خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل گزارش ویژه ؛ همایش «یکصدمین سالگرد انقلاب مشروطیت» تهران بهارستان (ساختمان قدیم مجلس) ۱۴ مرداد ۱۳۸۲

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل گزارش ویژه ؛ همایش «یکصدمین سالگرد انقلاب مشروطیت» تهران بهارستان (ساختمان قدیم مجلس) ۱۴ مرداد ۱۳۸۲ :

مرداد ماه سال جاری مصادف بود با یکصدمین سالگرد وقوع انقلاب مشروطه که با وجود گذشت یک قرن، با تمام ابعاد و فراز و نشیبهایش هنوز در کانون توجه و مداقه پژوهشگران و اندیشمندان حوزه تاریخ و سیاست قرار دارد. بررسی این واقعه منحصربه فرد هر چند در فواصل زمانی خاص مورد توجه و نظر بوده است، با این وجود بدیهی است بیش از اینها باید به آنها بها داد. رویدادی چنین بزرگ و تاثیرگذار، چیزی نیست که بتوان آن را در قالب چند کتاب و مقاله یا برگزاری دیرهنگام و نادر اندک همایشها و میزگردهایی در بوته نقد و تحلیل کامل قرار داد. با نگاهی اجمالی به یک قرن سپری شده پس از مشروطه به سهولت در خواهیم یافت، اگر توجه و التفاتی هم به مقوله مشروطیت و موشکافی مقدمات، ابعاد، اهداف و نتایج آن شده باشد در سالهای پس از انقلاب اسلامی، به ویژه در سالهای اخیر بوده است. مطالعات و تحقیقات پیرامون مشروطیت معمولا به صورت انفرادی و در مراکز متعدد پژوهشی شکل گرفته که ارتباط چندانی با هم ندارند. اما سرانجام در یکصدمین سالگشت واقعه مشروطه، آرزوها برآورده شد و اجتماعی بزرگ و جامع از پژوهشگران این حوزه در کنار علاقه مندان به آن تشکیل گردید.

مردادماه سال جاری در پرتو برگزاری همایش یکصدمین سالگرد مشروطه جویندگان و تشنگان تاریخ معاصر از یکسو و افکار عمومی از سوی دیگر فرصتی استثنایی یافتند تا ابعاد و زوایای انقلاب مشروطه را به نظاره بنشینند. این همایش در یکصدمین سال سپری شده از واقعه مشروطه، انجمنی از نخبگان و محققان را گردهم آورده بود که پیشتر کمتر شاهد آن بودیم. به راستی آیا بازگویی وقایع مشروطه از زبان کسانی که عمر خود را صرف مطالعه و کاوش در ابعاد آن نموده اند شنیدنی نخواهد بود؟ مجتهدی، ابوالحسنی(منذر)، شهبازی، نجفی، داوری، حقانی و… از جمله کسانی هستند که بررسیهای تحقیقی از تاریخ معاصر با نام آنها عجین شده است. و ایشان چه خاضعانه اندوخته های گرانقدر خود از مطالعات تاریخ مشروطیت را در محفلی ناب در اختیارمان قرار دادند. در گزارش پیش رو، هر چند مختصر از خرمن سخنان شیرین این بزرگان خوشه چینی نموده و ضمن ارایه شرحی از چند و چون این همایش یک روزه، شما را با فضای برگزاری آن بیشتر آشنا می کنیم.

