خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل چالش های بازیابی رایانه ای احادیث مشابه ؛ گفتگو با حجه الاسلام حسین سیف الهی(۱)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چالش های بازیابی رایانه ای احادیث مشابه ؛ گفتگو با حجه الاسلام حسین سیف الهی(۱) :

بحث کاستن تکرار در احادیث، از جمله مباحثی است که از دیرباز مورد توجه عالمان بزرگی چون مرحوم علامه مجلسی در بحارالانوار بوده و سعی نموده اند از انبوهی روایات مشابه بکاهند و پژوهشگر را از مشکل پراکندگی در امر تحقیق نجات دهند. از این رو، علماء فرهیخته پیشین به این مسئله اهتمام داشتند که تا حدّ امکان در مقوله احادیث به متن واحدی دست پیدا کنند و تکرارها را به حدّاقل برسانند. با این حال، هنوز در آثاری نظیر بحار الانوار و کتب اربعه شاهد روایت های تکراری هستیم. این موضوع نشان می دهد که بحث مقارنه الاحادیث از حساسیت خاصی برخوردار است و به راحتی نمی توان یک روایت را کنار گذاشت و فقط به شبیه آن بسنده کرد.

نظر به اهمیت و جایگاه احادیث مشابه در متون روایی و تأثیر آن در نوع برداشت های محقق، سلسله مباحثی در طی چند شماره از نشریه ره آورد نور به حضور خوانندگان محترم تقدیم می گردد که بخش نخست آن را در شماره قبل با عنوان «راهکارهای شناسایی احادیث مشابه» ملاحظه نمودید. در این شماره به حضور حجه الاسلام حسین سیف اللهی، مدیر اطلاع رسانی دفتر مطالعات و تحقیقات زنان و همچنین مدیر پروژه موسوعه حدیثی زن و خانواده رسیدیم و در زمینه بحث مقارنه الاحادیث گفتگویی را با ایشان ترتیب دادیم که در ذیل می خوانیم.

جمع آوری احادیث مشابه و ارائه مجموعه ای کامل از روایات را که عاری از روایت های تکراری باشد، چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا تا به حال کاری در این زمینه صورت گرفته است؟

جمع آوری روایت در یک مجموعه و حذف احادیث تکراری، کار بسیار ارزشمندی است که مسیر پژوهش را جهت نیل به مطالب دلخواه هموار می نماید و چنانچه امکان پیاده سازی چنین مجموعه ای وجود داشته باشد، کار بزرگ و مفیدی صورت خواهد پذیرفت؛ مثلاً بحارالانوار از تکثر و تعددی که در منابع اوّلیه موجود بوده کاسته است و یا وافی و اثر نفیسی مانند جامع الأحادیث تا حدودی توانستهاند در این راه حرکت کنند و از تکرار روایت مشابه بپرهیزند. در حال حاضر، برخی از مراکز حدیثی مثل دارالحدیث نیز در حال به سامان رساندن چنین موضوعی هستند که امید داریم به زودی شاهد ثمرات آن باشیم.

به هنگام تهیه و بازیابی احادیث مشابه و تدوین مجموعه مذکور چه معیارهایی را باید مد نظر قرار داد؟

بحث معیار و شاخصه وحدت روایات از دو ناحیه قابل بحث و بررسی است: یکی از نظر سند حدیث و دیگر از جنبه متن حدیث.

از جهت متن، ما روایتی را به معنای واقعی کلمه تکراری می دانیم که متنش با احادیث مشابه خود یکی باشد؛ مثلاً گاهی یک روایت هم در کافی نقل شده و هم در معانی الأخبار که این دو از نظر متنی یکسان اند و اگر تفاوتی هم هست، آن قدر ناچیز است که تأثیری در معنا ندارد.

و یا ممکن است دو روایت دارای سندی کاملاً مساوی باشند؛ به طوری که معصوم و ترتیب راویان دقیقاً یکی باشد و حتی صدور واحدی هم داشته باشند. این روایات قطعاً یکی هستند؛ اما چنانچه یک حدیث دو بار صادر شده باشد، دو روایت به شمار می آیند، مانند حدیث «من کنت مولاه فهذا علی مولاه…» که یک بار در روز غدیر از حضرت رسول(ص) صادر شده و یک بار هم در مکانی دیگر از ایشان روایت گردیده است.

نکته دیگری که باید در تدوین مجموعه احادیث غیر تکراری توجه داشت این است که وجود یک حدیث واحد در منابع گوناگون دلالت بر اهمیت و اعتبار آن در نزد علماء شیعه دارد و این خود از جمله فواید تعدد روایت و تکرار احادیث در متون روایی است. حال اگر بخواهیم به حذف موارد تکراری بپردازیم و مجموعه ای تولید کنیم که در آن هر روایت بیش از یک بار نیامده باشد، باید به نکته مذکور توجه داشته باشیم و منابع مختلف آن را نیز بیان نماییم تا از اعتبار و اهمیت حدیث مذکور کاسته نشود. همچنین روایاتی که دو نوع صدور دارند، باید محل صدور آنها نیز ذکر شود تا هیچ گونه نقصی در این مجموعه احساس نگردد. در واقع، صرف کاستن از تعدد روایات ملاک نیست و باید به اهمیت آنها نیز توجه داشت.

فرض دیگر این است که تعدد در ناحیه معصوم باشد؛ یعنی اگر روات یکی باشند، ولی معصوم فرق کند، باز هم دو روایت به شمار می آیند. پس در مجموعه یادشده تعدد معصوم هم باید در نظر گرفته شود. البته در امر بازیابی احادیث مشابه باید به تعدد راویان نیز عنایت داشت و طرق نقل آنها را در کنار روایت تکرارشده درج کرد؛ چرا که تعدد نقل یک روایت، خود دلیل روشنی بر ارزش و اعتبار آن حدیث خواهد بود.

اما در مورد متن احادیث باید گفت روایات کمی وجود دارند که صددرصد متنشان یکی باشد؛ گاهی یک حدیث مشتمل بر حرف و یا اسمی است که روایت مشابه دیگر فاقد آن است. بدیهی است که در استنباط احکام گاهی وجود تنها یک حرف عطف و یا اسمیه و فعلیه بودن جمله در نوع برداشت تأثیرگذار است. از این رو، حذف یک حدیث به تصور اینکه مشابه روایت دیگر است، کاری بس نادرست است. اگر قرار است مجموعه ای فراهم آید و یا نرم افزاری در این باب تولید شود، باید به این نکات توجه کرد و تمام تفاوت های سندی و متنی را یادآور شد، و گر نه این کار از سوی محققان با اقبال چندانی مواجه نمی شود.

راه حلّی که در این زمینه می توان ارائه کرد آن است که یک روایت را از بیان احادیث مشابه که از همه کامل تر به نظر می رسد، انتخاب کنیم و به عنوان روایت اصلی و محوری ارائه دهیم و آنگاه سایر احادیث مشابه که از لحاظ سند و یا متن با این روایت تفاوت دارند، به عنوان بدل ذکر شوند. این راه حل، کارآیی و دقت مجموعه مذکور را به میزان چشمگیری افزایش می دهد.

مشکلات و چالش های موجود در مسیر بازیابی صحیح احادیث مشابه را چگونه ارزیابی می کنید؟

موضوع مقارنه الاحادیث