قیمت اصلی 224,700 تومان بود.109,200 تومانقیمت فعلی 109,200 تومان است.
تعداد فروش: 45
فرمت فایل پاورپوینت
با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل شعر در خدمت عقیده و ایمان(۸)حکیم ابوالقاسم فردوسی(۵)، محتوای خود را در قالب 100 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.
هشدار: استفاده از نسخههای ناقص فایل پاورپوینت کامل شعر در خدمت عقیده و ایمان(۸)حکیم ابوالقاسم فردوسی(۵) ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل شعر در خدمت عقیده و ایمان(۸)حکیم ابوالقاسم فردوسی(۵)، کیفیت تضمینشده دارد.
تابش آفتاب «قرآن » و «نهج البلاغه » بر آفاق «شاهنامه
»
(
قسمت اول
)
۱
هر اثر هنری، قائم به دو رکن است:«صورت » و «معنی » (یا «قالب »و «مضمون »; «فرم » و
«
محتوا»); و عالیترین اثر هنری آن است که در آن، جمال صورت با کمال مضمون
همبر نشیند و اوج لفظ با موج معنی همعنان رود
.
شاهنامه، اثر هنری استاد طوس است وامتیاز بارز آن این که، سراینده حکیم و
دانشورش «ظرافت و استحکام لفظ » را با «صلابت و اتقان معنی » چونان شیر و شکر درهم
آمیخته و بر قامت مضمونی فخیم، قبایی فاخر از کلام پوشانده است; و توفیق او در
این راه، خاصه در بهره گیری از قالب تنگ مثنوی (آن هم، مثنوی رزمی) برای به تصویر
کشیدن ظریفترین نکات و لطیفترین معانی حکمی و عرفانی و حماسی و عشقی و…، تا
بدانجا بوده است که برخی از بزرگترین شاعران کشورمان، همچون انوری و ادیب
پیشاوری، وی را خداوندگار شاعران و برترین شاعر تاریخ ایران خوانده اند
. (۱)
به ویژه، بحثهای «زیبایی شناسانه »اای که اخیرا در باب شاهنامه صورت گرفته
کاملا نشان می دهد که استاد طوس، به مدد قریحه سرشار و طبع پخته خویش و آشنایی کامل
با ظرائف و ظرفیتهای کلام و «هندسه تالیف الفاظ »(یعنی انتخاب مناسبترین
واژه ها، وتلفیق هنرمندانه و گوشنواز آنها با یکدیگر) به خوبی توانسته است در
همین وزن واحد (مثنوی بحر تقارب) به تناسب مقام، حالات گوناگونی پدید آورد و با
حسن ترکیب اجزای گوناگون سخن (وزن و قافیه، مصوتها، صامتها، تکیه ها و سکوتها
)
و نیز استفاده از طنین و آهنگ همساز با روح و مضمون شعر (که امروزه آن را «موسیقی
الفاظ » می نامند) به «وحدت محسوس و زنده قالب ومضمون » رسد و از مجموع آنچه گفتیم،
برای انتقال اندیشه های بلند، عواطف ظریف، و تخیلات دور پرواز به ذهن و دل خواننده
بهره کامل جوید
. (۲)
۲
استاد طوس، به نوشته شبانکاره ای در مجمع الانساب: جامع علوم عقلی و نقلی بود، و
به قول خود: از متون تازی و پهلوی گفته های بسیار خوانده بود
(۳)
;
و چنانچه در اثر
بزرگ و جاویدان وی «شاهنامه » به دقت نظر کنیم، آن را بستانی از علوم و معارف
گوناگون می یابیم که ساحت سرسبزش، آینه وار، بسیاری از اندیشه ها و معلومات عصر
را در خویش منعکس ساخته است. حکیم دانشور طوس، آنجا که به وصف رزم گردان و
دلیران می نشیند و فی المثل تیر اندازی رستم به اشکبوس کوشانی را باز می گوید
(۴)
تو گویی سپهبدی است دیر آشنای عرصه پیکار، که عمری دراز را با خود و خفتان و تیر
و سنان بر پشت اسب گذرانده است! و آنجا که «سزارین شدن » رودابه (مادر رستم) را به
دقتی تمام گزارش می کند، به گفته دکتر محمود نجم آبادی سرپزشگ مشهور معاصر گویی
خود جراحی کار کشته و مجرب است که بارها عمل «رستمینه » (سزارین) را با
وفقیت به انجام رسانده است
! (۵)
و آنجا نیز که در دیباچه شاهنامه، به عزم
اثبات حقانیت تشیع، از حدیث «انا مدینه العلم و علی بابها » سخن می گوید، متکلم وار و
فقیه آسا، از توجه به اصالت و اعتبار حدیث غافل نیست
:
که من شهر علمم، علیم در است
درست این سخن، قول پیغمبر است
گواهی دهم کاین سخنها از اوست
تو گویی دو گوشم پر آواز اوست
(۶)
چنان که، در همان دیباچه، هنگام طرح حدیث «سفینه »، از «درایت » آن نمی گذرد
….
