خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت شامل 92 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جغرافیای انسانی شیعه در آستانه دوران غیبت :

چکیده

در قرن چهارم هجری و در آستانه غیبت امام دوازدهم، شیعیان در بلاد و شهرهایی از جهان اسلام می زیستند که اطلاعات ما از آن ها به سبب عدم توجه منابع تاریخی به مقوله جغرافیای انسانی، کاملاً محدودند و از خلال منابع گوناگون تاریخی، جغرافیایی، رجالی و حدیثی، تنها می توان به آگاهی های اندکی در این خصوص دست یافت. بررسی این موضوع از آن نظر حایز اهمیت است که از جایگاه و موقعیت اجتماعی شیعیان در جهان اسلام و تأثیرات آن بر تحوّلات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی عالم اسلامی شناختی بهتر و دقیق تر در اختیار محقق قرار می دهد.

مقدّمه

شناخت تاریخ تشیّع نیازمند بررسی جنبه های گوناگون حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شیعیان است و از این میان، وضعیت اجتماعی آنان از اهمیت والایی برخوردار است؛ زیرا در این شرایط اجتماعی بود که آموزه های تشیّع رشد کردند و نشر یافتند و تحوّلاتی را پشت سر گذراندند. همچنین وضعیت اجتماعی شیعیان به طور طبیعی بر اوضاع سیاسی و فرهنگی آنان تأثیرگذار بود. از این رو، برای درک بهتر و دقیق تر مسائل سیاسی و فرهنگی جامعه شیعه نیز لازم است تا اوضاع اجتماعی شیعیان هر چه بیشتر و بهتر مورد بررسی قرار گیرند. یکی از ابعاد حیات اجتماعی، پراکندگی جمعیتی است. آگاهی از اینکه افراد جامعه شیعه در چه مناطقی حضور داشتند و فعالیت می کردند و به طور نسبی چند درصد کل افراد جامعه اسلامی را تشکیل می دادند یا چه نسبتی از شهرها و بلاد مسلمان نشین را در اختیار داشتند، به ما کمک می کند تا تفسیر و تحلیل بهتری از تحوّلات جامعه شیعه ارائه دهیم. این آگاهی نسبت به ادوار گوناگون تاریخ تشیّع حایز اهمیت است و در دوره آغاز غیبت امام دوازدهم بخصوص به خاطر بحران خاصّ حاصل از غیبت امام علیه السلام اهمیت بیشتری می یابد. در این مقاله، به اختصار، به بررسی پراکندگی جمعیتی شیعه در اوایل غیبت کبرا (قرن چهارم هجری) خواهیم پرداخت.

رشد و گسترش شیعه

هسته اولیه تشیّع در شهر مدینه شکل گرفت و دست کم تا چندین سال در این شهر باقی ماند. به دنبال فتوحات مسلمانان در شرق و غرب و مهاجرت و سکونت برخی از اصحاب نام آشنای امام علی علیه السلام در نواحی تازه فتح شده، زمینه برای راه یابی تشیّع به این مناطق فراهم گردید. تا پایان قرن نخست هجری، شیعیان به طور گسترده از مرزهای عراق فراتر نرفتند و عمدتا در حجاز و چند شهر معدود عراق محصور ماندند. علت این امر را در حضور دایمی امامان معصوم در حجاز، اقلّیت نسبی جمعیت شیعه مذهب، از بین رفتن شمار زیادی از شیعیان در حوادث و تحوّلات گوناگون (قیام ها، سرکوب ها و ترورها) و اختناق حاکم از جانب حکومت اموی، که به نوبه خود موجب محدودیت فعالیت شیعیان می گردید، می توان جست. در سده دوم هجری، برخی تحوّلات سیاسی و اجتماعی، تغییراتی در وضعیت مزبور پدید آوردند. استبداد و ستم امویان در کنار حضور عناصر ایرانی ناراضی از اوضاع اجتماعی موجود، ایرانیان را به قیام کنندگان علوی و شیعی، که علیه حاکمیت بنی امیّه دست به قیام می زدند، متمایل ساخته بود.

