خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2]

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2]:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عبور از استبداد ؛ انقلاب اسلامی و تاثیر احزاب سیاسی بر روند رفتار انتخاباتی [S1] [S2] :

رفتار انتخاباتی مردم، از مهمترین وجوهی است که نوع جامعه سیاسی را معلوم می سازد و چگونگی ساختار کلی آ

‎‎

ن را تبیین می کند[

S3

] . به ویژه در دنیای معاصر که گسترش ارتباطات و رشد و بهبود کمی و کیفی رسانه های ارتباطی، مناسبات مردم جوامع با یکدیگر و با دولتهایشان را متحول ساخته و دولت و ملت را در جریان ادغام گونه ای قرار داده است. حکایت حزب گرایی در ایران معاصر و چگونگی روند رفتارهای انتخاباتی ایرانیان از نخستین سالهای استقرار نظام مشروطه و تشکیل مجلس شورای ملی تا به امروز، حکایتی نادر و شنیدنی است. با اینکه ایران در زمره پیشگامان مشروطه گرایی معاصر محسوب می شود؛ اما حزب و به تبع آن روند رفتار انتخاباتی در کشور همواره با مسیری دشوار و ناهموار روبه رو بوده و فراز و نشیبهای گوناگونی به

‎

خود دیده است. حتی انقلاب بزرگ و شکوهمند اسلامی که با مشارکت وسیع مردم به

‎

وقوع پیوست هم، با این فراز و نشیبها روبه روگشت و تحلیلگران انقلاب را با نظامی مردمی ولی فاقد تشکیلات حزبی گسترده و منسجم به شکل عرفی وعمومی آن مواجه ساخت. مقاله ای را که پیش رو دارید، به منظور بررسی اجمالی سیر تاریخی حزب در ایران و تحول ساختار حزبی ایران پس از وقوع انقلاب اسلامی تالیف شده است.

از آنجا که رفتار انتخاباتی به عنوان یک روند در نظرگرفته شده است؛ بنابراین، نمی توان از سابقه موضوع، قبل از پیروزی انقلاب صرف

‎

نظر نمود. از همین رو، بصورتی بسیار مختصر بدان اشاره می نماییم و سپس، این روند را پس از پیروزی انقلاب دنبال می کنیم.

در ایران آنچه به عنوان سابقه تشکیل حزب سیاسی در اذهان مردم جای دارد، سابقه ای تلخ و شکست خورده و در نهایت منفی است. مستوفی در کتاب تهران دمکرات می نویسد: «در زمان رضاشاه هر کس که واژه حزب را بر زبان می آورد، احتمال زندانی شدن خود را هم در نظرمی گرفت؛ در حالی که اکنون (سال ۱۳۲۲) هر سیاستمدار دارای آرزوهای بزرگ، دارودسته خود را جمع و تشکیل یک حزب سیاسی جدید را به جهان اعلام می کند».۱ به نظر مستوفی باید این عصر را «عصر پارتی بازی»۲ نامید.

البته، این موضوع بی ارتباط با نظام استبدادی شاهنشاهی در ایران و فرهنگ سیاسی متاثر از آن نیست. از آنجا که نظام استبدادی، انحصارطلب است و خواهان در اختیارگرفتن قدرت، امور و امکانات مربوط به آن می باشد، هیچ حقی برای دخالت و مشارکت مردم در امور سیاسی قایل نیست؛ بنابراین، رابطه ای یکسویه میان مردم و نظام استبدادی برقرارمی شود که در نتیجه آن، مردم باید فرمانبردار و مطیع باشند نه تاثیرگذار و مشارکت جو. از این رو، هرچند در آغاز دوران حکومت محمدرضا تا حدودی فضای سیاسی برای فعالیت تشکلها و گروه های سیاسی باز می شود؛ اما این جریانات، نمی توانند به

