خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نهج البلاغه، منشور جاودان :

نهج البلاغه مشهورتر از آن است که به معرفی آن بپردازیم، زیرا باگذشت بیش از هزار سال از عمر پربرکت آن همچنان در حوزه ها و محافل و مراکز اسلامی مورد مطالعه، تحقیق و تدریس است و افزون براینکه صدها شرح و ترجمه بر آن نگاشته اند، مفاهیم والای آن برتارک نظم و نثر شاعران و ادیبان می درخشد .

آفریننده این اثر جاودانه، امیرالمؤمنین علی علیه السلام آن بزرگ مرد تاریخ است که هیچگاه غبار زمان پرده کهنگی و فراموشی بر سیمای پرفروغ او نیفکنده، و از جلوه و شکوه او نکاسته، و تقوا و عدالت و جهاد و دیگر صفات برجسته او را از یاد نبرده، و در برابر عظمت دانش و حکمت او سر تعظیم فرود آورده، و از مرز تعصب و فرقه گرایی در گذشته، تا بدانجا که دوست و دشمن زبان به ستایش او گشوده و به تالیف کتب و سرایش اشعار پرداخته و با زبان اندیشه و سوز و دل نمی ازیم فضیلت او را بیان کرده اند .

روایات اسلامی و متون تاریخی در شان و منزلت امیرمؤمنان علی علیه السلام فراتر از شهرت و تواتر است تا بدانجا که از حقایق مسلم و ضرورت ها بشمار می آید .

این اثر ماندگار که از متون اولیه فرهنگ اسلامی است توسط ادیب علامه مرحوم سید شریف رضی در سال ۴۰۰ هجری از میان صدها کتاب و منبع گردآوری و تنظیم گردیده است . ^(۱)

قرن چهارم و پنجم هجری، عراق مهد علم و تحقیق بود و به همت عالمان و محققان بی شمار، به مرکز علمی بزرگ و پایگاه عظیم تمدن و فرهنگ اسلامی در این موقعیت ممتاز فرهنگی موج نگارش، تالیف و نسخه برداری از متون، اهمیت و رواج فوق العاده ای داشت بطوریکه آثار و

دست نبشته های گرانسنگی توسط دانشمندان و نویسندگان بنام و برجسته پدید آمد و دست به دست به سراسر دنیای آن روز ره سپرد و کتابخانه های معظم بوجود آمد . مثلا در کتابخانه «خزانه الکتاب » ، عزیز بالله دوم، از خلفای فاطمیون مصر یک میلیون و شش صد هزار جلد کتاب وجود داشت . مرحوم شریف رضی با توجه به تخصص در شعر و ادب و تبحر در علوم اسلامی، و مهارت در خلق آثار ادبی و علمی، به جمع آوری کلمات امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام در زمینه های مختلف پرداخت، ولی وی همچون محدثان و علمای حدیث – که افزون بر نقل متن و سند، راوی آن را نیز ذکر کردند – عمل نکرد، زیرا چنانکه خود او در موارد متعدد ^(۲) تصریح کرده، نوع و شیوه کلام، گویای این واقعیت است که جز از امام نمی تواند صادر شده باشد و عملا هم چنین بوده و با گذشت قرن ها کسی نتوانسته است از نظر ادبی و محتوایی بر آن خدشه ای وارد کند ^(۳) ، و یا علوم و اطلاعات آن را با پیشرفتهای دانش زمان نامتناسب بخواند، و حتی در انتسابش به آنحضرت تا قرن هفتم نه تنها تشکیکی نشده، بلکه بعنوان یک کتاب اصیل و معتبر اسلامی همواره مورد احترام و استفاده بوده است .

نهج البلاغه در طول هزار سال عمر خود در دسترس دانشمندان، طلاب و اهل علم بوده است و به مطالعه و حفظ آن می پرداختند ^(۴) و در خطبه ها و خطابه ها بدان استناد و تبرک می جستند و اندیشمندان و محققان بر آن شرح و تفسیر ^(۵) می نوشتند و به ترجمه آن اقدام می کردند .

همه شارحان و مترجمان نهج البلاغه که بیش از سیصد ^(۶) نفر می باشند بالاتفاق معتقدند که این کتاب از تالیفات علامه ^(۷) شریف رضی است و او این توفیق را یافته که سخنان امام امیرالمؤمنین علی (ع) را با سبک و شیوه یی جالب گردآوری و تنظیم نماید .

