خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه

فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه شامل 118 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عقل گرایی و نقل گرایی در فقه سیاسی شیعه :

«فیلون » اولین متفکر با نفوذی بود که خود را با مساله ایجاد توافقی بین فلسفه یونانی به عنوان یک حقیقت و شرع (کتاب مقدس) به عنوان وحی، و افلاطون و حضرت موسی روبه رو یافت. ^(۱) از سویی ترتولیانوس متفکر مسیحی در رد عقل و کفایت نقل برای حیات بشر، می گوید:
بیچاره ارسطو که برای این مردم شیوه جدل منطقی، و فن اقامه و رد و نقض برهان را ابداع کرد – هنری که ظنیاتش تا این حد دور از ذهن و احتجاجاتش بسی خام و تا این حد مایه ایجاد نزاع می شود – که حتی خود نیز از حل تناقضاتش وامی ماند.به هیچ چیز ابقا نمی کند و به درد هیچ چیز نمی خورد…ما که عیسی مسیح داریم دیگر طالب هیچ بحث عجیبی نیستیم و نمی خواهیم جست وجویی برای لذت بیشتر از انجیل بنماییم.با ایمان خود ما احتیاج به اعتقاد دیگر نداریم. ^(۲)
دعوای میان اصحاب عقل و نقل (وحی) در میان مسلمانان نیز استمرار یافت.آغاز خلافت حضرت علی علیه السلام و وقوع جنگ های داخلی میان مسلمانان، خبر از ظهور گروه ها و فرقه های کلامی در اسلام می داد.«حسبنا کتاب الله » شعاری بود که محور کار خوارجی قرار گرفت که می توان از آنان به عنوان «نقل گرایان » اولیه در اسلام یاد کرد.مهم ترین مساله ای که باعث به وجود آمدن موضع گیری های عقلانی و نقلانی در میان مسلمانان (معتزله، اشاعره مرجئه و شیعه) شد، ناشی از توجه خاص هر کدام به برخی از آیات قرآن بود که این آیات برخی مؤید «عقل » و «تعقل » و برخی دیگر مؤید «تعبد» هستند.آمیختن این دو (عقل و نقل) با یکدیگر و جمع میان آیات قرآن، هنر ظریف متفکران شیعه بود که به راهنمایی و ارشاد ائمه هدی علیهم السلام صورت گرفت.
«معتزله » راه افراط را در توجه به عقل قائل شدند و «اشاعره » آن را به کناری نهادند; در این میان «شیعه » راه میانه و تفاهم میان عقل و نقل را برگزید.
معتزله در اواخر قرن اول یا اوایل قرن دوم هجری شکل گرفت.این مکتب معتقد به اولویت عقل بر نقل از سویی و اصل آزادی اراده و اختیار انسان از سوی دیگر است.بنابر اصل اخیر، معتزلیان انسان را صاحب اراده معرفی می کردند که مسؤول و پاسخ گو در برابر افعال و کردار خویش است.شهرستانی در این باره می نویسد:
…اتفاق دارند بر آن که بنده قادر است بر افعال خویش هم بر نیک و هم بر بد و موافق کردار خود مستحق ثواب و عقاب می شود در آخرت. ^(۳)
سرانجام با سیطره فکری اشاعره و در آمیختن آن با قدرت سیاسی، بساط عقل گرایی از جهان اسلام برچیده شد و دوره ای طولانی از جمود فکری و قشری گری در قالب مسلک اشعری بر جوامع اسلامی چیره شد.
در حدود اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم مکتب اشعری در برابر اعتزال قد علم کرد.ابوالحسن اشعری، که سال ها در نزد قاضی عبدالجبار معتزلی مکتب اعتزال را فرا گرفته بود، از اعتزال رو برگرداند.وی همه اصول اهل السنه را بر پایه های استدلالی خاصی بنا نهاد و آنها را به صورت یک مکتب در آورد.مکتبی که اشعری پی ریزی کرد دو اصل مهم را در خود جای داد: ۱.تقدم نقل بر عقل; ۲.فعل انسان و مساله «کسب ».
