مسند الحبری برای اولین بار سال ۱۴۱۳ ق، و در ۱۱۱ صفحه، در بخش «من ذخائر التراث» مجله تراثنا،شمارؤ ۳۲۳۳، سال هشتم، شماره ۳۴ به چاپ رسیده است.

از حسین بن حکم حبری در تفسیر نیز کتابی به یادگار مانده که با عنوان تفسیر الحبری یا ما نزل من القرآن فی أهل البیت، تاکنون دوبار به کوشش جناب آقای سید محمد رضا حسینی جلالی و قبل از آن به کوشش جناب آقای سید احمد حسینی منتشر شده است.

۳. أمالی۱۶ احمد بن عیسی یا العلوم یا بدائع الأنوار فی محاسن ال آثار

احمد بن عیسی بن زید بن علی(ع)، از عالمان اهل بیت و شخصیت های برجسته زیدیه محسوب می شود. وی در سال ۱۵۷ ق، به دنیا آمده و هم زمان با خلافت هارون الرشید در مدینه می زیسته و فعالیتهای مبارزاتی داشته است. به همین دلیل و به دستور هارون، مدتی زندانی بوده و پس از رهایی از زندان تا زمان وفاتش (۲۴۶ق) در خفا به سر برده است.

۱۷أمالی احمد بن عیسی را محمد بن منصور مرادی کوفی، به قصد جمع آوری روایاتِ اهل بیت، از احمد بن عیسی روایت کرده است. ابوجعفر محمد بن منصور بن یزید مرادی مُقری کوفی، عُمری طولانی داشته؛ به گونه ای که تولد او را میان سالهای ۱۴۰ تا ۱۵۰ق، و وفاتش را میان ۲۹۰ تا ۳۰۰ ق، دانسته اند. محمد بن منصور در کوفه متولد شده و در مبارزات علویان زیدی در عراق، همواره از پشتیبانانِ آنان بوده است و به دلیل فشارهای سیاسیِ حاکمان، بخشی از عمر خود را در خفا به سر برده که شاید همین امر، موجبات ناشناخته ماندن زندگی شخصی او را فراهم آورده است. وی تألیفات بسیاری داشته؛ تا آنجا که ابوعبدالله علوی می گوید در تألیف الجامع الکافی بیش از سی کتابِ محمد بن منصور مورد استفاده او بوده است.۱۸

محمد بن منصور در سال ۲۵۶ ق، (سال وفات بخاری) به تدوین کتاب أمالی اشتغال داشته است. از همین رو، این کتاب از قدیمی ترین کتابهای اسلامی به شمار می رود که برای زیدیه ارزش زیادی دارد و اساس دانش زیدیه و چکیدؤ کتابهای آنان دانسته شده است. این کتاب، با نامهای العلوم یا علوم آل محمد و جامع محمد بن منصور نیز معروف بوده، ولی بعدها به وسیله امامِ زیدیه، منصور بالله عبدالله بن حمزه (۵۶۱۶۱۴ ق)، بدائع الأنوار فی محاسن ال آثار نامیده شده است.۱۹ موضوع احادیثِ أمالی احمد بن عیسی، (بالغ بر ۲۷۹۰ حدیث)، عمدتاً احکام فقهی است، هر چند در پایان کتاب چند باب در عقاید و اخلاق نیز به چشم می خورد.

این کتاب برای اولین بار، بدون تحقیق در سال ۱۹۸۱م در دو مجلد به چاپ رسیده است و بنابر گزارشها اکنون محققانِ زیدیه آن را تحقیق کرده اند و به زودی منتشر خواهند کرد. همچنین علی بن اسماعیل بن عبدالله موءید صنعانی، این کتاب را تحقیق کرده و بر آن شرحی نوشته و نام رَأب الصَدْع را برای آن برگزیده است. وی عالم و شخصیت معاصر زیدیه و نماینده آنان در «دار التقریب بین المذاهب الاسلامیه» بوده، و نمایندگی یمن را نیز در «الجامعه العربیه» مصر،از سال ۱۹۴۶م تا زمان مرگش در ۱۳۹۰ق/۱۹۷۰م، بر عهده داشته است. علی بن اسماعیل ضمن شرح احادیثی که نیازمند شرح بوده، کوشیده است تا مطابقت احادیث کتاب أمالی را با آنچه در منابع اهل سنت آمده، نشان دهد. جلد اول این کتاب در ۷۰۱ صفحه، بابهای طهارت، صلات، زکات، صوم و بخشی از حج را در برمی گیرد و جلد دوم در ۶۷۲ صفحه، بخشی دیگر از حج و بابهای جنائز، نکاح، طلاق و بیوع را شامل می شود. در جلد سوم، موءلف پس از بابهای حدود دیات و صید، در پیوستی ۳۶۰ صفحه ای، به شرح حال رجال واقع در سند احادیث پرداخته است. رأب الصدع، پس از وفات علی بن اسماعیل و به کوشش فرزندش دکتر احمد بن علی بن اسماعیل برای اولین بار در سال ۱۴۱۰ ق/۱۹۹۰م، به وسیله دار النفائسِ بیروت در ۳ جلد و در مجموع در ۲۰۷۷ صفحه، به چاپ رسیده است.

