خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تفسیر قرآن مجید(موضوعی)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تفسیر قرآن مجید(موضوعی) :

اسماء و صفات خدا در قرآن(حرف م )

۱۱۰- مالک الملک

اسماء و صفات خدا در قرآن

جعفر سبحانی

این اسم در قرآن یک بار و به عنوان وصف خدا وارد شده است، چنان که می فرماید:

(قل اللهم مالک الملک توتی الملک من تشاء و تنزع الملک ممن تشاء و تعز من تشاء و تذل من تشاء بیدک الخیر انک علی کل شی قدیر)(آل عمران، ۲۶).

«بگو بار خدایا تویی دارنده ملک، به هر که بخواهی ملک می دهی، و از هر که بخواهی ملک می ستانی، هرکس را بخواهی عزت می دهی، و هر کس را بخواهی ذلت می دهی،همه نیکی ها به دست تو است و تو به هر کاری توانائی ».

«ابن فارس » می گوید: این لفظ در هر موردی که بکار رود، حاکی از قوت و صحت است، عرب می گوید: «ملک عجینه » یعنی «قوی عجنه و شده » خمیر آن را سفت کرد. واز همین جا به چیزی که انسان حیازت می کند، ملک می گویند. چون دست او نسبت به آن توانا و تصرف او صحیح است.

در لغت عرب از این ماده الفاظ زیر مشتق شده اند:

۱ – ملک (به ضم میم); ۲ – ملک (به کسر میم); ۳ – ملک (به کسر لام); ۴ – مالک،۵ – ملیک، ۶ – ملکوت، ۷ – ملک به( فتح میم و سکون لام).

همه این الفاظ در قرآن آمده جز معنی سوم (ملک به کسر میم) به توضیح این الفاظمی پردازیم:

اکنون باید دید معنای ریشه ای لفظ «ملک » چیست؟ همان گونه که «ابن فارس » گفت:

حاکی از قوه و قدرت است. بنابراین، این الفاظ هفتگانه این ماده از همین معناگرفته شده و در سایه قانون تطور معنی، چیزهائی به آن افزوده شده است، اینک شرح این الفاظ:

۱ – ملک

ملک (به ضم میم) به معنی سلطه و سیطره است که جدا از قوه و قدرت نیست، متعلق سلطه خواه مردم باشد یا اموال و املاک، چیزی که هست سلطه بر مردم سرچشمه مداخله در امور و شوون آنهاست، همچنان که سلطه بر مال مایه تصرف در آن از طریق فروختن و بخشیدن است، و جامع هر دو همان تسلط، و تفاوت مربوط به متعلق است و به خاطر اختلاف متعلق، هدف از سلطه متفاوت می باشد.

ملک (به ضم میم) در قرآن ۲۴ بار آمده که برخی را یادآور می شویم:

(واتبعوا ما تتلوا الشیاطین علی ملک سلیمان)(بقره، ۱۰۲).

«گروهی از یهود از آنچه که شیاطین در عصر فرمانروائی سلیمان تلاوت و یامی آموختند، پیروی کردند».

(… قالوا انی یکون له الملک علینا…)(بقره، ۲۴۷).

«گفتند چگونه ممکن است او نسبت به ما سلطه و سروری داشته باشد».

(الم تر الی الذی حاج ابراهیم فی ربه ان اتاه الله الملک…)(بقره، ۲۵۸).

«آیا ندیدی کسی را که خدا به او فرمانروائی داده بود، با ابراهیم درباره پروردگارش به مجادله برخاست ».

(… قوله الحق و له الملک یوم ینفخ فی الصور…)(انعام، ۷۳).

«گفتار او حق است و برای او است فرمانروائی; و رزی که در صور دمیده می شود».

(… لمن الملک الیوم؟ لله الواحد القهار)(غافر، ۱۶).

«امروز فرمانروائی از آن کیست؟ از آن خدای یکتا و غالب ».

همه این آیات حاکی از آن است که در معنی این کلمه سلطه و توانائی بر تصرف نهفته است.

۲ – ملک(به کسر میم)

ملک به معنی مملوک، و مصدر به معنی اسم مفعول رایج است،چنان که گفته می شود: «السکه ضرب الامیر ای مضروبه » ضرب در این مورد، به معنی مضروب است یعنی ضرب این سکه توسط امیر انجام گرفته است.

ملکیت نوعی رابطه، بین مالک و مملوک است و ملکیت بدون آن مفهومی ندارد چیزی که هست گاهی رابطه مالک با مملوک، تکوینی است، چنان که هر انسانی خود را مالک اعضا و جوارح خود می داند و می گوید: دست من، چشم من، و منشا این رابطه اعتبار وقرارداد نیست، بلکه آفرینش است چون هر انسانی اختیاردار اعضا و جوارح خودمی باشد تا به هر نحوی خواست تصرف کند. هرگاه رابطه مالکیت تکوینی باشد، باگذشت زمان جز مرگ چیزی در آن موثر نیست، و گاهی رابطه قراردادی است. مثلا هر انسانی خود را نسبت به شکار خویش اولی دانسته و آن را مال خویش می داند، و عقلا نیز این رابطه را پذیرفته اند، از این جهت هر نوع تصرف مالک را قانونی می شمارند ولی این رابطه دائمی و پیوسته نیست، بلکه قابل مبادله است، چه بسا آن را بدهد و چیز دیگربگیرد و اصلا آن را ببخشد.