‎

عنوان جریاناتی فعال و موثر برای برانگیختن حس مشارکت جویی مردم در تصمیم گیریهای سیاسی مطرح باشند؛ بلکه برعکس، به جهت سرکوب و کنترل شدید از سوی حکومت وقت، ایرانیان به انزواطلبی و عدم دخالت در امور سیاسی روی آوردند. بر این اساس، اندیشه حکومت استبدادی رضاخانی در دوران سلطنت استبدادی محمدرضا نیز ادامه یافت و این طرز تلقی عمومی هرچه بیشتر رشد کرد که مشارکت درامور سیاسی باعث نابودی مشارکت کننده خواهدشد؛ مگر اینکه حافظ منافع مستبدان باشد. از مظاهر بارز کنترل و سرکوبی در زمینه فعالیت سیاسی در دوران محمدرضا، تشکیل سازمان «ساواک» و اعلام یک دولت تک حزبی حزب رستاخیز بود. محمدرضا اعلام کرد: «آنهایی که به این حزب نمی پیوندند، باید هواداران حزب توده باشند. این خائنان یا باید زندان بروند یا اینکه همین فردا کشور را ترک کنند… » وقتی روزنامه نگاران خارجی عنوان داشتند که چنین بیانی با پشتیبانی وی از نظام دوحزبی به شدت مغایر است، شاه پاسخ داد: «آزادی اندیشه! آزادی اندیشه! دمکراسی! دمکراسی! با پنج سال اعتصاب و راهپیماییهای خیابانی پشت هم… دمکراسی؟ آزادی؟ این حرفها یعنی چه؟ ما هیچ

‎

کدام از آنها را نمی خواهیم.»۳

ناگفته نماند که ایرانیان، در دوران پهلوی دوم بر اثر ضرورت زمان، تا حدودی فضای باز سیاسی را تجربه کردند و احزاب و تشکلهای سیاسی متعددی نیز شروع به فعالیت نمودند. به عنوان نمونه در کتاب تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران۴ فهرست اسامی ۶۲ حزب و تشکل سیاسی را که در سالهای ۱۳۲۰ ۱۳۵۷ فعالیت داشتند، مشاهده می کنیم. این در حالی است که در مجموعه دو جلدی احزاب سیاسی ایران ۱۳۲۰ ۱۳۳۰ به کوشش بهروز طیرانی۵ ، ۶۸ تشکل و حزب سیاسی مورد بررسی قرارگرفته است؛ البته، نویسنده یادآورمی شود که در این مجموعه برخی از احزاب مثل حزب کبود، پان ایرانیست، ملیون ایران و غیره که فاقد سند بوده را در کتاب نیاورده است. با این اوصاف، احتمال وجود تعداد بیشتر احزاب وبه

‎

عبارت صحیح تر تشکلهای سیاسی دراین دوران بعید به

‎

نظر نمی رسد. بنا بر آنچه گفته شد، برخلاف اینکه شاهد رشد کمی احزاب و تشکلهای سیاسی در این دوران هستیم؛ اما این رشد هرگز جنبه کیفی به خود نگرفت و نتوانست به عنوان وسیله ای برای مشارکت مردم در روند فعالیت سیاسی ایفای نقش نماید؛ چرا که این احزاب با انگیزه جلب مشارکت مردمی تشکیل نشده بودند و بیشتر جنبه تقلیدی و صوری داشتند. حتی حزب توده که از سازماندهی بهتری نسبت به احزاب دیگر برخوردار بود، به دلیل بی

‎

توجهی به فرهنگ ایرانی اسلامی مردم، مورد اقبال عمومی قرارنگرفت و تنها عنصر جذابیت آن برای مردم، مخالفت این حزب با رژیم شاه بود که باعث تداوم حیات و مطرح شدنش در صحنه سیاست آن روزگار بود.

در مجموع، می توان فعالیت احزاب و تشکلهای سیاسی تشکیل شده دراین دوره قبل از پیروزی انقلاب اسلامی را به چند دلیل عقیم و ناموفق ارزیابی کرد:

۱ عدم سازگاری با شرایط فرهنگی اجتماعی جامعه

۲ تقلیدی بودن و وابستگی به قدرتهای خارجی

۳ سرکوبی از سوی رژیم

۴ انگیزه جاه طلبی و کسب قدرت صرف به

‎

جای جلب مشارکت مردمی

مجموعه این موارد، زمینه ساز منافع مهم

‎

تری که همانا ضعف زمینه های فرهنگی اجتماعی مشارکت در امور سیاسی از طریق تشکیل حزب سیاسی است گردید.

