خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل حلاج از دیدگاه شیخ مفید (ره)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل حلاج از دیدگاه شیخ مفید (ره) :

محمدبن محمدبن النعمان المفید، معروف به ابن معلم (۳۳۶-۴۱۳ ه . ق

) ^(۱)

یکی از دانشمندان بزرگ قرن چهارم و اوایل

قرن پنجم است. این دو قرن یکی از مهمترین دوره ها در تاریخ تصوف به شمار می رود. شخصیتهایی بزرگ در این عصر

برآمدند و به نشر عقاید و افکار و طریقت خویش پرداختند

. ^(۲)

زهد و رفتار نیکو و نظم و انضباط برخی از خانقاهها از جمله عواملی بود که سبب می شد گروهی از مردم در این خانقاهها

حلقه زنند و به تزکیه و تعلیم و تربیت مشغول شوند. نمونه این خانقاهها در شهرهای خراسان و عراق و فارس که در

طبقات مردم نفوذ داشتند، مشهود است; اما غالبا بین فقهای مذاهب مختلف و آنان اختلافاتی بروز می کرد که به تهدید و

ایذا و قتل می انجامید

. ^(۳)

تصوف در طی چهار قرن به تدریج از صورت زهد و تعبد به شکل خاصی درآمد و حالت ثبات و استواری یافت

. ^(۴)

صوفیه

این قرن (قرن ۴) به شرح و تفصیل آداب و رسوم طریقت و چگونگی سیر و سلوک و مراحل و منازل سالک پرداختند و

هر یک را به مرحله ای تقسیم کردند و نام آنها را «مقامات » نهادند و سالک برای رسیدن به حقیقت ناگزیر بود از این

مقامات بگذرد تا «فانی فی الله » شود

. ^(۵)

در این دوره در کشورهای اسلامی به ویژه ایران خانقاههای بسیاری بود. تنها در نیشابور در اوایل قرن پنجم چندین

خانقاه وجود داشت. کرامیه در خراسان و ماوراءالنهر خانقاههای متعدد داشتند که زاهدان پشمینه پوش در آنها به سر

می بردند

. ^(۶)

در عهد هجویری سیصدتن از مشایخ بزرگ صوفیه تنها در خراسان بوده اند که هر یک در تصوف راه و روشی

در همین ایام مقدسی گروهی از صوفیه را در شیراز نشان داده است

. ^(۸)

صوفیه به سبب عدم اعتقاد به

علوم ظاهر و کافی ندانستن آن برای وصول به حضرت حق، همواره با فقیهان و متکلمان و فلاسفه حالت انکار و ستیز

داشتند و از بیم این که «علم قال » آنان را از «علم حال » بازدارد به کتاب بی اعتنا بودند و گاهی هم به از بین بردن کتاب

اهتمام می کردند و می گفتند «بدا من هذا الامر کسر المحابر و فرق الدفاتر و نسیان العلوم

». ^(۹)

اسرارالتوحید در احوال ابوسعید ابوالخیر از توطئه ای بزرگ که در نیشابور ایمه فقه آن شهر علیه او ترتیب داده بودند

آورده است که: «چون شیخ ابوسعید – قدس الله روحه العزیز – در ابتدای حالت به نشابور آمد و مجلس می گفت و به یکبار

مردمان روی به وی آوردند و مریدان بسیار پدید آمدند… بر سر منبر بیت و شعر می گوید، تفسیر و اخبار نمی گوید، و

سماع می فرماید و [رقص می کند و] جوانان را رقص می فرماید… اگر تدارک این نکنند زود بود کی فتنه[ای] ظاهر گردد و

این محضر بغزنین فرستادند، به مذمت سلطان غزنین، جواب نبشتند بر پشت محضر، کی ایمه فریقین شافعی و بوحنیفه

بنشینند و تفحص حال او بکنند و آنچه مقتضای شریعت است بر وی برانند

…» ^(۱۰)

ردیه های نوشته شده بر صوفیه

اکثر قدما و متاخران علمای شیعه – رحمهم الله – مذمت ایشان کرده اند و بعضی کتابها بر رد ایشان نوشته اند مثل

:

علی بن بابویه که نامه به حضرت صاحب الامر می نوشته و شیخ صدوق که رئیس محدثین شیعه است و مثل شیخ مفید که

عماد مذهب شیعه بوده و مثل شیخ طوسی که بزرگ طائفه شیعه است و مثل علامه حلی – رحمه الله – که در علم و فضل

مشهور است و مثل شیخ شهید و شیخ علی در کتاب «مطاعن مجرمیه »، و فرزند او شیخ حسن در کتاب «عمده المقال » و

شیخ عالی قدر جعفربن محمد دوریستی در کتاب «اعتقاد» و ابن حمزه در چند کتاب، و سید مرتضی رازی و ملا احمد

اردبیلی در کتاب «حدیقه الشیعه » و ملا محمدباقر مجلسی در «عین الحیاه » و ملا محمدطاهر قمی در «تحفه الاخبار» و به

