خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل تفاوت دو مکتب (جبر و تفویض)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تفاوت دو مکتب (جبر و تفویض) :

در گذشته گفتیم مادیون (و همچنین بعضی از مسیحیون) موضوع قضا و قدر را دستاویز حمله به اسلام قرار داده اند و می گویند لازمه اعتقاد به قضا و قدر این است که انسان خود را مجبور و دست بسته بداند و نقش خود را در ایجاد و تکوین و سازندگی بهتر اجتماع فراموش کند و منتظر سرنوشت بنشیند.

و گفتیم این اشتباه از آنجا ناشی شده که میان اعتقاد به قضا و قدر، و عقیده جبر فرق گذاشته نشده است. طبق عقیده جبر انسان از خود اراده و اختیاری ندارد و عامل واقعی گفتار و کردار خودش نیست و صفات و روحیات خودش تاثیری در سرنوشتش ندارد نه تنها در پس آینه طوطی صفت آنچه به او گفته شده بگوید می گوید بلکه حتی عامل واقعی همین گفته تلقینی نیز خودش نیست ولی طبق عقیده قضا و قدر علم و اراده الهی هیچ چیزی را جز از مجرای علل و اسباب خودایجاب نمی کند محال است که علم و اراده الهی به چیزی غیر مجرای علل و اسباب خود تعلق بگیرد زیرا با یگانگی و بساطت و علو ذات اقدس الهی منافی است علیهذا علم و اراده الهی به افعال و اعمال انسان و سعادت یا شقاوت وی نیز منحصرا از طریق علل و اسباب مربوطه تعلق می گیرد; قضا و قدر الهی است که انسان را دست باز و مختار و آزاد و مؤثر در سرنوشت آفریده است و چون چنین است فرقی میان مکتب الهی و مکتب مادی از این نظر نیست اگر حدوث حتمی و ضروری هر حادثه و از آن جمله افعال و اعمال انسان از طریق علل و اسباب خود مستلزم جبر و دست بسته بودن انسان است، ایرادی است که به هر دو مکتب وارد است و اگر مستلزم جبر و دست بسته بودن نیست (چنانچه واقعا هم همین طور است) باز فرقی میان مکتب الهی و مادی از این جهت نیست پس ایراد و اشکال مادیون و سایر کسانی که طرفدار قانون علیت می باشند بر عقیده اسلامی قضا و قدر بیجا و ناشی از عدم اطلاع کافی است.

اکنون اضافه می کنیم که یک تفاوت بین این دو مکتب هست که بسیار حساس و از نظر آثار تربیتی و اجتماعی فوق العاده قابل توجه است به موجب این تفاوت اعتقاد به قضا و قدر از نظر جهان بینی الهی در ایجاد امید و نشاط فعالیت و اعتماد به نتیجه گرفتن از سعی و عمل اثر خارق العاده دارد بر خلاف جهان بینی مادی که فاقد این مزیت است.

این تفاوت از اصلی که در فصل گذشته ذکر کردیم ناشی می شود. مطابق آن اصل، عوامل موثر در کار جهان که مجموعا علو اسباب جهان را تشکیل می دهند و مظاهر قضا و قدر به شمار می روند منحصر به امور مادی نمی باشند یک سلسله امور معنوی نیز وجود دارد که جزء عوامل موثر جهان اند و قهرا در تغییر و تبدیل سرنوشت موثرند مطابق این نظر یک سلسله حسابهای غیر مادی نیز جزء حساب عالم است مثلا حمایت از حق و عدالت برپاست و به حمایت کسانی که به حمایت حق و عدالت برمی خیزند و اجر و پاداش آنها را ضایع نمی کند:

ان تنصروا الله ینصرکم و یثبت اقدامکم ^(۱)

اگر به یاری حقیقت برخیزید حقیقت به یاری شما برمی خیزد.

ان الله یدافع عن الذین امنوا ان الله لایحب کل خوان کفور ^(۲)

خداوند مدافع اهل ایمان است و خیانتکار کافر نعمت را دوست نمی دارد.

و لینصرن الله من ینصروه ان الله لقوی عزیز ^(۳)

خداوند یاری می کند آن کس را که او را یاری کند خداوند نیرومند و غالب است.

یکی از حسابهای عالم توکل و اعتماد به خداست توکل یعنی انسان در پیمودن راه حق چه از جنبه مثبت و چه از جنبه منفی به خود تزلزل راه ندهد و مطمئن باشد که اگر در جریان زندگی هدف صحیح و خدا پسندانه خود را در نظر بگیرد نه منافع شخصی را اگر فعالیت خود را متوجه انجام وظیفه کند نه متوجه خود کار خود را به خدا باز گذارد خداوند او را تحت حمایت خود قرار می دهد.