روند تسریعی، فراگیر و غیرتصریحی رفتار انتخاباتی (سالهای نخستین پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان جنگ تحمیلی ۱۳۵۷ ۱۳۶۷)

بررسی وضعیت سیاسی جامعه به عنوان زمینه ای برای بروز رفتار انتخاباتی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ بزرگ

‎

ترین مانع سیاسی مشارکت مردمی درامور سیاسی و اجتماعی یعنی رژیم مستبد و خودکامه شاهنشاهی از میان برداشته شد و بسترهای مناسب فرهنگی، اجتماعی و سیاسی برای حضور مردم در صحنه با تاکیدات رهبر فرزانه انقلاب، امام خمینی (ره) تقویت گشت. ایشان در سخنرانی مورخه ۱۰/۱۰/۵۷ می گویند:

«قهرا وقتی مردم آزادهستند، یک نفر صالح را انتخاب می کنند و آرای عمومی نمی شود، خطا بکند. یک وقت یکی می خواهد یک کاری بکند، اشتباه می کند، یک وقت یک مملکت سی میلیونی، نمی شود اشتباه بکند.»

همچنین در سخنرانی مورخه ۲۷/۵/۵۸ گفته اند:

«اکثریت هرچه گفتند، آرایشان معتبر است، ولو به ضرر خودشان باشد.»

بنابراین، مردمی که در زمان پیروزی اصل آزادی را در میان شعارهایشان گزینش کرده بودند، اکنون، سرشار از شور و هیجان، آماده شرکت و فعالیت در عرصه های مختلف اجتماع بودند. دکتر محمدحسین پناهی در مقاله ای با عنوان «بررسی چگونگی مشارکت سیاسی مردم در نظام اسلامی با تجزیه و تحلیل شعارهای انقلاب اسلامی» ضمن جمع

‎

آوری و بررسی ۴۵۰۰ شعار انقلابی می نویسد:

«شعارها به شکلهای مختلف تاکید بر مشارکت پذیربودن نظام سیاسی آرمانی دارند و نشان می دهند که انقلابیون و مردم انقلابی در جریان انقلاب، اهمیت قابل توجهی به ماهیت نظام سیاسی آرمانی خود می دادند و با امید و شوق و شور رسیدن به چنان نظامی با همه هستی خود به مبارزه با نظام غیرمشارکتی و ضدمشارکتی موجود پرداختند و آن را سرنگون نمودند… نظام سیاسی آرمانی انقلابیون و مردم، آنچنان که در شعارهای انقلاب اسلامی ایران منعکس گردیده است، نظامی بوده که ماهیت مشارکتی داشته و مردم برای خود در آن حد بالایی از مشارکت را در نظر داشته اند.»۶

شواهد نشان می دهد که هم مردم و هم رهبر انقلاب، خواهان تداوم مشارکت گسترده مردمی پس از پیروزی انقلاب اسلامی درامور سیاسی اجتماعی مربوط به خود هستند؛ از این رو، لذا به فرمان امام خمینی (ره) نهادها و ارگانهای انقلابی (مانند کمیته انقلاب اسلامی ۲۳/۱۱/۵۷، جهاد سازندگی ۲۷/۳/۵۸، بسیج مستضعفین ۵/۹/۵۸ و…) درهمان نخستین ماه

‎

های پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای جلب و جذب نیروهای انسانی پر شور و انقلابی تشکیل شدند. همچنین با تاکید رهبر انقلاب تنها یک هفته

à

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، حزب جمهوری اسلامی که از مدتها قبل با این عنوان، به سازماندهی و فعالیت سیاسی مشغول بود، اعلام موجودیت کرد و تعداد زیادی از مردم برای ثبت نام به دفاتر حزب در تهران و شهرستانها هجوم بردند. شرایط و وضعیت جامعه پس از پیروزی انقلاب اسلامی شامل درهم ریختگی سامان اجتماعی و سیاسی، تشتت آرا میان مسوولین و عداوت دشمنان انقلاب که مبادرت به ترور شخصیتها می کردند و در نهایت، محاصره اقتصادی و شروع جنگ تحمیلی به اضافه بی تجربگی و کم تجربگی دست اندرکاران امور سیاسی، کمبود امکانات، کمبود نیروهای کارآمد و ضعف نیروهای برنامه ریز و … مانع از به ثمررسیدن این فعالیتها گردید. به عنوان مثال در مورد حزب جمهوری اسلامی هرچند که فعالیتهایی از جمله انتشار روزنامه و موفقیت در چندین کار سیاسی بزرگ از قبیل تشکیل مجلس خبرگان و تهیه پیش نویس قانون اساسی، انتخابات مجلس شورای اسلامی و…۷ وجود داشت؛ اما این فعالیتها، آن چیزی نبود که مورد نظر بنیانگذاران حزب باشد. دراین مورد مراجعه به سخنان شهید بهشتی برای روشن شدن اهداف و عملکردهای این حزب می تواند مفید باشد.