۳
در شاهنامه، به موارد متعددی برمی خوریم که شاعر، برای بیان مقصود خویش یا
دیگران، از امثال و اشعار ادیبان و دانشوران بزرگ عرب سود جسته و گاه نیز به
تصدیق اهل فن، ترجمه یا تعبیری گزیده تر و شیواتر از اصل به دست داده است. همچون
این بیت
:
عنان بزرگی هر آن کس که جست
نخستش بباید به خون دست شست
که هم مضمون با بیت عربی زیر است
:
لا یسلم الشرف الرفیع من الاذی
حتی یراق علی جوانبه الدم
یا: «نه خنده است دندان نمودن ز شیر»، که در آن، مضمون بیت زیر را به شکلی کوتاهتر و
بهتر از آن،،به نظم آورده است
:
اذا رایت نیوب اللیث ضاحکه
فلا تظنن ان اللیث یبتسم
نیز، به «تشبیه درخشش شمشیرها در عرصه پیکار به تلالؤ ستارگان در شب » در ابیات
زیر می توان اشاره کرد
:
درخشیدن تیغهای بنفش
در آن سایه کاویانی درفش
تو گفتی که اندر شب تیره چهر
ستاره همی بر فشاند سپهر
که پیش از فردوسی، کرارا در شعر برخی از شاعران عرب آمده که ظاهرا اقدم آنان
بشار بن برد گوینده بیت زیر است
:
کان مثار النقع فوق سیوفهم
و اسیافنا لیل تهاوی کواکبه
(۷)
۴
اخذ و اقتباس شاهنامه از متون عربی، به اشعار و امثال تازی محدود نمی شود، بلکه
در بسیاری از ابیات یا تعبیرات این کتاب، ردپای آیات و روایات اسلامی به
وضوح قابل حس و تشخیص است
.
به عنوان نمونه، در ابتدای جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب، در مدح محمود غزنوی گوید
:
پس لشگرش هفتصد ژنده پیل
خدای جهان یارش و جبرئیل
که برگرفته از آیه شریفه «فان الله هو مولاه و جبریل » (تحریم:۴) است. یا در بیت
زیر که در مقدمه داستان بیژن و منیژه آمده
:
گهی می گسارید و گه چنگ ساخت
تو گفتی که هاروت نیرنگ ساخت
پیداست که اشارت به آیه شریفه
«…
و لکن الشیاطین کفروا یعلمون الناس السحر و ما انزل علی الملکین ببابل
هاروت و ماروت…» (بقره:۱۰۲)دارد
.
یا این بیت که در وصف رخش رستم آورده
:
به شب، مورچه بر پلاس سیاه
بدیدی به چشم از دو فرسنگ راه
ظاهرا مقتبس از فرمایش نبوی در آن حدیث مشهور است که هشدار می دهد: جریان شرک در
میان افراد امتم پنهانتر از راه رفتن مورچه بر سنگ سیاه در شب تاریک است
: «
ان الشرک اخفی من دبیب النمل علی صفاه سوداء فی لیله ظلماء
» (۸) .
