خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل دعوت، جنگ و صلح در قرآن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دعوت، جنگ و صلح در قرآن :

با عنایت به خاتمیت و جاودانگی دین اسلام و تلاش مغرضانه دشمنان آن برای ضربه زدن، این سؤال مطرح می شود که رفتار سیاسی پیامبر در خصوص بسط دین خود و مقابله دشمنان و مخالفان چگونه بوده است . در این مقاله، به سه نوع رفتار پیامبر در سیاست خارجی یعنی «دعوت » ، «جنگ و دفاع » و «صلح » اشاره شده و جایگاه هر یک تبیین گردیده است; البته رفتار مبتنی بر دعوت، به دلیل جایگاه ویژه اش در سیره پیامبر، بیشتر مورد توجه قرار گرفته است .

مقدمه

آیات بسیاری در قرآن، حکایت از آن دارد که رسالت نبی اکرم صلی الله علیه و آله اختصاص به یک منطقه جغرافیایی، نژاد، زبان و زمان خاصی ندارد; بر این اساس، باید گفت که ویژگی عمده اسلام، جهانی بودن و جاویدان ماندن در ادوار گوناگون تاریخ است . از جمله این آیات ^(۲) است:

و ما ارسلنک الا کافه للناس بشیرا و نذیرا; ^(۳) ای پیامبر، ما تو را جز برای این که عموم انسان ها را بشارت دهی (به رحمت خدا) و بترسانی (از عذاب خدا) نفرستادیم .

قل یا ایها الناس انی رسول الله الیکم جمیعا; ^(۴) (ای رسول ما) بگو به مردم که من بر همه شما رسول خدا هستم .

خداوند در آیه اخیر واژه «الناس » به کار برده است که افاده عموم می کند و بیانگر عدم اختصاص رسالت پیامبر به مؤمنان و متقین است . در پایان آیه نیز واژه «جمیعا» آمده که علاوه بر تاکید عمومیت «الناس » ، دلالت دارد که پیامبر اسلام برای همه انسان ها بدون استثنا، پیامبر و فرستاده خداست .

با توجه به مطالب فوق، مهم ترین سؤالی که مطرح می شود این است که پیامبر اسلام از چه راهکارها و رفتارهایی برای ابلاغ و به ثمر رساندن پیام الهی به تمام ابنای بشر بهره و سود می جست؟

برای تبیین رفتارها و راهکارهای پیامبر، می توان از شیوه های گوناگون، بر اساس مدل ها و نظریه های جدید یا بر طبق آیین و رسوم موجود در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله، استفاده کرد، ولی به نظر می رسد که بهترین شیوه در این راستا، بهره جستن از آیات قرآن کریم است که بدین وسیله می توان تحلیل و تفسیر درستی از رفتار پیامبر صلی الله علیه و آله در جهت تبیین رسالت جهانی خویش در مواجهه با دشمنان ارائه داد .

با بررسی زندگی سیاسی و دینی پیامبر صلی الله علیه و آله می توان رفتارهای مختلف با توجه به مکان ها و زمان های گوناگون مشاهده کرد . در این مقاله با استناد به آیات، مشخصا سه نوع رفتار در حوزه سیاست خارجی پیامبر بررسی می شود: رفتار مبتنی بر سه اصل «دعوت » ، «جنگ و دفاع » و «صلح » .

دعوت

با توجه به سیره پیامبران الهی، اولین وظیفه دینی هر پیامبری پس از مبعوث شدن، «دعوت » است، یعنی پیامبران وظیفه دارند مردم را به دین خود دعوت کنند . پیامبر اسلام با توجه به این اصل، در آغاز رسالت خویش، نزدیکان و خویشان خود را به اسلام دعوت کرد و آنان را از پلیدی ها و زشتی ها انذار داد: «و انذر عشیرتک الاقربین » . ^(۵) این شیوه رفتاری پیامبر سه سال طول کشید که این دوره از دعوت پیامبر را «دوران استتار» می نامند . پس از این مرحله، دعوت علنی آغاز شد . پس از اعلان رسمی دین اسلام از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله، عنصر دعوت همچنان جوهره رفتار سیاسی پیامبر محسوب می شد; از این روست که در آثار دینی مسلمانان، عنصر دعوت، از جایگاه والایی بر خوردار است . بنابراین می توان گفت که رفتار سیاسی مبتنی بر اصل دعوت، از ضروریات دین اسلام و سیاست خارجی پیامبر به حساب می آید . آیاتی از قبیل «و ما ارسلنک الا رحمه للعلمین » ، ^(۶) «ان هو الا ذکر للعلمین » ^(۷) و «تبارک الذی نزل الفرقان علی عبده لیکون للعالمین نذیرا» ^(۸) دلالت دارد که رفتار مبتنی بر دعوت از عناصر برتر و برجسته در حوزه سیاست خارجی پیامبر صلی الله علیه و آله جهت تبلیغ دین خویش بوده است . با امعان نظر در تاریخ صدر اسلام نیز جایگاه مؤثر و پیشبرنده دعوت در گسترش اسلام – مانند پیمان های عقبه اولی و ثانیه با مردم مدینه و تشکیل حکومت اسلامی در مدینه – روشن می شود .

