خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل کتابخانه خطی مدرسه نمازی خوی

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کتابخانه خطی مدرسه نمازی خوی :

این مقال در سه بخش تقدیم خواهد شد: معرفی کتابخانه، سبک تنظیم فهرست کتابخانه، گزارش بعضی نسخ نادر و

منحصر بفرد موجود در کتابخانه

بخش اول: معرفی کتابخانه

۱/۱ –

شهرستان خوی در شمال غربی ایران به فاصله ۷۷۷ کیلومتری تهران، در دشتی نسبتا وسیع واقع شده و مهمترین

شهر استان آذربایجان غربی بعد از ارومیه می باشد. طول جغرافیایی آن ۴۵ درجه شرقی از نصف النهار گرینویچ و عرض

آن ۳۸ درجه شمالی از خط استوا می باشد

.

ابن خرداذبه در المسالک والممالک، و ابن فقیه در مختصرالبلدان، مقدسی در احسن التقاسیم و احمدبن یعقوب در

البلدان هر یک به مناسبتی نام این شهر را برده اند که جمله بر قدمت آن دلیل تواند بود

.

این شهر در روزگار حمدالله مستوفی لقب ترکستان ایران یافته بود و در قرن سیزدهم که در ایران برای شهرها به

مناسبت خصوصیاتشان القابی می دادند، خوی از کثرت مناظر دلبربا و چمنها و باغات روح افزا به لقب دارالصفا ملقب بود

.

و بعد از آن به جهت شدت تورع و تعصب مردمش در پایبندی به دیانت و مذهب شیعه اثنی عشری، در بین مردم به

دارالمؤمنین مشهور و مشار بالبنان بود و هست

.

۲/۱ –

در قرن سیزدهم و چهاردهم چهار حوزه علمیه دینی در این شهر دایر بود

:

۱ –

مدرسه نمازی: پرسابقه ترین و قدیمی ترین حوزه علمیه خوی می باشد. این مدرسه در زمان حاکمیت دنبلیها در خوی

در حدود سال ۱۲۰۰ ه . ق بوسیله حاج محمد داماد مرحوم شیخ محمد نمازی (متوفی حدود ۱۲۵۰ ق) برای محل

تدریس وی در جنب منزلش احداث شده است. بعدا در سال ۱۲۳۸ ق در جنب مدرسه مزبور مسجدی نیز به نام آن

مرحوم بنا گردید که هم اکنون به اسم «مسجد شیخ » معروف است. بنای اولیه مدرسه یک طبقه با پوشش چوب بوده و

تقریبا ده حجره مسکونی داشت. بعدا در سال ۱۲۹۶ ق به همت مرحوم حاج ابراهیم بن زین العابدین مشهور به نواده

بیت الله تجدید بنا شد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به امر حضرت امام خمینی (قدس سره) و کمک و مساعدت علمای

محل در سال ۱۳۶۱ ه . ش برابر با۱۴۰۳ ه . ق دوباره تجدید بنا گردید. هم اکنون سالانه حدود چهل نفر طلبه در آنجا

تحصیلات مقدماتی را طی می کنند و برای تحصیلات عالیه روانه حوزه علمیه قم می شوند

.

۲ –

مدرسه خان: این مدرسه را مرحوم حسین قلی خان دنبلی حاکم خوی در سال ۱۲۰۸ه.ق. برای تدریس مرحوم علامه

سید محمد حسن زنوزی خویی متخلص به فانی (متوفی ۱۲۲۳ق) صاحب دایره المعارف عظیم ریاض الجنه تاسیس و

تولیت آن را به وی واگذار کرد. در سال ۱۳۵۱ ه . ق ساختمان این مدرسه تخریب و نظمیه خوی را در محل آن ایجاد

کردند. هم اکنون مسجد این مدرسه به نام مسجد خان موجود می باشد

.

۳ –

مدرسه حاج آقا حسین امام جمعه: در سال ۱۲۵۰ ه . ق توسط امام جمعه وقت حاج آقا حسین بن ملا حسن خویی در

جنب مسجد ملاحسن که پدر وی بنا نهاده بود تاسیس گردید. بعدا در زمان رژیم پهلوی این مدرسه به مدرسه دولتی

تبدیل گردید

.