عامل دیگری که در همین زمان به این جهت گیری های مذهبی و سیاسی دامن می زد نهضت بنی عبّاس بود. قیام موفقیت آمیز عبّاسیان در دهه های نخست این قرن، اگرچه حرکتی شیعی نبود، از دو جنبه به توسعه تشیّع کمک نمود: نخست اینکه جنبش عبّاسیان برخی شعارهای شیعیان مثل دعوت به آل محمّد را در نواحی گوناگون پراکند، و دیگر اینکه استقرار بنی عبّاس بر اریکه قدرت زمینه ساز قیام های دیگری از جانب علویان و شیعیان گردید. این امور کمک می کردند تا تشیّع از اختناق به وجود آمده در دوره امویان خارج شود و ندایش به گوش کسان بیشتری برسد.

علاوه بر این ها، آنچه بیش از همه در این عصر به انتشار تشیّع یاری رسانید مهاجرت شیعیان به نواحی گوناگون بلاد اسلامی بود. این مهاجرت ها به سبب عوامل گوناگونی انجام می شدند و بخش عمده آن ها را مهاجرت های ناخواسته به سبب فشارهای سیاسی و اجتماعی تحمیل شده بر شیعیان تشکیل می داد، به گونه ای که بسیاری از شیعیان و علویان برای رهایی از دست عمّال بنی عبّاس، ناچار به جلای وطن و مهاجرت می شدند. شماری از این مهاجرت ها نیز پس از قیام های ناکام علیه حکومت عبّاسی صورت می گرفتند و دست اندرکاران این قیام ها به نواحی دورتر از مرکز خلافت پناه می بردند. روند این مهاجرت ها، که موجب انتشار تشیّع در نواحی گوناگون می گردید، به تدریج افزایش یافت و کسان دیگری مانند برخی خاندان های شیعه مذهب و بعضی عالمان شیعه به زمره هجرت کنندگان پیوستند. حضور شیعیان در نواحی گوناگون، ارتباط امامان را با این نواحی از طریق نمایندگان و وکلای آنان بیشتر می نمود و این امر به نوبه خود، به انتشار بیش از پیش تشیّع انجامید.

گذشته از عوامل مزبور، از قرن سوم هجری به بعد، برخی تحوّلات سیاسی نیز در انتشار تشیّع و افزایش جمعیت شیعیان در نقاط گوناگون جهان اسلام نقش داشتند. این تحوّلات سیاسی همان استیلای سیاسی و نظامی شیعیان بر برخی بلاد اسلامی و تشکیل حکومت های شیعه مذهب بودند که آزادی عمل بیشتری برای فعالیت شیعیان فراهم می ساختند. بدین سان، تا آغاز غیبت امام دوازدهم علیه السلام ، شیعیان در نواحی گوناگون جهان اسلام منتشر شدند و تشیّع به مناطق دور و نزدیک سرزمین های پهناور اسلامی راه یافت.

