خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل دانشگاه قرویین (مراکش)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دانشگاه قرویین (مراکش) :

دانشگاه قرویین از نظر کثرت دانش جویان و انبوه دانش پژوهان و دانشمندانی که از آن فارغ التحصیل شده اند، دومین دانشگاه اسلا می جهان محسوب می شود. جامع قرویین قبل از آن که به سبک جدید اداره شود، بسیاری از بزرگان اندیشه و فرهنگ جهان اسلا م را در دامن خود پرورش داده است.

اگر اولین مدرسه ی شمال آفریقا در «قیروان»(۱) تأسیس شده باشد، بزرگ ترین مسجد این بخش از قاره ی سیاه اندکی پس از آن بنا گردیده است؛ «مسجد قرویین» که بنای آن به زمان «پادشاهی اَداراسه»(۲) – اولین دولت اسلا می مغرب به پایتختی «فارس» – باز می گردد.

در بین محققان، برسر تاریخ آغاز برنامه های آموزشی «دانشگاه قرویین» اختلا ف است، اما شکی نیست که نفس تأسیس مسجد قرویین، دانشمندان زمان را بر آن داشته بود که در آن به گسترش معارف اسلا می و تدریس علوم دینی بپردازند، دانشمندانی که در این مسجد، بزرگ ترین همایش را برای شکوفایی حریت تفکر و آزادی بیان یافته بودند.

به مدد همین اهتمام ها بود که مسجد قرویین در طول عصرهای متوالی، عناصر بیداری و پایه های پیش رفت را در خود جمع کرد تا خصوصیات و امتیازات یک دانشگاه را کسب و شخصیت علمی و معنوی خویش را محقق نماید. در همین چارچوب اساتید را جذب کرد؛ پذیرای دانش جویان گردید؛ علوم و مواد درسی را تدوین نمود؛ کرسی های علمی و تخصصی را بنا نهاد؛

کتاب خانه های تخصصی متنوع را تأسیس کرد و به فارغ التحصیلا ن «مدرک» اعطا نمود. تمام این اقدامات باعث شد که این مسجد متصف به صفت دانشگاه گردیده و از مشخصات مؤسسه ی دانشگاهی – به معنای امروزین – برخوردار شود. این چنین بود که از زمان تأسیس مسجد و نصب منبر نمازجمعه تا زمان تشکیل حلقه های درس و مجالس علمی دوره ای طولا نی سپری نشد.

این کلا س ها، که هر صبح و عصر و نیز در بین نمازهای مغرب و عشا در رشته های مختلف علوم و فنون و توسط نخبگان علمی شهر فاس تشکیل می گردید، قرویین را از مسجدی که تنها نماز در آن اقامه می گشت به مرکز علمی درخشانی که بزرگ و بزرگ تر شده، با مجامع علمی مشهور قرطبه، بغداد و مانند آنان رقابت می کرد، تبدیل نمود.

با گذشت زمان و جابه جایی دولت ها در مغرب، اهمیت و جایگاه قرویین آشکارتر و اهتمام به آن شدیدتر می شد. هر سلسله که به قدرت می رسید تلا ش می کرد که در بنای سازه ها، ترمیم نقاط، توسعه ی ساختمان و تخصیص امکاناتی که فرصت علم آموزی و اندیشه ورزی را به تعداد بیش تری از دانش پژوهان بدهد، سهمی داشته باشد.

نقش دانشگاه قرویین در ساختار هویت و تمدن اسلا می

با توجه به این که دانشگاه قرویین از دانشگاه های ریشه دار و مراکز قدیمی تولید علم است، هرآنچه از دانش دانشمندان و میراث علمی و فکری که در طی قرن ها و نسل ها پرورش داده است، از پشتوانه های اساسی هویت اسلا می به شمار میآید و چشمه ی زلا لی است که به تمدن بشری نمونه هایی از طلا یه داران علوم دینی و دانش های مادی را ارائه کرده است.

هنگامی هویت فرهنگ اسلا می، ویژگی ها و تقسیمات کلی ثابت و اصیلی دارد که تمدن این مردم را از دیگر تمدن ها متمایز می گرداند و هویت اسلا می را رایحه ای متفاوت می بخشد، دانشگاه قرویین با توجه به میراث و تفکر تمدنی اسلا می که دانشمندانش به یادگار گذاشته اند، در حفظ اصالت و هویت امت اسلا می تلا ش کرده است که این تلا ش سه رکن اصلی دارد: عقیده، زمان و میراث فرهنگی.