نیز در وصف زیبا
رویان کشور مازندران (واقع در هند یا یمن یا افریقا) که شوق دیدار آنان، کیکاووس
مستبد و خودخواه را آن همه به رنج و تعب افکند، می گوید
:
بتان بهشتند گویی درست به گلنار
(۹)
شان روی، رضوان بشست
رضوان،خازن وکلیددار معروف بهشت است که بر اساس روایات گوناگون، مامور
تزیین بهشت در روز بازپسین و بستن درب و تحویل کلید آن به پیامبر اکرم صلی
الله علیه و آله و سلم است
. (۱۰)
در برخی روایات آمده است که حضرت ابوطالب علیه
السلام در مراسم ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با خدیجه علیها
السلام فرمود:در این مراسم، عرش و کرسی به اهتزاز درآمده و فرشتگان به سجده
افتادند، و خدای متعال به رضوان وحی نمود که بهشت را تزیین نماید، حور و غلمان
را به صف کشد، جامهای شراب طهور را آماده سازد، و دوشیزگان بهشتی را آرایش کند
. (۱۱)
انعکاس این مضمون اسلامی در شعر فوق کاملا محسوس است
.
مهمتر از همه، می توان «وصف خرد» در دیباچه شاهنامه را شاهد آورد که ابیات
گوناگون آن، عصاره آیات و روایات اسلامی در باب عقل، و بعضا ترجمه مستقیم
آنهاست. ذیلا ابیات مزبور را ذکر کرده و سپس به مآخذ و منابع احتمالی یکایک
آنها توجه می دهیم
:
کنون ای خردمند، وصف خرد
بدین جایگه گفتن اندر خورد
ستایش خرد را به از راه داد
خرد بهتر از هرچه ایزد بداد
خرد رهنمای و خرد دلگشای
خرد دست گیرد به هر دو سرای
از او شادمانی و زویت غمیست
وزویت فزونی و زویت کمیست
خرد تیره و مرد روشن روان
نباشد همی شادمان یک زمان
چه گفت آن خردمند مرد خرد
که دانا ز گفتار او برخورد
کسی کو خرد را ندارد ز پیش
دلش گردد از کرده خویش ریش
هشیوار دیوانه خواند ورا
همان خویش بیگانه داند ورا
ازویی به هر دو سرای ارجمند
گسسته خرد پای دارد به بند
خرد چشم جان است چون بنگری
تو بی چشم، شادان جهان نسپری
نخست آفرینش خرد را شناس
نگهبان جان است وآن سه پاس
;
سه پاس تو چشم است و گوش و زبان
کزین سه رسد نیک و بد بیگمان
خرد را و جان را که یارد ستود؟
و گرمن ستایم، که یارد شنود؟
حال، به «وحدت » یا «قرابت مضمون » ابیات فوق با مفاد آیات و روایات اسلامی
توجه کنید
:
۱.
خرد بهتر از هرچه ایزد بداد: ناظر است به روایاتی چون حدیث پیامبر صلی الله
علیه و آله و سلم «ما قسم الله للعباد شیئا افضل من العقل » و کلام مولای متقیان علی
علیه السلام در غرر الحکم «العقل افضل موجود» یا نهج البلاغه «لا مال اعود من
العقل »، و احادیث دیگری چون «لا عده انفع من العقل » و«لا جمال ازین من العقل » و «ما من
شی ء عبد الله به افضل من العقل
»….
۲.
خرد رهنمای و خرد دلگشای
:
راهنمایی و سرپرستی معنوی خرد، مضمون مشترک روایاتی است چون «کفی… بالعقل دلیلا
»
،
«
العقل یهدی و ینجی و الجهل یغوی و یردی »، «العقل دلیل المؤمن »، «اهتدی من ابصر وعقل
»
،
«
لکل قوم راع و راع العابدین العقل »و
….
دلگشایی و سرور انگیزی خرد نیز مفاد این گونه احادیث است: «اصل العقل القدره
وثمرتها السرور
».
۳.
خرد دست گیرد به هر دو سرای: «بالعقل تدرک الداران جمیعا و من حرم العقل حرمهما
جمیعا»، «بالعقل یدرک کل خیر باذن الله » و «لا یفلح من لا یعقل
».