اجازاتی که علما و محدثان بزرگ به اصحابشان می دادند ^(۸) دلیل روشن و قاطعی بر صحت این انتساب است .

علامه شریف رضی – کسی که در دنیای علم و ادب به پارسایی و دقت در راستگویی مورد قبول همگان است . ^(۹) – نیز در کتابهای متعدد خود این امر را تصریح کرده است .

نهج البلاغه در دنیای اسلام

ابن ابی الحدید شارح بزرگ نهج البلاغه دانشمندی که این کتاب را بارها و بارها با دقت مطالعه کرده و بعضی از خطبه های آن را بیش از هزار ^(۱۰) مرتبه خوانده است در این باره می گوید: بسیاری از محدثان و مورخان بسیاری از نهج البلاغه را نقل کرده اند در حالی که شیعه هم نیستند و اصولا بسیاری از آن متواتر است . افزون براین هر کس که به فن خطابه و سخنوری آشنا باشد و از علم بیان و ذوق و استعداد برخوردار باشد تشخیص می دهد که این سخن در چه سطحی از بلاغت است . وقتی که نهج البلاغه را با دقت مطالعه می کنید در می یابید که همه آن یک نفس و یک آهنگ و یک اسلوب است، مانند یک جسم بسیط که همه آن یکسان است، و مانند قرآن کریم که اول آن مانند وسط آن، و وسط آن مانند آخر آن است و هر «سوره » و «آیه » مانند دیگر سوره ها و آیه هاست که از یک منبع سرچشمه گرفته و با یک روش و فن و نظم پدید آمده است، و اگر بعضی از قسمت های نهج البلاغه از امام نبود، این چنین نبود . ^(۱۱)

نیز ابن ابی الحدید از استاد خود «ابوالخیر مصدق بن شبیب واسطی » و او از استادش «ابن خشاب » نقل می کند که از او درباره نهج البلاغه پرسید؟ او گفت نهج البلاغه سخنان شریف رضی نیست بلکه او گردآورنده کلمات امیرالمؤمنین علیه السلام است، رضی و غیر رضی کجا؟ و این نفس و روش بلند کجا؟ ما رساله های شریف رضی را دیده ایم و راه و روش او را در نوشتار می دانیم، به خدا سوگند این خطبه (شقشقیه) را در کتاب هایی که دویست سال پیش از تولد شریف رضی تدوین شده است دیده ام . ^(۱۲)

نهج البلاغه، نازله روح بلند امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام

جاودانگی و عظمت نهج البلاغه برخاسته از عظمت و جاودانگی آفریننده آن است که از نفحه و الهام قدسی الهی برخوردار بوده، او از خورشید نبوی استضائه می کرده است تا آبشار دانش و آگاهی از بلندای وجودش سرازیر شده و در پهندشت دنیا در طول تاریخ جاری گشته و همچنان چشمه های فکر و علم از آن جوشیده و آنرا به قلزمی تبدیل نموده است تا آنجا که حضرتش بدون نیاز به مطالعه و مشورت و مسیری که نویسندگان و گویندگان بشری دارند می گفته و می نوشته است .

اوج کلام او چون موج دریا و نسیم صحرا تا کرانه های بیکران رفته، شهر و بیابان را فراگرفته، بادیه نشین و دانشمند را سیراب و سرشار ساخته، راویان و محققان آنرا خوانده و ازبر نموده و سرانجام محدثان آنرا با همه وسعت و کثرتش روایت کرده و منتشر نموده اند .

مسعودی گوید: آنچه مردم از خطبه های آنحضرت حفظ کرده اند چهار صد و اندی است که همه آنها را بالبدیهه و ارتجالی ایراد فرموده و مردم از آنحضرت برگرفته و استفاده کرده اند . ^(۱۳)

همین جاذبه ذاتی و اصالت، علامه شریف رضی را برانگیخته است که آنها را از منابع مختلف و متعدد گرد آورد و نهج البلاغه را فراهم کند، آشنایی یک ادیب و محدث با کلام امام و شناخت و تشخیص خطبه ها و نامه های آنحضرت از میان صدها و هزارها نوشتار، خود دلیل قاطعی بر عظمت و قطعیت صدور آن است .

