خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل فلسفه اخلاق / نظریه «کانت » در باره وجدان اخلاقی و نقد آن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فلسفه اخلاق / نظریه «کانت » در باره وجدان اخلاقی و نقد آن :

در رواشناسی بحثی طولانی درباره وجدان و به طور کلی امور فطری میان روانشناسان و دانشمندان وجود دارد ومی توان محورهای بحث را در چهار مورد زیر خلاصه کرد:

۱ – وجدان حقیقت جوئی یا وجدان علم به این ترتیب که آیا انسان علم را به خاطر خود علم دوست دارد یعنی به حسب فطرت و غریزه، کاوشگر آفریده شده است؟

۲ – آیا انسان به حسب فطرت نیکوکار آفریده شده و با وجدانی که به او داده شده، او را دعوت به نیکوکاری می کند وفرمان به نیکی می دهد؟(وجدان اخلاقی).

۳ – وجدان زیبائی به این ترتیب که آیا هر کسی به حسب وجدانش و بالفطره زیبائی شناس و زیبائی خواه آفریده شده است؟

۴ – وجدان پرستش یعنی وجدان دینی و مذهبی به این نحو که آیا هر انسانی به حسب فطرت و خلقت پرستنده وخداجو و خداپرست آفریده شده یا نه؟

در هر یک از این محورها بحث های مختلف و گوناگونی از طرف دانشمندان غربی ابراز شده است از جمله آنها«کانت »، فیلسوف معروف آلمانی در کتاب خود «عقل نظری و عقل عملی » در باب اخلاق و ریشه و فلسفه آن بحث های مفصلی کرده او روی وجدان اخلاقی تکیه نموده معتقد است که مبداء افعال و اندیشه ها و تصمیمات اخلاقی انسان را نیروئی به نام وجدان به عهده دارد. مرحوم استاد شهید «مطهری » در کتاب «فلسفه اخلاق » ص ۶۳می نویسد:

«توضیح نظریه «کانت » چند مقدمه دارد:

مقدمه اول: مبتنی است بر یک نظریه دیگری که خود کانت و بعضی از فیلسوفان جهان داشته و دارند و آن این که آیاهمه محتویات ذهن انسان، همه سرمایه های ذهنی و فکری و وجدانی انسان ماءخوذ از احساس ها و تجربه ها است؟یعنی آیا همه فکر و اندیشه ها و احساس هائی که در انسان وجود دارد، ابتداء که او به دنیا آمده به هیچ شکل و عنوانی در او موجود نبوده و انسانها هر چه به دست آورده اند، فقط از راه حواس (گوش; چشم; قوه لمس; چشائی و شنوائی)به دست آورده اند یا این که یک سلسله از احکام از ابتداء خلقت همراه ذهن او موجود بودند؟

برخی از دانشمندان قدیم و جدید به نظر اول معتقدند که در ذهن انسان هیچ چیزی وجود ندارد که قبل از بکارگیری حواس ظاهر موجود باشند بلکه همه محتویات فکری و ذهنی انسان از همین دروازه های حواس وارد شده اند و غیراینها چیزی نیست.

در نظر اینان ذهن انسان حکم انباری را دارد که از ابتداء خالی محض است و از پنچ درگاه یا بیشتر اشیائی در انبارریخته می شود.

جمعی دیگر معتقد به نظر دوم هستند اینان عقیده دارند که آنچه در انبار ذهن انسان وجود دارد، دو بخش است بخشی از آنها از طریق همین حواس یعنی درب ها و روزنه های حواس وارد ذهن شده اند و پاره ای دیگر از آنها قبل ازاحساس در ذهن ما وجود دارند.

«کانت » نظریه دوم را انتخاب و معتقد به حقائق ما قبل تجربی است.

مقدمه دوم: این که احکام عقل دارای دو بخش است بخش نظری و بخش عملی. بخش عقل نظری همان درک عقل انسان چیزهائی را که هست یعنی درک هست ها و بخش عقل عملی، درک عقل چیزهائی را است که باید عمل کنیم یعنی درک بایدها تمام فلسفه کانت نقد عقل نظری و عملی بوده، در مقام بیان این است که از عقل نظری چه کارهائی ساخته است واز عقل عملی چه کارهائی. و او سرانجام به این نتیجه می رسد که از عقل نظری کار زیادی ساخته نیست و عمده، عقل عملی است و از اینجا او به وجدان میرسد و نظریه وجدان را ابراز می کند.