از محمد بن منصور کتاب دیگری نیز به نام الذکر منتشر شده است، که در آن علاوه بر آیاتی چند از قرآن مجید (۲۵ آیه)، روایات و سخنان بزرگان درباره دعا و ذکر جمع آوری شده است. در این کتاب ۵۳۶ روایت، شامل ۲۹۷ حدیث نبوی، ۳۱ حدیث از دیگر انبیا، ۲۶ حدیث از علی(ع) و ۱۸۲ روایت از دیگران در هفده باب نقل شده است. کتاب الذکر که برخی آن را هم از جمله کتابهای حدیث زیدیه به شمار آورده اند، در سال ۱۴۱۷ق/۱۹۹۷م؛ به کوشش محمد یحیی سالم عزّان به وسیله مرکز بدر العلمی و الثقافی در ۴۹۲ صفحه و در صنعا منتشر شده است. محققِ توانای زیدیه در این تحقیق، در مقدمه خود توضیحاتی سودمند در باره محمد بن منصور و کتاب الذکر ارائه کرده، احادیث کتاب را منظم ساخته و استخراج نموده و وعده کرده است شرح حال رجال روایات آن را که به هزار تن بالغ می شوند در معجمی جداگانه منتشر کند. بخش پایانی این اثر نیز به فهرستهای گوناگون آن اختصاص یافته است.

۴. دُرَر الأحادیث النبویه بالأسانید الیحیویه

این کتاب به امام هادی الی الحق یحیی بن حسین بن قاسم رسّی منتسب است. وی متولد ۲۴۵ قم، و از مهم ترین امامان زیدیه است که صاحب مکتبی خاص به شمار می رود. او در سال ۲۸۴ ق، دولت امامان زیدی را در یمن پایه گذاری کرد. یحیی بن حسین در سال ۲۹۸ ق، پس از سالها جهاد و مبارزه، در شهر صعده (مرکز فرمانروایی اش) وفات یافت.۲۰ از یحیی بن حسین تألیفات بسیاری به یادگار مانده که تاکنون بسیاری از آنها به چاپ نیز رسیده است. علاوه بر کتاب دُرَر الأحادیث النبویّه که مجموعه ای از احادیث مورد روایت اوست، باید از الأحکام فی الحلال و الحرام (در فقه)، و المجموعه الفاخره و مجموع رسائل الامام الهادی الی الحق القویم (در برگیرنده بیش از ۳۵ کتاب و مقاله) نام برد.

کتاب دُرَر الأحادیث النبویّه به وسیله قاضی ابونجم عبدالله بن محمد گردآوری شده است. قاضی ابونجم عبدالله بن محمد بن عبدالله بن حمزه (م ۶۴۷ ق)، پس از پدرِ خود، در دوره حکومت امام منصور بالله عبدالله بن حمزه (۵۶۱۶۱۴ ق) و امام مهدی لدین الله احمد بن حسین (۶۱۲۶۵۶ ق) در منطقه صعده یمن، متولیِ زعامت و قضاوت بود. او عالمی فقیه بود، به تقوا و عبادت شهرت داشت و شاگردان بسیاری تربیت کرد. وی آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشته است که تاکنون علاوه بر دُرَر الأحادیث، کتاب التبیان فی الناسخ و المنسوخ او نیز به کوشش محققِ معاصرِ زیدیه، دکتر مرتضی بن زید محطوری (ت ۱۳۷۳ ق)، منتشر شده است. همچنین باید از کتاب دیگر او الأربعین فی فضائل أمیرالموءمنین نام برد که تاکنون به چاپ نرسیده است.۲۱