۴ –

مدرسه شفیعیه: در سال ۱۲۴۶ ه . ق توسط میرزا محمد شفیع خویی که بعدا مقیم اصفهان شد احداث شد و در

جنب مسجد شفیعیه فعلی قرار داشت بعدا خیابان بین مسجد و مدرسه فاصله شد و محل مدرسه تبدیل به اداره دولتی

گردید که فعلا اداره اوقاف شهرستان خوی در آن مستقر می باشد

.

۳/۱ –

اساس کتابخانه مدرسه نمازی در سال ۱۳۵۷ ه . ق در زمان تولیت مرحوم آیه الله سید ابراهیم علوی (ره) به وسیله

رضوان جایگاه مرحوم حاج شیخ جابر فاضلی بنا نهاده شد. وی به نحوی که در کتاب تذکره الفضلاء مرقوم داشته

کتابخانه علمای معروف خوی را در این کتابخانه جمع نمود و بعدا بر تعداد آنها از طرق مختلف و عمدتا از راه وقف اضافه

گردید. هم اکنون این کتابخانه دارای دو مخزن می باشد: مخزن کتب چاپی با حدود ده هزار جلد کتاب و مخزن نسخ

خطی با هشتصد جلد نسخه خطی

.

۴/۱ –

کتابخانه خطی مدرسه که عمده مرام تدویم این نبشتار معرفی آن می باشد یکی از گنجینه های نفیس خطه

آذربایجان بلکه ایران است. جهت رعایت حقوق واقفان کتب اسامی آنها به ترتیب حروف معجم با تعداد کتب موقوفشان

ذکر می شود تا هم تاریخ کتابخانه خوب روشن گردد و هم اهمیت بعضی از نسخ مشخص شود

.

۱/۴/۱ –

مرحوم شهید آیه الله حاج میرزا ابراهیم بن حسین دنبلی خویی (۱۲۴۷-۱۳۲۵ق). ایشان بعد از تحصیلات

مقدماتی در خوی به نجف اشرف مهاجرت می کنند و ازمحضر اساتیدی همچون شیخ انصاری و شیخ محمدحسین

کاظمی و شیخ مهدی نجفی کسب فیض می کنند و بعد از بازگشت به خوی مرجعیت دینی شهر به عهده وی بود، اولادی

نداشت لذا تمامی اموال خود من جمله کتابخانه مفصلش را وقف وجوه بر کرد. تالیفات فقهی و اصولی و حدیثی از خود به

جای گذاشته که من باب نمونه الدره النجفیه فی شرح نهج البلاغه الحیدریه، شرح اربعین حدیث، ملخص المقال فی

تحقیق احوال الرجال و مخلص جلد هفتم بحارالانوار را می توان نام برد. در سال ۱۳۲۵ ق در آشوبهای مشروطیت به دست

مرتضی نامی در خوی به شهادت رسید و جنازه اش بعد از چهار سال به نجف منتقل و در وادی السلام مدفون گردید. از

کتب وقفی ایشان که بعدا به مدرسه نمازی خوی انتقال یافت جمعا ۱۱۲ نسخه خطی می باشد که تالیفات خود آن مرحوم

با دستخط خود نیز در ضمن آنها می باشد. این موقوفات در فهرست نگاری کتابخانه با عنوان «موقوفات شهید» مشخص

شده اند و در ابتدا و انتهای این کتب مهر کتابخانه آن مرحوم موجود است

.

۲/۴/۱ –

شیخ الاسلام خویی مرحوم آقا ابراهیم بن فتح الله شریف حسینی خویی (متوفی ۱۲۳۳ق)، وی از علما و فضلای

مشهور عصر خود بود در اصفهان و کربلای معلی تحصیل علم نمود و در اصفهان از شاگردان مرحوم ملاعلی نوری حکیم

معروف بود بعد از بازگشت به خوی سمت شیخ الاسلامی خوی به وی تفویض شد. در سال ۱۲۲۳ ه . ق از طرف

فتحعلی شاه قاجار به عنوان میانجی بین دولت ایران و امپراطور عثمانی به اسلامبول اعزام می شود در این مسافرت

ایشان را مناظره با شیخ الاسلام اسلامبول روی می دهد که در نتیجه آن وی قسمتی از کتابهای کتابخانه نفیس خود را به

آقا ابراهیم خویی می بخشد و آقا ابراهیم آنها را به خوی منتقل و این کتابها را همراه با کتابهای موروثی اش وقف اولاد