مقدمه سوم: این که احکام وجدان از دیدگاه «کانت » کدام ها هستند؟ «کانت » می گوید: «وجدان یا عقل عملی، یک سلسله از احکام قبلی است یعنی از راه حس و تجربه به دست بشر نرسیده، بلکه جزو سرشت و فطرت بشر است.مثلا فرمان به این که راست بگو و دروغ نگو، فرمانی است که قبل از این که انسان تجربه ای درباره کلام راست یا کلام دروغ داشته باشد و نتیجه راستی را ببیند، وجدان به او می گوید راست بگو و دروغ نگو وجود داشته است پس همه دستورهای وجدان از قبیل دستورهای قبلی و فطری یعنی مادرزادی است و به حس و تجربه مربوط نیست از اینروفرمان اخلاقی کاری به نتائج کارها و افعال انسان ندارد، بلکه خودش اساس است.

به عبارت دیگر: عقل است که با مصلحت سرو کار دارد و غلط است که ما بیائیم برای مسائل اخلاقی استدلال کنیم ای مردم امین و درستکار باشید به این دلیل و آن دلیل سپس مصلحت امانت داری را ذکر کنیم و… پس عقل است که دنبال مصلحت می رود، احکامش همیشه مشروط است به مصلحت اما فرمان وجدان مطلق است و بدون هیچ قید وشرطی.

«کانت » وجود تلخی ها و پشیمانی در مقابل عمل گناه و خلاف را دلیل وجود وجدان باطنی یعنی وجود فرماندهی وراهنمائی در اندرون انسانها می داند که همان نیروهای قبلی است یعنی تجربی نیست مطلق است و مثل عقل حکم آن مشروط نیست و آن وجدان اخلاقی است و حکم وجدان عام است در همه جا یک جور صادق است و هم چنین ضروری و جبری است به معنای غیر قابل تسلیم است، انسان میتواند خودش را تسلیم دیگران کند ولی هرگزنمی تواند وجدانش را تسلیم کند و علاوه بر این کانت معتقد است که وجدان اخلاقی، انسان را به کمال دعوت می کندنه به سعادت، سعادت یک مطلب است و کمال، مطلب دیگری.

«کانت » چون یک نیکی و خوبی بیشتر نمی شناسد، می گوید: در همه دنیا یک خوبی وجود دارد و آن «اراده نیکو»است و اراده نیک هم یعنی مطیع مطلق بودن در برابر فرمانهای وجدان. پس باید امر وجدان را اطاعت و تسلیم مطلق در برابر او بود زیرا وجدان اخلاقی به نتائج کار توجه ندارد پس با سعادت انسان کاری ندارد. چون سعادت در نهایت امر همان خوشی است منتها هر لذتی خوشی نیست لذتی که به دنبال خود رنج بیاورد، خوشی نیست سعادت یعنی خوشی هرچه بیشتر که در آن هیچ گونه رنج و الم -اعم از روحی و جسمی-، دنیوی و اخروی وجود نداشته باشد وشقاوت یعنی درد و رنج مجموع دردها و رنجها و مجموع خوشی ها -اعم از جسمی و روحی، دنیوی و اخروی- راباید حساب کرد. آن که بیشتر از همه خوشی ایجاد می کند آن سعادت است پس مبنای سعادت خوشی است ولی وجدان اخلاقی به خوشی کاری ندارد به کمال کار دارد یعنی تو ای انسان این کار را مثلا انجام بده برای این که خودش فی حد ذاته کمال است، سعادت دیگران را بخواه که کمال تو است اینجا است که «کانت » میان کمال و سعادت فرق گذاشته است و این طرز فکر از زمان او تا قرن حاضر در افکار دانشمندان غربی رایج بوده، معتقدند که کمال یک مطلب و سعادت مطلب دیگری است!!

کمال و سعادت غیر قبابل تفکیک اند

حال این سوال در اینجا مطرح است که آیا راستی کمال غیر از سعادت است؟

در پاسخ آن می گوئیم که در فلسفه اسلامی مساءله کمال و سعادت مطرح است «بوعلی سینا» در «اشارات » و برخی دیگر آن را مطرح کرده اند آنان معتقدند که سعادت از کمال و کمال را از سعادت نمی توان تفکیک نمود هر کمالی نوعی سعادت است ولی کانت این دو را از یکدیگر تفکیک می کند بعد هم خودش اعتراف می نماید که این کار بسیاردشواری است که ما تکلیف را به قول او از زیبائی جدا کنیم، اخلاق را از سعادت جدا نمائیم و حال آن که همه فلاسفه اسلامی و علماء علم اخلاق، اخلاق را ملازم با سعادت می دانند. مثلا «فارابی » در کتاب «تحصیل السعاده » اصلا اخلاق و سعادت را با یکدیگر توام می بیند و از نظر علمای علم اخلاق مثل صاحب «جامع السعادات » مرحوم محمد مهدی نراقی » متوفای ۱۲۰۹ه و صاحب «معراج السعاده » مرحوم «ملا احمد نراقی » مفهوم سعادت رکن اخلاق است ولی کانت می گوید که اخلاق سر و کارش با سعادت نیست، بلکه سر و کارش با کمال است جالب این که کانت به دنبال این گ