در رفتار سیاسی مبتنی بر دعوت نکاتی مهم و اصولی وجود دارد که اگر به خوبی رعایت شود، دعوت تاثیر گذار بوده و به مراحل بعدی که دفاع و جنگ است، نیازی نخواهد بود . خداوند درباره چگونگی دعوت به اسلام به پیامبر چنین دستور می دهد: «ادع الی سبیل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جدلهم بالتی هی احسن » . ^(۹)

در این آیه، ابتدا دعوت به راه خداوند، به حکمت مقید شده است . حکمت به معنای علم، دانش و منطق و استدلال است . یاست خارجی که مبتنی بر حکمت باشد، می تواند مخالفان و دشمنان را به فکر و اندیشه وادارد و در نهایت موجب تحریک آنان شده و تحریک نیز خود موجب بیدار شدن عقول خفته آنها خواهد شد . در ادامه آیه، خداوند گفتار و بیان نیکو را به پیامبر صلی الله علیه و آله تذکر می دهد و ایشان مامور می شود که از طریق بیان نیکو و شیوا با مخالفان گفت وگو کند، چرا که وعظ و اندرز بیشتر جنبه عاطفی دارد و با تحریک عواطف و احساسات می توان مردم را به سوی حق و خداوند دعوت کرد; از این رو می توان گفت که حکمت، بعد عقلی دعوت است و موعظه نیکو، بعد عاطفی آن; البته این موعظه باید حسنه باشد، چون در صورتی موعظه مؤثر است که خالی از هر گونه برتری جویی، تحقیر طرف مقابل و خشونت گفتاری باشد .

پیامبر اسلام در تمامی مراحل دعوت، چه در مکه و چه در مدینه و نیز دعوت پادشاهان ایران و روم، بر اساس دستور آیه فوق عمل می کرد . از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله حدود ۱۸۵ نامه به عنوان دعوت یا پیمان در متون تاریخی و حدیثی ثبت شده که در همه آنها، روش پیامبر، بر برهان، حکمت و منطق استوار بوده است، هر چند برخی از نویسندگان مدعی اند که رمز جهان گشایی و موفقیت اسلام، جنگ و شمشیر بوده است . ^(۱۰) در صفحات آینده به رد این ادعا خواهیم پرداخت . در متون این نامه ها، نصایح، اندرزها، نرمش هایی که پیامبر به هنگام انعقاد پیمان از خود نشان داده، همه گواه زنده بر ضد دیدگاه برخی خاورشناسان است که چهره اسلام را خشن ارائه می دهند و پیشرفت اسلام را ناشی از نیزه و شمشیر می دانند . دعوت مسالمت آمیز از اولویت های اساسی سیاست خارجی پیامبر اسلام محسوب می شد و این رفتار تا آخر حیات پیامبر ادامه داشت . از نامه ها و فرستادگان پیامبر به قبایل و کشورهای مختلف، تقدم این اصل دعوت به وضوح مشاهده می شود که پیامبر همواره به فرستادگان خود تاکید می کرد که مردم را به اسلام دعوت کنند و با آنان از سر جنگ وارد نشوند . ^(۱۱) در این راستا، آن جا که مصلحت اسلام اقتضا می کرد انعطاف هایی نیز نشان می داد و این نوع رفتار مستند به آیاتی است که از آن جمله است:

و لاتسبوا الذین یدعون من دون الله فیسبوا الله عدوا بغیر علم; ^(۱۲) شما (مؤمنان) به آنان که غیر خدا را می خوانند، دشنام ندهید تا مبادا آنها نیز از روی دشمنی و جهالت خدا را دشنام دهند .

ابن هشام در شان نزول آیه فوق می نویسد:

روزی ابوجهل به پیامبر صلی الله علیه و آله گفت: ای محمد، به پیروان خود بگو دست از دشنام دادن به خدایان ما بردارند وگرنه ما نیز خدای تو را دشنام می گوییم . از آن پس، حضرت محمد صلی الله علیه و آله، از دشنام دادن به خدایان قریش منع شد و به دعوت آنان اکتفا کرد . ^(۱۳)

علاوه بر این پیامبر در دعوت خود استفاده شایانی از نقاط مشترک افراد جامعه می کرد . ایشان در مواجهه با کفار مدینه که در نهایت منجر به انعقاد میثاق مدینه گردید، از عنصر مشترکی به نام «جامعه مدینه » استفاده می کرد که شامل همه ساکنان مدینه می شد; در حقیقت قانون اساسی دولت اسلامی پیامبر اسلام برای ایجاد ارتباط میان اهالی مدینه بود که از اقوام مختلف مدینه با تعبیر امت واحد یاد شده است . ^(۱۴)

