خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل جمع آوری قرآن در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جمع آوری قرآن در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم :

استادیار دانشگاه قم

چکیده

در این مقاله با استدلال عقلی به اثبات این مدعا پرداخته شده است که جمع آوری و نظم و ترتیب قرآن کریم در زمان رسول اکرم

صلی الله علیه و آله وسلم و با نظارت و تدبیر او، انجام گرفته و تا پس از رحلت آن حضرت به تاخیر نیافتاده است . این دلیل از چند

مقدمه تشکیل شده است

:

الف) خداوند حکیم قرآن کریم را نازل کرده است که تا قیامت هادی مردم باشد

.

ب) تحقق این هدف مستلزم آن است که قرآن کریم بدون هر نقصان و یا زیادتی باقی بماند

.

ج) عدم زیادت و نقصان در قرآن کریم نیازمند آن است که قرآن کریم، بر اساس هدایت پروردگار و با نظارت خود پیامبر صلی الله

علیه و آله وسلم جمع آوری و مترتب گردیده باشد

.

حکیم بودن و عاقبت اندیشی پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم اقتضاء دارد که به چنین امر مهمی در زمان حیاتش اهتمام ورزیده و

آن را به بعد از حیات خود به تاخیر نیانداخته باشد

کلیدواژه ها: جمع قرآن کریم، حکمت الهی، حکمت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم، توقیفی بودن ترتیب قرآن کریم

.

۱ .

مقدمه

از مهمترین موضوعات درباره قرآن کریم، موضوع جمع و میان دو جلد نهادن آن است . رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله

وسلم از همان اوائل نزول قرآن کریم که به صورت تدریجی، در قالب سوره ها و آیه ها، و بر اساس نیازها و شرایط اجتماعی نازل

می شد، دستور کتابت قرآن کریم را صادر می فرمود و افرادی مانند حضرت علی علیه السلام و کاتبان دیگری، به تدریج همه قرآن

کریم را نوشتند ; ولی اینکه چه زمانی به صورت فعلی تنظیم و ترتیب یافت، مورد بحث می باشد و دانشمندان علوم قرآنی و

مفسران و مورخان اهل سنت و شیعه آراء گوناگون درباره آن مطرح کرده اند

.

این موضوع از اهمیت فوق العاده ای برای مسلمانان و دلبستگان به قرآن کریم برخوردار است ; زیرا از رهگذر آن، مصونیت و یا عدم

مصونیت آن از تحریف روشن می شود

.

جان برتون می نویسد

:

بعضی از اروپائیان معاصر مانند نولدکه، گلدزیهر، جفری که درباره تاریخ قرآن کریم سخن گفته اند، برآنند تا با استناد به برخی از

نظریات و شواهد ذکر شده در کتب تاریخ قرآن، تحریف آن را اثبات کنند و حجیت آنرا مشکوک نمایند [۱

].

گروهی از محققان و دانشمندان بزرگ اسلامی از شیعه و سنی به این مساله پی برده و به نقد و بررسی شواهد و اسناد تاریخی

مجعول و متناقض در این موضوع پرداخته اند و با ادله و شواهد معتبر اثبات کرده اند که قرآن کریم در زمان خود رسول اکرم صلی

الله علیه و آله وسلم و با امر و نظارت آن حضرت در یک جلد به نام مصحف جمع آوری و تالیف گردید . نام تعدادی از این محققان به

این قرار است

:

سیدمرتضی، نظام الدین نیشابوری، ابن حجر عسقلانی، بیهقی، ابوبکر باقلانی، خازن بغدادی، ابن الانباری، محمد غزالی، شیخ

حرعاملی، سید شرف الدین، ابوجعفر نحاس، شوقی ضیف، سیدجعفرمرتضی عاملی، سیدابوالقاسم خوئی، حسن حسن زاده آملی،

سیدباقر حکیم و [. . . ۲

].

در این مقاله سعی می شود از منظر عقل به این مساله نگریسته شود ; لکن قبل از ورود به اصل بحث ذکر نکاتی چند ضروری

می نماید

:

۱ .