خود می کند. حدود ۱۲۵ نسخه از این کتابها بعدا به کتابخانه مدرسه نمازی منتقل می شود که هم اکنون در آن موجود

است. چون ایشان کتابهایش را در رمضان سال ۱۲۳۰ ق وقف کرد. لذا موقوفات ایشان به موقوفات رمضانیه و موقوفات آقا

ابراهیم مشهور شد، و ما در فهرست آنها را با عنوان «موقوفات رمضانیه ۱۲۳۰» معرفی کرده ایم. در اول همه این کتابها

دستخط واقف با مهر مربعی وی با سجع «الواثق بالله الغنی ابراهیم شریف حسینی » موجود است. این کتابها از نفیس ترین

نسخه های این کتابخانه می باشند

.

۳/۴/۱ –

شیخ اسدالله بن حسینقلی خویی: از علمای معتبر محلی خوی بود و مشغول تبلیغ و ارشاد بود و عمر خود را در

این وظیفه مقدس سپری کرد در سال ۱۳۹۳ ق وفات یافت و در جوار مقبره آخوند نوایی در خوی مدفون شد. تعداد ۳۱

نسخه از کتب خطی ایشان توسط نوه فاضل وی به مدرسه نمازی خوی وقف گردیده است

.

۴/۴/۱

حاج شیخ جابربن خلیل فاضلی: از علمای طراز اول خوی بود و در قم تحصیل علوم کرد و با کسب اجازه از مراجع

وقت قم به خوی بازگشته مشغول ترویج مبانی دین و مذهب شد و مدتی تولیت مدرسه نمازی با وی بود چنان که اشاره

رفت بنای کتابخانه از اعمال صالحه ایشان می باشد و حقا خدمت ارزنده ای از این جهت بر اهل علم کرده است. تالیفاتی

دارد مشهورترین آن کتاب تذکره الفضلا در حالات علما و شعرای خوی است که با تصحیح و تحقیق حقیر قرار است

ان شاءالله بزودی به چاپ برسد. باری از کتابخانه نفیس ایشان که فعلا به پسر عالمش به ارث رسیده تعداد ۹۲ نسخه

خطی توسط مشارالیه به مدرسه نمازی خوی وقف گردیده است

.

۵/۴/۱ –

حاج حسن صدرزاده خویی: بعد از فوت ایشان تعدادی از کتابهای وی توسط فرزندش وقف مدرسه نمازی خوی

گردید که ۳۸ نسخه آن خطی است در ابتدا و انتهای این کتابها مهر بیضوی مرحوم واقف با سجع «حسن صدرزاده

خویی ۱۳۴۷ ش » موجود می باشد

.

۶/۴/۱ –

حجه الاسلام والمسلمین حاج سید محمود ساجدی: از علمای خوی بود که در ترویج دیانت و بسط عدالت سعی

فراوانی داشت و از اساتیدش درجه اجتهاد به وی اعطا شده بود بعد از فوتش کتابهایش به مدرسه نمازی وقف گردید که

از آنها تعداد ۲۴ عدد خطی است و در ابتدا و اثنای آنها مهر مربعی وی با سجع «وقف ساجدی » موجود است

.

۷/۴/۱ –

به غیر از افراد مذکوره افراد دیگری نیز به کتابخانه کتاب وقف کرده اند لکن به جهت کم بودن موقوفاتشان یا

عدم ضبط اسامی ایشان، از آوردن آنها معذور هستیم و العذر عند کرام الناس مقبول

.

۵/۱ –

هم اکنون کتابخانه خطی مدرسه نمازی دارای ۸۰۰ جلد نسخه خطی با بیش از ۱۵۰۰ عنوان می باشد

.