شهید بهشتی در گفت

‎

وگویی با روزنامه کیهان می گوید:

«حقیقت اینست که ما از همان روز اول که حزب را تاسیس کردیم و پیشنهاد تاسیس آن را به ملت کردیم، معتقد بودیم که گسترش سریع دامنه حزبی، آفتی برای حزب خواهد بود؛ چون هرچیز که رشدش، رشد سریع و غیرمتعارف شد، حتما در معرض آسیبهای گوناگون قرار می گیرد و آسیب پذیری آن بیشتر می شود. ما از روز اول، اصلا نمی خواستیم این حزب یک چنین فراگیری و وسعتی پیداکند و به عنوان حزب اکثریت تلقی شود… ولی شرایط خاص سیاسی سبب شد که تنها در روز اول هزاران نفر مراجعه کردند و ما را تحت فشار برای گسترش حزب قراردادند… و به علت اینکه ما در همان موقع در شورای انقلاب مسوولیت داشتیم و شرایط انقلابی ایجاب می کرد که ما در مسایل روزانه جامعه حضور داشته باشیم، امکان اینکه نیروهای کافی اختصاص به محکم کردن پایه های حزب دهیم و محتوای حزب را برای آموزش سیاسی و اجتماعی و طرح و برنامه گسترده بالاببریم، نبود… دراین یک

‎

سال گذشته، حزب به صورت یک مجموعه ای که با هم پیوند عاطفی داشت، توانست در موارد معینی نقشهایی را ایفاکند؛ ولی هرگز اینها درحد نقش یک حزب سیاسی جاافتاده نبود، ما موفق به ایجاد تشکیلات منسجم نشدیم. در این مدت با اینکه چارت تشکیلاتی و شرح وظایف مدتهاست آماده شده است، توفیقی پیدانکردیم، نظر نهایی درباره آن [را] ابراز کنیم و برای ارسال به همه واحدها آماده کنیم… درباره روزنامه جمهوری اسلامی باید بگوییم که روزنامه به همه جا نمی رسد و ما برای شبکه توزیع روزنامه باید کار بیشتری انجام دهیم.»۸

همه این اتفاقات در سالهایی رخ می دهد که موج ترورها بسیار گسترده است. هاشمی رفسنجانی در کتاب عبور از بحران پیرامون خاطرات روز ۴/۷/۶۰ می نویسد:

«تروریسم سبک

‎

تر شده است؛ ولی هنوز ریشه هایش کنده نشده. هر روز تقریبا بیست مورد در سراسر کشور در سطح ترور پاسدار و بسیجی و پرتاب سرراهی و کوکتل … پیش می آید.»۹

و همان

‎

طوری

‎

که می دانیم، افرادی چون شهید مطهری، شهید بهشتی و ۷۲ تن از مسوولان فرهنگی و سیاسی کشور، شهید رجایی و شهید باهنر و … توسط همین ترورها به شهادت رسیدند و این مسایل هرچند در میان عموم مردم، موج نفرت و خشم را نسبت به دشمن زنده نگاه می داشت و عاملی برای همبستگی هرچه بیشتر مردم انقلابی بود؛ اما به هرصورت تعدادی از نیروهای فعال و مفید برای انقلاب و اداره جریان آن را به شهادت رساند که ضربه سنگینی برای مردم و انقلاب اسلامی محسوب می شد.

در مورد فعالیت دیگر گروه

‎

های سیاسی نیز فعالیت منسجم خاصی دراین دوره مشاهده نمی شود، به عنوان مثال تا پیش از برکناری بنی صدر از ریاست جمهوری در تاریخ اول تیر ۱۳۶۰ گروه

‎

های سیاسی به جریانهای «اسلامی» و «ملی» تقسیم می شدند۱۰ که فعالیت متشکل چندانی هم نداشتند؛ البته در تاریخ ۷/۶/۶۰ مجلس شورای اسلامی حدود و شرایط فعالیت احزاب را تعیین کرد و قانونی با ۱۹ ماده و ۹ تبصره در مورد فعالیت احزاب، جمعیتها و انجمنها تدوین نمود.

