خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سرزمین دانش و عمل

جبل عامل ، منطقه ای است کوهستانی در جنوب لبنان که جباع ، نطبیه ، جزین و دیگر شهرک های لبنانی در آن واقع شده است . بزرگترین شهرهای آن صور و صیدا است .
جنوب لبنان و منطقه جبل عامل نامی است آشنا که در تاریخ شیعه سوابق درخشانی دارد. شیعیان این خطه در جهاد و مبارزه ، استواری و ثبات قدم در برابر دشمنان اسلام و بشریت و عشق و اخلاص نسبت به امیرالمومنین علیه السلام و فرزندان معصوم آن حضرت مشهورند.
تشیع مردم این منطقه را باید از وجود مقدس ابوذر غفاری ، صحابی با شهامت و عالی قدر پیامبر صلی الله علیه و آله اسلام دانست که بذر تشیع را در دلهای پاک و با استعداد آنان افشاند و برای اولین بار مهر علی علیه السلام را در قلوب آنها جایگزین کرد. او مسجدی بنا کرد که هنوز به نام ((ابوذر غفاری )) در جبل عامل در دهی به نام ((میس الجبل )) مشهور است . مساجد دیگری نیز در این منطقه ، منسوب به ابوذر وجود دارد.
از قرنهای پیش تاکنون ، دانشمندان و فرزانگان زیادی از سرزمین مقدس جبل عامل برخاسته اند که هر یک افتخاری پس بزرگ برای اسلام و مسلمین اند. فقهای نامدار و سرشناسی همچون محقق ثانی ، شیخ لطف الله میسی ، شیخ بهایی ، شهید اول ، شهید ثانی ، علامه سید محسن امین و سید عبدالحسین شرف الدین عاملی – رضوان الله علیهم اجمعین – از آن دیارند.
شیخ حر عاملی که خود از مفاخر بنام جبل عامل است ، می نویسد:
از بعضی استادان بزرگ شنیدم که در یکی از روستاهای جبل عامل در زمان شهید اول هفتاد مجتهد در تشیع جنازه ای شرکت داشتند. شمار دانشمندان و نویسندگان این منطقه نسبت به دیگر دانشمندان و نویسندگان حدود یک پنجم است ، در صورتی که این منطقه از نظر وسعت یک صدم دیگر کشورها را تشکیل داده است .^(۱)
شیهد اول که به دیدارش می رویم و خوشه چین زندگی پر بارش خواهیم بود، از این خطه مقدس و فقیه پرور است .
طلوع خورشید
سال ۷۳۴ قمری است . جبل عامل ، این سرزمین مبارک و مرتبط با فلسطین و قدس به خود می بالد. گویا حادثه ای اتفاق افتاده است ، حادثه ای بس بزرگ و شادی بخش . خورشیدی از افق شهرک جزین درخشید که همه جا را نورانی کرد.
اینک به دور از پیرآیه و وصفی به روایت تاریخ گوش دل می سپاریم :
نام آسمانی اش : محمد.
لقب : شهید اول .
پدر: ابومحمد مکی ، ملقب به ((جمال الدین )) یا ((شرف الدین )).
مادر: بانویی از آل معیه ، زنی از خاندان علوی در عراق .
جد: شیخ محمد، ملقب به ((شمس الدین )).
زمان ولادت : ۷۳۴ سال پس از هجرت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به مدینه .
مکان ولادت : شهرک جزین در جبل عامل .
تبار نامه
شهید اول از فقهای ناموری است که پدر و اجدادش همه از دانشمندان بنام بودند. وی در خاندانی زندگی کرد و تربیت شد که همه اهل دین و دانش و فضیلت و تقوا بودند و همت بلند در نشر معارف اسلامی داشتند و از مدافعان واقعی اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام به شمار می آمدند.
تبارنامه شهید به چهار قبیله همدان ، اوس ، خزرج و مطلب متصل است که بزرگترین و مقدس ترین قبایل عرب درصدر اسلام بودند و به هر کدام از جهتی منتسب است .