قرآنی که امروزه در دست ما مسلمانان است، همان قرآنی است که بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم نازل شده و با تواتر

به ما رسیده است و این مورد اتفاق علمای اسلام است . به تعبیر دانشمند بزرگ معاصر، شهید مطهری، قرآن کتاب منحصر به

فردی است که قرنها بر آن گذشته بدون آنکه تحریفی در آن راه یافته باشد . در مورد قرآن کریم مسائلی از این قبیل که انتساب

فلان سوره بدان مشکوک است یا فلان آیه در فلان نسخه هست و در فلان نسخه نیست، وجود ندارد . قرآن کریم بر نسخه و

نسخه شناسی پیشی گرفته است . جای کوچکترین تردیدی نیست که آورنده همه این آیات موجود حضرت محمدبن عبدالله صلی

الله علیه و آله وسلم است و هیچ کسی نمی تواند ادعا کند یا احتمال بدهد که نسخه دیگری از قرآن کریم وجود داشته یا دارد . هیچ

مستشرقی هم پیدا نشده که بخواهد قرآن شناسی را از اینجا شروع کند [. . . ۳]. سر این مطلب آن است که تمام آیات قرآن کریم به

تواتر نقل شده است

.

۲ .

پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم از همان اوائل نزول تدریجی قرآن کریم، فرمان کتابت آن را صادر کرد و برای این منظور

افرادی را به نام «کتاب وحی » برگزید و خود آن حضرت بر اصل کتابت، نحوه نگارش و مواضع آیات در سوره ها نظارت داشت

.

۳ .

کتابت قرآن کریم در نسخه های متعددی صورت می پذیرفت و در اختیار تازه مسلمانان قرار می گرفت و از این رهگذر مشرکان

و کفار نیز از قرآن کریم و محتوای آن اطلاع می یافتند و به اسلام گرایش پیدا می کردند

.

داستان اسلام آوردن عمربن خطاب شاهدی گویا بر این امر است

:

در سال ششم بعثت، بعد از اینکه حمزه، سه روز بود که اسلام آورده بود، عمر شمشیر برداشته به منظور کشتن پیامبر صلی الله

علیه و آله وسلم به طرف خانه ارقم نزدیک کوی صفا، که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم در آنجا بود، به راه افتاد ; در راه به فردی

از قبیله خود (قبیله بنی عدی) به نام نعیم بن عبدالله نحام برخورد . وی از عمر پرسید: کجا می روی؟ گفت: می خواهم بروم، محمد

را به قتل برسانم . نعیم بن عبدالله گفت: اگر او را بکشی، بنی عبدمناف تو را خواهند کشت . سپس به وی گفت: تویی که خواهر و

شوهر خواهرت اسلام را پذیرفته اند و از تو مخفی کرده اند، چگونه می خواهی محمد را به قتل برسانی؟ ! عمر با برآشفتگی به سوی

خواهر و شوهرش رفت که ناگاه دریافت خباب بن ارت از روی نسخه ای سوره طه را به آنها آموزش می دهد . آنها با آگاهی یافتن از

آمدن عمر خباب را در صندوقخانه پنهان کردند و نسخه را نیز مخفی ساختند . عمر وارد شد ; گفت: این صداها چه بود که من

شنیدم؟ گفتند: چه صدایی؟ عمر گفت: من می دانم که شما دین محمد را پذیرفته اید و در این حال با تازیانه ای بر شوهر خواهرش،

سعیدبن زید زد . فاطمه همسر سعید جلو رفت که عمر را از زدن شوهرش مانع شود . عمر به او ضربه ای زد . او به گریه افتاد و گفت

:

آری، ما مسلمان شده ایم و به خدا و رسول او ایمان آورده ایم ; هر کاری می خواهی انجام ده . عمر از کرده خود پشیمان شد و با لحن

ملایمی گفت: آنچه را که می خواندید، به من بدهید تا ببینم محمد چه آورده است . خواهر آن را به او داد و او آنرا خواند و از

فصاحت و بلاغت آن در شگفت شد . تصمیم گرفت پیش پیامبر برود و مسلمان شود و این کار را کرد [۴

].

آیات متعددی حکایت از آن دارد که قرآن کریم به صورت مکتوب، در مرآی و منظر مشرکان و کفار نیز قرار داشته است، از جمله

:

الف . قال الذین کفروا ان هذا الا افک افتراه و اعانه علیه قوم آخرون، فقد جاءوا ظلما و زورا، و قالوا اساطیر الاولین اکتتبها فهی

تملی علیه بکره و اصیلا [فرقان / ۵- ۴] ; کافران گفتند: این قرآن جز دروغی که او بر خدا بسته است، نیست و دیگران هم به او

کمک کرده اند . این کلام کافران، ظلم و نسبت ناحقی است و هم آنان گفتند: این افسانه های پیشینیان است که مکتوب کرده است

.