در صورتی

‎

که ملاک شروع فعالیت احزاب را دریافت پروانه فعالیت آنها در نظر بگیریم، با توجه به گزارش وزارت کشور۱۱ از سال ۱۳۶۸ به بعد گروه

‎

های سیاسی به تدریج، اقدام به دریافت مجوز فعالیت کرده اند. حتی گروه

‎

ها و جمعیتهایی همچون موتلفه اسلامی و فداییان اسلام نیز که سابقه فعالیت آنها به قبل از پیروزی انقلاب اسلامی می رسید تا قبل از سال ۱۳۶۸ اقدامی برای دریافت پروانه فعالیت نکرده بودند.

در حقیقت، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جمعیت (موتلفه اسلامی) به حزب جمهوری اسلامی پیوست و کم وبیش تشکیلات و فعالیت آن رو به افول گذاشت؛ اما در سالهای ۶۷ و ۶۸ جمعیت به عنوان یک تشکل مستقل، فعالیت مجدد خود را آغاز کرد.۱۲

در میان دیگر گروه

‎

های سیاسی که در همان سالهای نخستین پیروزی انقلاب اسلامی نامی از آنها برده شده است، نهضت آزادی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و جامعه روحانیت مبارز به چشم می خورند؛ اما این گروه

‎

ها نیز در دوره مورد بحث یعنی فاصله سالهای ۱۳۵۷ ۱۳۶۷ نتوانستند به

‎

عنوان یک حزب سیاسی شروع به فعالیت کنند.

نهضت آزادی که از سال ۱۳۴۰ به بعد فعالیت خود را آغاز کرده بود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی با تشکیل دولت موقت به ریاست مهدی بازرگان وارد عرصه حکومت شد. در نخستین سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نهضت آزادی فعالیت منسجم حزبی نداشت؛ هرچند که نوشته اند: «این تشکل از سال ۵۹ تا ۶۹ مرتبا کنگره های سالیانه خود را برگزار می کرد، (اما در واقع) فعالیت نهضت آزادی پس از عزل بنی صدر در سال ۶۰ در عرصه سیاست به

‎

صورت منفعل درآمد تا اینکه در سالهای بعد از جنگ … فعالیت سیاسی و مطبوعاتی خود را با استراتژیی جدید آغاز نمود…»۱۳

تشکل سیاسی دیگر، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی است که به گفته خودشان متشکل از ۷ گروه چریکی

‎

مذهبی بود که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی نبرد مسلحانه را سرمشق خود قرار داده بودند و پس از پیروزی، سران این هفت گروه به دلیل وجوه مشترک با یکدیگر متحد شده و در تاریخ ۱۶/۱/۵۸ اعلام موجودیت کردند؛ اما پس از بروز اختلافاتی میان اعضای آن سرانجام، در مهرماه ۱۳۶۵ سازمان منحل گردید تا آغاز دهه ۷۰ که با دریافت مجوز فعالیت از وزارت کشور و تغییرنام به سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران فعالیت خود را از سرگرفت۱۴ و در نهایت به جامعه روحانیت مبارز می رسیم که به عنوان تشکل سیاسی این دوران مطرح می باشد. در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، نیروهای مذهبی خط امام به تاسیس جامعه روحانیت در مشهد و دیگر شهرها دست زدند که این جامعه ایفاگر نقشی بسزا در مدیریت اعتراضات سیاسی در زمان انقلاب و همچنین مدیریت کمیته استقبال و شورای انقلاب بود.۱۵ جامعه روحانیت مبارز در همان سالهای نخستین پیروزی انقلاب اسلامی، شروع به فعالیت کرد، این گروه دارای اساسنامه است؛ اما از وزارت کشور پروانه فعالیت سیاسی دریافت نکرده و اعضای آن به ظاهر قصد فعالیت سیاسی در قالب حزب و تشکل را نداشته اند. در آستانه انتخابات سومین دوره مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۶۷ مجمع روحانیون مبارز به عنوان گروهی مستقل از جامعه روحانیت مبارز جداشد. در این انتخابات، جامعه روحانیت مبارز تنها در تهران نامزد انتخاباتی معرفی کرد و سه نفر از ۳۰ نامزد تهران از این گروه بودند۱۶ ؛ بنابراین، شرایط اجتماعی سیاسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و به دنبال آن شروع جنگ تحمیلی باعث شد که با وجود زمینه های کم وبیش مناسب برای مشارکت و فعالیت سیاسی در قالب احزاب، جامعه ایران نتواند در این زمینه رشد قابل ملاحظه ای داشته باشد. آنچه در این دوران (۱۳۵۷ ۱۳۶۷) بر رفتار انتخاباتی رای دهندگان تاثیرمی گذارد، فعالیت احزاب و گروه

