خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تحقیق در حوزه و چالش ها

عالمان دینی در روایات به برج و بارو، حصار شهر ^(۱) ، مرزبانان و… تشبیه شده اند و عقیده و اخلاق دین داران به مثابه شهری معرفی شده که ضرورتا می بایست از دستبرد دزدان و غارت گران مصون بماند. چنان که از ناآگاهان به آموزه های دینی به مستضعفان ^(۲) و یتیمانی ^(۳) یاد شده که سزاوار مهر و نوازش اند. همان گونه که درایت ورزی در برابر نقل گرایی و تعمق و تدبر و ژرف اندیشی در متون وحیانی قرآن و سنت، مورد تشویق و ترغیب قرار گرفته است. ^(۴)
از نگریستن در این سه امر می توان نتیجه گرفت که سه وظیفه سنگین بر عهده حوزه و حوزیان است: ۱. تعمیق و نوگستری مطالعات دینی; ۲. دفاع از مرزهای عقیدتی و اخلاقی و پاسخ به شبهات; ۳. نشر و ترویج فرهنگ دینی.
این سه مسئولیت خطیر در دو عنصر تحقیق و تبلیغ خلاصه می گردد. تفاوت جوهری این دو عنصر در آن است که تبلیغ، عصری و روزآمد است و با توجه به تکیه بیشتر آن به خطابه، جدل، شعر و … از برهان و پژوهش کمتر بهره می گیرد. هر چند از آن جدا نیست.
اما در مقابل، تحقیق پا را از حصار عصر و زمان فراتر گذاشته و ممکن است با گذر سده های متمادی تا پگاه قیامت با مخاطبان خود ارتباط برقرار کند. و با توجه به آن که طبیعتا به منظور تعمیق و نوگستری در مطالعات دینی و پاسخ به شبهات انجام می گیرد، بر برهان، مسلمات، اولیات و… تکیه دارد.
نگاهی فراگیر به مجموعه عظیم تحقیقات دینی – اسلامی که در طول چهارده سده گذشته انجام یافته، نشان آن است که این تحقیقات یا ناظر به حوزه درون دینی، آموزه های گذشته و ابتدایی را ژرفا بخشیده و در کنار آن به گشودن افقهای جدید پرداخته است، یا با نگاه به حوزه برون دینی، تهاجم عقیدتی و اخلاقی ملحدان و مخالفان را که با طرح شبهات انجام می گرفته، دفع کرده اند.
کتاب های بزرگان همچون شیخ مفید، سید مرتضی و شیخ طوسی عموما ناظر به بخش نخست است; چنان که آثار گران سنگی هم چون الغدیر، عبقات الانوار از نوع دوم می باشد.
پیشینیان ما به رغم همه مشکلات، تنهایی ها، بی مهری ها و فقدان دستمایه های اولیه، خالصانه و صادقانه تمام سرمایه های اندیشه ای خود را به کار گرفته و میراثی این چنین غنی و پربار را در اختیار ما گذارده اند.
به رغم آن که نه کتاب خانه ای بزرگ و مجهز امروزین در اختیار همه بوده و نه از امکانات جدید و پیشرفته امروزین هم چون رایانه و اینترنت برخوردار بودند، و نه پژوهشکده، وزارت خانه یا دانشگاهی از تلاش بی شائبه و مستمر آنان حمایت مادی و معنوی به عمل می آورد، نه برای بزرگداشت و نکوداشت آنان همایش و کنگره ای برگزار می شد، و نه از کتاب های ماندگارشان به عنوان کتاب سال تقدیر به عمل می آمد.
عشق و شیدایی در خدمت به دین و دفاع از مرزهای عقیدتی و اخلاقی دین داران چنان سرزمین پاک دل هایشان را تسخیر کرده بود که نه گرمای سوزان تابستان خللی در کارشان پدید می آورد و نه سرمای شکننده زمستان چین وشکنی در عزم استوارشان ایجاد می کرد. شب های دیجور و نور کم فروغ ماه و شمع های عشق آموز انیس همه عمر آنان بود و بسیار می شد که تنها بانگ اذان مؤذن پایان یافتن شبی و آغاز روزی دیگر را به آنان خبر می داد.
چگونه تاریخ می تواند مسافرت های پی درپی و تنها و بی زاد و توشه و ساختن با گرسنگی در پشت درهای بسته کتاب خانه، مردان بزرگ و سخت کوشی هم چون علامه امینی را از یاد ببرد؟!
