خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل رجال حدیث شیعه

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رجال حدیث شیعه :

ترجمه: کیکاووس جهانداری

قدیمترین حاصل و ثمره فعالیت های کتبی در این زمینه نزد شیعیان مانند اهل سنت به قرن اول هجری راجع است.بسیاری از مراجع شیعه به کرات از چهارصد رساله فقهی (اربعمائه اصل) سخن به میان می آورند که شاگردان امام محمد باقر (ع) و امام جعفر صادق (ع) تألیف کرده اند (رجوع شود به: الذریعه، جلد دوم، ۱۴۵ ۱۲۵) .از این مقدار فقط سیزده رساله (اصل) به دست ما رسیده است.

مراجع کلی:

اشتروتمان، دائره المعارف اسلام (طبع اول، به زبان آلمانی)، جلد چهارم ۳۸۵ .۳۷۶

الذریعه الی تصانیف الشیعه اثر محمد محسن نزیل سامراء مشهور به شیخ آقا بزرگ تهرانی، چهارده جلد، نجف، ۱۳۸۱ .۱۳۵۵ [این اثر با همکاری المکتبه الاسلامیه در ۲۵ جلد منتشر شد، تاریخ پایان چاپ: ۱۳۹۸] ؛

اعیان الشیعه اثر محسن امین العاملی، چاپ اول ۵۶ ۱، دمشق ۱۹۶۱ ۱۹۳۵ میلادی، چاپ دوم ۱۷ ۱، بیروت ۱۹۶۱ .۱۹۶۰

ادب الشیعه الی نهایه القرن الثانی الهجری.اثر عبد الحسیب طه حمیده، قاهره، ۱۹۵۶ میلادی . «~ ۸۸,II,28 Index Islamicus I,87 ~»

«~ J.Schacht,The Origins of Muhammedan Jurisprudence,Oxford,1950, 1953, 1959 ~»

«~ ۱۹۵۵/a become SectarianJaos 75″ M.G.S.Hodgson,How did the Shi ~»

«~ Glaubenslehre der Zeiditen,Berlin,1965 W.madelung,Der Imam al Qasim Ibrahim und Die ~»

الف فقه امامیه

۱ قدیمترین کتاب از کتب اصول در فقه شیعه به صحابی ابو رافع (متوفی در دوره خلافت حضرت علی (ع)، رجوع شود به طبقات ابن سعد طبع لیدن جلد چهارم ۵۲ ۵۱؛ طبع بیروت جلد چهارم، ص ۷۵ ۷۳؛ تهذیب ابن حجر جلد ۱۲، ۹۳ ۹۲) منسوب است، و نجاشی (م ۱۰۱۴/۴۰۵) کتابی را با عنوان کتاب السنن و الاحکام و القضایا از ابو رافع می شناخته است (رجوع شود به رجال (چاپ ایران)، صفحه ۵؛ ذریعه، ۱۲/۲۳۹ ۲۳۸) .

۲ همچنین علی بن ابی رافع که از شاگردان علی بن ابی طالب (ع) بوده ظاهرا کتابی در فقه تألیف کرده بوده است.کتاب وی را که مشتمل بر چندین باب بوده نجاشی می شناخته آنهم به دو روایت (رجوع شود به رجال (چاپ ایران)، صفحات ۶ ۵) .

۳ ربیعه بن سمیع، یکی از شاگردان علی بن ابی طالب (ع) کتابی تألیف کرده به نام «کتاب فی زکاه النعم» که باز نجاشی، (صفحه ۶)، آنرا می شناخته است.

۴ از «کتاب الاصل» اثر سلیم بن قیس الهلالی، ابن ندیم (صفحه ۲۱۹) به عنوان کهن ترین کتاب شیعه یاد می کند.در آنجا آمده که مؤلف یکی از راویان حضرت علی (ع) بوده و در اثنای آنکه حجاج بن یوسف دشمنان بنی امیه را مورد تعقیب و آزار قرار می داده، بدرود زندگی گفته است.امهات کتب شیعه قدیم گاه منتخبی از آن و گاه تمام آنرا نقل کرده اند.از این کتاب روایات گوناگونی به جای مانده است، رجوع شود به ذریعه، جلد دوم، صفحات ۱۵۹ ۱۵۲ .گولد تسیهر فقط از طریق فهرستهای منابع «کتاب الاصل» را می شناخته است و به گمان وی باید آنرا از جمله مجهولات منسوب به اهل تشیع دانست.رجوع شود به«~ (۱۱ Muh.Stud.II ,10) ~»ولی با وجود این باید در مورد صحت این اثر تحقیقی جدید صورت گیرد نسخه های خطی : مشهد جلد پنجم صفحات ۱۵۱ ۱۵۰، اخبار ۶۷۲ (۱۰۸ برگ) ؛ تهران، فهرست کتابهای دانشکده حقوق، ص ۴۲۰، شماره ۱۷۸ ج (برگ ۶۹ ۱۳۱)، د ۲۹ (۷۴ برگ)، تهران، کتابخانه دانشگاه، جلد نهم ۸۸۳، شماره ۲۲۰۰ (۲۳۹ برگ) رجوع شود به ذریعه [ج ۲/۱۵۹ ۱۵۲] .که از چاپ ۱۳۲۶ قمری نام می برد.

۵ زین العابدین علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب (ع)، از نوادگان حضرت علی بن ابی طالب (ع) در سال ۳۸ ه/۶۵۸ م در مدینه متولد شد.وی از پدر خود و عمویش حسن، ابن عباس و ابو هریره و عایشه و غیره روایت می کند.پسرش زید و زهری از راویان او هستند.و زهری از زین العابدین (ع) به عنوان بزرگترین فقیه ستوده است (رجوع شود به التهذیب اثر ابن حجر، جلد هفتم، ۳۰۵) .سال وفات وی را بین ۹۲ ه/۷۱۰ م و ۹۹ ه/۷۱۷ م ذکر کرده اند.

مراجع شرح حال وی:

طبقات ابن سعد (لیدن)، جلد ۵، ص ۱۶۴ ۱۵۶ و (بیروت) جلد ۵، ص ۲۲۲ ۲۱۱، المعارف اثر ابن قتیبه، ص ۱۰۹، حلیه الاولیاء اثر ابو نعیم، جلد ۳، ص ۱۴۵ ۱۳۳، اعیان الشیعه عاملی (بیروت) جلد ۴، ص ۲۴۹ ۱۹۳؛ اعلام زرکلی، جلد ۵، ص .۸۶

آثار زیر را به وی منسوب می دانند:

. «رساله الحقوق» که در «کتاب الخصال» اثر ابن بابویه قمی (متوفی در ۳۸۱ ه/۹۹۱ م به صفحات بعد رجوع شود) و سایر کتب فقهی شیعی به جای مانده است.در اعیان الشیعه، ص ۲۳۱ ۲۱۶ نیز مضمون آن بازگو شده است.

. «الصحیفه الکامله» یا «الصحیفه السجادیه» مجموعه ای از ادعیه که از جانب پیروان مختلفی گردآوری شده و چاپهای متعددی از آن در دست است.به اعیان الشیعه عاملی (بیروت) جلد ۴، ص ۲۱۵ ۲۱۴ و ذریعه، جلد ۱۳، ص ۳۴۵ رجوع شود.چند نسخه خطی از آن: پاریس ۱۱۷۴ (۱۷۳ ورقه قرن دهم هجری)، ۱۱۷۵ (۱۷۴ برگ، قرن دهم هجری.رجوع شود به وجدا Vajda 642)، بریتیش میوزیوم، ذیل ۲۴۷، کتب خطی شرقی ۳۹۵۴ (۲۸۱ برگ ۱۰۸۵ هجری)، منچستر ۵۴۸ (۱۵۹ برگ، قرن دوازدهم هجری، شماره کاتالگ ۲۲۷) .هایدلبرگ A227 (186 برگ، ۱۰۹۶ هجری، رجوع شود به Z S VI,221)، برلین ۳۷۶۹ (۲۳۰ برگ، ۱۰۸۱ ه)، ۳۷۷۰ (۱۴۴ برگ، ۱۲۹۸ ه) واتیکان ویدا (Vida) 457 (165 برگ)، امبروزیانا D309 (75 برگ: ۱۰۸۲ ه)، آنکارا، صائب ۱۲۸۰ (۶۰۳ ه)، سرای، احمد ثالث ۱۲/۱۴۱۹ (یک قطعه، ۸۶ ۸۲)، ایا صوفیه ۱۹۴۶ (۲۳ برگ، ۶۹۸ ه)، مینگانا ۲۸۹ (۶۵ برگ، ۱۱۶۵ ه.رجوع شود به کاتالگ نمره ۵۲۳)، کمبریج کتابهای خطی شرقی ۹/۱۰۴۸ (۱۱۳ برگ، قرن دوازدهم هجری)، ییل ۳۷۸ (۱۵۰ برگ قرن دوازدهم هجری رجوع شود به«~ Nemoy ~»۷۳۵، ۱۰۷۷)، بلدیه اسکندریه (چاپ دوم)، جلد دوم، ص ۷، شماره ۲۱۶۴ (۱۱۰۰ ه)، بنگال ۹۸۸ ( ۹۶برگ، ۱۰۷۹ ه)، تهران، ملی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۳/۲۴)، کتابخانه حسین محفوظ در کاظمیه (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۶/۳۸)، در فهرست کتب خطی دانشگاه تهران از نسخ بیشتری نام برده می شود: با ترجمه اردو در بین سطور اثر میرزا محمد حسن چاپ سنگی، دهلی ۱۹۱۰ میلادی و ترجمه دیگری به اردو در بین سطور، لکنهو ۱۹۴۱) .