بخش ۲: اسلوب تنظیم فهرست نسخ خطی مدرسه نمازی خوی

۱/۲ –

نگارنده از بدو آشنایی با این گنج عظیم مترصد اوقاتی بودم که بتوانم فهرستی منظم از آن تهیه کنم. بعد از انتقال

به حوزه علمیه قم، از سال ۱۳۶۵ق کار فهرست نگاری را متناوبا در ایام وقفه تحصیلی شروع کردم و در سال ۱۳۷۲ ه . ق آن

را به اتمام رساندم. اسلوب اعمال شده در چینش اطلاعات مستخرجه به ترتیب آتی الذکر است

:

۲/۲ –

ابتدا کتب جهت حفاظت بیشتر و جلوگیری از اندراس و از بین رفتن شیرازه و جلد آنها با رعایت ترتیب اندازه قطع

منظم شدند. بعدا کار شماره گذاری مسلسل انجام گرفت و برای هر کتاب فیش تهیه گردید. در هر فیش اطلاعات

مربوط به هر کتاب با حدود سه بار بررسی هر کتاب استخراج و درج گردید و نهایتا فهرست نهایی با ترتیب دادن فیشها

تهیه و تنظیم گردید

.

۳/۲ –

اما اطلاعات استخراج شده از کتابها بدین نسق می باشد

:

اطلاعات به دو دسته کلی منقسم شدند: کتاب شناسی، نسخه شناسی ۱/۳/۲ – اطلاعات مربوط به کتاب شناسی شامل نه

ماده بود

:

۱ –

عنوان کتاب

۲ –

عنوان مؤلف: شامل نام و نام پدر و نام جد مؤلف و لقب و کنیه ای که به آن اشتهار دارد و سال وفات مؤلف

۳ –

موضوع کتاب

۴ –

لغتی که کتاب به آن تالیف شده است

.

۵ –

خصوصیات کتاب: توضیحات مختصری پیرامون کتاب و این که کتاب به نام چه کسی و برای کدام شخص تالیف

شده وکیفیت تقسیم بندی کتاب به ابواب و فصول و تعداد آنها و تعداد مجلدات کتاب و سال و محل تالیف کتاب

.

۶ –

شماره جلد نسخه حاضر و ذکر قسمتهایی که نسخه حاضر شامل آن است

.

۷ –

ذکر افتادگیهای نسخه

.

۸ –

آغاز کتاب: یک سطر از آغاز کتاب ذکر می گردد و در صورتی که آغاز کتاب افتاده باشد یا نسخه حاضر مجلدات میانی

کتاب باشد یک سطر از اول نسخه با عنوان «آغاز نسخه » ذکر می شود

.

۹ –

انجام کتاب: به بیانی که در «آغاز کتاب » ذکر شد

.

۲/۳/۲ –

اطلاعات مربوط به نسخه شناسی شامل موارد ذیل می باشد

:

۱۰ –

نوع خط نسخه

۱۱ –

نام کاتب و سال و ماه و روز و محل کتابت و نام کسی که کتابت برای وی صورت گرفته است

.

۱۲ –

تزیینات نسخه از قبیل تذهیب، ترصیع، شنگرف بودن عناوین، مجدول بودن صفحات و

…

۱۳ –

خصوصیات نسخه: شامل اطلاعات موجوده در نسخه نظیر مهور و صاحبان آنها و سجع آنها، دستخطهایی که

مالکان نسخه نوشته اند، دستخط واقفان، مطالعه کنندگان و سایر نوشته های ظهر و میان و انجام نسخه

.

۱۴ –

عنوان واقف و سال وقف

۱۵ –

خصوصیات جلد شامل جنس، رنگ، نوع ساخت، نوع شکل ظاهری، اشکال حک شده روی آن و تزیینات آن

.

۱۶ –

تعداد برگهای کتاب

۱۷ –

تعداد سطور هر ورق

۱۸ –

اندازه طول و عرض کتاب به سانتی متر

۳/۳/۲ –

در تهیه این مواد، اطلاعات نسخه شناسی مستقیما از نسخه استخراج شد و نیز قسمتی از اطلاعات کتابشناسی

که در نسخه موجود بود درج گردید و برای تهیه بقیه مواد کتابشناسی به کتابشناسیها از قبیل الذریعه، فهرست

نسخه های خطی کتابخانه حضرت آیه الله العظمی مرعشی نجفی (ره) و سایر کتابشناسیها مراجعه شد

.