چگونه ممکن است تن خسته و فرسوده و چشم های بیمار و بی فروغ علامه میرحامد حسین را که همچنان به امید به پایان رساندن کتاب «عبقات الانوار» کتاب و دفتر بر سینه زخم آگین خود می سود، از دفتر روزگار محو گردد؟
آیا می توان از یاد برد که افتخار فقاهت شیعه مرحوم شیخ محمد حسن در روزگار سی ساله تالیف «جواهرالکلام » به خاطر مسؤلیت شناسی در انجام این مهم مجال نیافت تا بر بالین فرزند بیمار و پس از آن در کنار جسد بی جانش برای ادای نماز حاضر گردد؟
آیا چشم های نگران و خسته مرحوم شیخ عباس قمی از یاد رفتنی است که هر گاه در بستر بیماری چشم می گشود از فرزندان و دوستان دفتر و کاغذ می طلبید تا کار «سفینه البحار» را به انجام رساند؟
آیا می توان برای همت والای عالمی خستگی ناپذیر هم چون علامه سید محسن جبل عاملی بهایی گذارد که در درنگ چند روزه خود در قم برای تکمیل کار بزرگ و تالیف «اعیان الشیعه »، انجام رسالت خود را بر دیدار با بزرگان و شنیدن شماتت ها ترجیح داد.
باری، این ها و هزاران نمونه دیگر برگ های زرینی است که تاریخ فرازمند تحقیق و پژوهش در حوزه تشیع از خود به یادگار گذاشته و درس های آموختنی زیادی برای ما که میراث بر آنانیم، بر جای گذاشته است. به یمن همین کوشش مداوم هزار ساله ما امروز به وجود کتاب های گسترده و عمیق در زمینه های مختلف اسلامی به خود می بالیم و احساس غنا و سربلندی می کنیم. هنوز نگاشته های پیشینیان در زمینه های: تفسیر، قرآن پژوهی، دانش های حدیثی، کلام و فلسفه، تاریخ اسلام و سیره، فقه و اصول، رجال و… بهترین دستمایه های ما در تحقیق و پژوهش است. شاخصه های تحقیق در پیشینه حوزه ۱. نظام فردی تحقیق
تا آن جا که به یاد داریم تحقیقات انجام یافته در حوزه و تالیفات حاصله در سایه آن عمدتا یا همگی نتیجه تلاش فردی عالم دینی بوده است. این امر اختصاص به فقه و اصول ندارد، بلکه همه شاخه های علوم اسلامی را شامل می شود. از این رو کمتر کتابی از گذشتگان است که بر جلد آن نام دو یا چند مؤلف حک شده باشد.
تنها در پاره ای از کتاب های حدیثی متاخران به نمودی از کار جمعی بر می خوریم، چنان که معروف است مرحوم علامه مجلسی برای تدوین بحارالانوار از عده ای از فضلای حوزه به منظور استخراج احادیث در کتاب ها و تنظیم آن ها کمک گرفته و محدث نوری برای تدوین «مستدرک الوسائل » از چنین روشی بهره جسته است. ^(۵) ۲. فقدان سازماندهی
محققان به سبب بعد مسافت و عدم امکان ارتباطدهی مناسب کمتر از یکدیگر اطلاع می یافتند، از این رو بسیار کم اتفاق می افتاد که از تحقیقات دیگری و موضوع مقاله یا کتاب یا دائره المعارف او مطلع باشد. نتیجه چنین پدیده ای انجام کارهای موازی هم زمان و نیز عدم امکان بهره برداری از تجربه دیگران می باشد. به عنوان مثال مرحوم علامه طبرسی در خراسان و زمخشری در مکه و شیخ ابوالفتوح رازی در ری همزمان به نگارش تفسیر پرداختند بی آن که از کار یکدیگر کمترین اطلاعی داشته باشند. ^(۶) بعد از آن که علامه طبرسی مجمع البیان را نگاشت به کتاب «کشاف » زمخشری برخورد و چون آن را کتابی وزین و گرانسنگ یافت به درخواست فرزندش، خلاصه کتاب خود و کشاف زمخشری را در قالب کتاب «جوامع الجامع » فراهم آورد. ^(۷) پیداست اگر زمخشری نیز کتاب «مجمع البیان » طبرسی را می دید به نگارش تفسیری نو اقدام می نمود. این ها همه حکایت از فقدان سازماندهی مطلوب در نظام پژوهشی آن دوره دارد. ۳. فقدان حمایت های مالی معنوی
هر مؤلفی برای تدوین کتاب جامع نیاز به منابع فراوان و گاه سفرهای مختلف و ملاقات های گوناگون دارد که همه این ها سرمایه کلانی می طلبد. تازه پس از سالیان دراز نوشتن شبانه روزی و تکمیل نگارش نیاز به حمایت مالی مناسب جهت چاپ و نشر آن دارد. سر آخر برای معرفی کتاب و تلاش مؤلف گام هایی از طرف افراد یا سازمان ها -غیر از مؤلف لازم است. این ها و ده ها مصداق حمایت مالی و معنوی دیگر اموری است که امروز در دانشگاه های دنیا رایج است. اما تاریخ حوزه به ما می گوید چنین حمایت هایی برای مؤلفان بزرگ یا وجود نداشته یا بسیار اندک و اتفاقی بوده است، زیرا عالمان دینی به خاطر سرگرمی به علم از توان مالی برخوردار نبوده و غالبا با فقر زندگی می کردند.
