خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل بررسی فقهی مساله ی همکاری با حکام و سلاطین

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی فقهی مساله ی همکاری با حکام و سلاطین :

علما و فقهای شیعه، با نفوذ خود در دربار صفوی، هم شاه و درباریان را مهار می کردند و هم باعث ترویج تشیع و مکتب مظلوم اهل بیت علیهم السلام می شدند و آن را از خفا، سرکوبی و انزوا نجات می دادند .

خلافت پیامبر و امام معصوم همانند ریاست جمهوری یا سلطنت موروثی معمولی نیست، بلکه امریست الهی . شیعه به خلافت پیامبر و نصب الهی او معتقد است و انتخاب خلیفه و امام معصوم و عادل را از طرف خدا و رسول او می داند و با هر حاکم و خلیفه ی ناحق و خلاف این عقیده، مخالفت کرده و همه ی آنان را طرد می کند . شیعه در طی تاریخ طبق دستور قرآن: «و لا ترکنوا الی الذین ظلموا فتمسکم النار» ، هیچ گونه همکاری با خلفا و حکام جور نداشت مگر در مواردی که مجاز بود; مثل مصلحت، ضرورت یا تقیه .

فقهای شیعه عموما همکاری با سلطان عادل، حکومت امام معصوم و یا ولی فقیه و مجتهد جامع شرایط یا حاکم منصوب از جانب او را واجب دانسته اند .

برای نمونه، نظریه ی شیخ طوسی، ابوجعفر شیخ الطائفه را نقل می کنیم:

«پذیرش ولایت از طرف سلطان عادل که امر به معروف و نهی از منکر نموده و هر چیزی را در جای خودش می گذارد، جایز و بجا است و گاهی ممکن است به حد وجوب نیز برسد … و اگر بداند یا احتمال قوی دهد که در صورت همکاری با سلطان جائر اقامه ی امر به معروف و نهی از منکر و حدود الهی ممکن است، و خمس و زکات را در راه پیوند برادران مؤمن مصرف می کند و خللی در امر واجب نمی شود و مرتکب کار زشتی نمی گردد، مستحب است که خود را برای پذیرش ولایت از طرف آنان عرضه کند، و در غیر این صورت جایز نیست . سلطان جائر اگر پیشنهاد همکاری بدهد که متضمن پاره ای از ضررها باشد ولی ضرر مالی و جانی نداشته باشد، نپذیرد و اگر موجب ضرر و خطر مالی و جانی برای خودش و خانواده اش یا برخی از مؤمنین باشد، می تواند آن عمل را بپذیرد …» ^(۱) .

بنابراین، پذیرش همکاری با سلاطینی که کاملا به رنگ اسلامی شیعی جلوه گر بودند و عملا نیز اساس تشیع را ترویج می کردند و با زنده ساختن شعائر دینی، شیعه را مذهب رسمی اعلان کردند، هیچ مانعی شرعی و عرفی ندارد . به ویژه اگر این امر به خاطر مصلحت و ضرورت یا به عنوان یک هدف شرعی واجب دینی باشد . پس کوبیدن علمای شیعه در عصر صفوی و عیب گرفتن بر آنان در این رابطه روا نیست . یکی از نویسندگان پس از تحلیلی از عقیده ی شیعه به حکومت عدل گستر حضرت مهدی (عج) و طرد هر نوع حکومت جور و ناحق و با تحلیل آرمان خواهی شیعه می نویسد:

«نظرگاه های شیعه راجع به جانشینی پیامبر در واقع سیاست به طور کلی، به شدت آرمان خواهانه است … ولی به این معنا نیست که تشیع هرگز با قدرتهایی که سر کار بوده اند، کنار نمی آمده است . برعکس، متکلمان شیعه در بهترین بخش از تاریخش، هوشیاری سنجیده ای در یافتن راه های علمی و هماهنگی با حکام وقت به خرج داده اند تا امنیت و بقای پیروان خود را تضمین کنند . ولی آنچه مصلحت اندیشی شیعه را در این گونه موارد، با مصلحت اندیشی سنی متمایز می گرداند، این است که این هماهنگی نشان دادن ها، غالبا ماهیت مستعجل و موقت داشته است، هرگز موضع عقیدتی اساسی شیعه را (درباره ی عدم مشروعیت دولتهای دنیوی) تهدید یا تضعیف نمی کرده است ^(۲) و همواره در انتظار دولت و حکومت مشروع بودند» .

آثار و نتایج روابط علما با دربار صفوی

پیدایش شیعه در ایران ریشه ای بس عمیق و کهن در صدر اسلام دارد . حکومت «سلمان » در مدائن، هجرت «سعد بن مالک اشعری » به «قم » ، و هجرت سادات و علویان و تبعید شیعیان به ایران (در عصر امویان و حکومت «زیاد بن ابیه » بر بصره و کوفه) و فرار «یحیی بن زید» به شمال ایران و خراسان و بلخ، زمینه ی تشیع را در ایران فراهم ساخت ^(۳) .

