خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل اوضاع اقتصادی در عصر عباسی اول

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اوضاع اقتصادی در عصر عباسی اول :

بدوران اول، خزائن عباسیان آباد بود و آن مال بی حساب که ببغداد میرسید بیدریغ خرج میشد مخارج شخصی مأمون روزانه ششهزار دینار یعنی بسال دو ملیون و یکصد و نود هزار دینار میشد .اما این وضع نماند و در قرن چهارم در آمد دولت عباسی چیزی معادل یک بیستم ایام هارون بود که جنگها و فتنه ها نیروی دولت و قوت کشور را برده بود.

رونق مالی دولت مایه رفاه عموم بود و نرخها ارزانی گرفت.خطیب بغدادی از گفته داود بن معیر آورده که بزمان منصور گوسفند بدرمی بود و بره بچهار دانگ درم.دانگ یک ششم درم است .خرما شصت رطل بیک درم و روغن زیتون شانزده رطل بیک درم و روغن هشت رطل بیک درم بود.گوشت گاو را نود رطل بدرمی جار میزدند گوشت گوسفند شصت رطل به درمی بود و عسل را ده رطل بیک درم میشد خرید.

زراعت

خلیفگان عباسی بکار زراعت توجه بسیار داشتند و بحفر ترعه ها و بنای پلها میپرداختند .زمینهای میان دجله و فرات حاصلخیزترین زمینهای آنروزگار بود که دولت در کار اداره آن مستقیما نظر میکرد و برای بهبود زراعت آن میکوشید.در این زمینها شبکه ای از ترعه ها پدید آمده بود که آب دجله و فرات را بهمه جا میرسانید و استعداد کشاورزی آنرا فزون می کرد و همه جا باغ و مزرعه شد چنانکه این سرزمین را از فراوانی درخت و زراعت و سبزه سواد گفتند.

مساحت سواد چنانکه خطیب بغدادی گوید سی و شش ملیون جریب ده هزار ذرعی بود.

منصور در کار آبیاری سواد دقتی داشت و همه اراضی ساحل غربی دجله و کناره خلیج فارس را آباد کرد بدوران او همه زمینها میان صحرای عرب و جبال کردستان کشتزارهای پرخیر و برکت بود.به آبیاری بغداد نیز توجه خاص داشت و کانالی از دجله و کانال دیگر از فرات ببغداد رسانید که آب بهمه خیابانها و کوچه ها و خانه ها میرسید و زمستان و تابستان قطع نمیشد و مردم بکشت درختان راغب شدند و نخل بسیار نشانیدند که از آن پیش نخل خاص بصره و کوفه بود.

بدوران عباسیان بکمک مدارسی که برای درس و بحث از مسائل زراعتی پدید آمد این رشته رونق کافی گرفت، مردم در مسائل نظری زراعت و اقسام گیاهان و صلاحیت خاک گفتگو میکردند و برای گیاهان مختلف کوتهای گونه گون بکار میگرفتند.

روش عباسیان در گرفتن مالیات معتدل بود و کوشش داشتند برای مالیات اراضی قواعد ثابت پدید آرند و بهنگام خشکسالی از تخفیف مالیات دریغ نداشتند.منصور مالیات نقدی را که از زراعت گندم میگرفتند لغو کرد و بجای آن سهمی از محصول گرفت اما از درختان خرما و میوه ها مالیات نقدی میگرفتند و چون این روش بمأمورین وصول فرصت ستم میداد مهدی بر درختان نیز سهمی از محصول مقرر داشت.اگر زمین آباد بود و زراعت آن زحمت بسیار نداشت دولت یک نیمه حاصل را میبرد وگرنه بتفاوت وضع زمین از یک سوم تا یک پنجم میگرفت حاصل تاکستانها و باغستانها و نخیلات را تقویم میکردند و معادل یک نیمه یا یک سوم مالیات میگرفتند و این را «مقاسمه» میگفتند.روش قدیم از مساحت زمین مالیات میگرفت و زمین ویران نیز که زراعت نداشت مالیات داشت.مأمون مالیات اراضی را سبک کرد و از نصف بدو پنجم برد.در بابل و عراق و جزیره و فارس ترتیب مالیات مطابق پیمان ها بود که عربان.فاتح با مردم محل کرده بودند .در شمال ایران و خراسان نیز وضع چنین بود.

منصور قسمتی از زمینهای بغداد را به تیول بزرگان دولت داده بود که آباد کنند و حاصل آنرا بردارند و چون ترکان در دولت نفوذ یافتند تیول ولایت نیز معمول شد.