شرح ها: (۱) از ابو جعفر محمد بن منصور بن احمد العجلی الحلی (متوفی در ۱۲۰۲/۵۹۸ ه.رجوع شود به معجم المؤلفین اثر کحاله، جلد دوازدهم، ص ۵۱) نجف (۱۳۰۵ ه.رجوع شود به ذریعه جلد سیزدهم، ص ۳۵۸) . (۲) الفوائد الطریفه (رجوع شود به ذریعه، جلد سیزدهم، ص ۲۴۶) اثر تقی الدین ابراهیم بن علی بن الحسن بن محمد الکفعمی (متوفی در ۹۰۵ ه/۱۵۰۰ م، رجوع شود به معجم المؤلفین اثر کحاله جلد اول، ص ۶۵) (۳) «حدائق الصالحین» اثر محمد بن الحسین بن عبد الصمد العاملی (متوفی در ۱۰۳۱ ه/۱۶۲۲ م) که مشتمل است بر سه قسمت موسوم به: الحدیقه الهلالیه، الحدیقه الصومیه و الحدیقه الاخلاقیه (رجوع شود به ذریعه، جلد ششم، ص ۲۸۸) .فقط قسمت اول از این سه قسمت بر جای مانده است، مشکات، جلد اول، ص ۱۰۰ شماره ۱ (۳۳ برگ، ۱۰۰۳ ه، به خط مؤلف) و طبع تهران ۱۳۱۶ ه.در کتاب «نور الانوار» اثر نعمت الله ابن عبد الله الجزایری (۴) شرح از محمد بن باقر بن محمد الحسینی الداماد (متوفی در ۱۰۴۰ ه/۱۶۳۰ م) بوهار ۷۰ (۱۹۳ برگ، ۱۲۳۹ ه)، ۷۱ (قسمتی از آن ۴۷ برگ، قرن دوزادهم هجری)، چاپ تهران ۱۳۱۶ ه. (۵) شرحی به فارسی از مؤلفی ناشناخته از سال ۱۰۵۰ ه/۱۶۴۰ م، مشهد (۱۰۵۰ ه.رجوع شود به جلد سیزدهم ذریعه، ص ۳۴۶) . (۶) شرح محمد سلیم الرازی (که در حدود سال ۱۰۶۰ ه.زنده بوده است) خراسان، مکتبه الرضویه (۱۰۷۱ ه.رجوع شود به ذریعه، جلد یزدهم، ص ۳۵۱) . (۷) شرح از محمد تقی بن مقصود علی المجلسی الاصفهانی (متوفی در ۱۰۷۰ ه /۱۶۶۰ م، رجوع شود به معجم المؤلفین اثر کحاله جلد نهم، ص ۱۳۷)، کتابخانه حسن الصدر در کاظمیه (۱۰۷۳، رجوع شود به ذریعه، جلد سیزدهم، ص ۳۴۸) . (۸) شرح از محمد صالح بن محمد القزوینی الروغنی (که حدود سال ۱۰۷۳ ه./۱۶۶۲ م.تألیف شده، رجوع شود به کحاله، جلد دهم، ص ۸۷)، رجوع شود به ذریعه، جلد سیزدهم، ص ۳۵۲، دو نسخه از آن در تهران و نجف موجود است، چاپی از آن در دست است بدون ذکر محل و تاریخ. (۹) «ریاض العارفین» از محمد شاه بن محمد الشیرازی الدرابی (که در حدود سال ۱۱۰۰ ه/۱۶۸۸ م.زندگی می کرد) مشهد (۱۰۸۶ ه.رجوع شود به ذریعه جلد یازدهم، ۳۳۰) . (۱۰) شرح از علی بن زین العابدین بن محمد بن حسن صغیر (که در سال ۱۰۹۷ ه/۱۶۸۵ م تألیف شده) در کتابخانه السماوی در نجف (۱۱۰۱ ه)، کربلا، کتابخانه عبد الحسین الطهرانی (۱۰۹۸ ه، رجوع شود به ذریعه، جلد سیزدهم، ص ۳۵۴) . (۱۱) شرح از محمد بن محمد رضا المشهدی (تألیف در سال ۱۰۹۱ ه) که سه نسخه از آن در قم در دست است (و محتملا به خط مؤلف)، تهران، بغداد، رجوع شود به ذریعه جلد سیزدهم، ص .۳۵۶ (۱۲) شرح از محمد بن الشاه مرتضی المولی محسن الفیض (متوفی در ۱۰۹۱ ه/۱۶۸۰ م) که در تهران به سال ۱۳۱۶ چاپ شده است، رجوع شودشود به ذریعه، جلد سیزدهم، ص .۳۵۸ (۱۳) شرح از علی بن ابو جعفر محمد ابن جمال الدین الحسن الشهید الثانی (متوفی در ۱۱۰۴ ه/۱۶۹۲ م، رجوع شود به بروکلمان، جلد دوم، ص ۳۲۵ که سال وفات را ۹۹۶ ه/۱۵۵۸ م ذکر کرده، کحاله، جلد چهارم، ۱۹۳)، تهران، مشکات (که در زمان حال در کتابخانه دانشگاه است، به خط مؤلف، رجوع شود به ذریعه، جلد سیزدهم، ص ۳۵۴) . (۱۴) شرح از محمد باقر المجلسی به نام «الفوائد الطریفه» (متوفی در ۱۱۱۱ ه/۱۶۹۹ م)، نجف، مکتبه العامه (ناقص، رجوع شود به ذریعه، جلد سیزدهم) . (۱۵) شرح از نعمت الله بن عبد الله الموسوی الجزائری (متوفی در ۱۱۱۲ ه/۱۷۰۱ م، رجوع شود به بروکلمان، جلد دوم، صفحه ۵۸۶ و کحاله جلد سیزدهم، ص ۱۱۰)، چاپ ۱۳۱۶، رجوع شود به ذریعه، جلد سیزدهم، ص .۳۵۸ (۱۶) «ریاض المساکین» اثر صدر الدین علی بن نظام الدین احمد الشیرازی المدنی (متوفی در ۱۱۲۰ ه/۱۷۰۸ م)، کتابخانه دانشگاه اسلامبول A 3355 (382 ص، ۱۱۰۱ ه)، قاهره، ذیل اول، ص ۴۴۵، b 19181 (ص ۱۲۲، ۱۲۷۵ ه)، نجف در مکتبه العامه (۱۱۰۵ ه، رجوع شود به ذریعه جلد سیزدهم، ص ۳۵۳) . (۱۷) شرح از حسین بن المولی الجیلانی الاصفهانی (متوفی در ۱۱۲۹ ه/۱۷۱۶ م)، تهران، ملک شخصی متعلق به زین العابدین اللواسانی (؟) (رجوع شود به ذریعه جلد سیزدهم، ص ۳۵۰) . (۱۸) شرح فارسی از محمد بن نصیر الچهاردهی النجفی (متوفی در ۱۳۳۴ ه/۱۹۱۵ م)، نجف (رجوع شود به ذریعه جلد سیزدهم، ۳۵۴) . (۱۹) شرح فارسی از ابراهیم بن محمد السبزواری (متوفی در ۱۳۵۸ ه/۱۹۳۹ م) چاپ ۱۳۴۲، رجوع شود به ذریعه، جلد سیزدهم، ص ۳۴۶ .۳۴۵ (۲۰) دو شرح از مؤلفین ناشناخته، رجوع شود به ذریعه جلد سیزدهم، ص ۳۴۶، ۳۴۹، به شماره ۱۲۸۴، .۱۲۹۱

. «المناجات» (رجوع شود به بروکلمان، ذیل اول، ۹۳۸) کوپرولو ۳/۱۶۰۲ (۷۲ تا ۹۱ برگ فهرست مخطوطات، جلد ۱، ص ۱۸۵)، حاجی محمود در اسلامبول ۲۴۳۳ (۹ ۸ برگ)، همان ۵۸ با ترجمه فارسی.

. «الموعظه» ، فاتح ۵/۴۴۴۵ (۱۸۵ ۱۷۷ برگ) .

. «التذکره» ، حاجی محمود در اسلامبول ۳۷۳۸ (۱۱ ص، ۱۳۰۷ ه) .عاشر ۱۱/۴۱۵ (۶۶ ۶۲ برگ) .VI.حرز، ایا صوفیا ۳۳۲۴ (۶۴ ۴۷ برگ، قرن یازدهم هجری) .