آن صبح و شام بر او املا می شود

.

از این آیه به خوبی استفاده می شود که کافران قرآن کریم را به صورت مکتوب می دیدند و آن را می خواندند ; لذا در صدد بر

می آمدند که انتساب آن را به خدا تکذیب کنند تا مردم به آن گرایش نیابند

.

ب . وقالوا لولا نزل هذا القرآن علی رجل من القریتین عظیم [زخرف / ۳۱] ; کافران گفتند: چرا این قرآن بر بزرگی از مکه یا مدینه

نازل نشده است؟

درباره این آیه، آورده اند که کافرانی چون ولیدبن مغیره مخزومی، ابوجهل، عاص بن وائل و جماعتی دیگر در حالی که با پیامبر

صلی الله علیه و آله وسلم مناظره می کردند، گفتند که چرا خدا این قرآن را بر فردی از رؤسای قبایل مکه و مدینه نازل نکرده است

[۵].

به نظر نگارنده، عبارت هذا القرآن به قرآن مکتوب اشاره دارد

.

ج . در آیات تحدی از کفار و مشرکان و آنان که قرآن کریم را به عنوان کتاب آسمانی نمی دانستند، خواسته شده است تا مانند آن یا

ده سوره و یا حداقل مانند یک سوره بیاورند و چون نتوانستند بیاورند، باید اذعان کنند که قرآن کریم معجزه و کلام الهی است

[

اسراء / ۸۸ ، هود / ۱۳

و بقره / ۲۵

].

به نظر می رسد، تحدی در موردی صحیح است که آیات و سوره ها به صورت مکتوب در اختیار کافران باشد تا بتوانند آنرا بخوانند

و درباره خصوصیات، محتوا و ظرافتهای بلاغتی آن بیندیشند وگرنه می گفتند: ما چیزی در دست نداریم تا بتوانیم روی آن فکر

کنیم و مانند آن بیاوریم . اگر چیزی در دست ما بود، می توانستیم مانند آن بیاوریم ; اما اینکه آنان چنین نگفتند، دلیل آن است

که سوره ها به صورت مکتوب در دسترس آنان بوده است و تعبیر «هذا القرآن » که در این آیات بکار رفته است، مؤید این معناست

.

۴ .

ترتیب آیات قرآن به همین صورتی که امروزه در قرآن کریم وجود دارد، در زمان خود پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و با

دستور و نظارت خود آن حضرت انجام گرفته است و هیچ عاملی جز وحی در تنظیم کلمات، جملات و ترتیب آیات دخالتی نداشته

است . بنابراین ترتیب آیات در سوره ها توقیفی است و این امری است که به تصریح ابوجعفربن زبیر مورد اتفاق علمایی است که در

زمینه جمع قرآن کریم بحث کرده اند [۶

].

۲ .

حکمت و تدبیر پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم

شرح این دلیل آنست که بر اساس شواهد عقلی و اعتقادی لزوما جمع آوری و تنظیم قرآن کریم باید در زمان رسول اکرم صلی الله

علیه و آله وسلم و با نظارت و تدبیر همان حضرت انجام شده باشد و امکان ندارد پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم از این امر مهم

غفلت کرده باشد تا بعد از وی، دیگران به آن بپردازند

.

مقدمات این دلیل عبارتند از

:

الف . خداوند حکیم از آن جهت که هر کارش از روی حکمت و هدفدار است و هیچ کاری را بیهوده انجام نمی دهد، قرآن کریم را به

عنوان کتاب جامع دین و شریعت اسلام برای هدفی نازل کرده است و آن این است که بشر از زمان نزول تا قیامت، برنامه زندگی

خود را بر اساس آن تنظیم کند و زمینه سعادت ابدی را برای خویش فراهم سازند

.

ب) به اقتضای حکمت پروردگار و تحقق هدف مذکور باید قرآن کریم بدون هر گونه کاستی یا زیادتی در همه اعصار و قرون، نسل

اندر نسل در اختیار مردم قرار گیرد و این جز با هدایتها و تدبیرهای لازم خداوند و پیامبرش صلی الله علیه و آله وسلم در جمع و

حفظ آن و پیشگیری از تحریف نمی تواند باشد و از جمله این هدایتها این است که قرآن کریم، پراکنده و بدون نظم و ترتیب نماند

;

بلکه بر اساس نظم و ترتیب مورد نظر پروردگار منظم و مرتب شود

.