به هنگامه منازعات میان عقل و نقل در زمان حضور ائمه علیهم السلام، شیعیان در پرتو هدایت و راهنمایی ائمه، راه صواب را جسته و هر یک از عقل و نقل را در جایگاه خاص و واقعی خود قرار می داد.در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به جهت وجود وحی، اجتهاد و کاربرد عقل برای یافتن حکم شرعی موضوعیت نداشت.همچنین در دوران حضور ائمه معصوم علیهم السلام، بنابر اعتقاد شیعه، مساله همانند دوران پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بود; البته در دوره پیامبر و ائمه، کاربرد اجتهاد در مورد صحابه مطرح بود، اما به دلیل دسترسی به منبع اصلی احکام، دغدغه جدی محسوب نمی شود.شروع دوره غیبت کبرا و عدم دسترسی به امام، سرآغاز تکاپویی جدید از سوی فقهای شیعه و عالمان دینی آن در جهت پر کردن این خلا و یافتن احکام الهی در تبیین و بیان وظایف مسلمانان و مکلفان دغدغه ذهنی اندیشمندان شیعه است.این تکاپو زمینه ساز دو جریان فکری در اندیشه فقهی عالمان شیعی گردید.گروهی که دست یابی به احکام الهی و وظایف مکلفان را صرفا در رجوع به کتاب و سنت (نقل) جست وجو می کرد و گروهی دیگر که در این مهم علاوه بر کتاب و سنت، «عقل » را نیز مطرح می کرد.
گروه اول که از آن به گرایش اخباری یا فقه حدیثی یاد می کنیم صرفا به نقل و جمع آوری احادیث می پرداخت.این گرایش از کاوش و تبیین احکام فقهی جز با الفاظی که در نصوص آمده بود هراس داشت.اساسا این گروه با هرگونه تاویل و یا تفسیر در احادیث مخالف بوده و غیر از این طریق را ناروا و غیر مشروع می دانست.آثار فقهی این گروه مجموعه ای از متون و روایات است که باب بندی و عنوان گذاری شده است.
گرایش دیگری که در فقه شیعی پی گیری شد، گرایش اصولی یا فقه اجتهادی است.جوهره اصلی این گرایش را «عقل در خدمت تعالیم دین » تشکیل می دهد.
دو جریان اصولیون و اخباری ها را در قالب دو مکتب متمایل به عقل و متمایل به نقل در فقه امامیه بررسی می کنیم.آغاز این پی گیری را دوران حکومت آل بویه قرار می دهیم که در پرتو حکومت آنها، بستر فعالیت های فرهنگی مهیا شد و در آن تضارب آرا و افکار فرقه ها و مکتب های مختلف اعم از شیعی و غیرشیعی فراهم گشت.برخی از متفکران، دوران حکومت این خاندان را عصر رنسانس اسلامی نامیده اند. ^(۴) ۱.نقل گرایان
شهر قم در قرون سوم و چهارم هجری مرکز مهم و اصلی اصحاب حدیث (نقل) بود.دو دانشمند برجسته این نحله عبارتنداز:
۱) محمدبن یعقوب کلینی (مؤلف کافی) : نجاشی در شرح حال کلینی می نویسد:
در حدیث موفق ترین و ضابطترین به شمار می آمد، او کتاب خود، کافی را در ظرف بیست سال تالیف کرد. ^(۵)
در کتاب کافی، مجموعا ۱۵۳۳۹ روایت وجود دارد. ^(۶)