.درباره قریحه شعری وی اطلاع اندکی داریم.در شعری از فرزدق که در آن وی را مدح گفته و به همین دلیل هم از جانب هشام بن عبد الملک سیاست شد (رجوع شود به اغانی جلد نوزدهم، ص ۴۱ ۴۰، ۵۶) اشاره ای به این نکته وجود ندارد.اما ابیاتی که به وی منسوب است از قدیم مشهور بوده اند قدری از آنها را قبلا النفری (بروکلمان I، ۲۰۰) در حاشیه «المواقف» به خط خود نوشته است (رجوع شود به:

«~ ۳۱/۱۹۵۳/A.J.Arberry,BSOS 15) ~».

قصایدی چند به صورت مفرد و چه مدون در دواوین کوچک که هنوز باید به محک تحقیق آزموده شوند در دست است: «شرح دیوان السجاد» در کتابخانه حسین محفوظ در کاظمیه، رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۳۷/۶، دیوان منظومات السجاد، رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۱۲/۳، «قصائد» اسعد ۳۶۶۵ I (10 برگ، «مجموعه الاشعار» ، ایا صوفیا ۴۸۰۹ (۳ برگ قرن دوازدهم هجری، رجوع شود به فهرست معهد المخطوطات ۵۱۹ I، «القصیده الزینیه» ، رشید ۱۵/۱۰۰۱ (۸۸ ۸۵ برگ)، «قصیده قافیه» لاله ۴/۲۵۵ (۵۵ ۵۴ برگ)، چاپ اسلامبول ۱۲۷۹، «شرح القصائد» از مصطفی بن احمد الدستری، کتابخانه دانشگاه اسلامبول .۲۳۹۶

«الصحیفه فی الزهد» که در کتاب «الکافی» کلینی به دست ما رسیده ۱۷ ۱۴

۶ ابو جعفر الباقر محمد بن علی زین العابدین (ع)، پنجمین امام شیعیان اثنی عشری در سال ۵۷ ه/۶۷۶ م، در مدینه زاده شد.او را مفسر و زاهد و فقیه می شمردند.اغلب معارف او از طریق پسرش جعفر انتشار یافته است.یکی دیگر از شاگردان فوق العاده مشهور او ابو الجارود زیاد بن المنذر بود که پس از مرگ استادش به جای پسر او جعفر جانب زید را گرفت.وی آراء امام باقر (ع) را در مکتب زیدیه نوپدید وارد کرد (نگاه کنید به کتاب مادلونگ، درباره مراجع شیعه، ص ۴۴) .امام باقر (ع) در سال ۱۱۴ ه/۷۳۲ رحلت فرمود.

مراجع شرح حال وی:

حلیه الاولیاء از ابو نعیم، جلد سوم، ۱۹۲ ۱۸۰، تهذیب ابن حجر ۳۵۲ ۳۵۰ فرانتس بوهل«~ (F.Buhl) ~»، دائره المعارف اسلام، جلد سوم، ص ۷۲۱، اعیان الشیعه جلد چهارم (بیروت)، ص ۲۸ ۳، اعلام زرکلی، جلد هفتم، ص .۱۵۳

آثار وی:

۱ «تفسیر القرآن» از طرف ابو الجارود زیاد بن المنذر روایت شده است، رجوع شود به فهرست ابن ندیم، ص ۳۳، اعیان الشیعه (بیروت)، جلد پنجم، ص .۱۹

۲ «دو رساله» خطاب به سعد الخیر، که در کتاب «روضه کافی» تألیف کلینی (متوفی در سال ۳۲۷ ه/۹۳۹ م) به دست ما رسیده.رجوع شود به اعیان الشیعه جلد چهارم، صفحه .۱۹

۷ ابو عبد الله جعفر الصادق بن محمد الباقر بن علی زین العابدین (علیهم السلام) در سال ۸۰ ه/۶۹۹ م یا ۸۳ ه/۷۰۳ م، در مدینه به دنیا آمد.مادرش ام فروه یکی از نوادگان ابو بکر خلیفه بود.پس از مرگ پدرش در سال ۱۱۷ ه/۷۳۵ م و کمی قبل از قیام مسلحانه ای که به قیادت عمویش زید بن علی در سال ۱۲۲ ه/۷۴۰ م، رخ داد اکثریت پیروان پدرش به عنوان امام ششم به او گرویدند نه به عمویش زید.امام صادق (ع) ظاهرا به کار سیاست نپرداخت در مدینه زیست و در آنجا در سال ۱۴۸ ه/۷۶۵ م، جهان را بدرود گفت.وی را در گورستان بقیع به خاک سپردند.

او را محدث، مفسر، فقیه و عالم به علم کیمیا گفته اند.وی استاد جابر بن حیان نیز بوده است.اشتغال امام جعفر (ع) را به کیمیا روسکا غیر ممکن می شمارد زیرا به گمان وی «محیط و زمان او هیچ یک اقتضا نمی کرده است که به آن بپردازد» (رجوع شود به کیمیاگران عرب ^(۱) ، جلد دوم، ص ۴۰) .تردید و استدلال روسکا را که از جانب دیگر نیز عنوان می شود امروز دیگر نمی توان پذیرفت.صرف نظر از اطلاعاتی که درباره ترجمه های قدیم از زبانهای سریانی، یونانی و هندی در دست است و همچنین از کتب قدیمی که اعراب خود تألیف کرده اند به ما رسیده همه و همه حاکی از این است که نظر روسکا اساسی ندارد و حتی گزارش های مکرری در این باره هست که حتی در قرن دوم هجری هم سخت به کار کیمیاگری می پرداخته اند، آنهم با چنان شدت و حدتی که اغلب مردم را از آن بر حذر می داشته اند (رجوع شود از جمله به کتاب تاریخ بغداد اثر خطیب جلد چهارم، ص ۲۵۳) .اصالت آثاری که به امام صادق (ع) منسوبند باید مورد تحقیق قرار گیرد.

مراجع شرح حال وی:

معارف ابن قتیبه، ص ۸۷، ۱۱۰، تاریخ یعقوبی، جلد دوم (چاپ دوم) ص ۳۸۳ ۳۸۱، تاریخ طبری، جلد اول، ص ۲۵۱۰ ۲۵۰۹، فرق الشیعه نوبختی ۵۷، ۹۰، حلیه الاولیاء ابو نعیم جلد سوم، ص ۱۹۲، ۲۰۶، وفیات ابن خلکان، جلد اول، ص ۱۳۰ روسکا، کیمیاگران عرب، جلد اول، ص ۲۹، روسکا، «جابر بن حیان و ارتباطش با امام جعفر صادق» ^(۲) ، ک.ف.سترستین ^(۳) ، دائره المعارف اسلام، جلد اول ص ۱۰۳۵، پ.کراوس، «جابر بن حیان» ^(۴) ، جلد اول، مقدمه، ص ۲۷ ۲۵، ۵۷ ۵۵، اعیان الشیعه، جلد چهارم (بیروت)، ص ۷۹ ۲۹، هاجسون ^(۵) ، دائره المعارف اسلامی، جلد دوم، ۳۷۵ ۳۷۴، اعلام زرکلی، جلد دوم، ص .۱۲۱

کتابهائی که درباره وی نوشته شده:

«اخبار الامام جعفر صادق مع المنصور» از مؤلفی ناشناس، ظاهریه مجموعه ۱۸/۹۸، روسکا، «کیمیاگران عرب» ، جلد دوم (جعفر الصادق، امام ششم) هایدلبرگ ۱۹۲۴، «الامام الصادق ملهم الکیمیاء» ، حلب، چاپ اول و دوم، رجوع شود به مجله المجمع العلمی العربی، دمشق ۳۶۷/۳۴، «جعفر بن محمد» اثر عبد العزیز سید الاهل، بیروت ۱۹۵۴ م.، «الامام الصادق، حیاته و عصره و آراؤه و فقهه» از محمد ابو زهره، قاهره، بدون تاریخ.

آثار وی:

۱ «مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه» ، کلمات امام جعفر با مضامینی اخلاقی و دینی در یک صد فصل، بریتیش میوزیوم، ذیل ۲۲۶، کتب خطی شرقی ۳۹۵۸ (۴۶ برگ، قرن دهم هجری)، امبروزیانا ۱۸۶ (۱۷۴ ۱۵۰ برگ، ۶۵۱ ه.رجوع شود به ۲۵۹ و«~ RSO VIII) ~»مشهد ۵، ۱۷۰ ۱۶۹، اخبار ۷۱۱ (۵۲ برگ، ۱۰۵۵ ه)، ۷۱۲ (۷۸ برگ، ۱۲۶۶ ه)، ۷۱۳ (۱۰ برگ)، ۷۱۴ (۲۲ برگ)، مکتبه الجامعه العثمانیه در حیدر آباد ۴۳۹ (۷۴ برگ، قرن یازدهم ه) دیوان هند ۲۱۹۳ (۱۵۳ ۱۳۰ برگ، قرن دوازدهم هجری)، ذیل فهرست المخطوطات دار الکتب قاهره، جلد سوم، ۶۷، شماره ۱۹۹۰۲ b (140 103 برگ، ۱۲۸۷ ه)، مشهد ۱، اخبار ۸۶ ۸۲ (۱۰۶۱ ه) .چاپ سنگی، دهلی ۱۸۵۶ م، تبریز ۱۲۸۷ ه، تهران ۱۳۱۴ ه، ضمیمه کتاب «جامع الکبیر» (رجوع شود به کشف الحجب اثر کنتوری ۷۶۳)، باز هم رجوع شود به:«~ Strothmann,Islam XXI,302، ~» روسکا در مرجع یاد شده، ص .۲۴

۲ «تفسیر القرآن» بانکیپور ۱۴۳ و«~ XVIII، ~» شماره ۱۴۶۰ (۲۳۳ برگ، قرن دوازدهم ه) . ، بوهار ۱۳ (۳۰۹ برگ، ۱۰۱۹ ه). نافذ ۶۵ (۱۵۰ برگ، قرن یازدهم ه). ، چستربیتی ۵۲۵۳ (۱۳۷ برگ، قرن دهم هجری)، علیگره ۲۸/۲۹۷۶۱۱۱ (۱۳۸ برگ) .