انتساب وی به قبیله همدان و حارث همدانی ، از ناحیه جده مادری است . به قبیله ((خزرج )) از طرف جده پدری منسوب است و ممکن است از طریق سعد بن عباده باشد. از سوی پدر به قبیله ((بنی المطلب )) منسوب است . از این رو به لقبهای شریف ، مطلبی و هاشمی مشهور گشت . و از جهت مادر نیز از تبار سعد بن معاذ است ، چنانکه در نوشته دختر شهید است که : آقای ما، خورشید دین و آیین ، از جهت مادر به سعد بن معاذ رئیس قبیله ((اوس )) منتسب است .^(۲)
آغاز تحصیل
((شهید اول )) دوران کودکی را در زادگاهش ((جزین )) سپری نمود و در محیطی آکنده از معنویت و روحانیت ، در موقعیتی استثنایی رشد کرد. وی از آغاز کودکی از هوش و استعداد سرشاری بر خوردار بود و بیش از اندازه به فراگیری دانش و رسیدن به فضایل اخلاقی و معنوی علاقه داشت . او تا ۱۶ سالگی در وطنش بزیست و از محضر پدر بزرگوارش که استادی فاضل و از بزرگان اساتید اجازه به شمار می رفت ، مقدمات علوم دینی و فقه را آموخت . در این مدت نیز از محضر عموی پدرش ((شیخ اسد الدین صائغ جزینی )) بهره کافی برد و مقدمات علوم ریاضی را فرا گرفت .
علامه سید محسن امین می نویسد:
شیخ اسد الدین صائغ ، دانشمندی بزرگ بود و در سیزده رشته از علوم ریاضی تخصص و مهارت داشت .^(۳)
ازدواج و فرزندان
محمد بن مکی عاملی با کنیه ((ابوعبدالله )) و لقب ((شمس الدین )) که پس از شهادت به شهید اول معروف گشته ، با دختر استاد و عموی پدرش ، شیخ اسدالدین صائغ جزینی ، ازدواج کرد.^(۴)
همسر وی علاوه بر اینکه دختر دانشمندی چون اسدالدین صائغ جزینی است ، بانویی فقیه و دانشمند بوده است که به ((ام علی )) مشهور و پیوسته مورد تعریف و تمجید شهید اول بود و شهید به دیگر زنها دستور می داد که در مسائل شرعی و مشکلات مذهبی به او مراجعه نمایند.^(۵)
ثمره این پیوند مبارک ، سه پسر و یک دختر گردید که همه آنان از ابرار و فرزانگان بنام شیعی بودند و از نسل آنها دانشوران و چهره های علمی برازنده ای برخاستند که در علم و تقوا و فضیلت و بزگواریهای اخلاق و انسانی شهرت فراوان داشتند.
رضی الدین ابو طالب محمد، بزرگ ترین فرزند شهید، دانشمندی فاضل و والامقام بود که از پدرش و ابن معیه و دیگر محدثان حدیث نقل می کند.^(۶)
ضیاالدین ابوالقاسم علی ، فرزند دیگر شهید، شخصیتی بزرگوار و مورد اعتماد بود و در شمار پرهیزکاران و صالحان جای داشت که از پدر و دیگر استادان حدیث ، روایت نقل می کند و محمد بن داوود موذن عاملی ، از او حدیث نقل می کند.^(۷)
فرزند دیگر شهید اول ، جمال الدین ابو منصور حسن است که از محققان و فقهای برجسته بود و از دست پدر به دریافت اجازه نقل حدیث مفتخر گردید.^(۸)
دختر شهید، ام الحسن فاطمه است که به ((استاد حدیث )) معروف است و بانویی پاکدامن و عفیف و در شمار بانوان فقیه و دانشمند یاد شده است . علما و اساتید بزرگ از او به نیکی یاد کرده اند و نیز شهید اول پیوسته از دختر دانشمندش ، ستایش می کرد و به زنان دستور می داد که او را الگو و اسوه خویش قرار دهند و در مسائل شرعی و عبادی به وی مراجعه کنند.^(۹)
شهید ثانی می گوید: من نوشته سید بزرگوار تاج الدین ابن معیه را دیدم که به استاد ما شمس الدین محمد بن مکی (شهید اول ) و دو فرزندش محمد و علی و نیز خواهرشان ام الحسن فاطمه ، اجازه نقل روایت داده بود.^(۱۰)
هجرت
مدرسه و حوزه علمیه حله در قرن هشتم هجری از رونق بسزایی برخوردار بود و اندیشمندان بزرگ شیعه در آنجا حضور داشتند، به طوری که تشنگاه دانش و فقاهت از هر سو به آن سر چشمه دانش و فضیلت روی می آوردند. در این زمان حوزه درس فخر المحققین ، فرزند نابغه علامه حلی ، اهمیت فوق العاده ای داشت . از این رو شهید، آهنگ این شهر شیعه نشین و فقیه پرور را کرد و در سال ۷۵۰ ق در حالی که شانزده بهار از زندگی اش گذشته بود برای تکمیل معلومات خویش و رشد فکری و علمی بیشتر و استفاده از گنجینه دانش دانشمندان بزرگ و فقهای نامی ، به عراق هجرت کرد و وارد شهر تاریخی حله شد. نقل شده است که شهید، اولین شخصی بود که از جبل عامل برای تحصیل علم به عراق مهاجرت کرد.^(۱۱)
شهید پنج سال در حله ماند و در آنجا از محضر فقهای شیعی نظیر فخر المحققین ، سید فخار موسوی ، سید عمیدالدین حسینی و برادرش سید ضیاالدین حسینی (خواهر زادگان علامه حلی )، تاج الدین ابن معیه حسنی ، نجم الدین جعفر بن نما و دیگران که همه از دانشوران و ففهای سترگ این دیار بودند، استفاده کرد و به زینت دانش ، تهذیب اخلاق و تزکیه نفس ، بیش از پیش آراسته گردید.