نهج البلاغه در منظر دانشمندان

ابن ابی الحدید می گوید: حداقل بعضی از خطبه ها و نامه ها و کلمات نهج البلاغه به «تواتر» از امام علیه السلام نقل شده است و کسی در آنها تردید نکرده حتی شماری از مورخان و محدثان غیرشیعی آنرا قبول دارند . ^(۱۴) و هر کس با کلام و خطابه آشنا، و از علم بیان و بلاغت و ذوق سلیم بهره مند باشد به آسانی می تواند سخنان زشت و زیبا، شیوه های ادبی و ساده و نشیب و فراز نوشتارها را تشخیص دهد .

ابن ابی الحدید می افزاید:

خود ما که شعرشناسیم و آنرا نقد می کنیم اگر دیوان «ابوتمام » را بررسی کنیم و در بین آن قصیده ای از دیگری باشد ما با ذوق و آشنایی خود تفاوت آنرا از حیث سبک و مذاق و افکار و اندیشه با اشعار «ابوتمام » می فهمیم . و این مساله بقدری جدی و اساسی است که ادبا قصاید منسوب به «ابوتمام » را از دیوان او حذف کرده اند . همین شیوه در دیوان «ابونواس » و دیوانهای دیگر شعرا بر مبنای ذوق و دریافت اعمال شده است .

دانشمند دیگر عرب محمدحسن نائل المرصفی می نویسد:

««علی » در این کتاب در اعماق دریای علم و سیاست و دین شنا کرده و در همه این علوم گوهرهای بی نظیری را به دست آورده که در اوج اهمیت است، و اگر از جنبه ادبی کتاب او پرسش کنی پس از آن که موقعیت عملی او را بشناسی باید گفت که در توان هیچ نویسنده و خطیب بلیغ و شاعر ممتاز هم نیست که به این پایگاه رسد، و تنها باید به این بسنده کرد که نهج البلاغه مجموعه ارزشمندی است که زیبایی تمدن و روانی و استواری صحرانشینی را به هم آمیخته است . آری نهج البلاغه تنها بستری است که راستی و حقیقت برای خود منزلی یافته که در آن فرود آید و بدان مطمئن گردد و بیارامد، پس از آن که جایگاه ها در هر لغت و زبانی آنرا نادیده انگاشته و از آن روی گردانده اند» . ^(۱۶)

مطالعه نهج البلاغه آدمی را به دنیای شهود و عرفان می برد و علاوه بر دریافت علوم و حقایق او را از نظر روحی و سیر معنوی به حرکت واداشته و به سرزمینی دیگر که فراتر از وطن خاکی و مادی است عبور می دهد و آشنا می سازد .

استاد محمد عبده مفتی بزرگ مصر می گوید:

گاه به هنگام مطالعه نهج البلاغه به عالم کشف و شهود می رسیدم و عقل نورانی را می دیدم – که در قالب اندامی نمی گنجد و شباهتی به پیکر و جسدی ندارد – که از کاروان الهی جدا شده و به روح انسانی چسبیده و او را از حجاب های طبیعت بریده و به ملکوت اعلا بالا برده و به مشهد نور پرتجلی رسانده و در وادی قدس ماوی بخشیده است، پس از آن که از تاریکی های فریب و خدعه رهایی یافته است، گویا می شنوم خطیبی حکیم با کلماتی روشن و گویا، مسؤولان را مخاطب قرار داده و راه های صواب را بدیشان نشان داده و از کوره راه های گمراهی و شبهه آگاهشان می سازد و از لغزشگاه ها برحذر می دارد و به ریزه کاری های سیاست درست ارشادشان می کند و راه های هشیاری و آگاهی را پیش رویشان می گذارد و به اوج سرزمین های رهبری و هدایت بالا می برد و شرافت تدبیر ترقی می دهد و بر رسیدن به هدف های عالی روشن مشرف می سازد، این کتاب همان نهج البلاغه است . ^(۱۷)