بدین روی، در عصر غیبت، شیعیان در شهرهای گوناگون می زیستند و بسته به موقعیت های سیاسی و اجتماعی این شهرها، تراکم جمعیتی متفاوتی داشتند. در برخی شهرها، تراکم جمعیت شیعیان زیاد بود و اکثریت مردم را تشکیل می داد. این برتری نسبی شیعیان سبب می گردید تا شهرهای مذکور به عنوان شهرهای شیعه نشین مشهور شوند. اما این موارد نادر بودند و در بیشتر شهرها، جمعیت غیرشیعی بیشتر ساکنان شهر را تشکیل می داد. در گزارش های پراکنده تاریخی، به وجود شیعیان در شهرها و بلاد دور و نزدیک اشاره شده است. توجه به این نکته لازم است که پراکندگی جغرافیایی شیعیان باید جدا از موضوع دولت ها و حکومت های شیعه مذهب مورد بررسی قرار گیرد و باید توجه داشت که تمام قلمرو و دولت های شیعی لزوما دارای جمعیت همگون شیعه مذهب نبودند، بلکه در بسیاری از موارد، بخش عمده ای از نقاط تحت سلطه این دولت ها جمعیتی غیرشیعی در خود جای داده بودند. از این رو، وجود دولت یا حکومتی شیعه مذهب در یک نقطه را نمی توان دلیل قطعی بر تشیّع مردم آن سامان دانست. با این حال، نباید اثرات وضعی دولت های شیعی را در گسترش تشیّع و انتشار اندیشه های شیعی نادیده گرفت. مهم ترین مراکز تجمّع شیعیان در آغاز عصر غیبت، عراق و نواحی گوناگون ایران بودند. گذشته از این ها، شیعیان به طور پراکنده در دیگر بلاد اسلامی می زیستند که در ادامه، به آن ها اشاره می کنیم:

شبه جزیره عربستان

نواحی گوناگون شبه جزیره عربستان شاهد حضور شیعیان بودند. از مهم ترین این نواحی، منطقه حجاز بود و شهر مدینه، که تشیّع در آن شکل گرفت. حضور شیعیان در شهر مدینه سابقه ای بس طولانی دارد. این شهر مدت دو قرن محل سکونت امامان معصوم علیهم السلام بود و بسیاری از اصحاب ایشان و بزرگان شیعه در این شهر زندگی می کردند. قیام هایی که به رهبری علویان علیه حکومت عبّاسی در این شهر برپا می شدند و با استقبال خوبی از سوی مردم شهر روبه رو می گردیدند، از وجود جمعیت شیعی قابل توجه این شهر حکایت دارند.^(۲) در عین حال، اکثریت جمعیت مدینه را غیرشیعیان تشکیل می داده اند و اساسا شهر مدینه و نیز مکّه به داشتن گرایش های شدید تسنّن مشهور بوده اند.^(۳) بجز حجاز، در مناطق داخلی شبه جزیره به ندرت شیعیان زندگی می کردند.

مقدسی، جغرافی نویس قرن چهارم هجری، مردم «هَجَر» و «عمان» را که در حاشیه خلیج فارس و تحت نفوذ قرمطیان قرار داشتند، شیعه دانسته است.^(۴) اما در جنوب شبه جزیره شیعیان بیشتری وجود داشتند. تشیّع در یمن، نسبت به نواحی دیگر انتشار بیشتری داشت و تمایلات شیعی از دیرباز در بین مردم این منطقه دیده می شدند. شاید بتوان این تمایلات را با آمدن امام علی علیه السلام به یمن در آخرین سال حیات رسول خدا مرتبط دانست. به هر حال، بسیاری از قبایل یمنی چه آن ها که در یمن بودند یا قبایل مهاجر به عراق به گرایش های شیعی مشهور بودند. این امر در کنار دور بودن این سرزمین نسبت به مرکز خلافت، سبب شده بود داعیان و مبلّغان فرقه های شیعی در آنجا فعالیت داشته باشند. مبلّغان زیدی و داعیان اسماعیلی از مدت ها قبل، به دعوت مخفیانه در یمن پرداخته بودند و در اوایل غیبت صغرا، زیدیان موفق شدند با تلاش یحیی بن حسین، معروف به «الهادی الی الحق» (م ۲۸۴ ه) امارتی مستقل در این منطقه برپا کنند که بر شهرهای بزرگ عدن و صنعا حاکمیت داشتند.^(۵)

گذشته از زیدیان و اسماعیلیان، شیعیان دوازده امامی نیز در یمن زندگی می کردند و گزارش هایی حاکی از وجود آنان در دست می باشند که نشان می دهند با امامان معصوم علیهم السلام و وکیلان ایشان در ارتباط بودند. در خبری نقل شده است که گروهی از شیعیان یمن برای دیدار امام حسن عسکری علیه السلام به سامرّاء آمدند.^(۶) همچنین از حضور وکیلان امام دوازدهم در یمن سخن به میان آمده و از برخی از اینان و شیعیان یمنی، که موفق به دیدار امام علیه السلام شده بودند، مانند فضل بن یزید، حسن بن فضل، جعفری و شمشاطی نام برده شده است.^(۷)

