خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل متون دینی و هرمنوتیک

تحریری از سخنرانی ایراد شده در انجمن حکمت و فلسفه، تهران ۱۳۷۲
نویسنده در آغاز مقاله منظور از دو واژه فایل پاورپوینت کامل متون دینی و هرمنوتیک را روشن کرده و به ضرورت طرح مساله اشاره کرده است. سپس چگونگی پیدایش روشهای تفسیری در عالم مسیحیت مورد بررسی قرار گرفته و از میان روشهای تفسیری گذشته به استفاده از تمثیل و رمز اشارت رفته است. در ادامه مقاله روشهای نقد تاریخی متون دینی و جهان بینی آن مورد کاوش قرار گرفته و به مسائل ناشی از کاربرد این شیوه پرداخته شده است.
در بخش بعدی مقاله، چهار مساله مطرح شده در تفسیر متون دینی به طور اختصار بررسی گردیده است. در پایان به برخی از نظریه های مربوط به انتظار از متون دینی و مسائل مربوط به آن اشاره شده است.
منظور از هرمنوتیک در این بحث، تئوری و تعلیمات تفسیر متون است. از متون دینی هم فقط متون دینی وحیانی در این بحث مورد توجه است. مقصود از وحی هم سخن گفتن خدا با انسان است که در یهودیت و مسیحیت و اسلام پذیرفته شده است.
فهم یک متن غیر ازمعنای آن است. هر معنایی باید فهمیده شود. تفسیر یک متن نیز هنگامی ضرورت پیدا می کند که ابهامی وجود داشته باشد. همواره پس از ظهور یک ابهام متوجه می شویم که نمی توانیم با معنای متن مورد نظر رابطه برقرار کنیم و در این وضع است که نیازمند تفسیر آن می شویم تا این رابطه برقرار شود. ابهام هم معمولا زمانی به وجود می آید که افق فهم معاصران آن متن از جهان و انسان با افق فهم مفسران آن متفاوت باشد. ما معمولا در فهم متونی به تفسیر نیاز پیدا می کنیم که نه با اعیان و اشیا، بلکه با تجربه های انسانی، با چگونه بودن و چگونه زیستن انسان و امکانات مختلف این زیستن در ارتباطند.
قبل از پیدایش روشهای جدید تفسیر، آنچه غالبا برای تفسیر متون وحیانی در عالم مسیحیت متداول بود، استفاده از فرضیه تمثیل و رمز بود. فرضیه تمثیل این است که متن، یک مثال را مطرح کرده و مقصود اصلی، عبارت است از ممثل و ما از طریق مثال باید به ممثل برسیم. فرضیه رمز این است که حروف یا کلمات متن، علائم معانی ویژه ای هستند. فرضیه تمثیل و رمز با این باور همراه بوده که متون مورد نظر هم محتوایش وحی است و هم الفاظش. در مسیحیت گذشته، این باور وجود داشته که کتاب مقدس هم الفاظش و هم محتوایش وحی است. منظور این بود که نویسندگان این گزارشهای تاریخی هم محتوا و هم الفاظ آنها را از روح القدس دریافت کرده اند. اگر درباره یک متن چنین تصوری وجود داشته باشد، به آسانی می توان سراغ تئوریهای تمثیلی و رمز رفت. زیرا معنای این تصور این است که واقعیت این متون یک امر الهی است نه بشری. بنابراین دلالت آنها نیز می تواند یک دلالت غیر عادی و غیر معمول باشد و فقط عده خاصی که با آن امر الهی رابطه ویژه دارند (همان کلیدداران تفسیر) از آن دلالت خبردار شوند. بر این اساس بود که این تئوریهای تفسیری در قرون طولانی ، تفکر دینی پیروان این متون دینی را اداره کرده است. اما با شیوع روش نقد تاریخی درباره متون دینی مطلب عوض می شود. روش نقد تاریخی این است که بدون اعتماد به هیچ «شخصیت » و «مرجعیت الزامی » بیرون از آن شخص که متن را بررسی می کند، متن بررسی شود. بنا بر این روش، قبل از آنکه خود بررسی کننده به یک اطمینان عقلی برسد، هیچ نقل تاریخی و هیچ گزارش تاریخی اعتبار الزامی ندارد. وقتی این روش متداول می شود و متون را با روش نقد تاریخی بررسی می کنند، دیگر آنچه از گذشته آمده، بذاته اعتباری ندارد. بررسی کننده، مسائل و واقعیاتی را مورد توجه قرار می دهد که در خارج از سنت و منقولات قرار دارد و با آنها منقولات را نقد می کند. این مطلب، تفسیر متون را وارد مرحله جدیدی کرد. روشهای قبل از روش نقد تاریخی و روش نقد تاریخی، هرکدام بر جهان بینی ویژه خود مبتنی است. جهان بینی قبل از روش نقد تاریخی این بود که ممکن است ازخارج این عالم، از عالم غیب، از عالم ماورای طبیعت، یک متن به این عالم بیاید. اینکه این عالم به گونه ای است که همواره از خارج این عالم می توان به داخل این عالم وارد شد، نوعی جهان بینی ویژه است. به قول بعضی از متکلمان گذشته مسیحی، بنا بر این جهان بینی، خداوند گاهی به این عالم حمله می کند. بنا بر تفکر سنتی دینی، وقوع همه معجزات و از جمله نزول وحی برچنین تصور و جهان بینی مبتنی بود. گرچه فلاسفه کوشش کرده بودند این نوع امور را نیز به نوعی در داخل نظام علیت و معلولیت بگنجانند و نظام علیت و معلولیت را به آنچه محسوس و غیر محسوس است گسترش دهند، ولی این فکر، فکری دینی نبود، فکر دینی چیز دیگر بود; فکر دینی رایج همان بود که بدون آن حرفها و بدون توسعه نظام علیت و معلولیت، انگشت بدون واسطه خدا را در این حادثه ها ببینند; یعنی چیزی که در تفکر اسطوره ای نیز هست. بر اساس چنین جهان بینی ای بود که می توانستند تصور کننند یک متن هم محتوا و هم الفاظش «فعل خاص » و «غیرعادی » خداوند است.