۲) شیخ صدوق: ابوجعفر محمد بن علی بن موسی بن بابویه قمی از محدثان طراز اول و از بنیان گذاران فقه (گرایش حدیثی) شیعه محسوب می شود و از وی به عنوان رئیس محدثان یاد می شود. ^(۷)
از شیخ صدوق آثار حدیثی زیادی بر جای مانده که مهم ترین آن کتاب من لایحضره الفقیه است.این کتاب مشتمل بر ۵۹۹۸ حدیث است که از طریق پانصد راوی در باب مسائل فقه نگاشته شده است.تقدم نقل بر عقل اصل مهم معرفت شناختی مکتب فقه حدیثی است.بنابر اعتقاد صدوق و کلینی عقل را توان و صلاحیت لازم برای ورود به وادی شریعت نیست; بنابراین اصل معرفت شناختی است که ضدیت حدیث گرایان با اصحاب عقل روشن می شود.از این منظر راهکار دست یابی به اصول و احکام، مراجعه مستقیم و بدون هیچ گونه پیش فرضی به نصوص دینی است.بر طبق این روش شناسی، سیاست نیز همانند سایر اصول و احکام تابع متون و روایات است که از سوی ائمه معصوم علیهم السلام صادر شده و وظیفه عالم دینی در این حوزه (سیاست) نقل احکام مربوط به سیاست است. ۲) عقل گرایان
در قرن چهارم با پیدایی مکتب کلامی – فقهی بغداد که از کلام عقلانی و روش شناسی اصول فقه در برابر پیوستگی گسترده به حدیث گرایی جانبداری می کرد، مکتب قم رو به افول گرایید. ^(۸) مشخصه اصلی این مکتب در برابر مکتب قم (ری) روش شناسی آن است; این روش که در میان فقها از آن به «اصول فقه » تعبیر می شود ناشی از معرفت شناسی اصحاب مکتب بغداد است که قائل به کاربرد «عقل » در فهم احکام الهی است.
اصول فقه علم به قواعدی است که برای استنباط احکام شرعی فرعی به وسیله ادله تفصیلی تمهید شده است.ادله اربعه موضوع علم اصول عبارتند از: کتاب (قرآن) ، سنت (گفتار، کردار و تقریر رسول اکرم صلی الله علیه وآله و ائمه اطهارعلیهم السلام) ، اجماع و عقل. ^(۹)
برخی از نمایندگان برجسته مکتب اصولی عبارتند از:
۱) ابو محمد حسن بن علی عمانی معروف به ابن ابی عقیل (متوفای ۳۲۸ یا ۳۲۹ ه) : نخستین فقیهی است که باب اجتهاد را به گونه علمی و فنی و به طور مفصل در فقه شیعه گشود و آن را تدوین کرد.وی در این زمینه کتابی به نام المستمسک بحبل آل الرسول را تصنیف کرده است.وی در این کتاب با تلاش و کوشش بسیار اصول احکام و قواعد اجتهادی و عناصر مشترک و آنچه را که در استنباط حکم دخالت دارد در همه ابعاد و جوانب مورد بررسی قرار داده است. ^(۱۰)
۲) ابو علی محمدبن احمد کاتب اسکافی معروف به ابن جنید (متوفای ۳۸۱ ه) : دومین فردی است که مسائل فقه را به صورت علمی، اجتهادی تدوین کرد.تالیفات وی در این زمینه عبارتند از: تهذیب الشیعه لاحکام الشریعه و المختصر الاحمدی للفقه المحمدی. ^(۱۱)
عمانی و ابن جنید در میان امامیه به «قدیمین » شهرت دارند.قدیمین را باید طلایه داران دانش اصول دانست.