عراق

عراق اولین جا پس از شبه جزیره عربستان بود که تشیّع بدان راه یافت و این منطقه از سده اول هجری، مهم ترین مرکز فعالیت شیعیان محسوب می گردید و شمار قابل توجهی از شیعیان در شهرهای آن سکونت داشتند. مردم عراق، که به داشتن گرایش های شیعی معروف بودند، در نقطه مقابل حجاز، با تمایلات سنّی و شام با گرایش های اموی قرار داشتند. این جناح بندی سیاسی مذهبی به خوبی در تحوّلات سده های نخست هجری مشاهده می شود. شهرهای مهم شیعه نشین در عراق به شرح ذیل بودند:

کوفه

نخستین شهر اسلامی که به دست مسلمانان بنا شد، کوفه بود. این شهر به سبب وجود شمار زیادی از شیعیان در آن معروف بود. با توجه به برخی شواهد، سابقه تشیّع در این شهر، به سال های آغازین احداث آن بازمی گردد. حضور تنی چند از اصحاب نزدیک امام علی علیه السلام مانند عمّار یاسر، حذیفه بن یمان و عثمان بن حنیف^(۸) در این شهر، بی شک، در رواج اصول تشیّع در بین مردم کوفه بی تأثیر نبود. همچنین قبایل یمنی ساکن در این شهر نیز گرایش های شیعی داشتند.^(۹) دوران چند ساله اقامت امام علی علیه السلام در کوفه موجب تثبیت و تحکیم تشیّع در این شهر شد و این شهر به زودی محل تجمّع شیعیان و مرکز مخالفت ها با حکومت گردید و قیام شیعیان در کوفه در ادوار تاریخی گوناگون از استقرار سریع و ریشه دار تشیّع در این شهر حکایت دارد. این امر از دید سیاست مداران این عصر پوشیده نمانده بود و در اظهار نظرها و برنامه ریزی های سیاسی خود، به آن تصریح می کردند.^(۱۰) این امر را همچنین می توان در ارتباط گسترده شیعیان کوفی با امامان معصوم علیهم السلام دریافت. در آغاز دوران غیبت، اکثریت مردم کوفه شیعه بودند. مقدسی تأکید کرده است که برتری جمعیتی در کوفه، با شیعیان بوده است، بجز محلّه «کناسه» که مردم سنّی مذهب داشت.^(۱۱) شیعیان کوفه را پیروان مذاهب گوناگون تشیّع تشکیل می دادند، ولی اکثریت با شیعیان امامی بود که در بین آنان، خاندان های قدیمی و معروف شیعه به چشم می خورند؛ مانند خاندان «اعین» و «نهیک» که زعامت و رهبری شیعیان را برعهده داشتند.^(۱۲)

بغداد

پس از کوفه، مهم ترین شهر عراق که جمعیت شیعی قابل توجهی داشت، بغداد بود. بغداد، مرکز حکومت عبّاسیان، به سبب مرکزیت سیاسی و علمی اش، فرقه ها و نحله های گوناگونی را در خود جای می داد و مجاورت آن با شهر کوفه سبب شده بود تا گرایش های شیعی خیلی زود در آن رواج پیدا کنند، به گونه ای که پس از چندی، همان اهمیت و جایگاهی را در جامعه شیعه یافت که شهر کوفه دارا بود. به یقین، حضور چند تن از امامان معصوم علیهم السلام در عراق که زیر نظر عبّاسیان به سر می بردند در انتشار شیعیان در این شهر بی تأثیر نبود. می توان تصور نمود که برخی از شیعیان به خاطر نزدیکی بیشتر به امامان و امکان بهره مندی فراوان تر، به عراق آمده و سپس در بغداد، که محل سکونت عالمان شیعه نیز بود، اقامت گزیده باشند. به هر تقدیر، در دوران مورد نظر ما، شمار قابل توجهی از شیعیان در بغداد می زیستند؛ چنان که مقدسی در این باره می گوید: «برتری جمعیتی در شهر بغداد با شیعیان و حنبلیان بود.»^(۱۳) بعضی محلاّت قدیمی شهر بغداد به شیعیان اختصاص داشتند؛ مانند «کرخ»،^(۱۴) «باب الطاق»،^(۱۵) «نهرالطابق»^(۱۶) و محلاّت دیگری که در منابع از آن ها نام برده شده است.^(۱۷)