کتاب دُرَر الأحادیث النبویّه از جمله کتب معتبر حدیثِ زیدیه است که در مدارس علوم دینی آنان تدریس می شود و دربرگیرنده اغلب احادیثی است که امام هادی یحیی بن حسین در کتاب الأحکام آنها را ذکر کرده است، کتاب دُرَر دارای بیست باب است که عناوین آنها عبارت است از: زهد، محاسن اخلاق، فضیلت پیامبر و اهل بیت و شیعیان، فضیلت جمعه، طهارت، نماز، زکات، روزه، حج، مرگ و جنائز، ازدواج، طلاق، جهاد، تجارت، پرهیز از میگساری و منکرات، ذبائح، خوردنیها و آداب آن، قضاوت، وصیت و سیَر. در خاتمه نیز شرح حال امام هادی یحیی بن حسین فضایل او، دانشش، وفات و قبرش به قلم قاضی ابونجم آمده و در نهایت دو روایت دیگر از امام هادی یحیی بن حسین را در فضیلت زیارت اهل بیت اضافه کرده است که در مجموع تعداد روایات این کتاب را به عدد ۳۹۵ می رساند.

دُرَر الاحادیث النبویّه که پیش از این چند بار به کوشش یحیی عبدالکریم فضیل (۱۳۳۲۱۴۱۲ ق)، در بیروت و صنعا به چاپ رسیده بود، در سال جاری (۲۰۰۲م/۱۴۲۲ ق) با تحقیقی جدید در ۱۸۲ صفحه، به کوشش عبدالله بن حمود عزّی، تجدید چاپ شده است. این چاپ با مقدمه ناشر کتاب، موءسسه فرهنگی امام زید بن علی(ع)، آغاز می شود. مقدمه دیگر آن، از محقق کتاب است که در آن مطالب سودمندی در باره حدیث زیدیه، شرح حالِ گردآورنده و سند کتاب به وی، ارائه کرده است. همچنین مقدمه دیگری از امام متوکل علی الله اسماعیل بن قاسم (۱۰۱۹۱۰۸۷ق) و مقدمه چهارمی از گردآورنده کتاب، قاضی ابونجم، به آن افزوده شده است.

علاوه بر آنچه در کتاب دُرَر آمده، آثار حدیثی دیگری نیز از امام هادی یحیی بن حسین در ضمن دیگر کتابهای او یافت می شود. از آن جمله احادیثی است که در دو کتاب المنتخب و الفنون آمده که در تألیفات محمد بن سلیمان به آنها اشاره خواهیم کرد. همچنین در دو کتاب المجموعه الفاخره و مجموع رسائل الامام الهادی الی الحق القویم نیز مباحث حدیثی بسیاری مطرح شده است. در این دو مجموعه کتابی به چشم می خورد به نام تفسیر معانی السنه۲۲ که موضوعی مرتبط با حدیث دارد و در رد کسانی نوشته شده که سنت را بدون ارتباط با وحی، صرفاً اقوال پیامبر دانسته اند.

۵. مناقب الامام أمیرالموءمنین(ع) یا مناقب محمد بن سلیمان الکوفی

کتاب مناقب تألیف قاضی ابوجعفر محمد بن سلیمان کوفی است که عالمی مجاهد بوده و از وی با عناوینِ حافظ و محدّث یاد شده است. او در نیمه دوم قرن سوم در حدود سال ۲۵۵ قمری در کوفه به دنیا آمد. سپس در آن شهر از محضر بزرگانی همچون محمد بن منصور مرادی کسب علم و دانش کرد. در زمانی که امام هادی یحیی بن حسین دولت خود را در یمن بنیان می نهاد، او نیز به یمن رفت و مورد احترام امام هادی قرار گرفت و سپس از سوی او متولی منصب قضاوت شد و تا پایان عمر امام هادی همچون وزیر او بود. پس از امام هادی و در زمان حاکمیت و امامت دو فرزندش ناصر و مرتضی نیز محمد بن سلیمان همچنان عهده دار منصب قضاوت بود. وی سرانجام در سال ۳۲۲ ق، درگذشت.۲۳

