خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل جغرافیای کشورهای اسلامی؛ جغرافیای سیاسی عراق

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جغرافیای کشورهای اسلامی؛ جغرافیای سیاسی عراق :

سیاست حزب بعث

ستیز همه جانبه بر ضدّ ارزش های دینی

در سلسله بحث های گذشته، در رابطه با کودتاهای پی درپی در عراق که منجر بر سلطه بعثی ها گردیده و صدام حسین را به قدرت رساند، مورد بررسی قرار گرفت. و اینک (در این شماره) به سیاست کلی حزب بعث، همچنین ریشه های سیاسی، شکل گیری و اصول سه گانه استراتژی آن می پردازیم.

در این شماره به چگونگی روی کار آمدن صدام حسین پرداخته و جنگ تحمیلی او علیه ایران را بررسی می کنیم.

ریشه های سیاسی حزب بعث عراق

ریشه های حزب بعث را باید در سوریه جست و جو نمود و این موضوع مربوط می شود به سال های بین ۱۹۰۹ تا ۱۹۲۰میلادی که مجامع سرّی تحت عنوان فطاط، قحطانیّه و العهد به منظور مبارزه با سلطه عثمانی در کشورهای عربی ایجاد شد.

از سال ۱۹۲۰م که سرزمین های عربی خاورمیانه بر اساس تصمیمات کنفرانس سان ریمو تحت قیمومیّت انگلیس و فرانسه قرار گرفت، حزب دیگری به نام استقلال با زیربنای فکری ناسیونالیسم-عربیسم در سوریه، اردن و عراق در جهت مبارزه با استعمار و حیات بخشیدن به هویّت عرب تشکیل شد. از سال ۱۹۳۲م اتحاد ناسیونالیست که مرکب از طبقه خرده بورژوازی بود، در اکثر کشورهای خاورمیانه فعالیت خود را آغاز نمود.

شکل گیری حزب بعث در عراق

در سال ۱۹۳۹م به علت نفوذ عوامل استعمار فرانسه در حزب و ایجاد انشعابات، حزب به نابودی کشیده شد و از درون ویرانه های آن، دو حزب جدید یکی به نام حزب ناسیونالیستی عرب به رهبری زکی ارسوزی و دیگری حزب احیاءالعرب به رهبری میشل عفلق و صلاح الدین بیطار به وجود آمد. این حزب پس از چند سال به «حزب بعث عربی» تغییر نام داد. میشل عفلق، مسیحی و اهل سوریه و تحصیل کرده فرانسه بود که دکترای تاریخ فلسفه داشت؛ ولی صلاح الدین بیطار مسلمان سنی و سوری و دکترای فیزیک داشت. هر دو، تحقیقات وسیعی در زندگی و نظریات سیاسی، فلسفی و اقتصادی فلاسفه فرانسه خصوصا پرودون و فوریه کرده بودند. نخستین فعالیت پنهانی این دو شخص، تشکیل هسته های ایدئولوژیک با عضویت دانشجویان و دانش آموزان بود. هدف ایدئولوژیک حزب بعث عبارت بود از ناسیونالیسم عرب، آزادی، وحدت و سوسیالیزم و هدف آن ایجاد سوریه بزرگ شامل عراق، اردن، فلسطین، لبنان و سوریه بود. در سال ۱۹۲۱م عفلق کمیته سوری کمک به رشید عالی گیلانی در عراق را تشکیل داد. حزب بعث در سال ۱۹۴۸م در عراق شکل گرفت، دکتر سامی شوکت که یک ناسیونالیست افراطی بود، در هفتم آوریل این سال، کمیته حزب بعث را در عراق تشکیل داد و در کمتر از سه سال موفق به تأسیس شعبی در سراسر عراق گردید؛ ولی هنوز جرأت خودنمایی در صحنه سیاست کشور را نداشت تا این که در سال ۱۹۵۲م همزمان با تظاهرات مردم عراق بر ضدّ تجدید قرارداد دولت با شرکت نفت عراق، موجودیّت و فعالیّت خود را علنی ساخت.

در سال ۱۹۴۵م کمیته حزب بعث تحت رهبری فؤاد الرّکابی(فؤاد رقابی) و فیصل خیزوران به دنبال کسب موفقیّت های سیاسی ضمن علنی کردن اساس نامه حزب، رهبری و مرکزیّت حزب بعث سوریه را پذیرفت. به دنبال این اقدام، نوری سعید(نخست وزیر عراق) به طور گسترده، بعثی ها و خصوصا نظامیان آنها را دستگیر و گروهی را اعدام کرد. بنابراین حزب بعث به صورت مخفی و زیرزمینی در آمد و جزو احزاب غیرقانونی اعلام گردید؛ اما همراه با سایر احزاب مخالف دولت، جبهه متّحد ملی را پدید آورد. در ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸م وقتی ژنرال عبدالکریم قاسم در اثر کودتا قدرت را در عراق به دست گرفت، فؤاد رقابی دبیر کلّ حزب بعث را به منظور جداساختن او از فعالیت های حزبی وارد کابینه کرد؛ اما در دسامبر همان سال، وی و رشید عالی را دستگیر و زندانی نمود.

