خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل فواید زبانی و لغوی طرب المجالس واسم مصدر فارسی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل فواید زبانی و لغوی طرب المجالس واسم مصدر فارسی :

چکیده

طرب المجالس کتابی است در اخلاق نظری، تألیف میرحسینی سادات هروی (۶۴۱ ۷۱۸ ه . ق) که به اهتمام دکتر سید علیرضا مجتهد زاده به سال ۱۳۵۲ در مشهد چاپ شده است. این کتاب از لحاظ شمول بر اطّلاعات اجتماعی و مسائل اخلاقی روزگار مؤلّف، و نیز از نظر لغوی و زبانی، حائز اهمیّت است. استفاده فراوان مؤلّف از اسم مصدر، یکی از شاخصه های لغوی و نثری طرب المجالس است و نویسنده این گفتار، این مورد را با ذکر شواهدی از متن کتاب، مورد مداقّه قرارداده است. نیز اغلاط و بدخوانی های مصحّح کتاب را تذکّر داده، و در پایان مقاله، اسم مصدر را در فرهنگ فارسی معین بر رسیده است.

یکی از متون فارسی خواندنی، آموزنده و سودمند کتابی است به نام طرب المجالس در اخلاق نظری و عملی تألیف شخصی به نام رکن الدین حسین بن عالم بن ابی الحسن معروف به میر حسینی سادات که در حدود سال ۶۴۱ ه . ق در هرات متولد شده و در ۷۱۸ ه درگذشته است. او مردی تحصیلکرده و جهاندیده بوده و چند کتاب به نظم و نثر از خود بر جا گذاشته است که طرب المجالس از آن جمله است و «معجونی است از صورت و معنی در هم سرشته» و حاوی اطلاعات ذی قیمت از اوضاع فکری و اخلاقی و اجتماعی آن روز و نیز نکات ارزشمند در زمینه لغت و زبان. این کتاب در ۱۳۵۲ ش به اهتمام دکتر سید علیرضا مجتهدزاده در مشهد به چاپ رسیده است.

یکی از مشخصات و فواید زبانی طرب المجاس استفاده نسبتا موفور مؤلف آن از اسم مصدر است که نمونه های آن ذیلاً نقل می شود.

آفرینش

«گفت اگر ظاهر را جنسیت نیست اما هم به نوعی نسبتی هست که در حکم آفرینش، همه از یک کارخانه ایم، مرا از نعمتِ مشاهده خود محروم مکن» (ص ۷۹).

«سیاستِ شرع محمدی و عزت دین اسلام زیاده از آن است که در این قضیه ذکرِ عداوتِ قدیم رود یا نظر بر جنسیت افتد؛ زیرا که در دایره آفرینش همه را یک حُکم آمد» (۸۶).

آمیزش

«چون قول و فعل ایشان همه هوایی است و قوت هوا در مزاجِ طبیعتِ خلق، یک به یک خالی است بدین آمیزش و آویزش، نور یقین که مغز ایمان است در حجاب می افتد»(۴۰).

آویزش

«چون قول و فعل ایشان، همه هوایی است و قوت هوا در مزاج طبیعتِ خلق یک به یک خالی است بدین آمیزش و آویزش، نور یقین که مغز ایمان است در حجاب می افتد» (۴۰).

انگیزش

«مثلاً اگر مشغول اقوال رسول است… مستمعان را از مخالفت شرع و انکار علم و بُغض اهل صلاح و استخفاف احکام دین، که همه انگیزش ابلیس است، خلاص بخشد» (۴۸).

«در وجود انسان جمله اوصاف ذمیمه… از هوا مدد یابند… زیرا که رسوم و عادات مردوده همه از تأثیر جنبش اوست و مذاهب و ادیان مختلف را واسطه انگیزش، او» (۱۶۲).

پوشش

«آدم صفی… به حکم خطاب “اهبطوا”… از عالَم بالا در این دارِ بلا نزول کرد… و شب ها بر بلندی کوهی متواری می نشست. از بی قُوّتی قوت همه جز بار درختان، نی؛ و از بی کوششی پوشش به غیر برگ گیاه، نی» (۶۶ و ۶۷).