در همه قلمرو عباسیان زراعت گندم معمول بود.در جنوب جزیره العرب ذرت کشت میشد.زراعت جو و برنج و کشت نخل و درختان میوه رواج داشت.درخت مو مانند همیشه بصف درختان پر برکت بود.تاکستانهای یمن شهرتی داشت و خوشه های درشت میداد.گویند یکی از عاملان هارون در ایامیکه وی بحج بود دو خوشه انگور از یمن برای وی فرستاد که بر یک شتر بود.ابن حوقل گوید که مردم شهر زغر که بنزدیک بحر المیت بود تاکهای خویش و تاکهای فلسطین را چون نخل تلقیح سی کردند و مایه نر را بدرخت ماده میدادند تا بارور شود.

از جمله میوه ها که بدوران عباسی کشت آن رواج یافت نارنج بود.بگفته مسعودی نارنج را از هند آوردند و در عمان و بصره و عراق و شام کشتند.بگفته مقدسی میوه نارنج در فلسطین از همه جا خوبتر میشد.سیب معطر شام در همه جا معروف بود.فلسطین زیتون فراوان داشت که روغن از آن میگرفتند.در بصره و صور کشت نیشکر معمول بود و نیزیان که در جنگهای صلیبی بمشرق راه یافتند در صور مزارع نیشکر بسیار پدید آوردند.زراعت نیشکر بدوران عباسی در مصر رواج بسیار داشت.

عربان گاومیش را از هند آورده بودند و بدوران بنی امیه این حیوان بعراق راه یافت گویند مردم شام از هجوم درندگان شکایت داشتند و دولت بگفت تا چهار هزار گاومیش در شمال آن ولایت بدارند که گاومیش دشمن خونی شیر بود.مردم فلسطین بتربیت گاومیش علاقه وافر داشتند از گوشت و شیر آن تغذیه میکردند گوشت گاو بذائقه ایشان خوش نبود تنها برای شیر نگهداری میشد.محمد بن زکریای رازی طبیب معروف گوشت گوسفند را سفارش میکرد.

مسلمانان آفریقیه بزراعت گیاهان گرمسیری چون ادویه و پنبه و نیشکر و توت دست زدند.کشت ادویه بجائی نرسید اما پنبه و نیشکر و توت در آنجا و در بعضی نواحی اندلس رواج یافت .

در اندلس زراعت گندم و جو و ذرت و میوه چون پرتقال و گلابی و به و انجیر و انگور و انار معمول بود.در بعضی جاها موز نیز بدست میآمد.کشت برنج و نیشکر و زیتون نیز رونق داشت .کتان و پنبه و درخت توت بوفور کشت میشد.چون برک توت خوراک کرم ابریشم بود بکشت آن علاقه بسیار داشتند.امویان اندلس تقویمی خاص زراعت مرتب کردند که تقویم قرطبی نامیده شد و طریقه و موسم کشت گیاهان مختلف را شرح داده بود و ملل دیگر تقویم زراعتی را بتقلید ایشان فراهم کردند.

صناعت

صناعت نیز مورد توجه عباسیان بود و از منابع ثروت معدنی بهره های فراوان میبردند.از معادن فارس و خراسان نقره و مس و سرب و آهن بیرون میآوردند.بنزدیک بیرون معادن آهن بود که در نتیجه آن صنعت فلزکاری در آنجا رواجی گرفت.از تبریز مرمر و از شمال ایران نمک و گوگرد و از دیار کرج نفت و قیر بدست میآمد.

بصره بصابون سازی و شیشه گری شهره بود.بدوران معتصم در بغداد و سامره و دیگر شهرها کارخانه صابون و شیشه پدید آمد.کاغذ سازی نیز رواج گرفت و خلیفه استادان فن را از مصر آورد که از دوران قدیم در کاغذ سازی شهره بود.در بعضی شهرهای فارس بکمک عباسیان کارخانه ها برای بافتن پارچه های گلدار پدید آمد.مسلمانان در حریر بافی و تهیه پارچه های گلدار ابریشمی و فرش بافی یکه بودند.در هرناحیه کشور پارچه خاص و ممتازی بافته میشد: کوفیه حریر کوفه شهره بود.بافتنی خوزستان در نوع خودیکه بود.دیبای شوشتر و قالی قرقب و حریر شوش در بازارهای جهان مرغوب بود.دمشق دیبای منقش میبافت که هنوز بنام دمقس معروف است.خراسان در صنعت فرش و پرده و بافتنی های پشمی رقیب نداشت.

بافتنی های مصر نیز شهرتی داشت در شهر تنیس پارچه های الوان و فرشهای زیبا میبافتند .از آنجا جامه ای بدربار میفرستادند که بدنه نام داشت و بهای آن یکهزار دینار بود و نخ در آن بکار نمیرفت مگر اندکی و بقیه طلای خالص بود که با ظرافتی خاص در پارچه بکار برده بودند.تاریخ نشان نمیدهد که یکقطعه پارچه کتان صد دینار طلا ارزش داشته باشد مگر بشهر تنیس و دمیاط که پارچه کتان از فرط ظرافت چنین گرانبها بود و از اینجا پیشرفت آن را در صنعت پارچه بافی دریافت توان کرد.در شهر تنیس پارچه های پشمی خوب نیز میبافتند.