وی با نبوغ و پشتکار در تحصیل علوم ، در سال ۷۵۱ ق . در هفده سالگی ، از دست فخر المحققین به دریافت گواهی اجتهاد و نقل حدیث موفق شد و نیز دومین و سومین اجازه را در سال ۷۵۶ ق . از او دریافت کرد و نیز از دست تاج الدین ابن معیه حسنی ، به اخذ گواهی اجتهاد و نقل حدیث مفتخر گشت .^(۱۲)
شهید در زمان اقامتش در شهر حله ، به بغداد، کربلا، نجف و دیگر شهرهای عراق سفر کرد و در جوار بارگاه ملکوتی ابی عبدالله الحسین علیه السلام و امیر المومنین علیه السلام ، با استمداد از معنویت و روح بلند ائمه اطهار علیهم السلام از علمای آنجا نیز بهره ها برد.
بازگشت به وطن
شهید پس از رسیدن به مدارج عالی علمی و مسلح شدن به سلاح علم و عمل در سال ۷۵۵ ق به وطنش ((جزین )) بازگشت . چرا که وی فقیهی برازنده ، متکلم و محدثی آگاه و ادیبی گرانمایه گشته بود همچون شجره طیبه ساز بود تا از میوه و عارف بلندش ، شیفتگان و علاقه مندان زادگاهش بهره ببرند.
از نخستین خدمات فرهنگی او پس از بازگشت از هجرت علمی این بود که در جزین مدرسه ای تاسیس کرد که از بقیه مدارس جبل عمل ، پیشرفته تر و در تدریس فقه و اصول پیشگام بود. در حقیقت شهید فکر و اندیشه فقهی ، اصولی و کلامی علامه و فرزند فخر المحققین را به جبل عامل منتقل و شاگردان زیدای را تربیت کرد و به جهان اسلام تقدیم داشت که همگی از ابرار و مجتهدان بنام بودند.
از دست پروردگار مکتب فقهی او، فرزندانش به نامهای رضی الدین ابوطالب محمد، ضیاالدین ابوالقاسم علی ، جمال الدین ابو منصور حسن و دختر دانشمندش فاطمه ام الحسن ملقب به ((سنت المشایخ )) و نیز همسرش ام علی ، بودند که شیخ حر عاملی درباره وی می نویسد:
شهید پیوسته از همسرش ستایش می کرد و به زنها دستور می داد در مسائل و مشکلات مذهبی به وی مراجعه کنند.^(۱۳)
شرف الدین مقداد بن عبدالله ، مشهور به ((فاضل مقداد)) (متوفای ۶۲۸. ق ) نویسنده کتاب ((کنز العرفان فی فقه القرآن )) و ((فصل القواعد))، سید بدرالدین حسن بن ایوب مشهور به ابن نجم الدین اعرجی حسینی ، شمس الدین محمد بن عبدالعالی کرکی عاملی ، زین الدین ابوالحسن علی بن حسن ، مشهور به ((ابن خازن )) و شمس الدن محمد بن نجده معروف به ((ابن نجده ، از شاگردان و تربیت یافتگان مکتب پر بار فقهی شهید اول به شمار می آیند.^(۱۴)
شهید اول علاوه بر تدریس و تربیت شاگردان و تالیف کتاب در علوم مختلف ، پاسخگوی مشکلات مذهبی ، اعتقادی ، اجتماعی و سیاسی مردم بود. به طوری که خانه مقدس و نورانی وی پناهی برای عموم مردم بویژه شیعیان بود که در مشکلات و سختیها بدانجا می شتافت و احساس امنیت و آرامش می کردند. بدین سبب به لقب ((ملجا شیعه )) مشهور گشت .