جنبش

«این ملعونه [دنیا] را عادتی است که بسیار کهنه پیرایی کند؛ زیرا که به انواع خواهد که خودنمایی کند… از کدورتِ صحبت و تأثیر جنبش او در طینتِ هر نفسی چندان اوصاف ذمیمه و افعال قبیحه در وجود آید»(۱۷).

«این همه اختلاف و مجادله و حرب و مقاتله در میان اُمم ماضیه و قرون سابقه از جنبش اخلاق و اوصاف حادث شد»(۳۳).

«قِسم اضطراری قوی تر [ از قسم اختیاری] است؛ زیرا که نفس مردم را در این قسم هیچ جنبش نیست که به حَظِ خود واصل شود» (۱۳۷).

جوشش

«اگر واعظ مستغرقِ احوال است، هر آینه غلبه وقت و جوشش باطنِ او در معنی اثر کند چنانچه آن در صورت مؤثر است»(۴۸).

«چون آدمِ صفی را با حوا عقد بستند… از وصلتِ این دو به معنی هوا متولد شد و در مَهد طبیعت از جوشش اخلاط اربعه تربیت یافتند»(۱۶۱).

خارش

دانش

«به دیده دانش نظر باید کرد که حق تعالی در شأن کدام قوم فرمود: «یأکلوا و یتمتعوا وَیلههم الامل»(۱۰۸).

روش

«ذُریه او چون به تناسل و توالد در اطراف عالَم منتشر شدند…. اختلاف بسیار و تفاوت بیشمار در اصل روش هر طایفه ای ظاهر شد»(۳۲).

«این قوم را روشی است که در طلب جاه و منصب اختلاف و جدل را اظهار دین خوانند» (۴۰).

«هر کسی را به حسب دانش روشی است و از آن دانش صنعتی و حرفتی ظاهر شده که قوامِ معیشت همه بر آن باز بسته است»(۱۱۲).

کوشش

«هر جنس قوم را که در مراتب ریاست مال و منال بیش از دیگران یابند، اگر چه از روی عقل و خرد شنیع و مُنکَر نماید، در مدح و ثنای آن باقصی الغایه والامکان کوشش کنند» (۴۰ و ۴۱).

«آدم صفی… به حُکمِ خطابِ إهبطوا… از عالم بالا در این دارِ بلا نزول کرد… و از بی قوتی قوت همه جز بار درختان، نی ؛ و از بی کوششی پوششی به غیر برگ گیاه، نی» (۶۶ و ۶۷).

گدازش

«جوهر روح… عروسی است در تُتُق عزّت محجوب، قصری است طاقِ ایوانش فردوس عِلیین، دهلیز بارگاهش هاویه و سِجین، بزمگاهی است برای نوازش ارواح، بوته یی است برای گدازش اشباح»(۹ و ۱۰).

«از هیبت آشوب افعال آن صفات… گدازشی در حقیقتِ هستی آن گوهر پدید آمد»(۱۱).

«چون از مَقر اصلی به دارالملکِ وصلی پیوندد از اثر ایشان روح در پرواز و نفس در گداز آید. بعد از گدازش او تصرفِ شیطان کم شدن گیرد»(۱۵۸).

گشش

«و حقیقتِ آن [حیا] از کمالِ مشاهده روی نماید. و آن خلعتی است که خاص مَر روحِ قدسی را باشد، و از ورود آن هیبت و جلال حق از پس پرده حشمت متجلی شود، دیده دل را به گوشمالِ انتباه از خواب غفلت برانگیزد… عقل را این حالت از ظلمتِ بشریت به نور فطرت گُششی[؟ [دهد» (۱۳۹ و ۱۴۰).

نوازش

جوهر روح… عروسی است در تُتُق عزت محجوب، قصری است طاق ایوانش فردوس علیین، دهلیز بارگاهش هاویه و سجین، بزمگاهی است برای نوازش ارواح…»(۹ و ۱۰).

سهوهای قلمی

البته ناگفته نماند که در تصحیح این کتاب سهل انگاری ها و سهوهایی روی داده است که برخی از آنها نقل می شود:

ص ۱۹: «چون در فروختنِ آرد از دَم او آتش حرص افروختن گیرد خرمن سوخته یی چند از خام طمعی در جهان سوی امل دکان سودا پختن بنا کنند». در دو نسخه دیگر که مصحّح آنها را در حاشیه ذکر کرده است به جای «جهان سوی امل» که به