خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سرگذشت علم تفسیر (۱۰)

تطور تفسیر طی قرون و اعصار

در قرن چهارم و پنجم، علاوه بر تفسیر شیخ مفید، شریف رضی، سید
مرتضی، تفسیر شیخ طوسی به نام «تبیان » نخستین تفسیر جامع شیعی است که به روش
اجتهادی به رشته تحریر درآمد .

قرن چهارم تا ششم

قرن چهارم و پنجم; دوره شکوفائی دانش مسلمانان است . در این دوره
دانش مسلمانان بیش از پیش شکوفا گشته و در رشته های گوناگون آثار زیادی را به رشته
تحریر در آوردند که یکی از آنها رشته تفسیر است .

پس از پشت سر گذاشتن چالشهای فرهنگی و فکری در قرن چهارم و روی کار
آمدن دولتهای شیعی مانند فاطمیون و حمدانیان و آل بویه و … ; و در نتیجه
برخورداری شیعیان از آزادی اجتماعی و سیاسی و برداشته شدن محدودیتهای علمی، شیعیان
فرصتی را که پیش آمده بود، غنیمت شمرده و به نشر علوم; از جمله علوم قرآن و تفسیر
پرداختند که ذیلا اشاره می شود:

نمونه هایی از تفاسیر شیعه

تفسیر «علی بن ابراهیم قمی » (متوفی ۳۰۷) که از مفسران شیعه
می باشد و کتابهای متعددی دارد از جمله آنها می باشد

(۱)

.

برخی از علمای شیعه معتقدند; تمامی تفسیری که منسوب به علی بن
ابراهیم قمی است و بارها چاپ شده، از آن «علی بن ابراهیم » نیست، بلکه تلفیقی از
آن چیزی است که او به شاگردش املاء کرده و او نیز با سند خاص از «ابی الجارود»
روایت کرده که او نیز از امام باقر علیه السلام نقل می کند

(۲)

.

اما «ابی الجارود» ; چنانکه «آیت الله جعفر سبحانی » از رجال کشی
نقل می کنند، روایاتی در ذم او وارد شده و زیدی مذهب است . البته غیر از احادیثی
که صدوق قدس سره نقل می کند که او به مذهب حق برگشته

(۳)

.

البته طبق نوشته مرحوم «آقا بزرگ تهرانی » ، تمامی کتاب موجود
نمی تواند از آن خود علی بن ابراهیم باشد

(۴)

.

تفسیر «فرات کوفی » و تفسیر «عیاشی » نیز از جمله تفاسیر شیعه است
. ظاهرا عیاشی قبلا تابع اهل سنت بوده بعدها به مذهب حقه تشیع تشرف پیدا کرده و در
اثر تبحرش در علوم گوناگون از قبیل: فقه، حدیث، طب، نجوم و قیافه و … یکی از
اسطوانه های علم و یکی از علمای مبرز شیعه بشمار رفته است

(۵)

.

تفسیر «نعمانی » (متوفای حدودا ۳۲۴) که از شاگردان شیخ کلینی است،
از جمله این تفسیرها است .

البته لازم به ذکر است که اکثر تفاسیر این دوره تفسیرهایی هستند که
متاثر از قول صحابه و به صورت نقل از آنها است . مفسرانی مانند: قتاده و مقاتل بن
سلیمان و … از جمله کسانی هستند که در تفسیر خود از صحابه مانند: ابن عباس و ابن
مسعود و «ابی بن کعب » و دیگران نقل کرده اند .

در قرن پنجم با راه یافتن فلسفه یونان به جهان اسلام، علوم
گوناگونی در میان مسلمانان رواج پیدا می کند . اعم از فقه و لغت و ادب و … که در
اثر برخورد دانشها، و ترجمه اهم علوم دیگر ملل جهان به عربی، فصل جدیدی از علوم
مختلف به روی مسلمانان باز می شود .

«جرجی زیدان » می گوید:

«این سده عصر طلائی اسلام است، حکومت مسلمانان در این سده با ثروت
و تمدن و سیادت به قله عظمت خود رسیده و بیشتر علوم اسلامی نضج گرفته و مهم ترین
دانشهای دیگران به عربی ترجمه شده است »

(۶)

.

«شیخ مفید» نیز تفسیری به نام «کتاب البیان فی انواع علوم القرآن »

(۷)

داشته است .

، تفسیر «شیخ طوسی » (ت ۳۸۵ – م ۴۶۰ه ق)

(۱۰)

، به نام
«تبیان » . نخستین تفسیر جامع شیعی است که به روش اجتهادی به رشته تحریر درآمده .
مرحوم شیخ طوسی نقل تنها را در تفسیر کافی نمی داند زیرا که او شاگرد دو نفر از
دانشمندان بزرگ عالم شیعه یعنی «شیخ مفید» و «سید مرتضی علم الهدی » است که آنها
در بحث های کلامی و عقلی و اجتهادی بی نظیر بودند .