با هجرت امام رضا علیه السلام به طوس و رسمیت یافتن مکتب اهل بیت علیهم السلام در برابر مکتب خلفا، شیعه از انزوای سیاسی و مذهبی درآمد و آگاهی از تشیع در ایران و جهان آن روز در سطح وسیع تری صورت پذیرفت . افزون بر آن، دولت های مختلف در ایران تشیع را در متن حکومت خویش ترویج می کردند; مثل علویان گیلان و طبرستان (۲۵۰ – ۳۱۶ه ق) و «مرداویچ » پسر «زیار گیلکی » که سر سلسله ی آنان بود و بر جرجان (گرگان) و دارالمرز گیلان حکمرانی می کرد ^(۴) .

به طور خلاصه، علمای شیعه در طول هزار سال سلطه ی ستم گرانه ی حاکمان و برخورد با آنها و کسب تجربه در شیوه ی برخورد، سه دوره ی مهم را در عصر غیبت، آزمایش کرده بودند که عبارت بود از:

۱ . دوره ی اول برخورد عالمان شیعه با حکومت بغداد در قرن چهارم هجری و برخورد مسالمت آمیز با حکومت آل بویه که در راس این علما شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی، سید رضی و شیخ طوسی قرار دارند .

۲ . برخورد علمای شیعه با مغول (ایلخانان مغول و تیمور و . .). که از علمای طراز اول این دوره: «خواجه نصیر طوسی » ، «محقق حلی » ، «علامه ی حلی » و «سید بن طاووس » هستند .

۳ . برخورد علمای شیعه با سلاطین صفویه است که در راس آنها «محقق کرکی » ، «میرداماد» ، «شیخ بهائی » و پدرش، «شیخ حر عاملی » و «علامه ی مجلسی » اول و دوم بوده اند . و این برخورد دو قرن و نیم (از قرن ۱۰ – ۱۲ه ق) ادامه داشته است .

این علما با نفوذ خود در دربار صفوی، باعث ترویج عقیده ی شیعه و مکتب مظلوم اهل بیت علیهم السلام می شدند و با سمیت بخشیدن به آن در سراسر کشور عزت و شوکتی را در جهان به آن می بخشیدند و آن را از خفا، سرکوبی، تعقیب و قتل و کشتار، نجات می دادند، بلکه شاه و درباریان را نیز مهار می کردند و جلوی ترک تازی آنان را می گرفتند و شاه نیز با پذیرش قیادت مجتهدان، خود را محدود می ساخت، و این خود کار بسیار بزرگی بود .

به عنوان مثال، نمونه های زیر را بنگرید:

در سفرنامه ی «شاردن »

(

CHARDIN

)

سیاح فرانسوی ^(۵) و نیز در سفرنامه تاورنیه (زحخذزسچث)

چنین آمده

است:

«چون در مورد خراج و مالیات ها شبهه ای از نظر شرعی وجود داشت، شاه برای آن که نان حلال بخورد کاروان سرایی در شهر ساخت و مغازه های آن را به قیمت ارزانی در اختیار برخی از تجار قرار داد، به نحوی که مطمئن شود هیچ ظلمی صورت نگرفته است تا نان حلال بخورد» .

هم چنین، در بلاد دیگر نیز از این نوع درآمدها داشتند که از آنها به عنوان «الحلالیات » یاد می شد و برخی از علما از طرف آنان (در نحوه ی اجاره دادن و اخذ اجاره بها نظارت یا وکالت داشتند ^(۷) .

«شاردن » باز می نویسد:

«خلیفه که خود از فقیهان بود (واعتماد الدوله ی شاه عباس اول، و مدتی هم اعتمادالدوله ی شاه عباس دوم بود)، شاه را در جلوگیری از فساد و منکرات . . تحریک و تشویق می نمود … چون شرب مسکرات را عله العلل این حرکات زشت و شنیع می پنداشت، فروش شراب را سخت قدغن فرمود و برای مرتکبین، مجازات بسیار هولناکی قائل شد» ^(۸) .

و نیز می خوانیم:

«برخی از رندها، زمانی، شبانگاه از شاه عباس فرمانی را گرفتند که به حکم آن، بتوانند خوبرویان را در قهوه خانه ها به کار گیرند و استخدام کنند! چنین حکمی را هم گرفتند و آن حکم را نزد خلیفه ی سلطان; که وزیر و از فقها بود، بردند و او نیز به احترام امضای سلطان، آن را امضا کرد ولی بعدا شاه را از حیله ی آنان آگاه کرد و مانع از اجرای آن شد» ^(۹) .

وی می افزاید:

«خلیفه ی سلطان، صدر اعظم شاه عباس ثانی … را به از بین بردن این گونه اعمال شنیع وادار کرد و شاه پذیرفت و از آن ایام به بعد چنین چیزی در قهوه خانه ها مشاهده نشده است » ^(۱۰) .

فرمان شاه سلطان حسین صفوی در باب ممنوع شدن شرب مسکرات و مواد مخدر و قمار و عادات زشت دیگر روی سنگ مرمری به طول یک متر و عرض شصت سانتی متر در دیوار مسجد جامع شهر لاهیجان نصب است . این مسجد بنایی قدیمی است و در حکومت های پیشین، «سید علی کیا» حاکم شیعی از سادات کیا در آن نماز می خواند ^(۱۱) .

کنترل حکام توسط علمای شیعه

احترام و اهمیت شاهان صفوی به علمای شیعه به هر علتی که باشد، اثری شگرف در ترویج تشیع راستین داشته است .