نکته قابل ذکر دیگر اینکه از آغاز غیبت امام دوازدهم، نایبان خاص آن حضرت در بغداد اقامت کرده بودند. بی شک، حضور و فعالیت ایشان بر رونق تشیّع در این شهر می افزود.

مدائن

در منابع گوناگون، از حضور شیعیان در مدائن از دهه های نخست تاریخ اسلام سخن به میان آمده است. امارت سلمان فارسی، شخصیت ممتاز تشیّع بر این شهر،^(۱۸) سفر و اقامت امام حسین علیه السلام به این شهر برای گردآوری سپاه در جنگ با معاویه^(۱۹) و شرکت شیعیان مدائنی در قیام توّابین به رهبری سعد پسر حذیفه بن یمان^(۲۰) را می توان دلایلی بر این امر دانست. ارتباط شیعیان این شهر با امامان نیز تأیید دیگری بر وجود چشمگیر آنان می باشد. به نظر می رسد این ارتباط در دوران حضور امامان معصوم علیهم السلام در عراق و در آستانه غیبت امام دوازدهم بیشتر بود. درباره ابوالادیان، خادم امام عسکری علیه السلام ، اظهار داشته شده است که در آخرین روزهای حیات ایشان، مأمور رسانیدن نامه هایی به شیعیان این شهر شده بود.^(۲۱)

سامرّاء

حضور شیعیان در سامرّاء اندکی پس از احداث این شهر و با انتقال امام دهم علیه السلام به آنجا پدید آمد و از آن پس حضور ۲۵ ساله دو تن از امامان بهانه خوبی برای سکونت شیعیان در این شهر بود. در همین زمان، وکیلان ائمّه اطهار علیهم السلام در سامرّاء فعالیت گسترده ای داشتند که از جمله ایشان می توان عثمان بن سعید و محمّد بن عثمان عمری را نام برد. شیعیان ساکن در شهر نیز علی رغم مشکلات فراوان به دیدار امام می رفتند.^(۲۲)

بصره

بصره به گرایش های شدید عثمانی و اموی معروف بود. با این حال، جمعیت شیعیان در آن قابل توجه بود. مشارکت آنان در قیام های شیعی عصر اموی و عبّاسی گویای همین امر است (مثل قیام توّابین یا قیام ابراهیم بن عبداللّه حسنی، معروف به «قتیل باخمرا»).^(۲۳) در این شهر، خاندان های شیعه مذهب بزرگی زندگی می کردند که از میانشان شخصیت های علمی و ادبی ممتازی برخاستند.^(۲۴)

مقدسی همچنین از وجود شیعیان در نواحی دیگر عراق خبر داده است. بنا به گزارش او، شهر «جبله» در شمال عراق نیز شیعه نشین بود.^(۲۵)

شام و مصر

در شام، شیعیان در شهرهای گوناگون زندگی می کردند. مردم «طبریه»، «نابلس»، «قدس» و بیشتر مردم «امّان» بر مذهب تشیّع بودند.^(۲۶) همچنین ارتباط مردم «جبل عامل» و «طرابلس» با عالمان شیعه در همین زمان، حاکی از وجود شیعیان در این نواحی است. شهر «حمص» نیز با تشکیل دولت حمدانی در شام به