صبح روز ۱۴ مرداد ماه وقتی به گذر مخبرالدوله رسیدم تا به سمت میدان بهارستان حرکت کنم جنب و جوشی خاص در این خیابان قدیمی تهران مشاهده کردم. پس از طی مسیر کوتاهی حضور خانمها و آقایانی با تیپ اجتماعی متمایز توجه مرا به خود جلب کرد. به نظر می رسید این افراد که به صورت انفرادی یا در کنار هم به سمت میدان بهارستان در حرکت بودند، در مورد تنها مطلبی که صحبت می کردند، مشروطه و برگزاری همایش یکصدمین سالگرد آن باشد. بیشتر آنها برگزاری همایش را نقطه عطفی در کنار تحولات اخیر در مورد مطالعه عمیق تر تاریخ معاصر ایران می دانستند. به همراه این علاقه مندان که شور و هیجان در چهره های کنجکاو آنها موج می زد وارد میدان بهارستان شدم. با ورود به ضلع غربی میدان اولین چیزی که در افق نگاهم واقع شد، ساختمان قدیم مجلس و کتابخانه مجاور آن بود. ناخودآگاه این فکر به ذهنم خطور کرد که این میدان و مجلس چه نقش بزرگ و یگانه ای در تحولات تاریخ معاصر کشور بازی کرده و چه خاطرات تلخ و شیرینی را در گوشه گوشه خود به یادگار سپرده اند. غرق در این اندیشه بودم که خود را در برابر ورودی ساختمان مجلس که محل برگزاری همایش نیز بود، یافتم. باورکردنی نبود در ساعات اولیه همایشی که یک روز هم به طول خواهد انجامید با ازدحام جمعیت و مدعوین مواجه شوم. خاطره ای که من از برگزاری همایشها در ذهن داشتم معمولا چیزی جز این بود. به هر حال، پس از ورود به محوطه ساختمان مجلس با راهنمایی برگزارکنندگان قدم به مجموعه اصلی ساختمان مجلس گذاشتم. برگزارکنندگان همایش در صحن مجلس و دیگر تالارها، مجموعه هایی برای بازدید علاقه مندان تدارک دیده بودند. به محض ورود به نخستین تالار، برنامه همایش و خبرنامه اولیه آن را دریافت کرده و به سمت مجموعه کتابها، نسخ و تصاویر ارایه شده در تالار مجاور حرکت کردم. پس از یک بازدید سریع و اجمالی از این مجموعه نفیس برای از دست ندادن برنامه اصلی و سخنرانیها وارد صحن اصلی مجلس شده و دیدار از مجموعه ها را به زمانی مناسب موکول کردم. علیرغم اینکه تقریبا در ساعت مقرر وارد محل برگزاری همایش شده بودم جایی برای استقرار نیافتم. انبوه علاقه مندان در جایگاه ها نشسته و آماده استفاده از برنامه ها بودند. ناگزیر بسیاری از خانمها و آقایان که جایی برای نشستن نداشتند به صورت ایستاده منتظر شروع برنامه ها و استفاده از آن بودند. با این حال جریان ورود شرکت کنندگان همچنان ادامه داشت و علاوه بر صحن اصلی همایش، در تالارهای مجاور نیز حضور مدعوین چشمگیر بود. تمام این شواهد نوید از برگزاری همایشی بزرگ و کم سابقه می داد. با چند دقیقه تاخیر که به نظر می رسید تا حدودی به دلیل تعجب و دستپاچگی برگزارکنندگان از میزان استقبال غیرمترقبه شرکت کنندگان باشد، برنامه ها آغاز شد. پس از تلاوت روحبخش آیاتی از کلام الله مجید و استقرار هیات رییسه، مدیر و دبیر همایش در جایگاه، دکتر حدادعادل به عنوان رییس جلسه همایش به ایراد سخن پرداخت. وی ضمن اشاره به رابطه مشروطه و مردم، نقش رهبران مردمی و دینی از جمله شیخ فضل الله نوری، ستارخان و باقرخان در انقلاب مشروطه و عوامل و دلایل به استبداد کشیده شدن این جریان به نقش و تاثیر قدرتهای استعماری وقت در انحراف نهضت مشروطه پرداخت. دکتر حدادعادل در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «شناخت تاریخ انقلاب مشروطیت برای بررسی علل انحراف اصلاح جویان مشروطه خواه، از مهم ترین ابزارهایی است که باید امروزه مسوولان و محققان به آن بپردازند.» رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سخنان خود از محققین و پژوهشگران کشور خواست تا با طرح سوالات جدید و با رویکردی نوین و مفید به نقد این واقعه بپردازند. وی در ادامه، برنامه همایش «یکصدمین سالگرد انقلاب مشروطیت» را اعلام و به توضیح جدول زمانبندی سخنرانیها و سایر برنامه های همایش پرداخت. دکتر حدادعادل، به عنوان رییس جلسه برای شروع کار همایش و طبق برنامه دکترداوری را به جایگاه سخنرانان فراخواند.