کتاب مناقب در برگیرنده بیش از سه هزار حدیث مسند در فضایل امام علی(ع) است که متأسفانه از تبویب منظمی برخوردار نیست. اکثر رجال این احادیث را رجال صحاح شش گانه اهل سنت تشکیل می دهند. تنها چاپ این کتاب در سال ۱۴۱۲ ق/۱۹۹۲م، به کوشش جناب آقای محمدباقر محمودی، در سه جلد و در ۱۴۳۵ صفحه، به وسیلؤ «مجمع احیاء الثقافه الاسلامیه» منتشر شده است. جلد اول در ۵۵۷ صفحه و جلد دوم در ۶۱۷ صفحه به متن کتاب، و جلد سوم در ۲۶۰ صفحه به فهرستها اختصاص یافته است. اکنون محقق محترم در صدد تجدید چاپ این کتاب در تحقیق و ترتیبی جدید است که به زودی در دو جلد منتشر خواهد شد.

همچنین از دیگر آثار منتشر شده محمد بن سلیمان، مجموعه سوءالات فقهی او از امام هادی یحیی بن حسین و جواب آنهاست که در قالب دو کتاب المنتخب و الفنون گردآوری شده است و این هر دو در یک مجلد، به کوشش محمد یحیی سالم عزّان به چاپ رسیده است.

۶. الأمالی الصغری

این کتاب تألیف امام موءید بالله احمد بن حسین هارونی دیلمی است. موءید بالله هارونی و برادرش أبوطالب ناطق بالحق هارونی، از برجسته ترین امامان زیدیه محسوب می شوند که در ایران می زیسته اند. وی در سال ۳۳۳ ق، در شهر آمل در خاندانی علوی و اصیل دیده به جان گشود. او از محضر عالمان زمان خود از جمله دایی خود، ابوعباس احمد بن ابراهیم حسنی (که جامعِ علم دو امامِ صاحب مکتب در زیدیه؛ یعنی ناصر اطروش و هادی یحیی بن حسین، محسوب می شود) و قاضی عبدالجبار معتزلی (۳۲۵۴۱۵ ق) بهره ها برد و به شهرهای مختلفی همچون ری، اصفهان و بغداد سفر کرد. یک بار در سال ۳۸۰ق، پرچم مبارزه و قیام برافراشت، ولی با شکست روبه رو شد و به کمک صاحب بن عباد (۳۲۶۳۸۵ ق) از معرکه نجات یافت. ولی برای بار دیگر دعوت خود و قیام و مبارزه را پیگیری نمود و در نتیجه مردم دیلمان و گیلان و دیگر مناطق اطراف به او پیوستند. از جمله آورده اند که قاضی عبدالجبار معتزلی و صاحب بن عباد نیز با او بیعت کردند. امام الموءید بالله در ادامه و در طول حیاتش درگیر مبارزات بود تا اینکه در سال ۴۱۱ ق، چشم از جهان فروبست.۲۴

کتاب أمالی الصغری در برگیرنده ۲۶ حدیث نبوی است که گویا موءلف در صدد ادامه و تکمیل آن بوده، ولی بر حسب شرایط پیش آمده موفق به انجام آن نشده است. این احادیث به موضوعاتی همچون معجزات نبوی، فضایل اهل بیت، نمازهای استحبابی، فضیلت سوره های قرآن، آداب وضو و… می پردازد.

این کتاب که پیش تر و در سال ۱۳۵۵ ق، به اهتمام قاضی عبدالواسع بن یحیی واسعی (۱۲۹۵۱۳۷۹ ق)، در صنعا منتشر شده بود، در سال ۱۴۱۴ ق/۱۹۹۳ م، به کوشش محقق و شخصیتِ معاصر زیدیه، عبدالسلام عباس وجیه (ت ۱۳۷۶ ق)، و به وسیله دار التراث الاسلامی در شهر صعده یمن در ۲۹۲ صفحه منتشر شده است. در این تحقیق، علاوه بر مقدمه ای مفصل (حدود هفتاد صفحه)، توضیح تألیف و موءلف، پاورقیهای سودمند، و استخراجِ احادیث کتاب از منابع دیگر و بررسی سندی آنها، محقق در ملحقی مستقل و ارزشمند (حدود ۱۴۰ صفحه) که آن را معجم الرواه فی أمالی الموءید بالله نامیده است، همه راویان واقع در سند احادیثِ این کتاب و مشایخ سند خود تا موءلف را که به ۸۹ تن بالغ می شوند، ترجمه نموده است. سی صفحه پایانی این چاپ نیز به فهرستهای آن اختصاص یافته است.