باری اگر کتابی توسط حکمرانی پیشنهاد می شد ممکن بود که از چنین حمایت هایی برخوردار باشد که این مسئله بیشتر درباره کتاب های عامه اتفاق افتاد تا آثار خاصه، زیرا به خاطر مخالفت های آشکار و پنهان حکومت ها با اندیشمندان شیعی در طول تاریخ جز دوره هایی بس اندک چنین حمایت هایی برای ایشان میسر نبوده است.
چنان که مالک کتاب «موطا» را بنابه درخواست منصور عباسی نگاشت ^(۸) و ابن اسحق کتاب سیره خود را براساس چنین درخواستی به رشته تحریر درآورد. ^(۹) در مقابل تنها کمکی که فقط در مرحله چاپ برای برخی از مؤلفان بزرگ شیعه احیانا وجود داشته حمایت مالی برخی متمولان متعهد و دینی بوده که از راه وقف و به نیت کمک به نشر معارف دینی هزینه چاپ کتاب ها را بر عهده می گرفتند.
در این جا مناسب است از کتاب «الغدیر» علامه امینی به عنوان نمونه یاد کنیم. این مرد بزرگ و پرچمدار حمایت از ولایت امیرالمؤمنین(ع) در سده های اخیر، به راستی همه سرمایه های خود را وقف دفاع از حریم مولای مؤمنان علی(ع) نموده است.
چنان که می دانیم او کتاب خود را در رد ادعای سخیف و سست برخی از تعبیر نادانان تغییر کند عامه نگاشته که مدعی بودند حدیث غدیر اصل و اساس تاریخی ندارد.
علامه امینی برای تدوین این کتاب تقریبا ده هزار کتاب را تورق نمود و به تمام کتاب خانه های اسلامی در ایران، عراق، شام، حجاز، هندوستان و… مسافرت نمود; گاه چهار شبانه روز در پشت درهای بسته کتاب خانه با اکتفا نمودن به نان جوینی به خاطر نداشتن مجال بیشتر برای درنگ، شب را تا به صبح گذراند. ^(۱۰) به راستی کسی یا سازمانی در حوزه علمیه آن روز هزینه سفر علامه امینی را پرداخت کرده است؟ آیا فرد یا افرادی به عنوان کمک در پژوهش با علامه امینی در این مسافرت های شاق و دشوار همراه بوده اند؟ آیا این مرد بزرگ به خاطر تدوین کتاب الغدیر پولی دریافت نموده است؟ آیا هیچ موسسه یا سازمانی هزینه چاپ کتاب الغدیر را همان زمان بر عهده گرفته است؟
جالب این است که بدانیم علامه امینی پس از چنین تلاش خستگی ناپذیر و پس از تدوین کتاب برای چاپ کتاب خود به خاطر نبود حمایت های مالی متحمل دشواری های زیاد شده و با سختی کتاب خود را به چاپ رسانده است. این ها همه از اخلاص بی پایان، خداباوری، همت داشتن، تعهدی افزون داشتن و غیرت دینی داشتن این عالمان حکایت می کند. پیدایش دو پدیده نوین در عصر پژوهش های دینی الف. ظهور انقلاب اسلامی
تحقیق و پژوهش در عرصه علوم اسلامی در طول تاریخ خود هماره با فراز و نشیب های زیادی همراه بوده است.با توجه به هم آوایی دستگاه های حکومتی با مذاهب اهل سنت در کشورهای اسلامی،اندیشه وران شیعی در راه تحقیق خود با دشواری ها و مصائب زیادی روبه رو بوده اند. ماجرای تهاجم و به آتش کشیدن کتاب خانه شیخ طوسی در محله کرخ بغداد و هجرت اجباری ایشان به نجف که از سوی عامه با پشتوانه حکومت انجام گرفت، یکی از نمونه های تلخ تاریخ پژوهش در حوزه شیعه است. در این میان تنها در دوران حکومت شیعی آل بویه، و نیز در برخی از دوران حکومت ترکان در ایران و به ویژه در دوران حکومت صفویه و قاجاریه، میدان و مجال مناسبی برای عالمان شیعی پیدا شد تا بتوانند به آمال علمی خود جامه عمل بپوشانند.
اما پیدایش انقلاب اسلامی و تشکیل حکومت شیعی اسلامی در ایران را می بایست استثنایی ترین و در عین حال طلایی ترین دوران در طول تاریخ حیات علمی – تحقیقی اندیشه وران شیعی برشمرد. چرا که در طول تاریخ تشیع پس از حکومت حضرت امیر(ع) و دوران کوتاه زعامت امام مجتبی(ع) سراغ نداریم که عالمی برخاسته از میان حوزه تشیع با تشکیل حکومت اسلامی زمام کار را به دست گیرد. نتیجه مب