دکترداوری نیز به عنوان نخستین سخنران، ارایه مطالب خویش تحت عنوان گفتاری در باب مشروطیت را آغاز کرد.

وی در بخشی از سخنانش اظهار داشت «تاریخ ظهور حقیقت است و مشروطیت نیز باید طبق این اصل روشن تر و واضح تر از قبل بیان گردد.» دکترداوری معتقد بود نهضت مشروطه تنها یک جریان و حرکت صرف سیاسی نبوده بلکه دارای ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز می باشد و زندگی امروز ما در واقع تداوم و دنباله نهضت مشروطه است. بر همین اساس تاریخ مشروطه باید مورد بازشناسی و شناخت دقیق تاریخی قرار گیرد. دکترداوری وجود دید سیاسی به مسایل و از جمله مشروطه را دلیل ایجاد حالت افراط و تفریط در تاریخ نویسی معاصر دانست. وی هر دو طیف عمده حرکت مشروطیت و نظرات تاریخ نویسی رسمی این دوران را تا حدودی به طرفداری و یکسونگری متهم کرد و ضمن درخواست از محققین برای دوری از تاریخ نویسی سیاسی از آنان خواست صرفا به بیان واقعیت، همانطور که هست بپردازند. وی در پایان ضمن مقایسه اجمالی تاریخ نویسی مشروطه با تاریخ نویسی گذشتگان چنین نتیجه گرفت که به عنوان مثال نمی توان تاریخ بیهقی را با تاریخ هایی که مورخین این دوره نوشته اند مقایسه کرد. پس از پایان سخنرانی دکترداوری، آیت الله عمیدزنجانی برای طرح مبحث خود تحت عنوان «بررسی و تحلیل قانون اساسی مشروطیت» در جایگاه سخنرانان حاضر شد. وی در ابتدا به معرفی مختصر جریانهای فکری معاصر با دوره مشروطه پرداخت. از نگاه وی، از جمله این جریانهای فکری می توان به حرکت تدوین قانون اساسی در عثمانی در زمان حکومت سلطان عبدالحمید اشاره کرد. آیت الله عمیدزنجانی ضمن جریانات فکری موازی با مشروطیت به تبیین نقش دول خارجی و دستهای پنهان استعمار جهت تالیف قانون اساسی منفعل در ایران پرداخت. در همین راستا وی شباهت موجود بین قانونهای اساسی ایران و عثمانی در آن دوره را حاصل تلاش و دخالت انگلیس در جهت تدوین قوانین اساسی وابسطه برشمرد. عمیدزنجانی در این زمینه اظهار داشت:«دلیل اصلی تلاشهای دول استعماری جهت تدوین قوانین اساسی دلخواه خود در ایران ایجاد شرایطی بود که پایه های وابستگی کشور به آنان را برای همیشه ایجاد نماید.»

وی عرفی کردن جامعه و پیشروی به سوی جامعه سکولاریستی، توجه نکردن به پالایش آنچه که از غرب گرفته می شود، اقتباس محض از دنیای غرب بدون پالایش و رد کلی غرب را از جمله نحله های فکری دوره مشروطه دانست که می توان آنها را در مفاهیم تقلید، التقاط، و اقتباس گنجاند.