۳ «کتاب الجفر» بریتیش میوزیوم ۴۲۶، اضافات ۱۰/۷۴۷۳ (۶۳۹ ه) .و به عنوان «الخافیه فی الجفر» در بلدیه اسکندریه ۷/۱۱۲۵ (۱۱۸۴ ه)، «الخافیه

فی علم الحروف» در طلعت قاهره، مجموعه ۴۴۲، «الخافیه در جار الله»«~ I/ 1534 ~» (۳۶ برگ، ۶۷۸)، کوپرولوم/۹۴۶ (۱۲۲ ۱۱۶ برگ) .رجوع کنید به:

«~ Steinschneider,Zur PseudepIgraPhischen Lit.71 ~»

«اختلاج الاعضاء» درباره جهش غیر اختیاری هر یک از قسمتهای بدن و پیش بینی هایی که از آنها برای آینده اشخاص حاصل می شود، رجوع شود به روسکا، موضع مزبور ۳۳ ۲۹.نسخه ها : برلین ۴۲۵۹ (به همراه آرای دانیال، الاسکندر حکماء الفرس و حکماء الروم، ۱۴۱ ۱۲۰ برگ، ۱۱۸۶ ه)، گوتا ۱۴۷۲ (۹ برگ ناقص) .سرای، احمد سوم ۳۴۶۶ (۶۶ ۶۴ برگ، ۶۹۳ ه)، کاستامونو ۲/۲۹۹۷ (۴ برگ، ۹۵۴ ه)، طلعت در قاهره، مجموعه ۱۶، ۳۹۵، ۴۰۲، ۵۸۷.از طرف لیپرت و کرن در مجموعه ای ترجمه شده است. ^(۶)

۵ «هیاکل النور (السبعه)» ، در طلسمات، پاریس ۴۹۴۵ (۹۹ ۳۴ برگ، قرن دهم هجری) کمبریج، اضافات ۳۲۳۹ (۱۱۸ برگ، رجوع شود به براون ۲۴۶) .

۶ «منافع سور القرآن» گوتا ۳/۱۲۵۶ (۴۳ ۳۹ برگ)، واتیکان، ویدا ۴/۱۰۱۴ (۲۲۲ ۲۲۰ برگ، ۷۹۳ ه) . فاتح I/650 (65 برگ، قرن یازدهم ه)، ایا صوفیا ۸/۱۸۷۰، وهبی ۴/۶۹۹ (۲۰۵ ۲۰۳ برگ)، سلیمیه در ادرنه I/930 (19 1 برگ)، طلعت در قاهره، مجموعه ۳۹۲، با عنوان بعدی خود: الدر النظیم فی فضائل القرآن العظیم، روان I/2024 (32 1 برگ، ۱۰۹۸ ه) .

۷ «اسرار الوحی» ، حمیدیه ۵/۳۸۱ (۸۱ ۷۳ برگ، قرن دهم هجری)، حسن حسنی در استانبول ۴/۲۴۹ (۸۰ ۷۴ برگ، قرن یازدهم ه) .

۸ «خواص القرآن العظیم» ، برلین ۴۱۵۴ (۴۲ ۳۳ برگ، حدود ۱۰۰۰ ه)، رجوع شود به روسکا، در موضع مزبور ۲۵، ظاهریه ۷۳۶۵ (۳۲ ۲۰ ه، قرن دهم ه) .

۹ «کتاب التوحید و الاهلیلجه» روایت مفضل بن عمر، مشهد ۵، ۳۱ ۳۰ شماره ۳۹۶ ۳۹۲ (۵ نسخه)، ۵۵ ۵۴، شماره ۴۴۹ ۴۴۵ (سه نسخه از آن دارای عنوان توحید المفضل است)، تهران، ملی.رجوع شود به مجله معهد المخطوطات«~ III/47، ~» سالار جنگ ۲/۱۴۸ (۶۹ ۴۴ برگ، رجوع شود به فهرست صفحه)، رجوع شود به ذریعه، جلد دوم، ۴۸۴، جلد چهارم، ۴۸۳ ۴۸۲، اعیان الشیعه عاملی، جلد چهارم (بیروت) ۵۳، چاپ ایران، ترجمه فارسی از فخر الدین الترکستانی (سال ترجمه ۱۶۰۴/۱۰۶۵) .نسخه ها.در کاظمیه و تبریز، رجوع شود به ذریعه جلد چهارم، ۹۱، منظوم توسط اسماعیل بن حسین التبریزی، رجوع شود به ذریعه، جلد چهارم، .۴۸۸

۱۰ «کتاب فی اثبات الصانع» ، تهران، ملی رجوع شود به مجله معهد المخطوطات جلد سوم، .۴۷

۱۱ «اسئله النبی سأل ربه بها لیله المعراج» قاهره ذیل فهرست کتب خطی، جلد اول، ۴۸، نمره ۲۱۲۵۸ (۱۴۲ ۱۰۹ برگ، ۱۰۶۹ ه)، بلدیه اسکندریه ۲/ .۲۱۶۶

۱۲ «مناظره الصادق فی التفضیل بین ابی بکر و علی» ، ظاهریه، مجموعه ۱۵/۱۱۱ (۲۳۵ ۲۲۷ برگ، سماع ۵۸۸ ه، رجوع شود به العش ۸۲، در تحریر ابو القاسم عبد الرحمن بن محمد الانصاری النجاری شهید ۱۲/۲۷۶۳ (۱۵۶ ۱۵۲ برگ، ۶۶۹ ه) .

۱۳ «الادعیه الاسبوعیه» نور عثمانیه ۱/۲۹۵ (۱۱ ۱ برگ، ۹۱۶ ه) .

۱۴ «دعاء» پاریس ۱۲۲۴ (۱۵ ۱ برگ، قرن یازدهم ه.رجوع شود به و جدا«~ Vajda، ~»۳۰۷۰) .

۱۵ «دعاء الجوشن» پاریس ۳/۱۲۱۶ (۲ ۱ برگ، قرن یازدهم ه)، ۱۹۱۳ (۲۱۳ ۲۰۷ برگ، ۱۰۰۴ ه، رجوع شود به وجدا ۳۰۸) .

۱۶ «کتاب الصراط» در باب معانی پنهانی چند اصطلاح از قبیل صراط، هیاکل قمیصات …پاریس ۱۴۴۹ (۱۸۲ ۸۰ برگ، ۱۲۰۶ ه) .

۱۷ «حرز» ایا صوفیا ۹/ .۳۳۲۴

۱۸ «الحکم الجعفریه» ، منتخبی از مجالس المؤمنین اثر شوشتری (متوفی در ۱۰۱۹ ه/۱۶۱۰ م رجوع شود به بروکلمان، ذیل«~ II، ~»ص ۶۰۷) که عارف تامر آنرا در بیروت (۱۹۵۷) نشر داده.

۱۹ «رساله الوصایا و الفصول» درباره کیمیا، نور عثمانیه ۱/۳۶۳۴ (۱۷ ۱ برگ، ۸۸۷ ه، رجوع شود به بروکلمان ذیل اول، ۹۳۹) «رساله فی علم الصناعه و الحجر المکرم» ، گوتا ۱۲۹۲ (۳۱ برگ، رجوع شود به زیگل«~ SIggel ~»جلد دوم، ص ۵۴ ۵۲)، حلب ۳۳۸، نواب، رامپور ۵/۱۶ (رجوع شود به استاپلتون«~ H.S.Stapleton ~»انجمن آسیایی بنگال، جلد سوم، ۶۲، ۸۶)، تصحیح و ترجمه به آلمانی از روسکا، هایدلبرگ .۱۹۲۴

۲۰ «رساله فی الکیمیا» کتابخانه ملی تونس ۱/۳۷۳۵ (۱۲۴۹ ه) .

۲۱ «تعریف تدبیر الحجر» آنکارا، صائب ۳۱۱۶ (ص ۲۳۴ ۲۳۳) .

۲۲ «رساله فی الاکسیر» ، بورسه ۸۱۳ (۷۹ ۷۷ برگ، قرن نهم ه) .

۲۳ «الادله علی الخلق و التدبیر» ، بنگال ۵۸۷ (۷۲ برگ، قرن دوازدهم ه) .