شام بشیشه گری شهره بود و شامیان در تزئین شیشه روش خاص داشتند.در آغاز قرن دوم هجری شیشه میناکاری از شام به بیشتر اقطار جهان میرفت.شام در منقش کردن شیشه بطلا و رنگهای دیگر پیشرفتی فوق العاده کرده بود.

در بغداد کارگاههای صنعتی بسیار بود.گویند در آنجا چهار صد آسیای آبی میگشت و چهار هزار کارگاه شیشه گری و سی هزار سفالسازی داشت و گوئی این ارقام اغراق آمیز است.هر حرفه ای بازار خاص داشت.منصور بازارهای کرخ را در ناحیه جنوبی بغداد پی افکنده بود.در بغداد صنعت مرصع کاری که ایرانیان بدان شهره بودند رواج گرفت که شیشه را با جواهر زینت میدادند و با طلا بر آن نقشهای برجسته میکردند و بدین شیوه جامهایی میساختند خاص پادشاهان که زیبائی خیره کننده داشت.بر جامها تصویرهای بدیع می کردند، پرنده ای بحال پرواز و از بالا عقابان بهجوم و مرغان بگریز که بجلوه و ظرافت حیرت انگیز بود.مصر از دوران فرعونان در فلزکاری بخصوص زرگری و نقره کاری شهره بود و نیز مصریان در کار دواسازی پیشرفتها کرده بودند.بدوران عباسی صنعت زورق سازی نیز رواجی گرفت که از آن برای حمل و نقل بر رود نیل فایده میبردند.کشتیهائی که از راه اسکندریه و دمیاط و تنیس و فرما مرد و سلاح برای پیکار رومیان شرقی میبرد در مصر ساخته میشد.

اندلسیان بکار استخراج فلزات بخصوص طلا از معادن ساحلی رود تاجه و نقره از اطراف قرطبه و آهن از کوهستان طلیطله و سرب از قرطبه و مس از نواحی شمال شهرتی داشتند.

بگفته مقری در اندلس چند محل برای بریدن مرمر سفید و شرابی و قرمز و ابلق بود.قرطبه مرکز مهم چرمسازی بود و نیز در اندلس کشتی و لوازم جنگ از سپر و نیزه و زین و لجام و زره میساختند.روغن کشی و شرابسازی نیز رواجی داشت و در استخراج داروهای مختلف از گیاهان هنرها میکردند و مردم اروپا بسیاری رموز این صناعت را از ایشان آموختند.محمد بن علی در غرناطه باغ گیاهانی داشت که ورود آنرا برای پزشکان آزاد کرده بود تا درباره گیاهان کمیاب باغ مطالعه کنند.ابن بیطار گیاه شناس معروف که بقرن هفتم هجری میزیست بکشت گیاهان کمیاب شام و آسیای صغیر و مصر و فارس سرگرم بود آنگاه ملک کامل ایوبی ویرا تقرب داد و رئیس گیاهشناسان شد و کتاب معروف خویشرا در گیاه شناسی نوشت.

تجارت

رواج تجارت نیز مورد توجه خلیفگان عباسی بود که در راهها چاههای آب و باراندازها میساختند و در مرزها برجها بنیاد میکردند و برای نگهبانی سواحل از حمله دزدان دریائی کشتیها میگماشتند .کوشش ایشان در رونق تجارت مؤثر بود و کاروانهای تجارت در سراسر کشور برفت و آمد بود و کشتیها سینه دریا را میشکافت.خلیفگان دوران عباسی بطور نامستقیم تجارت را تشویق میکردند که بدربار خویش لوازم تجمل را رواج دادند و نیز شهر بغداد با آن جماعت انبوه بازار بزرگ تجارت بود و از همه جا هرچه زیبا و دوست داشتنی و خواستنی بود بدآنجا میرسید و از آن قدرت خرید که خرج و بذل و عطای خلیفگان ببغدادیان داده بود بقیمتهای خوب فروش میرفت و مصرف میشد.

دمشق مرکز کاروانهای آسیای صغیر بود و نیز آن کاروانها که از عربستان تا مصر رفت و آمد داشت از این شهر عبور میکرد.فرات و دجله دو معبر تجارتی بزرگ بود که چند ناحیه کشور را بهم ارتباط میداد.

وقتی بغداد در ساحل دجله آباد شد کانالی از فرات جدا کردند که در آن کشتیها بهمه عراق میرفت و ببغداد میرسید و پایتخت عباسیان را براههای آسیای صغیر و سوریه و عربستان و مصر میپیوست.کاروانهایی که از بخارا روان میشد و از آسیای میانه میگذشت رو سوی بغداد داشت.

خطیب بغدادی و یاقوت درب