بارزترین چیزی که دانشگاه قرویین در وهله ی اول به جامعه ی مغرب و مرتبه ی دوم به برخی از جوامع اسلا می ارائه کرده است، بنیان نهادن هویت اسلا می و ساخت هویت دینی و حافظه ی اجتماعی است که با کمک روش های علمی و جامع، بین دانش های دینی و دنیوی و نیز شایستگی دانشمندانی که در پهنه ی این دانشگاه عهده دار تدریس بودند به این مهم دست یافت. دانشمندانی که پرتو دانش خود از مرزهای مغرب گذشتند و به آفریقا، آندلس و از آن جا به کشورهای اروپایی رسیدند.

نقش دانشگاه قرویین در انتشار دانش ها و هنرهای مختلف، رسالتی تمدنی بود که ویژگی های هویت اسلا می را محافظت می کرد و در پویایی آن با دفاع از اصالت زبان عربی و معرفی آن به عنوان زبان دانش و معرفت شریک بود. در این زمینه برخی از سلا طین و پادشاهان مغرب با اختصاص سیاست عربی سازی در امور آموزشی، سهم به سزایی داشتند که باعث گردید فرزندان مغرب و مهاجران به آن جا، علی رغم اختلا ف زبان های مادری و لهجه هایشان ، با زبان عربی صحبت می کنند. مغرب هنگامی که به تمدن اسلا می پیوست، از طریق قرویین به ارائه ی هویت خود پرداخت و با میراث فکری ، فرهنگی و مجموعه ی ارزش ها و سنت ها و روش های علمی و معرفتی به تحکیم خصوصیات تمدنی خود پرداخت. علا وه برآن از هنر معماری فارسی، بعضی از کشورهای اسلا می از ان بهره بردند و اقتباس کردند.

هنگامی که مواد آموزشی دانشگاه قرویین شامل علوم دینی (عقاید، علوم قرآن، تفسیر، حدیث، فقه، اصول، سیره ی نبوی و …)، علوم انسانی(زبان ها و قوایدشان، تاریخ، علوم اجتماعی، شعر، علوم تربیتی، فلسفه و هنرهای مختلف)، علوم محض( حساب، ریاضی ، نجوم و …) و علوم کاربردی(طب، هندسه و …) باشد، می توان گفت که در عرصه ی دانشگاه قرویین، شاخص ترین دانش ها و آگاهی های عصر آموزش داده می شد. این زمانی است که مراکز علمی و معرفتی در اروپا هنوز ظهور نکرده بود و بعضی از آموزشگاه های علمی و ترجمه ای اسپانیا خود را با نقل و ترجمه میراث علمای قرویین خصوصاٌ در زمینه ی منطق، پزشکی و نجوم به زبان لا تینی و دیگر زمان های اروپایی تقویت می کردند.

دانشمندان قرویین در گذشته فرهنگ های رایج در شرق و غرب را فرا می گرفتند و به تغییرات اجتماعی و فرهنگی که در هر کدام اتفاق می افتاد

به طور یکسان آگاه بودند. «ابوعباس مکودی» (متوفای ۱۱۷۰هق) علا قه ی وافری به ایجاد روابط قوی بین دانشمندان قرویین و دانشمندان «زیتونه»داشت و باعث تعامل بین آنان شد.

این دانشگاه در دو قرن گذشته به بعضی تجربه های مفید بشری- هر چند از غرب مسیحی – روی آورد و از آن استفاده کرد و به تعامل پرداخت؛ البته با حفظ ارزش های دینی و ویژگی های فرهنگی و بدون آسیب رساندن به هویت اسلا می. قرویین اجازه نداد تا روی آوردن به دیگر فرهنگ ها دانشگاه را در آن فرهنگ ها محو کند یا با خشک مغزی راه به همه ی فرهنگ ها ببندد و گوشه ی انزوا اختیار کند، بلکه در کنار تمدن اسلا می ماند که دیدگاه خاصی به هستی، حیات و مجموعه ی ارزش ها و ویژگی های فرهنگی متمایز دارد و متفکران و پژوهشگران غربی، که از فاس و دانشگاهش سخن گفته اند. نقش این ویژگی ها را در بنای تمدن بشری، گواهی داده اند.