۲۴ «رساله فی فضل الحجر و الموسی» بلدیه اسکندریه .۲۹۳۰

۲۵ «اختیارات الامام و الشهور» ، بایزید ۱/۷۸۸۲ (۳۶ برگ، ۹۲۴ ه)، اسعد ۳/۳۵۵۴ (۱۹ برگ)، برلین ۳/۵۹۰۳ (۲۰ ۱۹ برگ، ۱۲۵۱ ه)، پاریس ۱۲۲۴ (۸۵ ۷۹ برگ، قرن یازدهم هجری) .لیدن، نسخه های شرقی ۷۵۲۵ (ص ۸۹ ۸۵، رجوع شود به فورهوف.«~ ۱۲۶ Voorh ~»)، رجوع شود به روسکا موضع مزبور .۳۶

۲۶ «محمودات الایام و مذموماتها و متوسطاتها فی احوال من کل شهر» ، سرای احمد سوم، ۳/۱۱۷۷ (۲۱۴ ۲۱۱ برگ، قرن هشتم ه) .

۲۷ «جدول فی مذهب السنین و الشهور و الایام» ، لیدن ۱۰۴۸ (۸۵ ۷۷ برگ، رجوع شود به فورهوف ۸۹)،

۲۸ «ملحمه» ، درباره پیش گویی تغییرات وضع هوا، گوتا ۷۷ (۶ برگ)، رجوع شود به روسکا، موضع مزبور ۳۵ .۳۴

۲۹ «القرعه» ، جزوه ای درباره طالع بینی، ایا صوفیا«~ I/ 1999 ~» (۱۷ ۱ برگ ۹۰۷ ه)، وهبی ۱/۹۴۰، پاریس ۱/۲۶۳۷ (۱۵ ۱ برگ، قرن نهم ه)، ۲۶۳۸ (۱۵ ۱ برگ، قرن دهم ه)، ۲۶۳۹ (۱۳ ۱ برگ، ۱۰۴۱ ه)، ۲۷۵۸ (۱۲۸ ۱۲۰ برگ، ۱۰۱۵ ه)، ۶۲۹۷ (۲۴ برگ، قرن یازدهم ه، رجوع شود به وجدا ۵۷۳)، گوتا ۳/۲۴ (فقط ابتدای آن)، گارت«~ Garret ~»۹۲۹ (۵ برگ)، طلعت در قاهره، مجموعه ۶۰۴ (۱۱۷ ۱۰۵ برگ، قرن دوازدهم ه)، ۷۳۲، ۹۶۸، با ترجمه مالایابی رجوع شود به لیدن، فورهوت ۲۷۶، رجوع شود به روسکا، موضع مزبور .۳۴

۳۰ رساله الفال، پرتو پاشا ۱۳/۶۲۶، رشید ۲/۵۳۸ (۱۱۶ ۱۱۵ برگ، قرن ششم، کاستامونو ۳/۲۹۹۷ (۹ برگ، ۹۵۴ ه) کروم«~ Corum ~»۳/۳۱۱۰ (۵ برگ) گوتا ۷۳ (۳۰ ۲۹ برگ)، آمستردام ۸۱۴/۶۷۴ (رجوع شود به فورهوف ۷۵)، کمبریج«~ Dd 2 ~»، ۴۷ (رجوع شود به براون ۷۱۴)، علیگره ۶/۲۹۷۶۷۲ (۶۱ برگ) ترجمه ترکی، سرای، احمد سوم، ۱۵۹۷ (۵۴ برگ، قرن یازدهم ه)، عاشر ۴۴۲ (۱۸۶ برگ)، تاشکند ۳۸۷۹ (۸۶ ۱۶ برگ) که احتمالا همان «تغییر نامه» (فارسی) تاشکند ۳۹۰۳ (۱۴۷ ۱۲۴) است.

۳۱ «سراج الظلمه فی طلب الائمه» وهبی ۴/۱۴۸۸ (۶۲ ۴۳ برگ، ۱۰۵۸ ه)، فهرست المخطوطات بدار الکتب القاهره، ذیل اول، ۳۵۷، شماره ۱۹۱۱۳ (۱۵۶ ۷۹ ص، ۱۰۷۴ ه) .

۳۲ این آثار نیز به او منسوب است: «السلک الناصر فی علم الاوائل و الاواخر» ، چستر بیتی ۳۲۲۳ (۱۱۴ ۹۹ برگ، ۱۰۰۳ ه)، «مقاله در سلوک» (ترکی) عشاق تک سی در اسلامبول .۱۶

۸ ابو حمزه ثابت بن دینار الکوفی الثمالی راوی امام زین العابدین (ع) و امام جعفر صادق (ع) و دیگران است.وی فقیه، مفسر، محدث و زاهد بوده و در ۱۵۰ ه/۷۶۷ م در گذشته است .

مراجع شرح حال وی:

فهرست ابن ندیم ۳۳، رجال نجاشی (ایران) ۹۰ ۸۹، فهرست طوسی (نجف) ۶۷ ۶۶، تحفه الاحباب قمی ۳۷ ۳۶، اعیان الشیعه عاملی، جلد پانزدهم، ۲۵ ۱۷، کحاله، جلد سوم، .۱۰۰

کتابهای زیر از آثار او ذکر شده است: ۱ «کتاب النوادر فی الحدیث»

۲ «رساله الحقوق» ، «کتاب الزهد» ، «کتاب التفسیر» .از کتاب التفسیر قطعات متعددی در «الکشف و البیان» اثر ثعلبی به دست، رسیده.

۹ جعفر بن محمد بن شریح حضرمی از جابر جعفی و حمید بن شعیب و دیگران روایت می کند .بیشترین گمان بر آن است که مرگ وی بین سالهای ۱۶۰تا ۱۷۰ ه (۷۷۶ تا ۷۸۶ م) اتفاق افتاده باشد.

مرجع شرح حال وی:

رجال اثر نجاشی (ایران) ۱۰۳ ذریعه جلد دوم، .۱۴۴

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکات، جلد سوم (۳)، ص ۱۰۹۱، شماره ۵/۹۶۲ (۴۸ ۳۵ برگ، ۱۱۹۲ ه، که از نسخه دیگری مورخ به سال ۳۷۴ ه استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۳۷ ۳۶ برگ، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست، ص ۲۴۷)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد مخطوطات ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۰ ابو الفضل عاصم بن حمید الحناط یکی از شاگردان امام جعفر صادق (ع) بود و غیر از وی از جابر بن یزید جعفی (متوفی در ۱۲۸ ه/۷۴۵ م، ۱۳۲ ه نیز گفته شده است) .وی در نیمه دوم قرن دوم هجری زندگی را بدرود گفت.

مراجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۲۳۲، رجال طوسی ۲۶۲ ذریعه، جلد دوم، .۱۶۲

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکات (تهران)، جلد سوم (۳) ۱۰۸۹، شماره ۳/۹۶۲ (۲۵ ۱۲ برگ، ۱۱۹۲ ه که از نسخه های مورخ به سال ۳۷۴ ه استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۲۷ ۱۷ برگ، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست، ص ۲۴۷)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۱ زید الزراد الکوفی یکی از شاگردان امام جعفر صادق (ع) بوده و در نیمه دوم قرن دوم هجری وفات یافت.

مراجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۱۳۲، رجال طوسی ۱۹۶، تحفه الاحباب قمی ۱۱۳ ذریعه، جلد دوم، .۱۵۱

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکوه (تهران) جلد سوم، ۱۰۸۹، شماره ۱/۹۶۲ (۹ ۱ برگ، ۱۱۹۲ ه، از نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۱۴ ۸ برگ، ۱۳۰۸ ه.کاتالگ، ص ۲۴۷)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۲ زید النرسی، شاگرد و راوی امام جعفر صادق (ع)، در نیمه دوم قرن دوم هجری وفات یافت .

مرجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۱۳۲، رجال طوسی ۱۹۶، ذریعه، جلد دوم، .۱۵۱

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکوه (تهران)، جلد سوم (۳)، ۱۰۹۰، شماره ۴/۹۶۲ (۳۵ ۲۵ برگ، ۱۱۹۲ ه.که از نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۳۶ ۲۸ برگ، ۱۳۰۸ ه، رجوع شود به فهرست، ص ۲۴۷)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۳ عبد الملک بن حکیم الخثعمی الکوفی، شاگرد امام جعفر صادق (ع) که در نیمه دوم قرن دوم وفات یافت.

مرجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۱۷۹، ذریعه جلد دوم، .۱۶۳

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکات، جلد سوم (۳) (تهران)، ۱۰۹۲، شماره ۷/۹۶۲ (۵۹ ۵۷ برگ، ۱۱۹۲ ه.از نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه.استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۴۸ ۴۶، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست صفحه ۲۴۸)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۴ مثنی بن الولید الحناط الکوفی، شاگرد امام جعفر صادق (ع) به احتمال زیاد در نیمه دوم قرن دوم وفات یافت.

مرجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) .۳۲۵ ذریعه، جلد دوم، .۱۶۵

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکوه، جلد سوم (۳) (تهران)، ۱۰۹۳، شماره ۸/۹۶۲ (۶۱ ۵۹ برگ، ۱۱۹۲ ه.که از نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه.استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۴۹ ۴۸، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست، صفحه ۲۴۸)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۵ خلاد بن خلف (؟) السندی البزاز الکوفی، شاگرد امام جعفر صادق که به احتمال زیاد در نیمه دوم قرن دوم وفات یافته.

مرجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۱۱۸، رجال طوسی .۱۸۷ ذریعه، جلد دوم، .۱۴۹

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکات، جلد سوم/۳ (تهران)، ۱۰۹۳، شماره/۹۶۲ (۶۲ ۶۱ برگ، ۱۱۹۲ ه.که از نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه.استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۵۰ ۴۹ برگ، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست، صفحه ۲۴۸)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۶ الحسین بن عثمان بن شریگ (؟) بن عدی العامری الکوفی، شاگرد امام جعفر صادق (ع) که به احتمال زیاد در نیمه دوم قرن دوم ه.وفات یافته.

مرجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۴۲، رجال طوسی .۱۸۳ ذریعه جلد دوم، .۱۴۷

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکوه، جلد سوم/۳ (تهران) ۱۰۹۳، شماره ۱۰/۹۶۲ (۶۵ ۶۲ برگ، ۱۱۹۲ ه.که از نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه.استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۵۳ ۵۱، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست، ص ۲۴۸)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع بود به مجله معهد المخطوطات ۴/۱۹۵۸/۲۱۴) .

۱۷ ابو محمد عبد الله بن یحیی الکاهلی، شاگرد امام جعفر صادق (ع)، که به احتمال زیاد در نیمه دوم قرن دوم ه.وفات یافته است.

مرجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۱۶۴ ذریعه، جلد دوم، .۱۶۳

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکات جلد سوم (۳) (تهران)، ۱۰۹۴، شماره ۱۱/۹۶۲ (۶۶ ۶۵ برگ)، ۱۱۹۲ ه.که از یک نسخه مورخ به سال ۷۳۴ ه.استنساخ شده، تهران، دانشکده حقوق، ۱۸۲ ج (۵۵ ۵۴ برگ، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست، ص ۲۴۸)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۸ سلام بن ابی عمره (یا عمیره) الخراسانی الکوفی یکی از شاگردان امام جعفر صادق (ع) و معلم علی بن جبله (متوفی ۲۱۹ ه/۸۳۴) بود.در نیمه دوم قرن دوم هجری وفات کرد.

مرجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) .۱۴۳ ذریعه، جلد دوم، .۱۵۲

آثار وی:

«الکتاب» (یا الاصل) مشکات، جلد سوم/۳ (تهران)، ۱۰۹۴، شماره ۱۲/۹۶۲ (۶۸ ۶۶ برگ ۱۱۹۲ ه.از نسخه ای مورخ به سال ۷۳۴ ه.استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۵۷ ۵۵ برگ، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست ۲۴۸)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۲۱۴/۱۹۵۸/۴) .

۱۹ (بروکلمان، ذیل I، ۱۰۴، C.4) یکی از پیروان امام جعفر صادق (ع) و ابو الخطاب محمد بن ابو زینب الاسدی (متوفی در ۱۴۷ ه/۷۶۴ م)، مؤسس فرقه غالی خطابیه (رجوع شود به مارگولیوت، دائره المعارف اسلامی، جلد دوم، ۱۰۰۰ ۹۹۹) مفضل بن عمر الجعفی الکوفی است که پیروان وی خود را «مفضلیه» می نامند.سال وفات وی روشن نیست راوی او محمد بن سنان در سال ۲۲۰ ه/۸۳۵ م زندگی را بدرود گفت (رجوع شود به رجال نجاشی، چاپ ایران، ۲۵۲، ۳۲۶)، پس شاید بتوان گفت که او در سال ۱۸۹ ه/۷۹۶ م هنوز در قید حیات بوده.

مرجع شرح حال وی:

فهرست طوسی (کلکته) شماره .۷۳۹

آثار وی:

کتبی که به او منسوب شده باید جملگی از شمار جعلیات باشد. «کتاب التوحید» ، به جعفر صادق که قبلا ذکر او آمد رجوع شود.

۲ «کتاب الهفت و الاظله» که نسخه ای از آن در مصیاف وجود دارد و عارف تمر و عبده خلیفه آنرا در ۱۹۶۰ در بیروت چاپ کرده اند. (رجوع شود به صفحات ۱۹۶ تا D.Marchand,Ibla 1961 197)

۳ (کتاب الصراط» که بیانات و کلمات امام جعفر صادق است و محتملا مفضل آنرا گردآوری کرده، پاریس ۱۴۴۹ (۱۸۲ ۸۶ برگ، قرن یازدهم ه) .

۴ روایه الارز و ما فیه من الفضل در مجموع التربیه اثر محمد بن طاهر بن ابراهیم الحارثی (متوفی در ۵۸۴ ه/۱۱۸۸ م، رجوع شود به بروکلمان، ذیل I، ۷۱۵)، رجوع شود به:«~ Ivanov ,Itmaili Lit,1963 S.59 ~»

۲۰ (بروکلمان، ذیل«~ I، ~» ۱ و ۳۱۸) موسی الکاظم بن جعفر بن محمد الصادق (ع)، هفتمین امام شیعیان اثنی عشری، در ۱۲۸ ه/۷۴۵ م در الابواء متولد شد و در مدینه رشد کرد.پس از رحلت پدرش به امامت رسید.هر چند که از لحاظ سیاسی کاری انجام نداد ولی مورد سوء ظن خلیفه واقع شد و به زندان افتاد.و گفته اند دانشمندی بوده است که در رشته های علمی گوناگونی دست داشته است.مرگ وی در سال ۱۸۳ ه/۷۹۹ م در زندان اتفاق افتاد.

مراجع شرح حال وی:

مروج الذهب مسعودی، جلد چهارم، ۳۰۹ به بعد، ۳۳۰ ۳۲۹، مقاتل الطالبین ابو الفرح اصفهانی ۵۰۵ ۴۹۹، تاریخ بغداد خطیب، جلد سیزدهم، ۳۲ ۲۷، البدایه و النهایه ابن کثیر، جلد دهم، .۱۸۳ /.اشتروتمان، دائره المعارف اسلام، جلد سوم (آلمانی)، ۸۰۱ ۸۰۰، اعیان الشیعه عاملی (بیروت)، جلد چهارم ۱۰۱ ۸۰، اعلام زرکلی، جلد هشتم، .۲۷۰

آثار وی:

۱ «دعاء الجوشن الصغیر» ، بوهار ۲/۷۹ (۳۵ ۲۴)، دیوان هند ۶۵۷ (۷۵ ۶۴ برگ، ۱۲۷ ه.فهرست شماره ۳۷۰)، چاپ لکنهو .۱۸۷۱

۲ «ادعیه الایام السبعه» پاریس ۱۱۶۸ (۲۱۳ ۲۱۱ برگ، رجوع شود به وجدا ۲۴۶) در: المجموع الرائق من ازهار الحدائق اثر هبه الله ابن ابی محمد الحسن الموسوی (در حدود سال ۷۰۳ ه/۱۳۰۳ م هنوز می زیسته است، رجوع شود به معجم المؤلفین کحاله، جلد سیزدهم، ۱۳۶) در کتابخانه حسین محفوظ در عراق، رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۱۹/ .۶

۳ مسند به تنقیح ابو بکر محمد بن عبد الله بن ابراهیم الشافعی (متوفی در ۳۵۴ ه/۹۶۵ م) ظاهریه، مجموعه ۳/۳۴ (۷۶ ۷۰ برگ، قرن ششم ه) .

۴ وصیت وی به هشام بن الحکم که در تحف العقول ابن شعبه العاملی (رجوع شود به بروکلمان، ذیل«~ II ~»، ۵۷۲) که قسمتی از آن در اعیان الشیعه عاملی (بیروت)، جلد چهارم ۹۶ ۹۵ منتشر شده.

۵ پاسخهایش به پرسش های برادرش علی، به شماره ۲۱ در ذیل رجوع شود.

۶ «وصیه النبی صلی الله علیه و سلم لعلی…» رشید ۳/۱۲۹ (۵۲ ۳۸ برگ، قرن دوازدهم ه) .

۲۱ (بروکلمان، ذیل«~ I ~»، ۱/۳۱۸) ابو الحسن علی بن جعفر بن محمد بن علی المدنی، یکی از برادران امام موسی کاظم (ع)، در عرید نزدیک مدینه می زیست و فقیه بود.از کتب وی «کتاب المناسک» و «کتاب فی الحلال و الحرام» شهرت دارد.مرگ او در سال ۲۱۰ ه/۸۲۵ م اتفاق افتاد .

مراجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (بمبئی) ۱۷۶، (ایران) ۱۹۰، فهرست طوسی (کلکته) ۸۸ ۸۷، کشف الحجب از کنتوری .۵۱۰ معجم المؤلفین اثر کحاله جلد هفتم، .۵۳

آثار وی:

«مسائل» ، پرسشهای فقهی وی از برادرش توأم با جوابهای او، بوهار ۱۷۹ (۳۹ برگ، قرن سیزدهم هجری) . مشکات، جلد سوم (۳)، ۱۵۲۷، شماره ۵۰۶ (۳۴ ۱۳ برگ، ۱۳۰۴ ه) . (بروکلمان، ذیل I، ۲/۳۱۸) ابو الحسن علی الرضا بن موسی بن جعفر (ع) هشتمین امام شیعیان اثنی عشری، در ۱۴۸ ه/۷۶۵ م یا ۱۵۳ ه/۷۷۰ م در مدینه به دنیا آمد.وی به جای سیاست سراسر عمر خود را وقف علم کرد تا آنکه مأمون خلیفه در سال ۲۰۱ ه/۸۱۶ م وی را نزد خود خواند و به او نام الرضا من آل محمد (رضای آل محمد) داد و وی را به جانشینی بنی عباس معین کرد این کار باعث نارضائی بنی عباس شد و طغیان های مختلفی را سبب گردید.سرانجام ابراهیم بن المهدی به عنوان خلیفه برگزیده شد.علی الرضا در علوم مختلف و من جمله در فقه، حدیث و طب دست داشته است.مرگ وی در سال ۲۰۳ ه/۸۱۸ م در طوس اتفاق افتاده و در جوار مقبره هارون الرشید به خاک سپرده شد.

مراجع شرح حال وی:

تاریخ یعقوبی (چاپ دوم) ۴۵۳ ۴۴۸، تاریخ طبری ۳/۱۰۲۹ به بعد، مروج الذهب مسعودی ۷/۳، ۶۱، الوزراء جهشیاری ۳۱۳ ۳۱۲، الفرق نوبختی، ۷۳ به بعد، مقاتل الطالبین ابو الفرج اصفهانی ۵۷۲ ۵۶۱، التهذیب ابن حجر ۷/۳۸۹ ۳۸۷، النجوم الزاهره ابن تغری بردی ۲/۱۷۵ ۱۷۴ کلمان هوار«~ (C.Huart) ~»، دائره المعارف اسلام، جلد اول، ۳۱۱، برنارد لویس«~ (B.Lewis) ~» دائره المعارف اسلام، جلد اول ۴۰۰ ۳۹۹، اعیان الشیعه عاملی (بیروت) ۴/۱۶۰ ۱۰۲، المأمون و علی الرضا تألیف حسن بن ابراهیم حسن در: مجله فی کلیه الاداب بجامعه القاهره ۱/۱۹۳۳/۹۴ ۸۴، اعلام زرکلی ۵/۱۷۸، معجم المؤلفین کحاله ۷/ .۲۵۰

کتابهایی که درباره حضرت رضا (ع) نوشته اند:

عیون اخبار الرضا از ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه القمی (متوفی در ۳۸۱ ه/۹۹۱، رجوع شود به شماره ۴۴ که بعد خواهد آمد)، احوال حضرت الرضا از محمد باقر بن محمد المجلسی (متوفی در ۱۱۱۰ ه/۱۶۹۸ م، رجوع شود به بروکلمان، ذیل«~ II ~»، ۵۷۳) .

آثار وی:

۱ «فقه الرضا» که نویسنده آن کاملا معلوم و مسجل نیست و احتمال داردمؤلف آن علی بن بابویه باشد رجوع شود به اعیان الشیعه عاملی (بیروت) ۴/۱۴۴، نسخه های خطی: بوهار ۱۹۳ (۱۵۲ برگ، ۱۰۵۵ ه)، سپهسالار ۱/۴۹۴ ۴۹۱، چاپ تهران ۱۲۷۴ با مقدمه ای به قلم بحر العلوم ^(۷) مهدی الطباطبائی که بر اصالت کتاب صحه گذارده است (رجوع شود به بروکلمان ذیل«~ II ~»، ۸۲۹) .

۲ «اصول الدین» بوهار ۴۴۹ (۱۶ ۱ برگ، قرن سیزدهم)، دیوان هند، دهلی ۷۱۹، شماره فهرست ۲۱۲۹ (۳۶۲ ۳۵۹ برگ، قرن دوازدهم ه)، رجوع شود به ذریعه، جلد ۲ شماره .۷۲۵

۳ «الرساله الذهبیه فی اصول الطب و فروعه» که برای خلیفه «مأمون» تألیف شده، بوهار ۲/۴۴۹ (۴۱ ۱۷ برگ، قرن سیزدهم ه) .برلین ۶۲۳۸ (۳۴۰ ۳۳۲ برگ)، مشهد جلد سوم، ۲۵۸ ۲۵۷ (۱۰ برگ)، جلد پنجم، ۵۲۹ (۸ برگ، ۱۰۰۰ ه)، ۵۳۰ (دوازده برگ، ۱۰۸۴ ه)، ۵۳۱ (۴۸ برگ، ۱۱۳۱ ه)، «گوتینگن«~ (Mich) ~»۳۱۴ (۵۸ ۷۵ برگ)، فلورانس شماره ۶۰۲» .عاطف ۴/۲۸۲۸ (۹۷ ۷۶ برگ)، وهبی ۲/۱۴۰۶، ۱/۱۴۸۵ (۱۲ ۱ برگ)، پاریس ۲۱۸۲ (۱۹۶ ۱۸۸ برگ، قرن یازدهم هجری.رجوع شود به وجدا ۶۰۴)، قاهره، دار الکتب ۱۹۱۱۳ ب (۱۸ برگ، ۱۰۷۶ ه.، رجوع شود به قاهره، ذیل شماره ۱، ۳۵۵)، طلعت مجموعه ۸۲۰، تهران، کتابخانه دانشکده حقوق ۵۲۹۹۶ (قرن یازدهم هجری، رجوع شود به فهرست ۳۵۵)، مشکات، جلد سوم، قسمت سوم، صفحه ۱۳۱۶، شماره ۱۴۹ (۱۱۰ ۹۶ برگ)، بغداد، متحف ۲۰۹۷ (۱۰۵۴ ه.، رجوع کنید به کورکیس، عواد در جمله سومر ۳۱/۱۵)، کاظمیه رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۴/۲۴۳، رجوع شود به کشف الحجب اثر کنتوری ۲۲۵، اعیان الشیعه عاملی (بیروت) ۴/۱۴۴ ۱۴۲، ترجمه فارسی از ابو علی الحسن بن ابراهیم السلماسی، در حدود ۶۲۴ ه)، فاتح ۵۲۹۷ (۱۴۵ ۱۳۸ به خط مؤلف)، وهبی ۹/ ۱۴۸۸(۹۱ ۹۰، ناقص، ۱۰۵۸ ه)، مشهد جلد چهارم، اخبار ۴۲۲ ۴۲۱ و باز ترجمه به فارسی از محمد نصیر بن قاضی بن کاشف الدین محمد یزدی (قرن یازدهم ه) تحت عنوان «تحفه سلیمانیه عباسیه در شرح رساله رضویه» مشهد جلد پنجم، اخبار ۴۱۴ (۵۳ ورقه، ۱۲۵۰ ه) و شرحی بر آن به عنوان «فوائد الرضویه» اثر محمد بن الحسن المشهدی الخراسانی (نوشته شده در سال ۱۲۱۷ ه/۱۸۰۲ م) بوهار ۳/۴۴۹ (۱۴۳ ۴۳ برگ قرن سیزدهم ه)، مترجم بی نام، مشکات جلد دوازدهم، ص ۲۹۰۲، شماره ۳۹۱۵ (۱۴ ۱ برگ، ۱۰۶۴ ه) .

۴ «صحیفه الرضا» ، مجموعه ای از احادیث که به روایت فضل بن الحسن الطبرسی (متوفی در ۵۴۸ ه/۱۱۵۳ م)، رجوع شود به اعیان الشیعه عاملی (بیروت) ۱۴۶ ۱۴۵، نسخ خطی: مشهد، جلد پنجم، ۱۲۱ ۱۱۹، اخبار ۵۹۹ (۳۴ برگ، ۸۸۱ ه)، ۶۰۰۰ (۶۲ برگ)، ۶۰۱ (۴ برگ)، ۶۰۲ (۵۶ برگ)، سپهسالار ۲۵۵۳ (۲۲ برگ، ۹۷۱ ه، رجوع شود به فهرست جلد اول، ۲۷۲)، مشکات، جلد سوم (۳)، ص ۱۳۹۶، شماره ۹۶۴ (۳۸ برگ، ۹۴۹ ه)، جلد نهم، ۷۶۳، شماره ۲۱۲۴ (۱۹ برگ، ۱۰۹۳ ه)، سامره مکتبه الطهرانی، رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۴/۲۱۱.چاپ سنگی در لکنهو ۱۸۸۳ م.

۵ پاسخهای وی به پرسشهای فقهی مأمون، دیوان هند، دهلی ۷۱۹ (۲۳۱ ۲۳۰ برگ، قرن دوازدهم ه، شماره فهرست ۲۱۲۸) .

۶ «شرائع الاسلام» مشهد، اخبار ۵۵۶ (دو صفحه)، رجوع شود به اعیان الشیعه عاملی جلد چهارم (بیروت)، .۱۴۲

۷ «قصائد فی مدح اهل البیت» ، قاهره ۳۳۰۲ ج (۹۱ ۸۵، ۱۳۰۵ ه) .