اینها و امثال اینها یک سلسله حسابهای مخصوصی است که فقط در جهان بینی الهی موجود است و ازنظر جهان بینی الهی جزء عوامل علی و معلولی مظاهر قضا و قدر است بنابراین اعتقاد درست به قضا و قدر الهی یک نفر با ایمان را در عمل و فعالیت صحیح مطمئن تر و به نتیجه کار امیدوارتر می کند زیرا از نظر مادی سنن تشریعی یعنی مقرراتی که خوب است و باید بشر به آنها عمل کند حساب مخصوصی درمیان سنن تکوینی ندارد حق و باطل درست و نادرست عدالت و ستم یک جور حساب دارند جهان نسبت به طرفداران هر یک از اینها بی طرف است اما از نظر معتقد به تقدیر الهی به حکمت و رحمت و عدالت الهی نیز معتقد است. معتقد است اگرکسی رضای خدا را تحصیل کند یعنی از سنت تشریعی الهی پیروی کند در کنف اعتماد به خداست ترس از مرگ و نابودی و همچنین ترس از فقر و بی چیزی را از میان می برد و بزرگترین نقطه ضعف آدمی را که ترس از نیستی یا هستی شقاوت آلود است اصلاح می کند.

اعتقاد به وجود این گونه حسابها در کار عالم بود که مسلمانان صدر اسلام را آن اندازه فعال و کوشا و شجاع و دلیر بار آورده که در جهان مانند ندارد. قرآن کریم وصف الحال آنها را این طور ذکر می کند:

الذین لهم الناس قد جمعوا لکم الخشوهم فزادعم ایمانا و قالوا حسبنا الله و نعم الوکیل فانقلبوا بنعمه من الله و فضل لم یمسسهم سوء رضوان الله و الله دوفضل عظیم. ^(۴)

آنان که مردم به آنها گفتند جمعیتی انبوه برای نابودی شما گردآمده اند پس بترسید از آنها اما این تهدید جز بر ایمان آنها نیفزود و گفتند حمایت خدا ما را بس است و او خوب کارگزاری است پس بازگشتند با نعمتی از خداوند و تفضلی از جانب او در حالی که هیچ گونه بدی به آنها نرسیده بود و تنها خشنودی خدا را در نظرگرفتند و پی جویی کردند. خداوند صاحب تفضلی بزرگ است.

با این بیان امتیاز کامل اعتقاد به قضا و قدر الهی طبق تعلیمات قرآن مجید از اعتقاد به سرنوشت و قضا وقدر مادی که یک نفر ماتریالیست طبق نظام علت و معلول مادی دارای آن است کاملا روشن است.

یک نفر مادی هر اندازه به مسلک و روش و آیین خود مومن و معتقد باشد بیش از این عقیده ندارد که به هر اندازه سعی و کوشش و مجاهدت در راه تحقق بخشیدن به آرمان خود به خرج دهد نتیجه می گیرد اما یک نفر مسلمان مؤمن و معتقد به قضا و قدر الهی عقیده دارد که جهان طوری ساخته شده است که اگر او در راه عقیده و ایمان خودفداکاری کند و کوشش به خرج دهد دستگاه علی و معلولی جهان به حمایت او بر می خیزد و او را از پشتیبانی خود بهره مند می کند صدها هزار برابر نیرویی که او خود در راه هدف خود مصرف می کند نیروی ذخیره در جهان هست که در چنین شرایطی به یاری او به کار می افتد.

ازنظر مادی یک نفر طرفدار حقیقت و عدالت همان قدر باید به اثر فعالیت خود مطمئن و امیدوار باشد که یک نفر طرفدار ظلم و باطل به فعالیتهای خود و اثر آنها مطمئن است; زیرا به عقیده او از نشر جهان و جریان کلی عالم فرقی میان آن دو نفر نیست ولی از نظر مکتب الهی بین این دو تفاوت بسیار است.

منطق اختصاصی قرآن

قبلا گفتیم که گفتگو در مساله جبر و قدر از نیمه دوم قرآن اول هجری رسما در میان متکلمین اسلامی آغاز و مورد تجزیه و تحلیل واقع شده قدیمی ترین مسئله کلامی همین مساله است. متکلمین اسلامی آغاز و مورد تجزیه و تحلیل واقع شده قدیمترین مساله است متکلمین نتوانستند این مساله را درست تجزیه و تحلیل کنند و منحرف شدند گروهی طرفدار جبر و گروهی طرفدار قدر شدند در میان عموم اهل کلام اعتقاد به تقدیر مساوی با جبر و اعتقاد به اختیار و آزادی بشر مساوی با نفی تقدیر شناخته می شد. و اما اعتقاد به تقدیر در عین اعتقاد به اختیار هر چند مورد قبول ضمیر ساده و صاف و مسلمانان صدر اول بود اما همینکه در چهارچوب کلام قرار گرفت و رنگ فلسفی یافت نتوانست مورد قبول آن مردم واقع شود همچنانکه برای مردم چهارده قرن بعد از آنها نیز مشکل به نظر می رسد. قرآن کریم و همچنین روایات زیاد و غیر قابل انکاری که در این زمینه از شخص رسول اکرم صلی الله علیه و آله یا ائمه اهل بیت(ع) رسیده ست با کمال صراحت هم می گوید همه چیز به قضا و قدر الهی است و هم انسان را عامل موثر در سرنوشت خود و مسوول اعمال و افعال خود معرفی می کند ما در گذشته نمونه ای از هر دو دسته آیات قرآن ذکر کردیم و گفتیم هم طرفداران جبر و هم طرفداران قدر د