۴/۲ –

در فهرست نهایی برای پرهیز از تکرار و جلوگیری از زیاد شدن حجم کتاب از ترتیب شماره مسلسل نسخه ها

صرف نظر گردید. و فهرست در دو بخش: بخش اول نسخه های تک عنوان به ترتیب حروف الفبایی عنوان نسخه، بخش

دوم: نسخه هایی که بیش از یک عنوان را شامل بودند با عنوان مجموعه به ترتیب شماره مسلسل تنظیم گردیدند. در

بخش اول ابتدا عنوان کتاب بعدا اطلاعات کتابشناسی و بعد از آن شماره مسلسل نسخه های آن کتاب و بعد از هر شماره

اطلاعات نسخه شناسی مربوط به آن نسخه ذکر می شود. اما در بخش دوم ابتدا شماره مسلسل مجموعه بعدا کتب هر

مجموعه به ترتیب ذکر و اطلاعات کتابشناسی هر یک در ذیل شماره خود درج می شود اما اطلاعات نسخه شناسی هر

مجموعه در آخر آن ذکر می گردد

.

۵/۲ –

بعد از اتمام فهرست، فهارس فنی شامل فهرست الفبایی اعلام، الفبایی کتب، امکنه، واقفان، مهور، فهرست

موضوعی کتب، منابع و مآخذ، فهرس مسلسل کتب، جهت سهولت مراجعه تنظیم گردید

.

۶/۲ –

در مقدمه نیز اصطلاحات کتابشناسی و نسخه شناسی به کار برده شده به ترتیب الفبایی شرح و توضیح داده شده

است

.

بخش ۳ – نمونه هایی از نفایس کتابخانه

جهت نمودن اهمیت کتابخانه، تعدادی ازنفایس آن با ذکر شماره مسلسل، عنوان کتاب و مؤلف، موضوع و لغت کتاب، و

اطلاعات نسخه شناسی و کتابشناسی دخیل در نفاست نسخه درج می گردد. و در هر مورد به بیان نکاتی که اهمیت

نسخه را واضح گرداند اکتفا می شود و از درج سایر اطلاعات مربوط به نسخه خودداری می گردد

.

۱ –

شماره (۲۴) طرازالحله شرح قصیده حله الوفا فی مدح خیرالوری (اشعار – عربی

)

ناظم قصیده: شمس الدین ابوعبدالله محمدبن جابر اندلسی

شارح: شهاب الدین ابوجعفر احمدبن یوسف بن مالک المرعشی الاندلسی الغرناطی معروف به بصیر نحوی قصیده میمه

در۱۷۷ بیت به عربی در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه وآله با شرح آن به عربی، در آن ناظم مسایل علم بدیع را

نیز درج کرده است

.

آغاز قصیده

:

یقول صحبتی وسفن العیش خایضه

بحر الشراب و عین القیضا لم تنم

یمم نبا البحران الرکب فی ظما

فقلت سیرو وا فهذا البحر من امم

نوع خط: نسخ – کاتب محمدبن محمدبن سالم الحسبانی الشافعی سنه ۸۸۳، از «موقوفات رمضانیه ۱۲۳۰ق

».

۲ –

شماره (۳۰) تاریخ ایلچی نظام شاه (تاریخ – فارسی

)

تالیف: خورشاه بن قباد حسینی (متوفی ۹۷۲ ق

)

تاریخ عمومی است که تا سال ۹۷۰ ه . ق ۱۵۶۲/ می رسد شامل یک مقدمه و هفت مقاله وهر مقاله شامل چند گفتار

. (

ادبیات فارسی بر مبنای تالیف استوری ج ۲، ص ۵۸۱ و فهرست نسخه های فارسی ج ۶، ص ۴۱۰۳

).

نسخه حاضر از اول کتاب تا آخر سلجوقیان (آخر مقاله سوم) را شامل است

.

۳ –

ش (۵۴) احقاب الحق و ازهاق الباطل(اعتقادات – عربی

)

از: قاضی نورالله بن محمد شریف شوشتری (متوفی ۱۰۱۹

)

نوع خط: نسخ خفی، کتابت سنه ۱۰۷۰ در بلده دیابور هند، نسخه حاضر شامل تمامی کتاب می باشد

.

قطع ۱۹ در ۳۳ سم – ۴۴۸ برگ،۲۹ سطر

۴ –

ش (۵۹) کشف الغمه فی معرفه الائمه(تاریخ – عربی

)

از: بهاءالدین علی بن فخرالدین اربلی معروف به ابن فخر (متوفی ۶۹۲

)

نوع خط: نسخ جلی، کاتب علی بن عبدالله بن سلطان بن عبدالله بن التائب الجیبلی سنه ۱۰۰۸، از روی نسخه فضل بن

یحیی بن علی بن مظفر الط