سیر تدوین و گسترش نهج البلاغه

۱ – مرحله انشاء و صدور

۲ – مرحله تدوین، نقل، نسخه نویسی، کتابت و اجازه

۳ – مرحله تدریس و تحفیظ

۴ – مرحله تفسیر و ترجمه

۵ – مرحله ظهور در رسانه ها و فرهنگ جامعه

۶ – مرحله دستورالعمل و ورود در نظام اجتماعی سیاسی

۱ – مرحله انشاء و صدور

امیرالمؤمنین علی علیه السلام خطبه ها و سخنان خود را در موارد و شکل های مختلف بیان می فرمود، بیشتر اوقات برفراز منبر و محل رسمی خطابه یعنی در مسجد بود وگاهی ^(۱۸) بر زمینی بلند می ایستاد و به ایراد سخنرانی می پرداخت و زمانی هم بر روی سنگی ^(۱۹) که برای آنحضرت نصب می کردند سخن می فرمود و گاهی هم که سوار بر شتر ^(۲۰) و یا اسب خویش بود با مردم سخن می گفت، و بعضی از اوقات میان میهمانان خود پس از صرف غذا می ایستاد و به القاء خطابه اقدام می نمود . و زمانی هم جایگاهی برای او ترتیب می دادند و بدان تکیه می فرمود به موعظه می پرداخت و در مواردی هم که مانعی از سخنرانی و ایراد خطبه برای آنحضرت بوجود می آمد مطالب خود را به یکی از «حسنین » علیهماالسلام انتقال می داد و آنها از سوی پدر نیابت می کرده و به سخن می پرداختند، و گاهی هم برای کسانیکه در خانه حضرت حضور داشتند خطبه می خواند و آنگاه دستور می داد آنرا بنویسند و برای دیگران بخوانند . ^(۲۱)

نکته مهم در این مرحله آنست که کلام امام از نفحه الهی و الهام قدسی برخوردار بوده است که آنحضرت را به وجوه بیان قدرت می بخشیده و عنان سخن را به دست او می داده و عالیترین معانی و مفاهیم را بدو الهام می کرده است و بهترین موقعیت ها را در اختیار او قرار می داده است، لذا خطبه های بسیار زیبا و پرمغز و مناسب بر زبان مبارکش جاری می شده و نامه های جامع و کامل و حکمت ها و دستورات نافع بر قلمش جاری می گشته است .

سخنان ابتکاری و نو و جذاب امام که بدون پیش نویس و تنظیم قبلی القاء می شد چنان جالب و حکیمانه بود که باعث شگفتی می گردید و بعنوان «ضرب المثل » و «تیتر» قرار می گرفت و در همه جا و هر شهر و روستایی زبان به زبان می گشت و نقل مجالس می شد . ^(۲۲)

راز بزرگ و جاودانگی کلمات امام، خاستگاه آنها بود که از یک منبع الهی – نبوی سرچشمه می گرفت و پیامبر اکرم (ص) در ضمن احادیث متعدد و متواتر درباره علم و حکمت امیر مؤمنان علی علیه السلام اعلام فرموده بود، مانند احادیث مشهور: «انا مدینه العلم و علی (ع) بابها» ^(۲۳)

و «اقضاکم علی (ع)» .

در حدیثی پیامبر اکرم (ص) به حضرت فاطمه (ع) فرمود:

«زوجتک خیر اهلی، اعلمهم علما و افضلهم حلما و ادولهم اسلاما» .

ترا به ازدواج کسی درآوردم که بهترین خاندانم می باشد; از نظر دانش دانشمندترین، و از نظر حلم برترین و پیشاهنگ در اسلام است .

و در حدیث دیگر فرمود:

«اعلم امتی بالسنه و القضاء بعدی علی بن ابی طالب » .

داناترین امتم به سنت و قضاوت پس از من علی بن ابی طالب است .

نیز فرمود:

«اعلم امتی من بعدی علی بن ابی طالب و اعلم الناس بالله و بالناس » .

داناترین امت پس از من علی (ع) است، و داناترین مردم به خدا و مردم همواست .

و از خود آن حضرت نقل شده است که: «والله ما نزلت آیه الا و قد علمت فیم نزلت و علی من نزلت، ان ربی وهب لی قلبا عقولا و لسانا ناطقا» .

به خدا سوگند هیچ آیه ای نازل نشد مگر آن که دانستم در چه موردی و بر چه کسی فرود آمده است، خداوند به من قلبی فهیم و زبانی گویا بخشیده است .

پیامبر درباره آن حضرت فرمود، «قسمت الحکمه عشره اجزاء فاعطی علی (ع) تسعه اجزاء و الناس جزا واحدا» .

حکمت و دانش ده جزء است و به علی (ع) نه جزء آن داده شد و یک جزء دیگر به تمامی مردم .

ابن عباس می گفت علم پیامبر از علم خداوند بود، و علم علی علیه السلام از علم پیامبر، و علم من از علم علی (ع)، و دانش من و تمام اصحاب پیامبر در مقایسه با دانش علی (ع) مانند قطره در برابر دریاهای هفتگانه است .