جز ایشان از علمای شیعه – رحمه الله علیهم – ردیه های مختلفی بر این فرقه نوشته اند

. ^(۱۱) «

فقها و متشرعه غالبا طریقه

صوفیه یا لااقل صورت مبالغه آمیزی را که صوفیان اهل سکر از آن عرضه می کرده اند درخور نقد یافته اند

». ^(۱۲)

جارالله

زمخشری (م ۵۳۷ ه . ق) که از جمله اکابر علمای اهل سنت است در بسیاری از مواضع «کشاف » بر این جماعت طعن کرده

است

. ^(۱۳)

صاحب «السهام المارقه » می گوید که «به تحقیق که علماء ما و علمای اهل سنت بسیار رد نوشته اند بر این جماعت

و تشنیع نموده اند طریقه و عقیده ایشان را در کتب متعدده … از علمای عامه طیبی در «شرح مشکوه » و همچنین

سیمری، و سیوطی و ابوبکر فارسی و غیرهم; و بعضی از ایشان نقل نموده اند که بطلان طریقه صوفیه مذهب مالک و

شافعی و احمد حنبل و غیر ایشان از ایمه عامه است

» ^(۱۴)

صاحب اثناعشریه در این که شیعه امامیه و جمیع طائفه

اثنی عشریه بر بطلان مذهب تصوف اجماع داشته اند آورده است که «اجماع الشیعه الامامیه و اطباق جمیع الطائفه

الاثنی عشریه علی بطلان التصوف و الرد علی الصوفیه من زمن النبی (ص) الی قریب من هذا الزمان و ما زالوا ینکرون

علیهم تبعا لائمتهم فی ذلک

». ^(۱۵)

باری در این باره، ردیه های مهم و فراوان دیگری بر صوفیه در کتابهای مختلف مذکور

است

. ^(۱۶)

کتاب «الرد علی اصحاب الحلاج

»

صاحب «الذریعه » هم همین نظر را دارد

. ^(۱۸) «

در فهرست

کتابخانه ملی تهران ضمن مجموعه ش ۱۲۷۶/۴ ملحقات کتاب «الدر المنثور من الماثور و غیرالماثور» را معرفی می نماید و

می گوید: در این ملحقات رساله «الرد علی اصحاب الحلاج » تاکنون چاپ نشده و با مراجعه به نسخه خطی آن می بینیم

مرحوم شیخ علی نواده شهید ثانی می نویسد: به تعدادی از اوراق پراکنده رساله ای در رد اصحاب حلاج منسوب به شیخ

مفید دسترسی پیدا کرده، چند روایت از آن رساله نقل می کند

.» ^(۱۹)

و دیگر فهرستها هم از این نسخه اطلاع داده اند «ذکر

سزگین فی ۱/۵۵۱ من الاصل الالمانی و۳/۳۱۳ من الترجمه العربیه فی مؤلفات الشیخ المفید رد الصوفیین و قال: یوجد

فی المکتبه الآصفیه فی حیدرآباد الهند رقم ۶۰۴ کلام کمافی فهرسها ۲/۱۳۰۴ و حکی عن بروکلمن انه ذکر ایضا برقم ۲۲

فلعله هو هذا الکتاب

». ^(۲۰)

شیخ حسن ابن محقق کرکی از پدرش نقل می کند که شیخ مفید کتابی مفصل نوشته که

مشتمل است بر دلایل عقلی و نقلی در مذمت و بطلان و کفر و طغیان صوفیه

. ^(۲۱)

علمای شیعه کتابهای زیادی در رد

صوفیه نوشته اند «منها کتاب الشیخ المفید فی الرد علی اصحاب الحلاج

» ^(۲۲)

و در دیگر منابع هم از این کتاب به نام شیخ

مفید یاد شده است

. ^(۲۳)

این جانب متاسفانه به نسخه خطی این رساله دسترسی پیدا نکردم. ولی کتابهایی که درباره صوفیه نگارش یافته است،

اقوال شیخ مفید را در رد بر صوفیه – از کتاب الرد علی اصحاب الحلاج – نقل کرده اند; در این نوشتار به ذکر پاره ای از این

اقوال می پردازم

.