۸ «الدعاء الیمانی» به روایت ابو عبد الله حسین بن ابراهیم بن علی بن الخیاط، ملک شخصی حسین علی محفوظ (عراق)، رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۶/ .۵۷

۹ «اتمام الشریعه» ، تهران، کتابخانه جمعه، ص ۴۱، ۶۸ شماره ش ۳/۲۶۱ (۱۰۹۳ ه) ۶/ .۲۹۲

۲۳ محمد بن المثنی بن القاسم الکوفی از جعفر بن محمد بن شریح الحضرمی روایت می کرد .به احتمال، در اول قرن سوم هجری در گذشته است.

مراجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۲۸۷ ذریعه، جلد دوم، .۱۶۶

آثار وی:

الکتاب (یا الاصل) مشکوه، جلد سوم (۳)، ۱۰۹۱، شماره ۹۶۲ (۵۷ ۴۰، ۱۱۹۲ ه، که از روی نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه، استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۴۳ ۳۸، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست صفحه ۲۴۷)، نجف، ملک خصوصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۴/۲۱۴/۱۹۵۸) .

۲۴ ظریف بن ناصح الکوفی البغدادی، شاگرد امام جعفر صادق (ع) ظاهرا در ابتدای قرن سوم هجری درگذشته است.

مراجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۱۵۶ ذریعه، جلد دوم، ۱۵۹، جلد هشتم، .۲۶۶

آثار وی:

«الکتاب الدیات» ^(۸) به صورت کامل در «کتاب من لا یحضره الفقیه» و سایر کتب ابن بابویه به دست ما رسیده، رجوع شود به ذریعه، موضع مزبور، گذشته از آن نسخه ای در دانشکده حقوق تهران، ۱۸۲ ج (۷۲ ۶۴ برگ، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست ص ۲۴۸) موجود است.

۲۵ ابو سعید عباد بن یعقوب العصفری الکوفی به سال ۲۳۰ ه/۸۶۴ م درگذشته.

از وی آثار ذیل به جا مانده:

الکتاب (یا الاصل) مشکوه، جلد سوم (۳)، ۱۰۸۹، شماره ۲/۹۶۲ (۱۲ ۹ برگ، ۱۱۹۲ ه.از روی نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه، استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق ۱۸۲ ج (۲۷ ۱۴ برگ، ۱۳۰۸ ه.فهرست، ص ۲۴۷)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله المعهد المخطوطات/۱۹۵۸/۴) .

۲۶ ابو الحسن علی بن اسباط بن سالم الکوفی، شاگرد امام علی الرضا (ع)، فقیه، قاری و مفسر قرآن بود.احتمال دارد که در حدود سال ۲۵۰ ه/۸۶۶ م درگذشته باشد.

مراجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (ایران) ۱۹۰، رجال طوسی، ۳۸۲ ذریعه جلد دوم، .۱۶۴

آثار وی:

«النوادر» (یا الاصل) مشکوه جلد سوم (۳)، ۱۰۹۴، شماره ۱۳/۹۶۲ (۷۴ ۶۸ برگ، ۱۱۹۲ ه.از روی نسخه ای مورخ به سال ۳۷۴ ه.استنساخ شده)، تهران، دانشکده حقوق، ۱۸۲ ج (۶۲ ۵۷ برگ، ۱۳۰۸ ه.رجوع شود به فهرست، ص ۲۴۸)، نجف، ملک شخصی محمد علی الیعقوبی (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۴/۱۹۵۸/۲۱۴) .

۲۷ (بروکلمان، ذیل ۳، ۱۲۰۱، ۲) ابو محمد الفضل بن شاذان بن الخلیل الازدی النیشابوری از اصحاب الامام الرضا (ع) متکلم و فقیهی بود با تألیفات فراوان که گویا حدود ۱۸۰ کتاب نوشته است.در سال ۲۶۰ ه/۸۷۴ م درگذشت.

مراجع شرح حال وی:

مقالات الاشعری ۱/۶۳، ملاحظات ریتر«~ (Ritter) ~»درباره وی ۳۸، فهرست ابن ندیم ۲۳۱، رجال نجاشی (ایران) ۲۳۶ ۲۳۵، فهرست طوسی (کلکته) ۱۲۵ .۱۲۴ اعلام زرکلی، جلد پنجم، ۳۵۵، معجم المؤلفین کحاله، جلد هشتم، .۶۹

آثار وی:

«الایضاح فی الرد علی سائر الفرق» ، بقیه دست نویسها در عراق است.

رجوع شود به ذریعه، جلد دوم، .۴۹۰ ابو جعفر احمد بن محمد بن خالد برقی که اصلا اهل کوفه است.

یکی از دانشمندان پر کار شیعه است که تألیفات بسیار دارد.نجاشی (رجال ۶۰ ۵۹) عناوین یکصد اثر از او را ذکر می کند.احمد بن فارس که زبان شناس و لغوی است از شاگردان او به شمار است.در سال ۲۷۴ ه/۸۸۷ م و به قولی در ۲۸۰ ه درگذشت.

مراجع شرح حال وی:

فهرست ابن ندیم ۲۲۱، فهرست طوسی (کلکته) ۲۲ ۲۰، اعیان الشیعه عاملی (بیروت) جلد نهم، ۲۷۲ ۲۶۶، اعلام زرکلی، جلد اول، ۱۹۵، معجم المؤلفین کحاله، جلد دوم، ۹۸ .۹۷

آثار وی:

«المحاسن» که کتابی است در ادب، مشهد جلد پنجم، ۱۶۳، اخبار ۷۰۰ (۳۸۷ برگ، ۱۰۵۲ ه)، ۷۰۱ (۱۶۹ برگ، ۱۰۵۳ ه) مشکوه، جلد سوم، ۳ ص ۱۵۱۹، شماره ۱۰۵۸ (۱۷۶ برگ، ۱۲۸۰ ه)، عراق، کاظمیه (رجوع شود به مجله معهد المخطوطات ۲۴۰/۴)، که جلال الدین الحسینی آن را منتشر کرده است .

۲۹ (بروکلمان.ذیل اول، ۳/۳۱۹) ابو جعفر محمد بن الحسن بن فروخ الصفار الاعرج القمی، از دانشمندان برجسته فقه شیعی بشمار است.در سال ۲۹۰ ه/۹۰۳ م درگذشت.

مراجع شرح حال وی:

فهرست ابن ندیم ۲۲۳، رجال نجاشی (بمبئی) ۲۵۱ و (ایران) ۲۷۴، فهرست طوسی (کلکته) ۱۴۴ ۱۴۳، هدیه العارفین، جلد دوم، ۲۴ اشتروتمان، شیعه اثنی عشری ^(۹) ، ۱۰۱، معجم المؤلفین کحاله ۹/ .۲۰۸

آثار وی:

«بصائر الدرجات فی علوم آل محمد و ما خصهم الله به» ، دیوان هند ۹۳۲ (۳۰۲ برگ، فهرست جلد اول، شماره ۱۴۳)، مشهد، جلد اول، اخبار ۶۲ (۱۷۲ برگ، ۱۰۸۵ ه)، مشهد ۵/۳۶، اخبار ۴۰۷، شماره ۱۹۳۳ (۲۳۶ برگ، ۱۰۹۲ ه) مشکات، جلد سوم (۳)، صفحه ۱۱۸۵، شماره ۱۰۶۱ (۱۰۸ برگ، ۱۰۶۴ ه)، تهران، ملک شخصی فخر الدین نصیری (۱۰۶۵ ه، مجله معهد المخطوطات ۳/۵۴)، آصفیه«~ I ~»، ۶۱۴، شماره ۳۸۵، چاپ تهران ۱۲۸۵، ذریعه«~ III ~»، .۱۲۵

۳۰ ابو القاسم سعد بن عبد الله بن ابی الخلف الاشعری القمی فقیه و محدثی بود که کتب متعددی تألیف کرد و نجاشی (رجال (ایران) ۱۳۵ ۱۳۳) از آن جمله سی و پنج عنوان را می شناسد .در ۳۰۱ ه/۹۱۴ م درگذشت.

مراجع شرح حال وی:

رجال نجاشی (بمبئی) ۱۲۶، فهرست طوسی (کلکته) ۷۶ ۷۵، رجال حلی ۷۸، تنقیح المقال ممقانی، جلد ۲، ۲۰ ۱۶، اعیان الشیعه عاملی (دمشق) جلد ۳۴، ۱۹۲ ۱۸۸، اعلام زرکلی جلد سوم، ۱۳۶ ۱۳۵، معجم المؤلفین کحاله، جلد، چهارم، ۲۱۲ .۲۱۱

آثار وی:

۱ «کتاب المقالات و الفرق» بر مبنای کتاب «فرق الشیعه» نوبختی است، رجوع شود به شماره ۳۳ که در ذیل خواهد آمد، نسخه خطی در تملک شخصی سلطانی است، تهران (قرن دوازدهم ه) .چاپ محمد جواد مشکور، تهران .۱۹۶۳

۲ «کتاب بصائر الدرجات»