ولی رابطه تکوینی یک نوع الگو برای رابطه اعتباری شده است، و اصولا غالب مفاهیم اعتباری این گونه اند، یعنی یک رابطه تکوینی که از آفرینش سرچشمه می گیرد،سبب می شود در زندگی برای آن مشابه سازی صورت پذیرد، مانند رابطه سر با بدن که رابطه تدبیری است، و سرچشمه آن آفرینش است، همین امر سبب شده که در زندگی نیزبزرگ خانواده یا قوم را رئیس گویند، تو گوئی او نسبت به افراد دیگر به منزله سراست.

۳ – الملک

ملک از ملک (به ضم میم) که به معنی سلطه است، گرفته شده و به فردقادر و توانا گفته می شود که می تواند از طریق سیاست و تدبیر، گروهی را اداره کندو در حقیقت او با امر و نهی خود در جامعه تصرف می کند. و در گذشته گفتیم واقعیت ملک با امکان تصرف همراه است و گواه آن آیات ذیل است چنان که می فرماید:

(… و کان ورائهم ملک یاخد کل سفینه غصبا)(کهف، ۷۹).

«در پیش روی آنها فرمانروائی بود که کشتی ها را مصادره می کرد».

و نیز می فرماید:

(… اذ قالوا لنبی لهم ابعث لنا ملکا نقاتل فی سبیل الله…)(بقره، ۲۴۶).

«آنگاه که گروهی از بنی اسرائیل به پیامبر خود گفتند فرمانروائی را برگزین تاما در راه خدا نبرد کنیم ».

البته مقصود از صاحب سلطه، مطلق فرمانروا است خواه فرمانروائی آنان براساس عدل و داد استوار باشد یا نه. هر چند غالب افرادی که به عنوان ملک معرفی می شدند، کار و برنامه آنها برخلاف عدل و داد بوده است. چنان که ملکه سبا به این حقیقت اعتراف کرده می گوید:

(قالت ان الملوک اذا دخلوا قریه افسدوها و جعلوا اعزه اهلها اذله و کذلک یفعلون)(نمل، ۳۴).

«فرمانروایان هرگاه وارد آبادی شوند، آنجا را به تباهی کشانده، و عزیزان راذلیل می سازند و این شیوه آنان بوده است ».

۴ – المالک

لفظ مالک صیغه فاعل و معنی وسیع تری دارد، و آن کس که صاحب ملک یاملک باشد، مالک نامیده می شود، بنابراین خداوند هم مال ملک(سلطه) است. و هم مالک ملک،(هستی از آن او است) اگر ما می گوئیم خدا هم مالک ملک(سلطه) و هم مالک ملک است، این مانع از آن نیست که انسان نیز مالک باشد، زیرا مالکیت انسان در طول مالکیت خدا است، فرمانروائی افرادی مانند داود و سلیمان پرتوی از فرمانروائی خداست، همچنان که مالکیت انسان نسبت به جوارح و اعضا یا آنچه که از طریق حیازت و کسب و غیره به دست می آورد، نموداری از مالکیت مطلق خداست.

۵ – الملیک

این لفظ صیغه مبالغه از لفظ «ملک » (به کسر لام) است چنان که می فرماید:

(فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر)(قمر،۵۵).

«پرهیزگاران در قیامات جایگاه پسندیده نزد فرمانروای مقتدر قرار دارند».

۶ – الملکوت

ملکوت از ملک(به ضم میم) گرفته شده و صیغه مبالغه آن است، مانندطاغوت و طغیان، و جبروت و جبر. دقت در آیاتی که این لفظ در آنها وارد شده،می رساند که مقصود از ملکوت ذات اشیاء و وجود آنها نیست، بلکه از آن نظر که آنهابه علت و آفریدگار خود انتساب دارند، می باشد و این ارتباط فقط بین آنها و خالق آنها است و قابل شرکت نیست، چنان که می فرماید:

(و کذلک نری ابراهیم ملکوت السموات و الارض و لیکون من الموقنین)(انعام، ۷۵).

«این چنین به ابراهیم واقعیت ارتباط و وابستگی آسمانها و زمین را به خدانشان دادیم تا از اصحاب یقین گردید».

و نیز می فرماید:

(اولم ینظروا فی ملکوت السموات و الارض و ما خلق الله من شی…)(اعراف، ۱۸۵).

«آیا در ملکوت (وابستگی) آسمانها و زمین و آنچه خدا آفریده است،ننگریسته اند».