اقوال شیخ مفید در رد بر حلاج و صوفیه

در شرح احوال حلاج تاکنون سخنان فراوان گفته شده است. «اخبار راجع به حلاج و آرایی که درباره او اظهار شده است

چنان غریب و متناقض به نظر می آید که گاه این اندیشه به خاطر می رسد که شاید حلاج بیش از یک تن بوده است و مگر

احوال چند حلاج به هم خلط شده است. به سبب همین تناقضات شگفت است که بعضی او را به عرش اعلی برده اند و

برخی ملحد و کافر[ش] خوانده اند، بعضی او را اهل سحر و شعبده دانسته اند و بعضی از اولیاء خدایش شمرده اند

» ^(۲۴)

و

«

علت اصلی اختلاف ایمه دین با حسین بن منصور امری اساسی بود و آن اشاعه فکر وحدت وجودی است به وسیله

دسته ای از صوفیان این عهد که نتیجه این فکر غالبا به این می کشید که برخی از مشایخ صوفیه سخنانی که دال بر ظهور

و جلوه حق در همه چیز و از آن جمله در خود آنان است بر زبان آورند. تفوه به این اصل معمولا سبب تکفیر آنان بود و

حلاج هم یکی از آن قوم است که گرفتار تعصب فقهای بغداد و خلیفه عباسی شد و در سال ۳۰۹ به قتل رسید

.» ^(۲۵)

و قتل

ابوجعفر محمدبن علی الشلمغانی در سال ۳۲۲ هم بر اثر چنین جریانی بوده است

. ^(۲۶)

متصوفه دوازده فرقه هستند که دو فرقه از آنان مردودند و ده فرقه دیگر مقبول «اما الفرقتان المردودتان، فواحده منهما

:

الحلولیه المنسوبه الی الحلول و الامتزاج، و الیهم ینتمی السالمیه و المشبهه، و الاخری: الحلاجیون المردودون لترکهم

الشریعه و الحادهم، و الیهم ینتمی الاباحیون و الفارسیون

» ^(۲۷)

و همچنین «امامیه، بر طبق «توقیع » صادره علیه حلاج و

عموم مجتهدان بلااستثناء او را تکفیر کرده اند. قاضی نورالله شوشتری، قاضی امامیه در هند موردی ویژه و ستایشگر

حلاج است، زیرا خودش هم به تهمت زندقه به شهادت رسید

.» ^(۲۸)

شیخ مفید در کتاب «الرد علی اصحاب الحلاج » آورده

است که صوفیه در اصل دو فرقه هستند «حلولیه و اتحادیه و کل الشیعه علی هذا القول فیهم الا القلیل فانهم جعلوا

الحلولیه و الاتحادیه فرقه واحده و اکثر اهل السنه یجعلونهما ایضا فرقه واحده و کل الشیعه علی کفرهم و الرد علیهم

بطریق المبالغه العظیمه الی حد لم یجوزوا لغیر ضروره التسمیه بالصوفیه و رووا بهذا المعنی احادیث کثیره عن ائمتهم

». ^(۲۹)

شیخ مفید در کتاب «الرد علی اصحاب الحلاج » حدیثی نقل می کند که ابی القاسم جعفربن محمدبن قولویه و او به چند

واسطه از ابالحسن – علیه السلام – درباره صوفیه سؤال کرد. و امام(ع) فرمود: «لایقول بالتصوف احد الا لخدعه او ضلاله او

حماقه و ربما [استجمعها] واحد منهم

» ^(۳۰)

جماعتی از علما از کتاب مذکور (الرد علی اصحاب الحلاج) نقل می کنند که «ان

جابر الجعفی قال للباقر(ع) ان قوما اذا ذکر شی ء من القرآن و الحدیث یصیر الرجل منهم بغیر شعور بحیث لو قطعت یداه

و رجلاه لم یشعر بذلک فقال(ع): سبحان الله هذا من جانب الشیطان

» ^(۳۱)

و همچنین جماعتی از علما از همین کتاب نقل

می کنند که شیخ مفید «باسناده عن ابی الحسن علی بن محمد الهادی(ع) انه سئل عن احوال هؤلاء و سماعهم الغناء و

صفقهم و رقصهم و صیاحهم و کونهم یصیرون بغیر شعور. فقال(ع): کلهم من المرائین و الخداعین و لا یشتغلون بهذه

الاعمال الا لغرور الناس فانها من الشیطان و انهم یتبعونه فقیل له: یابن رسول الله یقولون لاشعور لنا فی بعضها; فتلا۷

: «

یخادعون الله والذین آمنوا و ما یخدعون الا انفسهم و مایشعرون

» ^(۳۲) .

عده ای از علمای شیعه از کتاب «الرد علی اصحاب الحلاج » نقل می کنند که «اعلم ایدک الله ان کثیرا من هذا العالم قائل

بالامامه علی ظاهر من القول ملیح، و باطن من الفعل قبیح، یعلن تقی و ایمانا، و یبطن کفرا و عدوانا، یاکل الدنیا بالدین و

یدخل الشبهه علی المستضعفین من المؤمنین الحادا فی دین الله و عنادا لآل رسول الله(ص) و لما راینا انهما کالحلاجیه

فی اغواء ضعفاء الفرقه الناجیه توجهنا الی سد اضلالهم و رد اقوالهم لئلا یغتروا بایهامهم فی المقالات و یعرضوا باعراضهم

عن مسلک النجاه کما مر فی مقدمه الخبر الاول من هذا الکتاب المسمی بکتاب «الرد ه علی اصحاب الحلاج » الذین نکبوا و

<