۴.
از او شادمانی و زویت غمیست
و زویت فزونی و زویت کمیست
از سرور انگیزی خرد قبلا یاد شد. مصرع دوم نیز هم مضمون است با احادیثی
چون «الکمال فی العقل » و «کل الحرمان بالعقل » و « ان الثواب علی قدر العقل » و نیز
اخباری چون «قلیل العمل من العاقل مقبول مضاعف، و کثیر العمل من اهل الهوی
والجهل مردود» و «انما یداق الله العباد فی الحساب یوم القیامه علی قدر ما
آتاهم من العقول فی الدنیا
».
۵.
کسی کو خرد را ندارد زپیش
دلش گردد از کرده خویش ریش
معنا متناسب است با روایاتی چون «للعاقل فی کل عمل احسان، للجاهل فی کل حاله
خسران » و «استرشدوا العقل ترشدوا ولا تعصوه فتندموا»، و نیز «الجاهل من یفعل و یندم و
الا فجنونه مستحکم
».
۶.
هشیوار دیوانه خواند ورا
همان خویش بیگانه داند ورا
مصرع اول، از حدیث قبل(که برای جهال، دو نوع جنون «موقت » و «پایدار» شناخته) برمی آید
.
مصرع دوم نیز همسو با احادیثی است نظیر «العقل فی الغربه قربه، الحمق فی الوطن
غربه »که بیخرد را در وطن خویش هم غریب و بیگانه شمرده است
.
۷.
ازویی به هر دو سرای ارجمند: «عقلهم ارفعهم درجه فی الدنیا والاخره »، «افضل
الناس اعقل الناس »، «العقل رقی الی علیین »، «اعقل الناس اقربهم من الله ». به گفته قرآن
مجید، دوزخیان نیز می گویند: «لو کنا نسمع او نعقل ما کنا من اصحاب السعیر» (ملک:۱۰
).
۸.
گسسته خرد پای دارد به بند: «من عدم العقل فانه یلحق بمنزله البهائم » که خود
متخذ است از آیاتی چون «ام تحسب ان اکثرهم یسمعون او یعقلون ؟! ان هم
الاکالانعام بل هم اضل سبیلا».(فرقان:۴۴، و نیز ر.ک: اعراف:۱۷۸
).
۹.
خرد چشم جان است چون بنگری
تو بی چشم، شادان جهان نسپری
همسو و قریب المضمون است با روایاتی چون «ان ضوء الروح العقل » و «العاقل اذا
ابصر بعینه شیئا عرف الحق منه » و نیز:«مثل العقل فی القلب کمثل السراج فی وسط
البیت » و «ان التفکر حیاه قلب البصیر کما یمشی المستنیر فی الظلمات بالنور
».
۱۰.
نخست آفرینش خرد را شناس: که ترجمه ء مستقیم حدیث نبوی مشهور «اول ما خلق الله
العقل » می باشد که به نحو مرسل، در کتاب غوالی اللئالی آمده و روایات متعددی از
طریق شیعه (به نحو مطلق یا مقید) در تایید آن وارد شده است، نظیر «ان اول خلق خلقه
الله عز وجل العقل
…» (۱۲)
و «ان الله خلق العقل و هو اول خلق خلقه الله من الروحانیین
عن یمین العرش من نوره
». (۱۳)
۱۱………………………..