۳) شیخ محمد بن نعمان مشهور به شیخ مفید (۳۳۸- ۴۱۳ ه) : شیخ مفید مهم ترین و برجسته ترین نماینده مکتب بغداد است که از بنیان گذاران شیوه اجتهادی در فقه امامیه محسوب می شود.وی با تفکر اجتهادی در مصاف با گرایش حدیث قرار گرفت و با انتقاد خویش پایه های فکری آنان را متزلزل ساخت.شیخ مفید دریایی از دانش بود که از دو رودخانه عقل و نقل مشروب می شد.وی در اجتهاد و مکتب عقل شاگرد مبرز ابن جنید اسکافی و در گرایش حدیث شاگردمحمد بن علی بابویه بود.ضمن آن که کلام را نزد حسین بن علی بصری معتزلی (۲۹۳-۳۶۹ه) از بزرگان و شیوخ مکتب اعتزال آموخت. ^(۱۲) نقش مؤثر شیخ مفید در توسعه مکتب اجتهاد و برچیدن گرایش حدیثی، بعدها استرآبادی (متوفای ۱۰۳۳ ه) را بر آن داشت که این گونه اظهار تاسف کند:
این مفید بود که پس از ابن جنید و ابن ابی عقیل ظهور کرد و آثار و افکار عقلی و اجتهادی ناپسند آن دو را نزد شاگردانش به ویژه مرتضی و طوسی ستود و موجب گردید این شیوه در اصحاب ما رواج یابد. ^(۱۳)
مفید حرکتی انتقادی در برابر گرایش حدیثی به وجود آورد و به مبارزه ای سخت با تفکر قشری این گروه دست زد.وی در کتاب مقابس الانوار فی الرد علی اهل الاخبار در حمله به اخباری مسلکان می نویسد:
اصحاب اخباری مسلک ما، دارای ذهنی سالم ولی دور از تعمق بوده و بهره کمی از هوشیاری دارند و بدون دقت از کنار احادیث می گذرند و در سند آن نیز تامل نمی کنند و حق و باطل آن را از هم جدا نمی سازند. ^(۱۴)
شیخ مفید با مدافعان همه مذاهب در عهد آل بویه مناظره می کرد.مهارت وی در مناظره آنچنان بارز بود که دشمنانش را بر آن داشت تا این گونه اعتراف کنند: «او قادر بود حریف خود را متقاعد سازد که ستونی چوبی در واقع از طلا بود». ^(۱۵)
۴) سید مرتضی مشهور به علم الهدی (۳۵۵- ۴۳۶ ه) : پس از شیخ مفید، شاگردش سید مرتضی پرچمدار اصولی ها شد و در دانش اصول کتابی مستقل به نام الذریعه نوشت.سید مرتضی در سنگر دفاع از تفکر عقلانی به نقد و رد آرای اهل حدیث و اخباری مسلکان پرداخت و آثار بسیاری را در رد آنان نگاشت; از جمله جوابات الموصلیات الثالثه و رساله فی ابطال العمل باخبار الآحاد و رساله فی الرد علی اصحاب العدو و….
وی در تخطئه اخباریان می گوید: کتب شیعه و نیز مخالفانش از احادیثی انباشته شده است که همه نوع خطا و گفته ناحق در آنها وجود دارد.بدین ترتیب ناگزیر باید هر حدیثی را ابتدا با مقایسه با عقل و سپس اگر با عقل تعارض نداشت با سندی معتبر همانند قرآن مورد سنجش انتقادی قرار داد.وی در احتجاجات خود به ندرت به نقل حدیث می پردازد و اگر حدیثی نقل می کند دلیل تبعی به شمار می آید. ^(۱۶) شریف مرتضی در قلع و قمع محدثان و مکتب آنان نقشی مهم داشته است.او در بسیاری از آثار خود بر آنان سخت تاخت و همه محدثان، به جز شیخ صدوق، را به فساد عقیده و انحراف مذهبی متهم ساخت. ^(۱۷)
۵) شیخ محمد بن حسن طوسی (۳۸۵ – ۴۶۰ ه) : از بزرگ ترین فقیهان و مجتهدان شیعه است; از این رو به «شیخ الطایفه » ملقب شده است.بذر دانش اصول که فقهای قبل در فقه و اصول امامیه افشانده بودند، به دست وی آبیاری شد و به بار نشست.شیخ طوسی با تالیف کتاب العده فی الاصول و کتاب المبسوط (در فقه) ، این دو علم را به دوره جدیدی از پختگی فکری رساند.او اولین مجتهدی است که اجتهاد و استنباط احکام شرعی از اصول کلی آن را به صورت علمی وارد فقه شیعه کرد.
کتاب مبسوط شیخ اولین کتابی است که به صورت فقه استدلالی و با استفاده از قواعد و اصول کلی و ارجاعات فروع فقهی به اصول کلی تدوین یافته است.هرچند اقدامات شیخ طوسی در دوشاخه فقه و اصول، این دو دانش را به اوج خود رساند، اما پس از شیخ طوسی به مدت دو سده، شاهد رکود و ایستایی نسبی در دانش اصول و فقه هستیم.