پس از پایان توضیحات آیت الله عمید زنجانی پیرامون نحوه و ویژگیهای قانون اساسی مشروطه، نوبت به دکتر کریم مجتهدی رسید تا به بررسی افکار منورالفکران در آستانه نهضت مشروطیت بپردازد. مبحث بررسی افکار منورالفکران از جمله مهم ترین بخشهای بررسیهای تاریخی دوره مشروطه و حتی سراسر وقایع تاریخ معاصر ایران است که به درستی در قالب مقاله آقای مجتهدی به آن پرداخته شد.

دکتر مجتهدی در ابتدا بحث خود را با این سوال که چرا در دوره مشروطه عده ای خود را به اصرار منورالفکر می نامیدند آغاز کرد. وی دلیل این امر را بیشتر ناشی از آشنایی برخی چهره های ایرانی با اصول تجدد خصوصا تجدد قرن ۱۸ اروپا در نظر گرفته و عنوان داشت که این افراد بیشتر تکیه بر علوم و فنون جدید را می پذیرفتند. دکتر مجتهدی از بین این منورالفکرها به میرزاملکم خان اشاره و ضمن ذکر مختصری از زندگی وی گفت: «ملکم خان شخصیت پیچیده ای داشت که بیش از اظهارات و حتی نوشته هایش مثل «کتابچه غیبی» باید به سراغ اهداف و نیات وی برویم. ملکم خان در مقایسه با افرادی مثل آخوندزاده و طالب اف بسیار بهتر غرب را می شناخت اما نمی خواست به درستی از این شناخت خود استفاده نماید. ملکم خان به تبع جان لاک عقل طبیعی را ردّ می کرد و تنها بر علوم اکتسابی تکیه داشت» دکتر مجتهدی در پایان سخنان خویش ضمن اشاره ای مختصر به آراء و اندیشه های سیدجمال الدین اسدآبادی، این نظر را که وی نیز طرفدار غرب و غرب گرا بوده است را نادرست خواند و گفت: «هر چند سیدجمال هم در مواقعی بر علمای اسلام و برخی مظاهر خشک به ظاهر اسلامی ایراد می گرفت اما دلیل این کار تشویق مردم جهت بازگشت به اصول ناب اسلامی و قدرت اولیه اسلام و مسلمین بود.» به نظر دکتر مجتهدی یکی از دلایل عدم توجه سیدجمال به اصول و مبادی غرب گرایی و مادیگری را می توان در رساله معروف وی به نام «ردّ فلسفه نیچریّه» مشاهده کرد.