نگهبان جان است و آن سه پاس
سه پاس تو چشم است و گوش و زبان
کزین سه رسد نیک و بد بیگمان
به نحو کلی یا ضمنی، هم مضمون با روایاتی است نظیر «النفوس طلقه لکن ایدی العقول
اعنتها من النحوس » و فرمایش پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم «ان العقل عقال من
الجهل، و النفس مثل اخبث الدواب فان لم تعقل حارت »، و نیز احادیثی چون «الادب فی
الانسان کشجره اصلها العقل » و «العاقل من عقل لسانه » و«العاقل من صان لسانه عن
الغیبه » و «لسان العاقل وراء قلبه و قلب الجاهل وراء لسانه
»… (۱۴)
نمونه ای دیگر می آوریم: در پایان بخش «پادشاهی اسکندر»، فردوسی که از سختی مشکلات
روزگار به تنگ آمده، چرخ گردون را به باد پرخاش و اعتراض می گیرد. متقابلا چرخ
گردون ساکت ننشسته و به زبان حال، اعتراضات شاعر را پاسخی شیوا می دهد و شاعر
نیز آن را، به زبان قبول، نقل می کند. پیداست که پرخاش و پاسخ، هر دو محصول ذهن وقاد
فردوسی است و جالب این است که پاسخ حکیمانه چرخ به وی، گویی دقیقا توضیح و تفسیر
آیه شریفه ۱۱۶ – ۱۱۷ سوره بقره است که می فرماید:«…سبحانه بل له ما فی السموات و
الارض کل له قانتون× بدیع السموات و الارض و اذا قضی امرا فانما یقول له کن
فیکون » و نیز «انما امره اذا اراد شیئا ان یقول له کن فیکون » (یس:۸۲) و «ما امرنا
الا واحده کلمح البصر» (قمر:۵۰
).
چنین داد پاسخ سپهر بلند
که ای مرد گوینده بی گزند
چرا بینی از من همی نیک و بد؟
!
چنین ناله از دانشی کی سزد؟
!
تو از من به هر باره ای برتری
روان را به دانش همی پروری
بدین هرچه گفتی مرا راه نیست
خور و ماه زین دانش آگاه نیست
خور و خواب و رای و نشست تو را
به نیک و به بد راه و دست تو را
از آن خواه راهت که راه آفرید
شب و روز و خورشید وماه آفرید
یکی آنک هستیش را راز نیست
به کاریش آغاز و فرجام نیست
چه گوید بباش، آنچ خواهد بدست
کسی کو جز این داند آن بیهده ست
(۱۵)
من از داد، چون تو یکی بنده ام
پرستنده آفریننده ام
نگردم همی جز به فرمان اوی
نیارم گذشتن ز پیمان اوی
به یزدان گرای و به یزدان پناه
فروزنده ماه و ناهید و مهر
جز او را مخوان کردگار سپهر
به یارانش بر هر یکی بر فزود
و زو بر روان محمدصلی الله علیه و آله و سلم درود
بدین گونه، می بینیم که استاد طوس، غواص وار در دریای معارف اسلامی فرو رفته و
درهای ثمین و گرانسنگی را که از بن این دریا به چنگ آورده، در سلک ابیات
شاهنامه به نظم کشیده است
.
۵
بدیع الزمان فروزانفر، استاد مسلم ادب در عصر اخیر، شاهنامه را علاوه بر «معنی
ومضمون » در «قالب و فرم » نیز شدیدا تحت تاثیر قرآن مجید شمرده است
:
اسلوب و روش نظمی شاهنامه از اسلوب قرآن گرفته شده و هرچه در آنجا، از حیث بلاغت،
منظور و طرف بحث بلغاست، اینجا تقلید و نظیر آن ایجاد می شود
.
در این موضوع، باید مفصل بحث کرد و اسلوب قرآن را شرح داد تا مقصود به خوبی و اضح
گردد. لکن در اینجا به دو مثال قناعت می کنیم که یکی راجع به نظم جمل است و آن این
است
:
پیامی فرستاد پیران چو دود
به گلشهر تازی فرنگیس زود
شود تا رساند سوی شاهزاد
بگفت آن زمان با فرنگیس شاد
که برای ارتباط مصراع دوم از بیت دوم با مصراع اول از همین بیت، ناچار
باید چند جمله تقدیر کرد، چنان که در این آیه:«انا انبئکم بتاویله فارسلون× یوسف
ایها الصدیق »، چند جمله حذف شده و منظور بلغای قدیم و جدید گردیده است
;
و دیگری راجع به نمایاندن معانی در عباراتی رساتر و روشنتر یا پنهانتر، و آن
این بیت است
:
تهمتن بیامد بگسترد پر
هنوز حساب کاربری ندارید؟
ایجاد حساب کاربری