سیر در آفاق

بیشتر سفر باید

تا پخته شود خامی

شهید به منظور دیدار و ملاقات علمای بزرگ اسلام و کسب تجارب و بهره مندی از اندوخته های آنان به سیر آفاق پرداخت و به مراکز علمی دمشق ، مصر، مفلسطین ، مکه و مدینه و دیگر شهرها مسافرت کرد.
در سال ۷۶۸ ق . در دمشق به محضر فیلسوف بزرگ شیعی و حکیم فرزانه ، قطب الدین رازی ، مشرف شد و از خرمن دانش او خوشه ها چید و به گواهی نقل روایت از دست مبارکش مفتخر گشت .^(۱۵)
وی با اطلاع و آگاهی کامل از فقه غنی شیعه ، با دانشمندان بزرگ اهل سنت نیز در ارتباط بود و در حوزه های درس آنها شرکت می کرد. چنان بر نظریات فقهی آنان آگاهی و تسلط داشت که اهل سنت در اعمال عبادی و مسائل مذهبی به وی مراجعه می کردند و بر مذهب آنان فتوا می داد. خودش می نویسد:
من مصنفات و مرویات حدود چهل تن از علمای مکه ، مدینه ، بغداد، دمشق ، بیت المقدس و مقام خلیل (در فلسطین ) را از آنان روایت می کنم . من صحیح بخاری نیز صحیح مسلم ، مسند ابی داوود، جامع ترمذی ، مسند احمد و دیگر کتابهای آنان را روایت می کنم .^(۱۶)
میراث ماندگار
شهید در مدت عمر کوتاه و با برکت خودش بیش از سی اثر در علوم و فنون مختلف مانند فقه ، اصول فقه ، کلام ، حدیث ، ادبیات و شعر از خویش به جای گذاشت . او گرچه با بصیرت و دید عمیقی که داشت در هر علمی که وارد می شد به طور بایسته از عهده آن بر می آمد، در فقه بیشترین شهرت را پیدا کرد به طوری که تا نام فقه جعفری شنیده می شود شخصیت فقهی شهید اول به ذهن خطور می کند. چرا که فقه شیعه را با قلمی محکم ، روان ، بسیار ماهرانه و ادیبانه نوشت و به ارمغان گذارد و نام مقدسش با فقه جعفری در آمیخت .
مشهورترین اثرش کتاب گران سنگ ((اللمعه الدمشقیه )) است که عالیترین منبع و متن متقن فقه شیعه ، مشتمل بر تمام ابواب فقه از بحث طهارت تا احکام دیه است . تاکنون شرحهای زیادی بر آن نوشته اند که مشهورترین آنها شرحهای است که شهید ثانی به ((الروضه البهیه )) نوشته است .
این کتاب با شرح شهید ثانی ، محور و متن درسی فقه حوزه های علمیه است و چندین قرن است که در حوزه های علمیه است و چندین قرن است که در حوزه های علوم اسلامی تدریس می شود و دانش پژوهان علاقه مند به معارف اهل بیت علهیم السلام از آن بهره مند و سیراب می شوند.
غیر از این اثر معروف و ماندنی ، بسیاری از کتابها و آثار شهید اول ، در دسترسی است که بیشتر آنها به وسیله شاگردانش و نیز علما و فقهای بعدی شرح داده شده است که اساتید، محققان طلاب حوزه های علوم اسلام از این میراث ماندگار بهره کافی می برند. در اینجا تنها به ذکر نام آنان بسنده می کنیم .
۱ – المقاله الکتلیفه .
۲ – المسائل الاربعنیه .
۳ – العقیده .
۴ – اربعون حدیثا در دو جلد.
۵ – اختصار الجعفریات .
۶ – مزار الشهید یا منتخب الزیارات .
۷ – الدر الباهره من الاصداف الطاهره .
۸ – مجموعه الاجازات .
۹ – مجموعه الشهید در سه جلد.
۱۰ – جامع البین من فوائد الشرحین .
۱۱ – الفیه .
۱۲ – النفلیه .
۱۳ – القواعد الکلیه الاصولیه و الفرعیه .
۱۴ – ذکری الشیعه فی احکام الشریعه .
۱۵ – الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه .
۱۶ – غایه المراد فی شرح نکه الارشاد.
۱۷ – البیان .
۱۸ – خلاصه الاعتبار فی الحج و الاعتمار.
۱۹ – الباقیات الصاحات .
۲۰ – حاشیه علی الذکری .
۲۱ – احکام الاموات .
۲۲ – جواز ابداع السفر فی شهر رمضان .
۲۳ – مسائل ابن مکی .
۲۴ – جوابا الفاضل المقداد.
۲۵ – جوابات مسائل الاطراوی