نشانه های تمدن عربی و اسلا می، که در مغرب شکوفا شد، در شهر فاس و دانشگاه قویین آشکار گشت و پرتوهای آن در اروپا درخشید و چندین قرن به درخشش خود ادامه داد. قرویین در قرن چهارم هجری مدرسه ی کوچکی در طب داشت و مدرسه ی مرینیه در «دارالمخزن فاس جدید» حدود سال ۱۸۴۴ م به مدرسه ی مهندسان تحویل شد. سلطان محمد چهارم تصمیم گرفت تا بعضی از فارغ التحصیلا ن آن را برای تحصیل ریاضیات به خارج بفرستد تا سند زنده ای برای علوم در دانشگاه قزویین باشد. این تلا شی بود برای تلفیق ریاضیاتی که قرویین نسل به نسل با تازگی و تکاپو همگام با پیش رفت های نوین به دست آورده بودند.

«رنو»(Renau) آورده است که فاس مهد تمدن بشری به شمار می رود. دانشمندان و دانشآموختگان را از سراسر عالم گردهم آورده است و این شهر برای اسلا م مثل آتن برای اروپا است که همه ی دانش ها، ادبیات و هنرها در آن آموزش داده می شود.

«روم لا ندو» درباره قرویین چنین می گوید: «دانشمندان قرویین از حدود هزار سال پیش مشغول مباحثه های دینی و مناظره های فلسفی بوده اند که دقتش از قدرت فکر ما غربی ها خارج است. آنان تاریخ، علوم، طب و ریاضی می خواندند ارسطو و دیگر متفکران گذشته را شرح می کردند». شاید از بارزترین شواهدی که نقش قرویین را در بنای تمدن بشری روشن می سازد، دانشمندی اروپایی به نام ژربرت باشد که به گفته ی پژوهشگران در قرویین تحصیل کرده و در نهایت به منصب «پاپ سلفستر» معروف شد. گفته می شود او اولین کسی است که بعد از فراگیری اعداد عربی و روش هایش، آن را به اروپا برد.

بعضی از دانشمندان قرویین به عنوان سفیر به جنوب اروپا مثل «غرناطه» و «بولونی» فرستاد شدند. سفارت فرصتی بود تا بعضی علوم و دانش ها را منتقل کنند و سنت های اسلا م و مسلمانان را بشناسانند. تاریخ سهیم «ابن وزان» را معروف به «لیون آفریقایی» و صاحب کتاب وصف آفریقا را در شناساندن فاس و دانشگاهش به اروپایی ها، نقل می کند. قرویین به رشد علم در اروپا کمک کرد و در کاشت نهال های تمدن اروپایی به وسیله ی دانشمندانش سهیم بود؛ دانشمندانی مانند «ابن بنا مرکشی عددی»(متوفاق ۷۲۳ هجری) که کتاب تلخیص اعمال الحساب او که در سال ۱۸۶۴ م ترجمه شد، هنوز در اروپا یکی از منابع مورد اعتماد است. در طب و فلسفه امثال

– ابن طفیل(متوفای ۵۸۱ هجری)

– ابن زهر (متوفای ۵۹۶ هجری)

– ابن باجه (متوفای۵۳۳ هجری)

– ابن باجه (متوفای ۵۳۳ هجری)

وجود دارند. ابن رشد(متوفای ۵۹۵ هجری) کتاب ها و نظریات علمی و فلسفی شان سهم بسیاری در جنبش علمی اروپا داشت.

نظام آموزشی در دانشگاه قرویین

دانشگاه قرویین بعداز مرینی ها، برهه های ناکارایی ساختار آموزشی و درسی و در نتیجه ایستایی جنبش فکری آزاد که مرینی ها در مغرب گسترش داده بودند، به خود دیده است. این جریان ادامه داشت تا زمان سلطان علوی «سیدمحمد بن عبدالله» (متوفای ۱۲۰۴ هجری) که سریعاً متوجه سقوط و سرازیری اوضاع آموزشی در قرویین شده و در پی راهی برای اصلا ح اوضاع آموزشی در دانشگاه برآمد.

می توان گفت که سلطان محمد بن عبدالله اولین کسی است که سنگ زیرین اصلا ح نظام آموزشی در قرویین را بنا نهاد. او اولین کسی بود که به اصطلا ح نظام آموزش فکر کرد و منشوری در سال ۱۲۰۳ هجری (۱۷۸۹م) صادر کرد که به موجب آن مواد درسی و کتاب هایی که باید درتدریس بر آن اکتفا می شد و محدوده ی منابع هر ماده را معین کرد و تدریس کتاب های توحیدی را، که مبتنی بر جدل کلا می است و به بازگشت به مذهب گذشتگان منجر می شود، ممنوع کرد.