خداوندتعالی، خود به مقتضای حکمتش چنین اشاره کرده است: لا یاتیه الباطل من بین یدیه ولا من خلفه تنزیل من حکیم

حمید [فصلت / ۴۲] باطل نه در حال و نه در آینده به آن راه نمی یابد . آن از سوی [خدای] حکیم و ستوده نازل شده است

.

آیه مبین این حقیقت است که چون قرآن کریم از ناحیه خدای حکیم نازل شده، هیچگونه کاستی و زیادتی و تحریف که مصادیق

بطلانند، در آن راه ندارد و چون جمع آوری و نظم و ترتیب آیات و سوره ها، از بهترین تدبیرها، برای پیشگیری از تحریف و بطلان

است، مسلما برای چنین تدبیری هدایتهای لازم انجام گرفته است و خداوند پیامبرش را به نظم و ترتیب مورد نظر واقف ساخته

است

.

شاهد این امر آن است که رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم پس از نزول وحی به برخی از اصحابش می فرمود: جبرئیل می گوید

که این آیه را بعد از فلان آیه، در فلان سوره بگذارید [۷] و ادله و شواهدی که بر توقیفی بودن ترتیب آیات و سوره ها اقامه شده، نیز

گواه بر هدایت و تدبیر الهی در این زمینه است [۸

].

ج . رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم، گذشته از آنکه مشمول هدایت و تدبیر الهی است، خود حکیم، و مدبری یگانه است و

می داند که قرآن کریم باید تا قیامت، بدون هر گونه کاستی یا زیادتی باقی بماند ; زیرا بعد از او پیامبری دیگر نخواهد آمد

;

بنابراین، ضروری است که برای حفظ قرآن کریم و به هدر نرفتن زحمتهای بیست و سه ساله اش تدبیری درست بیاندیشد . او بهتر

از هر سیاستمداری می دانست که در آن اوضاع و احوال سیاسی که منافقان، مشرکان، دولتهای بزرگ و پیروانی از ادیان دیگر

می خواستند، به هر صورت ممکن قرآن کریم را که اساس اسلام است، از بین ببرند و می فهمید که پراکنده گذاشتن آن، زمینه

مناسبی برای دشمنان اسلام است که با تحریف قرآن اعتبار و حجیت آن را مخدوش سازند

.

علاوه بر این پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم متوجه بود که بی نظم و ترتیب گذاشتن قرآن کریم، عدم اهتمام وی به آن تلقی

می شود و این امر، در ذهن دوست و دشمن تاثیر سوء روانی بجای خواهد گذاشت . دوست، آن اهمیتی را که باید به قرآن کریم

بدهد و در صورت نیاز با نثار جان از آن پاسداری کند، به آن نخواهد داد و دشمن نیز تصور می کند، اینکه آورنده قرآن کریم به

جمع و ترتیب آن اهتمام نورزیده، نشانه آن است که خود به آینده ای درخشان، برای دین و قرآن کریم خویش امیدوار نیست

.

روشن است که این تصور باعث می گردد، امید دشمن به موفق شدن برای نابودی دین و قرآن بیشتر شود و زمینه توطئه را هموار

بیند و با اطمینان بیشتر به فعالیت پردازد

.

از این دو نکته ضرورت تدبیر پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم در جمع آوری و تنظیم قرآن کریم روشن می گردد و با توجه به اینکه

این تدبیر، در زمان خود آن حضرت عملی بوده و هیچ مشکلی را به بار نمی آورده است، معنا ندارد که پیامبر حکیم این کار بسیار

ارزنده و لازم را به تاخیر انداخته باشد

.

پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم که برای امور کم اهمیتی نظیر ثبت و تنظیم تعداد افرادی که مسلمان می شوند، جنگجویان خط

مقدم، میزان اموال بدست آمده، میزان مصرف و پرداخت، دیون، زکات، تعداد و مساحت زمینهایی که در جنگها به غنیمت

مسلمانان در آمده و تعهدات، دفاتر و دیوان هایی را اختصاص می دهد [۹]، چگونه می توان قبول کرد که رضایت دهد به اینکه قرآن

کری