سپس آقای موسی نجفی به عنوان آخرین سخنران نخستین نشست همایش، سخنرانی خود را تحت عنوان «بازیابی تمدن اسلامی در عصر مشروطیت و نسبت آن با طرح عالم جدید اسلامی» آغاز کرد. وی ابتدا به تقسیم بندی حوزه های فکری مشروطیت در داخل و خارج ایران پرداخت و شهرهای تهران، تبریز و اصفهان را در داخل ایران مراکز عمده نهضت مشروطه و شهر نجف را مهم ترین مرکز و حوزه فکری و اجتماعی نهضت مشروطه در خارج از ایران برشمرد. وی مشروطه را به دو مرحله کلی تقسیم کرد: ۱ مرحله نهضت و جنبش، ۲ مرحله نظام سازی نجفی معتقد است انقلاب مشروطه در مرحله نخست مرحله نهضت و جنبش ابتدایی موفق عمل کرد اما در مرحله دوم یعنی نظام سازی توفیقی نداشت، چرا که باید علاوه بر نظام سازی قایل به تمدن سازی هم بود و در جهت آن حرکت کرد و در بحث تمدنی نیز باید اذعان داشت حرکت مشروطه بر نیروی فکری و توان اجتماعی مردم ایران افزود. هنگام مشروطیت عده ای معتقد بودند ایرانیها گذشته تمدنی باارزش ندارند اما در همین زمان مشروطه خواهان شریعت خواه و حتی مشروعه خواهان غیرمشروطه به احیای تمدن عظیم اسلامی و ارزشمندی و اعتبار والای آن ایمان و اعتقاد داشتند. در این بین روشنفکران غرب زده معتقد بودند باید یک شبه ره صد ساله به سمت غرب را طی کرد. این عده مانند طرفداران رسایل «رویاهای صادقه» به تغییر و تحوّل جامعه به طور کامل در جهت غربگرایی ایمان داشتند. در مقابل این گروه، طرفداران رسایل «شیخ و شوخ» به تعامل همزمان و منطبق با نیازها و تحولات واقعی جامعه فکر می کردند. نجفی در بخش دیگری از سخنرانی خود به بیان این مطلب پرداخت که مشروطه خواهان واقعی با ورود افکار جدید دریافتند که این تعامل طبیعی به هم خورده است هر چند این گروه در ابتدا به دلیل حذف شاه و استبداد، موافق حرکت کلی مشروطه بودند اما در نهایت با آگاهی از ورود بی رویه و غیرمنطقی افکار غربی، ابعاد حضور این افکار جدید و خطرات آن را برای جامعه اسلامی مشخص کردند. استاد دانشگاه تهران سپس با تاکید بر این مطلب که نهضت مشروطه به دلیل نرسیدن به اهداف بلندمدت خود ناکام مانده است گفت: «مشروعه خواهان غیرمشروطه از بکاربردن لفظ انقلاب برای مشروطه اجتناب می کردند و بیشتر فکر احیای تمدن اسلامی در قالب تحقق اهداف مشروطیت را در سر داشتند. مشروطه خواهان شریعت خواه درعصر مشروطه جدای از عالم غرب به دنبال حرکت بیداری اسلامی بودند که متاسفانه با ظهور دوره استبداد رضاخانی این جریان اصیل به فراموشی سپرده شد.» نجفی معتقد است در حالی که مشروعه خواهان بر جدایی مشروطه از نظام های غربی تاکید داشتند، برای مشروطه خواهان شریعت طلب، وجوب قدر مقدور مشروطه به همراهی غرب مطرح بود. با این حال هر دو گروه مشروعه خواهان غیرمشروطه و مشروطه خواهان شریعت خواه به اصالت گذشته تاریخی و تمدن ایران و اسلام معتقد و به استفاده از آن در جهت رسیدن به خواستهای خود در قالب تحقق شاکله های نظام دینی تاکید می کردند. دکتر نجفی در پایان سخنان خود اظهار داشت: «کسانی که گذشته خود را به طور کلی نفی کرده و آن را قابل طرح نمی دانستند آینده نیز برایشان هیچ ارزشی نداشت و آنها اصولا به ایجاد تمدن از نوع اسلامی و شیعی اعتقادی نداشتند. اما در طرف دیگر مشروعه خواهان غیرمشروطه و مشروطه خواهان شریعت خواه قرار داشتند که گذشته در نظر آنها از اعتبار و ارزش بالایی برخوردار بود. بر همین اساس آنان به فکر طرح تمدن اسلامی افتادند و در این راه ارجاع به گذشته را مطرح و به عنوان سند حقانیت بحث پذیرفتند.»