‎

های سیاسی نیست؛ بلکه بیشتر، شرایط و موقعیتهای اجتماعی سیاسی آن روز ایران است که تا حدودی در مورد آن توضیح داده شد؛ بنابراین، روند رفتار انتخاباتی در این دوره را بیشتر تسریعی و کمتر آگاهانه و تعمیقی می دانیم. خصلت رفتار انتخاباتی در این دوران، عمومی و فراگیربودن در کنار غیرتصریحی بودن است. غیرتصریحی بودن سبب می شد، تقاضا در زمینه های اجتماعی برای تعیین و بیان منافع ایجادنشود و به عبارت دیگر، تقاضا برای تشکیل حزب به معنای امروزی آن وجود نداشت. مرزهای کشور مورد تعرض بیگانگان قرارگرفته بود و دشمنان و متعرضین داخلی قصد نابودی انقلاب اسلامی را داشتند؛ از این رو، افراد ترجیح می دادند در مورد منافع شخصی خود بیشتر سکوت اختیار کنند و منافع خود را در جمع و حفظ نظام معنا کنند، بنابراین، همه هزینه ها از تعلق خاطرها گرفته تا مسایل مالی کشور، مصروف جنگ و مشکلات داخلی ناشی از آن می شود. در اینجا دیگر، فرصت و احساس نیازی برای طرح تقاضاها در قالب احزاب باقی نمی ماند.

بررسی روند رشد آگاهی پس از پیروزی انقلاب اسلامی

روند رشد آگاهی در ایران به عواملی چون جوان بودن جمعیت، تاثیرپذیری جامعه از ویژگیهای آگاهی بخش دینی، رشد میزان تحصیلات، افزایش شهرنشینی و … مربوط است که در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز ادامه داشته ؛ اما تحت تاثیر شرایط اجتماعی سیاسی سالهای پس از پیروزی از جمله وضعیت جامعه انقلابی و شروع جنگ تحمیلی قرارگرفته است. به عبارت دیگر، این عوامل به گونه ای که متناسب با شرایط جامعه ایران است بر رشد آگاهی تاثیرگذارده اند. همان

‎

طوری که آمارها نشان می دهند، جمعیت ایران در فاصله سالهای ۱۳۳۵ ۱۳۷۰ افزایش یافته و جوان

‎

تر شده است۱۷ که با شروع جنگ تحمیلی تعداد زیادی از این جوانان برای حراست از کیان انقلاب و ملت به جبهه ها می روند. جبهه های نبرد خود عرصه ای بسیار گسترده و فراگیر برای جلب مشارکت فعال جوانان است. مقابله با دشمن آشکار، در جوانان روحیه خاصی را ایجادکرده بود که همراه با آگاهی و حضور فعال در عرصه های اجتماعی سیاسی می شد. جوانان ایرانی خود را در مقابله ای مستمر و جدی با استکبار جهانی و مظهر بارز آن رژیم بعثی می دیدند و چنان که در تاریخ جنگ تحمیلی مشاهده می کنیم، خلاقیتها، حضور و فعالیت خالصانه جوانان در این مقطع زبانزد عموم است. همه این عوامل، نشان از مشارکتی دارد که بیشتر فراگیر و تسریعی است وکمتر تعمیقی و تصریحی می باشد. به بیان دیگر، جوان ایرانی در دوران جنگ، به امور خرد در سطح کشور مانند تشکیل حزب یا گروه سیاسی برای بیان نظرات شخصی، تعلقات گروهی و ارضای نیاز به فعالیت دسته جمعی توجهی نمی کند و به جهت غلبه نگاه کل گرا، درحقیقت، از این بابت نیازی در خود احساس نمی کند. او فعال و پویاست و جنگ، پاسخگوی این نیاز به فعالیت و پویایی است. او باید حافظ نظام، ملت و انقلاب باشد و شرکت درجبهه های جنگ، این حفاظت را برایش به ارمغان می آورد. از سوی دیگر تا قبل از پیروزی انقلاب، ما با روند رشد میزان تحصیلات روبه