پیامبر صلی الله علیه و آله در نامه نگاری به سران کشورهای غیر مسلمان نیز تاکید بر نقاط مشترک می کند و این رفتار نیز مستند به آیه شریفه آل عمران است که می فرماید:

قل یا اهل الکتب تعالوا الی کلمه سواء بیننا و بینکم الا نعبد الا الله و لانشرک به شیئا; ^(۱۵) بگو ای اهل کتاب، بیاید از آن کلمه حق که میان ما و شما یکسان است پیروی کنیم که به جز خدای یکتا هیچ کس را نپرستیم و چیزی را با او شریک قرار ندهیم .

برای مثال پیامبر در نامه خود به اسقف رم بر اشتراکات تاکید کرده و می نویسد:

فان عیسی بن مریم روح الله القاها الی مریم الزکیه و انی اومن بالله و ما انزل الینا و ما انزل الی ابراهیم و اسمعیل و اسحق و یعقوب و الاسباط و ما اوتی موسی و عیسی و النبیون من ربهم; ^(۱۶)

همانا عیسی بن مریم روح و کلمه خداست که خداوند آن را بر مریم پاک القا فرمود و من به خداوند و آنچه به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و فرزندان او نازل کرده و آنچه به موسی و عیسی و پیامبران از سوی پروردگار یکتا اعطا شده است، ایمان دارم .

شیوه رفتاری پیامبر در اعلام و ابلاغ دین، با توجه به آیات قرآنی، موجب شد که اسلام به سرعت رشد کند و در کمتر از نیم قرن یکی از بزرگ ترین ادیان در جهان تلقی شود . البته چنین رفتارهایی همواره میسر نبود یا این که در تزاحم با اصول دیگر بوده و یا این که در برخی موارد نیز به سبب عناد کفار مؤثر واقع نمی شد و از سوی دیگر، کفار نیز در صدد ضربه زدن به مسلمانان برمی آمدند، در این صورت، پیامبر ضرورتا دست به اقدامات نظامی می زد .

جنگ

جنگ در حقوق بین الملل به برخورد میان دو یا چند دولت که در آن نیروهای مسلح طرفین درگیر اقدامات خشونت آمیز متقابل شوند، ^(۱۷) تعریف می شود . هر چند این تعریف شامل جنگ میان افراد و قبایل نمی شود، چون مصداق دولت نیستند، ولی از آن جا که از دیرباز جنگ و گریز وجود داشته است بنابراین می توان تعریف فوق را با حذف دولت مصطلح امروزی، به حاکمیت های قرون گذشته نیز تعمیم داد و براساس آن، رفتار مبتنی بر جنگ پیامبر اسلام را بررسی کرد .

پیامبر اسلام هر چند در ابلاغ رسالت خویش اصل را بر دعوت گذارده بود، اما در مواردی به سبب شرایط خاص سیاسی و اجتماعی دعوت مسالمت آمیز به جنگ منجر می شد، مانند رفتار پیامبر در قبال سران مشرکان قریش که به مخالفت شدید با آن حضرت برخاسته بودند . در ادامه با بررسی آیات مربوط به جنگ، می توان نتیجه گرفت که این رفتار، رفتار دفاعی بوده نه جنگی، چرا که پیامبر صلی الله علیه و آله در طول سیزده سال اقامت در مکه و اعلان رسالت خویش، از اصل دعوت بهره جست و در این راه علی رغم اذیت و آزار و شکنجه قریشیان از شیوه های دیگر استفاده نکرد . پس از بیعت بخشی از مردم مدینه در عقبه اولی و ثانیه، مسلمانان از لحاظ عده و عده قدرت گرفتند و پیامبر، با مهیا شدن شرایط زمانی و مکانی و هجرت از مکه به مدینه از سوی خداوند دستور مقابله با کفار قریش و استفاده از رفتار مبتنی بر دفاع را دریافت کرد . در این باره آیه زیر نازل شد:

اذن للذین یقتلون بانهم ظلموا و ان الله علی نصرهم لقدیر; ^(۱۸) اذن و رخصت دفاع و مقابله با دشمنان اسلام به جنگ جویان مسلمان داده شد، چرا که آنان از دشمن (کفار قریش) سخت ستم کشیدند و ظلم دیدند و خداوند بر یاری آنها قادر و تواناست .

علامه طباطبایی در تفسیر آیه فوق می نویسد: این آیه متضمن اذن قتال و جهاد به مؤمنان است، و با توجه به صراحت و تشریع حکم جهاد و قتال، اولین آیه ای است که درباره جهاد نازل شده است . آیه فوق در جواب درخواست های مکرر مؤمنان و یاران پیامبر است که مکررا از پیامب