با پایان گرفتن سخنرانی آقای نجفی نشست نخست همایش به پایان رسید و دکتر حدادعادل با تشکر از حضار و سخنرانان و عذرخواهی از مدعوین به دلیل کمی جا و عدم تناسب مکان همایش با استقبال علاقه مندان اعلام تنفس نمود. پس از استراحتی مختصر، که بیشتر شرکت کنندگان ترجیح دادند این مدت کوتاه را به بازدید از آرشیو عکس و کتب مربوط به مشروطه اختصاص دهند، نشست دوم همایش با سخنرانی دکتر مجید تفرشی تحت عنوان «میراث ناشناخته مقدمه ای بر اسناد تاریخی فارسی زبان پیرامون انقلاب مشروطه» آغاز گردید. دکترتفرشی در آغاز سخنرانی خویش به معرفی اختصاری آرشیوهای موجود در داخل و خارج از کشور پیرامون موضوع مشروطه پرداخت و در ادامه به علل و چرایی ارزش اسناد و آرشیوهای موجود در خارج از کشور (فارسی لاتین) این طور اشاره کرد: «ازآنجا که این اسناد شامل گزارشهای روزانه، مکاتبات و حتی گزارشهایی در مورد اوضاع اقتصادی و جوی دوره مشروطه می باشد و از آنجا که ما از آرشیو (اسناد و تصاویر) قوی برخوردار نیستیم این آرشیوها (منابع و اسناد و تصاویر خارجی) می تواند در بسیاری زمینه ها و در تحقیقات و پژوهشهای تاریخی ما را یاری دهد.»

پس از پایان سخنرانی دکترتفرشی، نوبت به ارایه مطالب توسط دکتر محمد مددپور رسید. موضوع اصلی مورد بحث توسط دکتر مددپور عبارت بود از «جریانات اسلامی مشروطه و فقدان آگاهی نسبت به ذات عرفی مشروطه» دکتر مددپور در این مورد معتقد بود، بسیاری از علما نجف می دانستند که بعضی از قسمتهای مبحث مشروطه ذاتا مشروعیت بردار نیست و به تدریج که نظام مشروطه به سمت عرفی شدن پیش می رفت تعارضاتی مشاهده شد که در نهایت به شهادت شیخ فضل الله نوری منتهی گشت. با این وجود دکتر مددپور اظهار داشت: «هر چند علمایی مانند حاج آقانورالله اصفهانی بخشهایی از تفکرات وارده نظیر مسایل مربوط به گمرک را اصولا اسلامی شدنی نمی دانستند اما به خاطر اصل تخفیف ظلم، مشروطه را در مقاطعی تایید کردند.» با اتمام سخنرانی دکتر مددپور، آقای عبدالله شهبازی مورخ در زمینه تحولات معاصر، مبحثی تحت عنوان «استعمار بریتانیا و انقلاب مشروطیت» را در همایش مطرح کرد. آقای شهبازی در سخنانش به بررسی ابعاد دخالت و حمایت مستقیم بریتانیا از مشروطه خواهان (غربگرا) پرداخت. وی در این مسیر به نقش نخست وزیر وقت دولت بریتانیا، سفارت انگلیس در تهران، اعضا و چهره های خاص همکار با سفارت انگلستان اشاره کرد. شهبازی به عنوان یک مورخ باسابقه و پرکار معتقد است، تداوم دخالتهای انگلستان در ایران سرانجام منجر به ظهور رضاخان و وقوع کودتای اسفند ۱۲۹۸ گردید. و به دلیل همین دخالتهای استعمار انگلیس است که بسیاری از مورخین و از طیفهای مختلف به آن اشاره کرده اند. بنا بر عقیده آقای شهبازی، براساس همین ذهنیت در تاریخهای نگاشته شده از عصر مشروطه به واژه هایی نظیر «بازی مشروطه» یا «مشروطه اعطایی» برمی خوریم. مثلا شیخ ابراهیم زنجانی (دادستان محکمه شیخ فضل الله و مردی تندرو) در اواخر عمر خویش، مشروطه را بازی استعمار می دانست.

شهبازی در ادامه به این مطلب پرداخت که «هر چند محدوده زمانی مشروطه و حوادث آن مشخص است اما این محدوده دارای پیش زمینه و مقدمات و همچنین یکسری حوادث آتی نیز بوده است. لذا قبل از پرداختن به مساله دخالت انگلستان در ایران باید به ماهیت بریتانیا در آن