‎

روبودیم؛ اما پس از پیروزی این رشد، آهنگ آرامتری را به خود می گیرد. در تاریخ ۱۵/۳/۵۹ دانشگاه

‎

ها تعطیل می شوند، تا تاریخ ۲۸/۶/۱۳۶۲ که سال بازگشایی مجدد دانشگاه

‎

هاست، فعالیتهایی از این دست متوقف می گردند. در ضمن، بسیاری از تحصیلکردگان و بعدها دانشجویان، کلاس درس و تحصیل را رهاکرده و روانه جبهه ها می شوند. در این سالها حتی نوجوانان مقاطع پایین تر هم اگر امکان می یافتند به جبهه می رفتند. در اینجا باز هم مراجعه به آمارها نشان

‎

می دهد که در سالهای ۱۳۵۷ ۱۳۶۷ شاهد رکود نسبی در زمینه فعالیتهای تحقیقاتی و پژوهشی نیز هستیم. در دوره ۶ ساله بعد از پیروزی انقلاب، شروع جنگ، انقلاب فرهنگی و اوج سالهای جنگ، عملکرد تحقیقات دانشگاهی کشور، به شدت سقوط می کند و به حداقل می رسد.۱۸ همان

‎

طوری که پیش

‎

تر نیز گفتیم، روند رشد آگاهی هرگز متوقف نشده و در این دوران، رشد آن همراه با نوسان و البته، با آهنگ کندتر و به اشکال متفاوت تری بروزکرده است. در مورد عامل کتابخوانی در ابتدا، شاهد افزایش کتابخوانی در سطوح مختلف جامعه هستیم، به یک معنا تسریعی بودن و فراگیری در اینجا نیز مشاهده می شود که خود ناشی از مشارکت و حضور بیشتر مردم در تمامی صحنه هاست و پس از آن به جهت شرایط و مقتضیات جامعه که پیش از آن نیز درباره اش صحبت کردیم، شاهد رکود در این عرصه می باشیم؛ بنابراین، بسترهای کم وبیش مناسب تازه ای که در زمینه افزایش آگاهیها به وجود آمده بود و می توانست باعث تشکیل سازمان سیاسی منسجم (احزاب سیاسی) نیز بشود، تحت شرایط اجتماعی سیاسی جامعه کم

‎

تاثیر شد. فرخ امیر فریار در مقاله ای با عنوان «نگاهی اجمالی به تحول بازار کتاب» می نویسد: «… حدود ۶ ماه پیش از پیروزی انقلاب تا اوایل بهار ۱۳۵۸ … دوره افزایش عنوانهای انتشار یافته، بالارفتن تیراژ، گسترش محدوده جغرافیایی فروش کتاب در تهران، ورود گروه وسیع خریداران تازه به بازار کتاب، تجدید چاپی بودن بیشتر کتابهای منتشرشده، محدودیت موضوعی کتابها و شکل نامرغوب آنهاست که ناشی از شتابزدگی ناشران برای هرچه زودتر عرضه کردن کتاب به بازار بوده است… خریداران کتاب تا پیش از انقلاب گروه محدودی از روشنفکران، شامل دانشجویان، معلمان، استادان دانشگاه

‎

ها و بعضی از کارمندان دولت بودند؛ اما در دوره پس از انقلاب گروه زیادی از مردم با تحصیلات متفاوت و علایق مختلف به جرگه خریدارن کتاب پیوستند. پاره ای از آنان شاید نخستین بار بود که کتاب می خریدند… از بهار ۱۳۵۸ تا زمستان ۱۳۵۹ … پس از آن رونق چشمگیر، رکود و کسادی، دامنگیر بازار کتاب شد. موثرترین عامل این رکود، خروج گروه خریداران تازه وارد از بازار کتاب بود. این گروه به همان سرعتی که وارد بازار کتاب شده بودند از آن خارج شدند. تعطیل شدن دانشگاه