آیه الله صدر علل این ایستایی را چنین بیان می کند:
۱ – هجرت شیخ طوسی از بغداد به نجف: چون حوزه نجف به جهت نوبنیاد بودن، در آن سطح نبود که با تکامل و پیشرفتی که شیخ در زمینه اندیشه علمی محقق ساخت همگامی و هماهنگی مبتکرانه داشته باشد. ^(۱۸)
۲ – گروهی از دانشوران، معتقدند شیخ طوسی در نزد شاگردانش دارای مقامی بس بلند گردید، که او را در دیدگان ایشان از هرگونه نقدی برتر آورد، و آرا و نظریات او را در نگاه ایشان مقدس گردانید که نمی شد بر آن خرده گرفت یا زیر نقد و بررسی گذاشت. ^(۱۹)
۳ – توقف اجتهاد در نزد اهل سنت: توضیح آن که بحث اصولی در حوزه قلمرو اندیشه سنی و بالندگی این بحث بر پایه اصول مذهب سنی همواره برای اندیشوران و فقیهان امامی، انگیزه ای بود که این مباحث را در حوزه قلمرو اندیشه امامی مطرح سازند و نظریاتی وضع کنند که با مباحث انگیخته شده از بحث و پژوهش سنی، و مسائل و مشکلات آن هماهنگ باشد.در سده پنجم و ششم، تاملات اصولی سنی افول کرد به طوری که سرانجام به بسته شدن رسمی باب اجتهاد انجامید.با توقف اجتهاد و اندیشوری اصولی سنی که عامل انگیزاننده اندیشوری اصولی شیعه بود، پویایی در فقه شیعه نیز رو افول رفت. ^(۲۰)
۶) ابن ادریس حلی (۵۴۳ – ۵۹۸ ه) : رکود و ایستایی که با رحلت شیخ طوسی، گریبانگیر دانش فقه و اصول شده بود، با ظهور ابن ادریس – از نوادگان شیخ طوسی – مجددا حیات تازه ای یافت.ابن ادریس در توصیف وضعیت دانش روزگار خود می نویسد:
چون بی میلی اهل این روزگار در علم شریعت محمدی و احکام اسلامی را دیدم، و گران جانی ایشان در جست وجوی آن را یافتم، و از دشمنی ایشان با نادانسته هاشان آگاه گشتم، و دیدم آنچه را هم که می دانند، پایمال می کنند، و مشاهده کردم که هر بزرگ سال این روزگار بر اثر گرفتار شدن در چنگال کودنی، آنچه را که روزگار بدو سپرده، ضایع می کند، و از پی جویی دانش بایسته، کوتاهی می ورزد، گویی که زاده همین روز است و همین لحظه خواهد از جهان درگذرد،…و دیدم که لگام دانش در دست خواری است و کسی اسب در آوردگاه آن نمی تازاند، اندک مایه بازمانده از آن را دریافتم، و جانی را که بر لب آن آمده بود، فرو گرفتم تا کالبد به یکباره از آن تهی نگردد. ^(۲۱)
ابن ادریس دو اقدام مهم و تاثیر گذار را انجام داد:
یکم، مبارزه با روحیه اخباری گری:
دوم، پیشبرد استدلال های عقلی در فقه: گرچه به کارگیری عقل در استنباط از سوی پیشگامان ابن ادریس انجام گرفته بود، ولی استدلال به عقل در سرائر به گونه ای صریح و در دامنه ای وسیع انجام گرفت. ^(۲۲) ارمغان استدلال به عقل در نزد ابن ادریس در قلمرو فقه، تضعیف «عمل و اعتنا به خبر واحد» بود.وی همچون سلف خود سید مرتضی اعتنا به خبر واحد را به حد اقل کاهش داد. ابن ادریس درباره روش خود در سرایر چنین توضیح می دهد:
من در این کتاب تحقیق خود را بر پایه سبکی تازه بنا نهادم، زیرا کشف احکام تنها به یکی از راه های ذیل ممکن است: یا از راه کتاب خدا، یا سنت متواتر پیامبر یا اجماع یا دلیل عقل; در صورتی که از سه راه اول امکان دسترسی به حکم شرعی نبود، آن گاه محققان دینی در مسائل شرعی به دلیل عقل تکیه می کنند و از آن راه به همه احکام شرعی و مسائل فقهی آگاهی می یابند; پس باید به آن اعتماد و تکیه کرد. ^(۲۳)
ابن ادریس، رد و انکار استدلال عقلی در فقه را در نگاهی ایدئولوژی گرایانه متهم به گمراهی و گفتاری خارج از مذهب تشیع می داند:
هرکس حجیت آن [عقل] را انکار کند به گمراهی رفته و راه در تاریکی پیموده و گفتاری بیرون از محدوده مذهب به زبان آورده است. ^(۲۴)
۷) نجم الدین جعفر بن حسین حلی معروف به محقق حلی (۶۰۰- ۶۷۶ ه) : از جمله رهروان برجسته ابن ادریس حلی در عقل گرایی، محقق حلی صاحب کتاب شرایع الاسلام است.تعمق و ژرفای شرایع الاسلام، به آن حد رسید که جایگزین کتاب النهایه شیخ طوسی که سالیان دراز تسلط خود را بر حوزه ها حفظ کرده بود، شد.جایگزین شدن این کتاب به جای النهایه، در حوزه، بدین معنا بود که حرکت فرع سازی و استخراج احکام، همگانی گشته و گسترش یافته، به سانی که سراسر حوزه را در برگرفته است. ^(۲۵)
نو آوری محقق در عرصه فقه، تحولی را ایجاد کرد که دستمایه علمای بعد از وی گشت.وی سهم عمده ای در رشد عقل گرایی ورشد علم اصول در فقه امامیه دارد.او رسما ادله فقه را عبارت از کتاب، سنت، اجماع و عقل دانست. ^(۲۶)
پس از محقق، «علامه حلی » پرچم دار طریقت اصولی شد.علامه با تالیف تذکره الفقهاء فقه را به صورت «دایره المعارف » به نمایش گذاشت و با تصنیف کتاب المختلف، مسائل مورد اختلاف عالمان شیعه را گرد آوری کرده و در آن جای داد.
در این زمان شهر حله به دلیل در امان ماندن از تهاجم مغول، پذیرای فقها وطلابی شد که از بغداد مهاجرت کرده بودند و همراه این کاروان، جنبشی علمی از بغداد وارد حله شد و بدین سان مکتب حله نقش شگرفی را در تحول و دگرگونی فقه و اصول امامیه ایفا کرد. ^(۲۷) مکتب حله با پرچم داری مجتهدان اصولی، بسیاری از عناصر زنده ای را که شیخ طوسی از گفتمان فقه سنی به فقه شیعی منتقل ساخته بود، مدون ساخته و به شکل اصولی و منطقی جدید مرتب کرد ^(۲۸) و بار دیگر اجتهاد را که از کالبد جامعه دانشمندان شیعه رخت بر بسته بود بازگرداند. ^(۲۹)
حرکت رو به جلوی اجتهاد و اصول در فقه امامیه با بزرگانی همچون فخر المحققین فرزند علامه حلی (۶۸۲ – ۷۷۱ ه) صاحب ایضاح القواعد، و شهید اول (۷۸۶ ه) صاحب کتاب اللمعه الدمشقیه و شهید ثانی (۹۶۵ ه) مؤلف الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه و محمد بن علی عاملی (۱۰۰۹ ه) صاحب مدارک الاحکام و حسن بن زین الدین (۱۰۱۱ه) صاحب معالم و شیخ بهایی (۱۰۳۰ه) فقیه بزرگ عصر شاه عباس صفوی صاحب کتاب زبده الاصول ادامه یافت تا آن که به سد و م