ولی روش نقد تاریخی بر جهان بینی دیگری مبتنی است. آن جهان بینی این است که عالم، یک نظام بسته علی و معلولی است و از خارج این عالم در داخل آن مداخله ای نمی تواند صورت گیرد. خارج عالم نیز در این باب از نظر عده ای مسکوت است و از نظر عده ای دیگر مردود. در این جهان بینی گونه ای یکسانی، هماهنگی، همنواختی و قابل مقایسه بودن پدیده های عالم با یکدیگر وجود دارد. این طور تصور می شود که آنچه حالا واقع نمی شود در گذشته هم واقع نمی شده و اگر آن چیزی که می گویند در گذشته واقع شده و حقیقتا واقع شده باشد، از سنخ همان اموری است که حالا هم واقع می شود; گرچه گذشتگان آنها را از سنخ این امور نمی دانسته اند و تافته ای جدا بافته می دیده اند. باید همه امور عالم را با موازین عقلانی و قابل وقوع بودن بسنجیم; نه اینکه به خارج عالم ارتباط دهیم. آنچه را در گذشته به خارج عالم ارتباط می داده اند، با نظامهای داخلی خود این عالم می توانیم بررسی کنیم و قابل بررسی هم هست. اگردرفهم چیزی درماندیم، می گوییم بالاخره یک روزی این را هم با همان موازین عقلی و قابلیت وقوع می فهمیم و اگر هم نفهمیدیم باز هم ضرری به این روش نخواهدرسید.
به هرحال روش نقد تاریخی بر چنین جهان بینی ای مبتنی است. کسانی که اجازه می دادند روش نقد تاریخی درباره متون دینی به کار برده شود، با یک مشکل مواجه شدند; آن مشکل این بود که آیا جهان بینی این روش نقد تاریخی را نیز بپذیرند یا نه؟ از همین جا این سؤال پیش آمد که آیا باید در معنای قدیمی و سنتی معجزه تجدید نظر کرد یا خیر؟ چگونه باید آن را فهمید؟ چون متون دینی در نظر آنها یکی از همین معجزات بود. نزول وحی محتوایی و لفظی یک معجزه بود. راه حلهایی برای این کارها اندیشیده شد: مثلا عده ای گفتند یک قدم به عقب بروید و سخن خدا، یعنی همان «فعل خاص خداوند» را پس از انجام روش نقد تاریخی، جستجو کنید.
به هر حال روش نقد تاریخی حداقل در میان پروتستانها راه خود را باز کرد و از آن برای بررسی کتاب مقدس استفاده شد. سپس در میان کاتولیکها هم تا حدودی راه یافت.
درست در این فضای باز شده پس از استفاده از روش نقد تاریخی بود که روشهای جدید تفسیر متون درباره متون دینی نیز به کار برده شد. این را نیز بگویم که پس از سرایت نقد تاریخی به متون دینی، در میان پاره ای از متکلمان مسیحی نهضتی به وجود آمد تا خود را از مشکل نسبیت حقایق دینی، که به کار بردن روش نقد تاریخی آن را به وجود آورده بود، رها کنند. آنها گفتند متون دینی باید با روش نقد تاریخی بررسی شود، ولی اگر بخواهیم پیام الهی را در این متون پیدا کنیم، می گوییم پیام الهی، آن حقایق عقلانی ابدی است که در این متون هست و بقیه مسائل را که وابسته به زمان و مکان هستند، می توانیم نسبی بدانیم. بعدا که دقت زیادی درباره این مطلب شد، گفتند این حرف درست نیست. زیرا مسیحیت به عنوان دینی که به یک وحی تاریخی استناد دارد، نمی تواند با این روش سازگار باشد. آیینی که به یک تاریخ و یک وحی تاریخی به صورت پدیده ای که در زمان و مکان معینی واقع شده استناد دارد حال این آیین، یهودیت باشد یا مسیحیت یا اسلام حقانیت خود را فقط به حقانیت همان حادثه تاریخی می تواند نسبت دهد و نه به حقایق عقلی دائمی. زیرا حقایق عقلی دائمی اگر هم وجود داشته باشند، اعتبارشان از خودشان است; اما اعتبار این آیینها بسته به اعتبار آن وحی است که امری تاریخی است.
در هرمنوتیک چند مساله درباره تفسیر متون مطرح شده، که به طور اختصار آنها را توضیح می دهم.
اول: بر