معاویه از آن حضرت سؤال می کرد و می نوشت، پس وقتی امام ارتحال نمود گفت فقه و دانش با مرگ علی بن ابی طالب علیه السلام از بین رفت . ^(۲۴)

نکته مهم دیگر در صدور انشاء خطبه ها و سخنان حضرت این بود که امام علیه السلام از نظر فصاحت و بلاغت و فن خطابه و ایراد سخنرانی در اوج بود و کسی به پایه آنحضرت نمی رسید و به قول علامه امینی رحمه الله علیه کلمات و خطبه های امیر مؤمنان علی علیه السلام، خود شاهد صادقی است که آنحضرت امیر کلام و فرمانده و فرمانروای سخن بود همان طور که در جهاد و شجاعت پیشتاز بود . پس اوست خطیب بنام و قدرتمند انصار، و زبان فصیح و شیرین «خزرج » و متکلم و سخنگوی بزرگ شیعه، و زبان گویای عترت پاک و یکتا مجاهد در راه هدف مقدس خود با شمشیر و بیان، او خطیب تر از «سحبان وائل » ، آن خطیب معروف عرب، و سخنورتر از «قس ایادی » و راستگوتر در کلامش از «قطاه » بود . ^(۲۵)

امام علیه السلام با توجه به توصیفات فوق از بیان رسا و زیبا و ارائه مطالب عالی، و علوم و حقایق محکم و مستند برخوردار

بود و مردم از این ویژگیهای ممتاز آنحضرت مطلع بودند بویژه نویسندگان و خبرنگاران و محدثان، لذا بدان توجه داشته و درصدد و کمین بودند که آن خطبه ها و سخنان را یادداشت کرده و در ذهن بسپارند و حفظ کنند لذا بهترین کلام از نظر محتوا و ادبیات از آنحضرت صادر گردیده و ثبت شده است و نیز روایات نبوی که علم امیرمؤمنان علی (ع) را می ستود و از آن پرده برمی داشت خود عامل مهمی بود که سخنان امام مورد توجه و ثبت و ضبط قرار گیرد مانند:

«یاعلی تو در علم من هستی . . . و حق با تو و بر زبان تو و در دل تو و بین دو چشم تو است » . ^(۲۶)

۲ – مرحله تدوین، نقل نسخه نویسی، کتابت و اجازه

سخنان امیرمؤمنان علی علیه السلام از آن زمان که صادر می گشت و به گوش مردم می رسید در سینه ها جای می گرفت و بر زبان ها جاری می گشت و در خطبه ها و مجالس، رونق دهنده بود و در محافل علمی و قضائی، قانون و اصل بود، تا زمان تدوین و تالیف فرا رسید و خطبه ها و نامه های حضرت در کتاب های تاریخ و سیره و جنگ ها و محاضرات و بطور کلی ادب منتشر گردید همچنان که کلمات و حکمت های آنحضرت در ابواب مواعظ و ادعیه جای گرفت و در دو کتاب معتبر و معروف «الغریب » تالیف «ابو عبید قاسم بن سلام » و «ابن قتیبه » بسیاری از مطالب و کلمات نهج البلاغه آمده است . و از آنجا که سخنان امام علیه السلام از چهارچوب ویژه ای برخوردار است که آنرا از دیگر خطیبان ممتاز و جدا می گرداند و روش خاص روشنی که با دیگر ادیبان و نویسندگان تفاوت دارد . گروه زیادی از دانشمندان و ادبا در طول تاریخ کتاب های جداگانه و نوشتارهای مستقلی در این باره تالیف کرده اند که برخی از آنها باقی مانده و بسیاری از آنها در گردونه تاریخ از دست شده است مانند:

۱ – حارث بن عبدالله همدانی (م: ۶۵ ه) وی از شیفتگان کلام امیرالمؤمنین (ع) و آگاه ترین شخص نسبت به سخنان ایشان بوده است . ^(۲۷)

۲ – زیدبن وهب جهنی کوفی (م: ۹۶ ه) . کتاب «خطب امیرالمؤمنین (ع) علی المنابر فی الجمع و الاعیاد» . ^(۲۸)

۳ – اصبغ بن نباته، محدثان چندین نامه از نامه های علی (ع) را از وی روایت کرده اند . ^(۲۹)

۴ – ابواسحاق ابراهیم بن حکم فزاری (اواسط قرن دوم هجری) . کتاب «خطب علی (ع) . ^(۳۰)