از امام موءید بالله هارونی آثار بسیاری به جا مانده که تاکنون به جز أمالی کتابهای التجرید و شرح التجرید (از مهم ترین کتابها در فقه زیدیه)، سیاسه المریدین (در زهد)، النُبوّات (در اثبات نبوت پیامبرص) و التبصره (در توحید و عدل) نیز به چاپ رسیده است.۲۵

۷. المراتب فی فضائل أمیرالموءمنین علی بن أبی طالب

یا مناقب أمیرالموءمنین یا الدرجات

المراتب از جمله تألیفات قاضی ابوالقاسم اسماعیل بن احمد بن محفوظ بُستی است. وی در بُست خراسان دیده به جهان گشوده است. در مورد او می دانیم که در دوره ای از حیات خود در ری اقامت گزیده و بنابر آنچه امام زیدیه، احمد بن یحیی بن مرتضی (م ۸۴۰ ق) آورده، وی از شاگردان قاضی عبدالجبار (۳۲۵۴۱۵ ق) بوده است۲۶ و در مقطعی دیگر از ری به طبرستان و آمل آمده و امام موءید بالله را درک کرده و سرانجام در حدود ۴۲۰ ق، بدرود حیات گفته است.۲۷

المراتب با هدف جمع آوری احادیث روایت شده در مورد فضایل علی(ع) و نشان دادن افضلیت آن حضرت بر دیگر صحابه پیامبر تألیف شده است. با اینکه موءلف در مقدمه خود وعده شمارش تنها دویست فضیلت را داده، ولی آن گونه که محقق کتاب یاد آور شده است، فضایلِ ذکر شده در متن کتاب، به عدد ۴۵۰ هم می رسد. این کتاب به وسیلؤ موءلف در یک فصل و سه مقصد تنظیم شده که بنا بر تصریح خود او در مقدمه کتاب، مقصد سوم آن ۲۵ باب دارد. گر چه در نسخه چاپ شده تنها ۲۴ باب به چشم می خورد. مقصد اول به فضایلی اختصاص یافته که برای دیگر صحابه هم ذکر شده و علی(ع) آن فضایل را با مزیتی ویژه دارا می باشد. مقصد دوم به فضایلی پرداخته که در دیگر صحابه به صورت پراکنده و تک تک یافت می شود و علی(ع) همه آن فضایل را یکجا دارد. مقصد سوم در خصوص فضایلی است که منحصراً در علی(ع) یافت می شود و دیگر صحابه از آن بهره مند نیستند. این بخش اخیر، اکثر حجم کتاب را به خود اختصاص داده و بیشترین فضایلی که بستی ذکر می کند از نوع سوم است که در ۲۵ باب آن را تنظیم کرده است.

کتاب المراتب برای اولین بار در سال گذشته به کوشش محمدرضا انصاری قمی در دفتر ششم، ص ۱۰۵ ۲۳۶ مجموعه میراث حدیث شیعه که به کوشش آقایان مهدی مهریزی و علی صدرایی خویی و به وسیله مرکز تحقیقات دار الحدیث در شهر قم منتشر می شود، در سال ۱۳۸۰ ش/۲۰۰۲ م، به چاپ رسیده است.

همچنین از ابوالقاسم بستی آثار دیگری نیز به یادگار مانده که علاوه بر المعتمد فی الامامه که تاکنون به چاپ نرسیده است، باید از البحث عن ادله التکفیر و التفسیق نام برد که جناب آقای حسن انصاری قمی، آن را در دست تحقیق دارند.

۸. تیسیر المطالب فی أمالی أبی طالب

این کتاب تألیف امام ابوطالب ناطق بالحق یحیی بن حسین هارونی، دیگر امام ایرانی زیدیه و برادر امام موءید بالله است. وی در سال ۳۴۰ ق، در منطقه دیلمان چشم به جهان گشود و در همین سرزمین و در محضر ابوعباس احمد بن ابراهیم حسنی (م ۳۵۳ ق)، دانشهای زیدیه به ویژه تعالیم دو امام صاحب مکتب در زیدیه، یعنی ناصر اطروش و هادی یحیی بن حسین، را فراگرفت و در راه کسب علم به شهرهای مختلفی همچون بغداد و گرگان سفر کرد.