تأکید بر علوم حساب و ریاضی هندسه داشت و در پی فرستادن گروه هایی از قرویین به اروپا برای تکمیل تحصیلا ت بود. فرستادن دانش جو به خارج در دوره ی سلطان حسن اول و مولی عبدالعزیز و دیگران نیز ادامه داشت. این منشور، بر اصلا حات اساسی مواد آموزشی با اولویت علوم دینی تصریح دارد و از شیوه ی استادان و دانشمندان انتقاد می کند که نوشته های اصیل را رها کرده و به خلا صه ها، مختصرها و شرح هایی که با گذشت زمان به معانی اصلی و حقیقی آسیب می رساند، اکتفا می کنند.

سلطان محمد بن عبدالله برای پشتیبانی برنامه اصلا حاتی خود، اقدام به ساخت و تعمیر مدارس و آموزشگاه ها کرد و پس از او فرزندش، سلطان مولی سلیمان (متوفا ۱۲۳۸ هجری) راه او را ادامه داد. در زمان او نهضت علمی، تحرک و پویای دایمی به خود گرفت.بادیا لبلیش، مورخ اسپانیایی، نیز که در سال ۱۲۱۷ از فاس دیدن کرد، این مطلب را تأیید می کند و می گوید: «فاس مرکز فرهنگی آفریقا مانند آتن در اروپا است».

اصلا ح ساختار نظام آموزشی در آنچه که سلطان محمد بن عبدالله ترسیم کرده بود، متوقف نشد. پرونده ی اصلا حات بار دیگر در زمان سلطان عبدالرحمن بن هشام باز شد. او طی سخنانی خطاب به شیخ قرویین در سال ۱۲۶۱ (۱۸۸۵ م) از بعضی دروس در قرویین انتقاد کرد و فرمان به تجدیدنظر در نظام آموزشی و ترتیب مواد درسی داد و از استادان خواست که به نوگرایی در روش ها و مواد درسی روی آوردند.

در زمان سلطان مولی یوسف، فرمانی مبنی بر تأسیس مجلسی صادر شد که بر امور قرویین و برنامه ریزی درسی آن نظارت کند. آنچه در تاریخ قرویین جدید به شمار می رفت، تقسیم مراحل درسی به سه مرحله بود: ابتدایی، متوسطه، نهایی وهمچنین برپایی امتحانات. البته برنامه ی جدید متزلزل بود و تا زمان سلطان محمد پنجم با موفقیت اجرا نشد. در این زمان سندی در سال ۱۳۴۹(۱۹۳۱) صادر شد که مجلس نظارت بر قرویین را موظف به تعیین نماینده ای در قرویین کرد تا راه کارهای آموزش را تنظیم کند. در سال ۱۹۳۳ ضمیمه ای به آن الحاق شد که شامل چند فصل می شد و به بیان علوم و هنرهایی که باید در مراحل سه گانه تدریس شود، مدت تحصیل (دوازده سال: سه سال ابتدایی، شش سال متوسطه و سه سال نهایی) و ایجاد رشته ی ادبی در کنار رشته ی دینی در مرحله ی نهایی، می پرداخت. همچنین دانشآموزان پس از موفقیت در امتحانات مرحله ی نهایی مفتخر به دریافت مدرک بین المللی می شدند.

این نماینده از اضافه شدن مواد درسی جدید مانند تاریخ، جغرافی، هندسه و… خبر داد. چنان که در مورد تعداد استادان و حقوقشان و مسؤولیت ناظران و مشخص کردن زمان تعطیلی ها و برپایی امتحانات و… قوانینی وضع کرد.

فراموش نشود که برقراری نظام دست نشانده ی فرانسه در مغرب، جابه جایی پایتخت از فاس به رباط و موانع و فشارهای کنسولگری فرانسه، که رویاروی اصلا حات قرویین می ایستاد، از محوریت دانشگاه می کاست، زیرا این دانشگاه کهن با دانشمندان و دانش جویانش به مقابله با اهداف استعماری بر می خاست.

برای شفاف کردن محدوده ی فعالیت دانشگاه قرویین و دانشگاه محمد پنجم ، که در سال ۱۹۵۷ ایجاد شد، «مجلس میهنی عالی پرورش» تأسیس شد که گام های مهمی برداشت؛ در ابتدا آموزش عقاید را در مرحله ی ابتدایی را قرار داد تا این مرحله، مانند تنه ای باشد که شاخه های مختلف در مرحله ی متوسطه از آن منشعب شود و برحسب مواد تخصصی در دانشگاه قرویین با رشته های شریعت، زبان عربی و اصول و یا دانشگاه محمد پنجم با رشته ها