۵ – ابومنذر هشام بن محمدبن سائب کلبی کوفی (م ۲۰۴ ه)، کتاب «خطب علی (ع)» . ^(۳۱)

۶ – ابومحمد مسعده بن صدقه عبدی (از اصحاب امامان صادق و کاظم علیهماالسلام)، کتاب «خطب امیرالمؤمنین » . ^(۳۲)

۷ – ابوعبدالله محمدبن عمر واقدی بغدادی (م ۲۰۷ ه)، کتاب «خطب امیرالمؤمنین (ع)» . ^(۳۳)

۸ – ابومخنف لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف ازدی غامدی کوفی (م ۱۵۷ ه)، کتاب «الخطبه الزهراء» . ^(۳۴)

۹ – ابوالحسن علی بن محمدبن عبدالله مدائنی بغدادی (م: ۲۲۵ ه)، کتاب «خطب علی و کتبه الی عماله » . ^(۳۵)

۱۰ – ابوالخیر صالح بن ابی حماد رازی (از اصحاب امامان جواد، هادی و عسگری علیهم السلام)، کتاب «خطب امیرالمؤمنین (ع) . ^(۳۶)

۱۱ – ابراهیم بن سلیمان بن عبیدالله خراز کوفی نهمی (م ۳۱۰ ه)، کتاب «خطب امیرالمؤمنین (ع)» . ^(۳۷)

۱۲ – اسماعیل بن مهران (از اصحاب امام رضا (ع))، کتاب «خطب امیرالمؤمنین (ع)» . ^(۳۸)

۱۳ – ابوالحسن علی بن عبدالله (ابن المدینی (م ۲۳۴ ه) کتاب، «خطب علی بن ابی طالب (ع)» . ^(۳۹)

۱۴ – عبدالعظیم بن عبدالله علوی حسنی (م ۲۵۰ ه)، کتاب، «خطب امیرالمؤمنین (ع)» . ^(۴۰)

۱۵ – ابوعثمان عمرو بن بحر جاحظ بصری (م ۲۵۵ ه) کتاب، «ماه کلمه » . ^(۴۱)

۱۶ – ابواسحاق ابراهیم بن محمدبن سعید بن هلال ثقفی کوفی (م ۲۸۳ ه)، کتاب، «رسائل امیرالمؤمنین (ع) و اخباره و حروبه » . ^(۴۲)

۱۷ – ابوبکر محمدبن حسن بن دریدازدی بصری (م ۳۲۱ ه)، کتاب «مجموعه حکم » . ^(۴۳)

۱۸ – عبدالعزیز بن یحیی بن احمدبن عیسی ازدی بصری (م ۳۳۲ ه)، کتابهای، «خطب علی (ع)، شعره، مواعظه، رسائله، دعائه » . ^(۴۴)

۱۹ – ابوحنیفه نعمان بن محمدبن منصور بن حیون مغربی تمیمی مصری (م ۳۶۳ ه)، شرح خطب امیرالمؤمنین » . ^(۴۵)

البته، بزرگترین و ارزشمندترین این آثار و مشهورترین آنها همان مجموعه نفیسی است که علامه شریف رضی در کتاب نهج البلاغه گرد آورده است، همانگونه که او در کتاب «خصائص الائمه » بدان اشاره کرده که در آغاز فصلی از آنرا به سخنان کوتاه از حکمت ها و مثال ها و آداب اختصاص داده بود، و آنگاه همان فصل را کتابی جداگانه ساخت که همه اقسام سخن از نامه ها و خطبه ها و آداب را در آن آورده است، زیرا او به خوبی می دانست که آنها شگفتی های بلاغت و درهای نایاب فصاحت و گوهرهای فرهنگ عربی و کلمات دینی و دنیایی درخشنده را دربردارد که در هیچ مجموعه و کتابی یافت نشود .

نام نهج البلاغه

نامی که شریف رضی برای این کتاب برگزیده «نهج البلاغه » یعنی «راه و روش بلاغت » است زیرا این کتاب درهای بلاغت را به روی خواننده می گشاید و طالبان بلاغت را بدان نزدیک می سازد و نیاز دانشمند و دانشجو را برمی آورد، و گمشده و خواسته بلیغ و زاهد است و از آن روز که این کتاب گام به عالم فرهنگ و ادب نهاد و توسط شریف رضی به بار نشست، در میان دانشمندان و خطبا و اهل ادب جا باز کرد و بلند آوازه شد و شهره آفاق دانش گردید و ستاره آن در شام و عراق و نجد و تهامه درخشید، ^(۴۶) و هرکجا که رفت با استقبال مردم مواجه گردید و در مراکز علمی به درس و بحث از آن پرداختند زیرا علاوه بر معنای ارزنده و محتوای علمی و عمیق همه جانبه و درهای حکمت و دانش، دارای الفاظ و نگارشی بسیار بدیع و زیبا و سبک و شیوه یی هماهنگ و عالی است که در اوج نثر عربی قرار گرفته است .