در سال ۱۹۶۰م حزب بعث در چنان موضع ضعیفی قرار گرفت که فؤاد رقابی قصد داشت آن را منحل کند تا این که جمهوری متحد عربی در ۲۸ دسامبر ۱۹۶۱م از هم پاشید و با ناتوان شدن طرفداران جمال عبدالناصر در عراق، راه فعالیت برای بعثی ها باز شد. حزب بعث، شروع به عضوگیری کرد و حسن البکر که رهبری کمیته های بعثی در ارتش را بر عهده داشت، کمیته های نظامی را توسعه داد تا مقدمات واژگونی قاسم را فراهم سازد.

با خاتمه دادن به رژیم عبدالکریم قاسم که سازمان اطلاعات و امنیت مخفی بعث در آن نقش مؤثری داشت، عبدالسلام عارف روی کار آمد تا این که حزب بعث تحت رهبری حسن البکر و صدام حسین و دیگران، رژیم عارف را سرنگون نموده و رژیم نظامی بعث را در عراق پایه ریزی کردند.

هشتمین کنگره ملی – منطقه ای حزب بعث از هشتم فوریه تا دوازدهم ژانویه ۱۹۷۲م تشکیل شد و یک گزارش سیاسی به اتفاق آرا به تصویب رسید. کنگره مزبور نکات مبهمی را که در سیاست بعثی ها تا آن زمان وجود داشت، روشن کرد. پس از این کنگره، رفته رفته حسن البکر دست از برخی مسؤولیت های خود برداشت و آن ها را به صدام حسین واگذار کرد. صدّام در حزب، حاکمیّت مطلق به دست آورد و اوضاع را به گونه ای فراهم ساخت که پس از مرگ حسن البکر با مشکلی بر سر جانشینی او مواجه نشود. نظام سیاسی عراق مشتمل بر دو بخش جداگانه حزب و دولت (تا قبل از فروپاشی دیکتاتوری صدام) بود؛ که البته در این دو بخش تضادهایی وجود داشت ولی برتری حزب نسبت به دولت، امر مسلّمی بود. به این مطلب در قانون اساسی آن روز عراق نیز تصریح شده است که حزب، صاحب اختیار وسیع در اعمال قدرت می باشد^(۱).

اصول سه گانه استراتژی حزب بعث

در نخستین جلسه شورای فرماندهی منطقه ای حزب بعث عراق تصمیم گرفته شد که در مورد سیاست داخلی، سه جنبه مهم در اولویّت قرار داده شوند:

۱. از بین بردن روحیه دینی و علایق مذهبی مردم. در تعقیب این هدف مؤسسات و مراکزی که کتاب های دینی نشر و توزیع می نمودند و یا چنین آثاری را از بیرون عراق وارد می کردند، به تدریج بسته شدند و مطبوعات دینی زیر پوشش سانسور شدید قرار گرفت؛ حتی مدارس، بیمارستان ها و هیأت های وابسته به مراجع دینی و روحانیّت تا جایی که امکان داشت یا تعطیل شدند و یا حداقل تحت کنترل حزب بعث در آمدند.

۲. از ورود افراد غیربعثی در وهله اول به دانشکده نظامی و انتظامی و سپس به دانشگاه های تربیت معلم و مؤسسات فرهنگی و در نهایت از ورود کلیّه افراد غیربعثی به دانشگاه ها جلوگیری به عمل آمد. چون بعثی ها پایگاه مردمی نداشتند و از کودتاهای ارتش بیم و هراس داشتند به عزل و نصب های گسترده ای دست زدند. سپس برای تسلط کامل بر ارتش، دوره های آموزشی فشرده ای تشکیل دادند که صرفا دانشجویان بعثی برای تحصیل در آنها پذیرفته می شدند. در کنترل اوضاع داخلی از شعار: «هرکه با ما نیست دشمن ماست» پیروی می کردند و بسیاری از مردم عادی بی گناه را فقط با احتمالی که در مورد آنان داشتند، دستگیر، شکنجه و اعدام می کردند. مردم زیادی به اتهام جاسوسی و مزدوری برای بیگانگان در زندان قصرالنهایه زیر شکنجه به شهادت رسیدند. روحانیّت شیعه و طرفداران آنها از نخستین اهداف حزب بودند و به همین جهت دائما در معرض شدیدترین آزارها و اختناق ها بودند. اموال بسیاری از بازرگانان شیعه را که با پرداخت وجوهات شرعی خویش پشتوانه روحانیّت بودند، به عنوان فئودال و سرمایه دار وابسته مصادره