‎

ها، نخریدن کتاب از سوی کتابخانه های عمومی و دانشگاهی، جنگ تحمیلی عراق با ایران (که در اوایل آن شرایط ویژه ای در کشور پدیدآورد) از جمله عوامل دیگری بودند که رکود بازار کتاب را در این دوره باعث شدند.»۱۹ البته، ایشان معتقدند که از بهار ۱۳۶۰ ۱۳۶۲ که سال نشر این مقاله است دوره تعادل نسبی در زمینه انتشار کتاب می باشد. موضوع دیگری که در زمینه کتابخوانی و ارتباط آن با رشد آگاهی می تواند مدنظر باشد، موضوعاتی است که بیشتر مورد توجه خوانندگان قرارمی گیرد. از آنجا که ماهیت انقلاب ایران، اسلامی است و در صفحات پیشین گفتیم که شاهد رشد و تحولی در زمینه مسایل اسلامی و دینی هستیم که نشانه های آن از دوره قبل از پیروزی انقلاب اسلامی قابل مشاهده است و در این دوره یعنی سالهای نخستین پس از پیروزی نیز ادامه دارد. نصرالله پورجوادی در این زمینه می نویسد: «پس از اینکه در سالهای ۵۹ ۶۰ بازار کتابهای شریعتی از تب و تاب افتاد، کتابهای مرحوم مطهری و کتابهای مذهبی به

‎

طور کلی از لحاظ تیراژ جایگزین کتابهای شریعتی شد.»۲۰ همچنین فرخ امیر فریار می نویسد: «موضوعات آنها [کتابها] بیشتر در دو مقوله اسلام و مارکسیسم قرارمی گرفت. حتی داستانهای منتشرشده نیز بار ایدئولوژیک داشتند.»۲۱ بنابراین، می بینیم که احساس نیاز به دانستن و فراهم آوردن زمینه های تغییر دراین دوره به چشم می خورد؛ اما تداوم آن به جهت شرایط موجود کند شده و به تعویق می افتد. عامل شهرنشینی نیز در این دوره هرچند همچون دوران گذشته روبه رشد است؛ ولی این رشد تا حدودی کندتر شده است که باز هم معلول شرایط و مقتضیات موجود می باشد. رشد جمعیت شهری در سال ۱۳۵۵، ۸/۴% و در سال ۱۳۶۵، ۴/۴% و در سال ۱۳۷۰، ۵/۳% بوده است. در حالی که رشد طبیعی جمعیت در سال ۱۳۵۵، ۷۷/۲% و در سال ۱۳۶۵، ۸/۳% و در سال ۱۳۷۰، ۴/۲% بوده است، بنابراین، ما در دهه های اخیر شاهد انفجار جمعیت شهری در ایران بوده ایم که باعث تغییر و دگرگونی چهره

‎

شهرها شده است.۲۲ ناگفته پیداست که رشد شهرنشینی از یک طرف با به

‎

وجود آوردن زمینه های جدید برای مهاجران و از طرف دیگر، ایجاد مشکلاتی برای کل جامعه می تواند بر رفتار انتخاباتی شهروندان تاثیرگذارد. زیاده از حد شهری شدن، بیکاری مهاجران شهری، زاغه نشینی و آلونک نشینی، کمبود تسهیلات در زمینه مسکن، بهداشت، آموزش، درکنار آلودگی شدید محیط زیست۲۳ از جمله مشکلات شهرنشینی بی رویه است که البته، در این دوران نسبت به دوره های بعد این عامل هم رشد کندتری داشته و هم تاثیر کمتری بر روند رفتار انتخاباتی داشته است. همه این عوامل، شاهدی بر این ادعاست که روند رشد آگاهی، تحت تاثیر شرایط اجتماعی سیاسی ایران بعد از انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی قرارگرفته است و رفتار انتخاباتی که همواره از رشد آگاهی تاثیرمی پذیرد، روندی تسریعی و فراگیر داشته و به بیانی دیگر، در امتداد محور افقی قرارگرفته است.

انتخابات و روند رفتار انتخاباتی (۱۳۵۷ ۱۳۶۷)

در جامعه ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، انتخابات به معنای واقعی برگزارشد که به خودی خود حامل تجربیاتی برای مردم است که بر روند رفتار انتخاباتی آنان تاثیرمی گذارد. در این دوران (۱۳۵۷ ۱۳۶۷) یعنی در فاصله ۱۰ سال، ۱۱ مرتبه انتخابات برگزارشده است. با توجه به جدول ارایه شده، در مجموع میزان مشارکت مردمی در انتخابات، بالای ۵۰% و در مواردی نیز بسیار چشمگیر بوده و بالای ۷۰% می باشد.