ابوطالب یحیی بن حسین پس از وفات برادرش امام موءید بالله در سال ۴۱۱ ق، زعامت سیاسی و امامت خود را مطرح و دعوت به خود کرد و مردم به همراه عالمان و شخصیتهای منطقه، به دعوت او لبیک گفتند. او به مدت دوازده سال بر این مسند قرار داشت تا اینکه در سال ۴۲۲ ق، و در ۸۴ سالگی وفات یافت و در گرگان به خاک سپرده شد.۲۸

تیسیر المطالب، نامی است که تنظیم کننده أمالی أبی طالب، قاضی جعفر بن احمد بن عبدالسلام بهلولی سناعی (م ۵۷۳ ق) بر آن گذاشته است. این کتاب از مهم ترین مجموعه های حدیثِ زیدیه است که ۸۴۵ حدیث مسند از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) و برخی دیگر اهل بیت را در خود جای داده است. احادیث این کتاب که به وسیله قاضی جعفر بن احمد تنظیم و در ۶۴ باب مرتب شده است، به موضوعاتی اعتقادی، فقهی و اخلاقی می پردازد. برخی از این موضوعات عبارت است از: معجزات پیامبر و سیره آن حضرت، فضایل پنج تن آل عبا، فضیلت علم و علما، فضیلت و آداب عبادتهایی همچون نماز و روزه و صدقه و حج و جهاد و امر به معروف و نهی از منکر، آداب، پرهیز از رذایل و… . این کتاب که تاریخ تألیف آن به قرن سوم باز می گردد مورد توجه خاص زیدیه قرار داشته و دارد و بسیاری از کتابهای حدیثی زیدیه، همچون مسند شمس الأخبار از آن وام گرفته اند.

کتاب أمالی أبی طالب یا تیسیر المطالب که پیش از این بارها به کوشش یحیی عبدالکریم فضیل (م ۱۴۱۲ ق)، در بیروت و صنعا به چاپ رسیده بود، در سال جاری (۲۰۰۲ م/۱۴۲۲ ق)، به کوشش محقق معاصر زیدیه، عبدالله بن حمود عزّی، در ۷۴۸ صفحه به وسیله موءسسه فرهنگی امام زید بن علی(ع) تجدید چاپ و منتشر شده است. این چاپ با مقدمه ناشر آغاز می شود و پس از آن محقق در مقدمه کتاب به مطالبی سودمند در باره حدیث زیدیه، شرح حالی از قاضی جعفر بن احمد بن عبدالسلام (تدوین کننده و گردآورنده کتاب)، شرح حالی از امام ابوطالب هارونی و تألیفات او، مشایخ امام ابوطالب در کتاب امالی، توثیق کتاب و سند آن به موءلف، اشاره کرده است. همچنین مقدمؤ سوم از قاضی احمد بن سعدالدین مسوری (۱۰۰۷۱۰۷۹ ق) است که از راویان این کتاب به شمار می رود. آخرین مقدمه نیز از قاضی جعفر بن احمد بن عبدالسلام سناعی، گردآورنده آن است. در پایان نیز کتاب بغیه الطالب فی تراجم رجال أمالی أبی طالب به عنوان ملحق به این چاپ افزوده شده است. این ملحق، نوشته شخصیت معاصر زیدیه، محمد بن حسن عجری (ت ۱۳۵۲ ق) است و شامل ترجمه رجالی است که نام آنها در سند روایات أمالی آمده و به ۱۰۵۰ تن بالغ می شوند.

از امام ابوطالب تألیفات بسیاری به یادگار مانده که از میان آنها علاوه بر کتاب أمالی، تاکنون تعدادی دیگر نیز منتشر شده است که عبارت اند از: شرح البالغ المدرک و التحریر فی الکشف عن نصوص الأئمه النحاریر، هر دو به کوشش محمد یحیی سالم عزّان؛ و الإفاده فی تاریخ أئمه الزیدیه (الساده)، یک بار به کوشش محمد یحیی سالم عزّان و بار دیگر به کوشش ابراهیم بن مجدالدین موءیدی و هادی بن حسن حمزی؛ الدعامه فی الامامه، به کوشش دکتر ناجی حسن که به اشتباه آن را به صاحب بن عباد نسبت داده و آن را با نام نصره مذاهب الزیدیه و الزیدیه دو بار منتشر کرده است.

۹. الأذان بحیّ علی خیر العمل

این کتاب از جمله آثار حافظ ابوعبدالله عزالدین محمد بن علی بن حسن علوی است. وی در سال ۳۶۷ ق، در کوفه به دنیا آمد. بعدها از محضر مشایخ آن دیار کسب دا