البته شریف رضی در این کتاب معمولا از مصادر و منابعی که از آن بهره جسته و نیز اساتیدی که از آنان نقل نموده نام نبرده است زیرا او نهج البلاغه را به عنوان یک منبع و مصدر فقهی و یا مدرکی از مدارک احکام جمع آوری ننموده است بلکه عمده نظر و هدف او این بوده است که بخشی از کلمات امام که حاوی شگفتی های بلاغت و گوهرهای فرهنگ عربی و کلمات درخشنده دینی و دینایی است جمع کند که در واقع خود سند و مدرک است و چنان در اوج عظمت و اهمیت است که براستی از غیر امام نمی تواند صادر شده باشد، و به بیانی دیگر کلمات امیرالمؤمنین در دنیای دانش و سخن ممتاز و منحصربفرد است و کسی را یارای مقابله و هماوردی با آن نیست و کسی هم در طول تاریخ تا قرن هفتم در آن تردیدی نکرده است و حتی دشمنان حضرت هم نسبت به حکمت و فصاحت و بلاغت بی نظیر او معترفند .

ابن ابی الحدید می گوید شک نداریم که امام (ع) از هر گوینده بزبان عرب از اولین و آخرین فصیحتر بود – جز کلام خدا و پیامبر – و این خصوصیات در کلام هیچ کس یافت نشود هرچه هم تلاش کنند . سپس از معاویه نقل می کندکه به «محفن ضبی » – که گفته بود از نزد گنگترین مردم یعنی علی علیه السلام، آمده ام – گفت: ای فرزند زن بدبو آیا این سخن را درباره علی علیه السلام می گویی؟ ! به خدا سوگند کسی را ندیدم که خطبه بخواند – جز پیامبر – که از علی (ع) برتر و بهتر باشد آنگاه که خطبه می خواند، به خدا سوگند کسی جز علی (ع) پایه گذار فصاحت در قریش نبود . ^(۴۷)

در جای دیگر می گوید اما درباره سخنان او گفته اند: «فروتر از کلام خالق و فراتر از کلام مخلوق » است، و مردم خطابه و نوشتار را از او آموخته اند . ^(۴۸)

بنابراین، به نظر شریف رضی، کلمات امام که در نهج البلاغه آمده با این اعترافات شفاف نیازی به نقل سند و مدرک نداشته است و در واقع خود کلام سند است و ذکر اسناد جز تطویل بلاطائل چیزی دیگری نیست و نشانه ادیب اریب، پرهیز از آن است .

نسخه نویسی و صدور اجازه

در عصر تدوین نهج البلاغه ذکر دو نکته حائز اهمیت بیشتری است که بدان اشاره می شود:

۱ – نسخه نویسی

زمانی که شریف رضی از تالیف و گردآوری کتاب ارزشمند نهج البلاغه در سال ۴۰۰ هجری فراغت یافت و با خط خود آنرا نوشت، تعلیقاتی بر آن افزود و بعضی از الفاظ و کلمات کمیاب و مشکل را تفسیر و آنرا بر شاگردانش قرائت می کرد .

نسخه ای که به خط علامه شریف رضی نگاشته شد در کتابخانه های بغداد موجود بود و آن نسخه ارزشمند را عده ای از علما و شارحان نهج البلاغه چون ضیاءالدین فضل الله راوندی، قطب الدین راوندی، ابن ابی الحدید و ابن میثم بحرانی ^(۴۹) دیده و از آن استفاده کرده اند .

البته در سال های اخیر اطلاع دقیقی از آن در دست نیست و چنانچه در این مورد تفحصی گردد و کتابخانه های عمومی و خصوصی دنیا کاوش و جستجو شود ممکن است بدان دست یافت ولی خوشبختانه از همان آغاز علماء، اهل ادب، بلاغت و خطابه و نیز شخصیت های سیاسی عنایت ویژه ای به نهج البلاغه داشته و آنرا برای خود و بهره برداری از آن می نوشتند و لذا نسخه های نهج البلاغه در سرتاسر کشورهای اسلامی منتشر گردید و کتابخانه های خصوصی و عمومی در شهرهای مختلف بدان آراسته شد .

بنابراین، می توان گفت قبل از پیدایش صنعت چاپ، دستنویس های نهج البلاغه یکی از پرتیراژترین کتاب ها بوده است و خوشبختانه تعداد زیادی از نسخه های خطی عتیق ارزشمند نهج البلاغه تا زمان ما باقیمانده و زینت بخش کتابخانه ها و مورد استفاده قرار می گرفته است .

این نسخه ها مدارک معتبری بر اصالت نهج البلاغه و هویت ارزشمند آنست که در این مقاله به بعضی از آنها اشاره می شود .

۱ – نسخه ای که به خط علامه شریف رضی نوشته شده و تا زمان ابن ابی الحدید (م ۶۵۵ ه) و ابن میثم بحرانی (م ۶۷۹ ه) موجود بوده و مورد استفاده و نقل هر دو شارح قرار گرفته است . ^(۴۹)

۲ – علامه امینی نسخه ای از نهج البلاغه را نزد یکی از بزرگان نجف اشرف دیده که بر آن اجازه سیدمرتضی برای بعضی از شاگردانش نوشته شده بود . ^(۵۰)

۳ – نسخه ای که به سال ۴۶۹ ه . به دست حسین بن حسن مؤدب فقیه کتابت شده این نسخه از نظر تاریخ کتابت و نیز کاتب آن که از دانشمندان بوده بسیار نفیس است . ^(۵۱)

۴ – نسخه ای که در سال ۴۸۵ ه . کتابت شده و اکنون در کتابخانه آقای روضاتی نگهداری می شود . ^(۵۴)

۵ – نسخه ای که به سال ۴۹۴ ه . توسط فضل الله بن طاهر بن مطهر حسینی نوشته شده است و در کتابخانه دکتر نصیری نگهداری می شود . ^(۵۲)

۶ – نسخه ای که در سده پنجم تحریر شده است و جزء کتابخانه دکتر محفوظ بوده است . ^(۵۳)

۷ – نسخه ای نیز در سده پنجم تحریر شده که قبلا در کتابخانه سیدهبه الدین شهرستانی بوده ولی اکنون در کتابخانه ای شخصی در لندن نگهداری می شود .

۸ – نسخه ای دیگر از سده پنجم که دارای حاشیه ها و شرح بعضی از جمله ها در برگه های جدا، نسخه کهن و نفیسی است منقول از نسخه مؤلف . ^(۵۵)

۹ – نسخه ای از قرن پنجم که با خط حسن بن یعقوب بن احمد نیشابوری در سال ۴۸۳ ه . مقابله و تصحیح شده و وی این مقابله را تایید کرده است، ^(۵۶)

۱۰ – نسخه ای از قرن ششم هجری که از سال ۵۲۹ ه . ابوالمظفر محمدبن زین العابدین آن را نزد مصدق بن حسن بن حسین قرائت کرده و مصدق به خط خود اجازه ای برای آن نوشته است . ^(۵۷)

۱۱ – نسخه ای که به سال ۵۳۸ هجری تحریر شده و در همان سال با نسخه افضل الدین حسن بن وفادار قمی مقابله و تصحیح شده است و هم اکنون در کتابخانه ابوالکلام آزاد در هند نگهداری می شود . ^(۵۸)

۱۲ – نسخه ای که به سال ۵۴۴ هجری کتابت شده و در همان تاریخ تصحیح و مقابله شده و آثار بلاغ در حواشی آن دیده می شود و هم اکنون در کتابخانه آستان قدس رضوی است .

۱۳ – نسخه ای که به سال ۵۷۵ هجری توسط محمدبن علی حمدانی در ۳۸۹ صفحه تحریر شده و از نفاست خاصی برخوردار است و اکنون در کتابخانه آقای مدرسی است .

سنت اجازه حدیث و اجازات نهج البلاغه

علم حدیث از مهمترین علوم اسلامی است که از دیرباز در حوزه های اسلامی مورد توجه بوده است و در پرتو این علم، احادیث و علوم اسلامی با سبک و شیوه خاص و دقیق به ما و زمان ما منتقل شده است و میراث گرانبهای پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) بدست ما رسیده و امروز مورد استفاده و بهره برداری ق