خرید و دانلود فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲)

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲):

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سیر نگارش های اهل سنت در حوزه مصطلح الحدیث(۲) :

در شماره گذشته ،بخش اول از این مقاله که عهده دار معرفی کتابهای مصطلح الحدیث اهل سنّت است درج گردید. موءلف در بخش نخست، پس از اشاره به ادوار شکل گیری مصطلح الحدیث در اهل سنّت، چهل کتاب متقدم را بررسید. اینک بخش پایانی مقاله که حاوی معرفی ۷۲ کتاب دیگر است منتشر می گردد.

۴۱. تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، حافظ جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر السیوطی (۸۴۹ ۹۱۱ق) تحقیق و تعلیق: دکتر احمد عُمَر هاشم، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۱۴ ق / ۱۹۹۳م.

در این کتاب عین کتاب «التقریب» نواوی به صورت معرب آمده، آن گاه در پاورقی شرح سیوطی ذکر شده است. نقل اقوال بدون توضیح در این کتاب زیاد است، لذا ابهام زیادی دارد. گاه با عنوان «قلت»، یا «تنبیه»، مطلبی از خود اضافه می کند. از دانشمندان قبل از ابن صلاح که در مقدمه ابن صلاح آرای آنها آمده است و نیز از دانشمندان پس از ابن صلاح، مانند ابن دقیق العید (صاحب المنهل الروی)، عراقی، ابن حجر عسقلانی و طیبی نیز نقل قول کرده است. این کتاب یک دوره مصطلح الحدیث اجتهادی است و مرجع تحقیق خوبی جهت آشنایی با آرای دانشمندان در مورد یک مسئله است. سیوطی در این کتاب دایره تنویع علوم حدیث را تا ۹۳ نوع توسعه داده است که یا بیان توسعه بلقینی است و یا این که خود بدان افزوده است. سیوطی هر جا که نوعی را اضافه کرده است بدان اشاره می کند، مثلاً در نوع ۷۸ می نویسد:

…ما رواه الصحابه عن التابعین عن الصحابه. هذا نوع زدتُه انا. و قد الف فیه الخطیب و قد انکر بعضهم وجود ذلک و قال: ان روایه الصحابه عن التابعین انما هی فی الاسرائیلیات و الموقوفات، و لیس کذلک فمن ذلک حدیث سهل بن سعد الانصاری عن مروان بن الحکم عن زید بن ثابت ان النبی (ص) ….

در جای دیگر چنین می افزاید:

…النوع التاسع و الثمانون: «معرفه اسباب الحدیث» (ص ۳۴۳). هذا النوع ذکره البلقینی فی محاسن الاصطلاح، و شیخ الاسلام فی النخبه، و صنف فیه ابو حفص العکبری و ابوحامد بن کوتاه الجوباری.قال الذهبی لم یسبق الی ذلک….

النوع الحادی و التسعون «معرفه من لم یرو الاّ حدیثا واحداً» هذا النوع زدته انا.

۴۲. الفیه الحدیث (نظم الدرر فی علم الاثر)، جلال الدین عبد الرحمن بن ابی بکر السیوطی (۸۴۹ ۹۱۱ق)، بیروت، دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع، ۱۴۱۴ ق/۱۹۹۳م.

این الفیه چنین آغاز می شود:

للّه حمدی، و الیه استند

و ما ینوب فعلیه اعتمد

ثم علی نبیّه محمد (ص)

خیر صلاه و سلام سرمد

و چنین ادامه می یابد:

علم الحدیث ذوقوانین تحد

یدری بها احوال متن و سند

فذانک الموضوع و المقصود

ان یعرف المقبول و المردود

سیوطی می گوید: من این الفیه را در پنج روز سرودم:

نظمتها فی خمسه الایام

بقدره المهیمن العلاّ م

این کتاب با شرح و تحقیق احمد محمد شاکر نیز چاپ شده است. محقق در ۲۲۰ صفحه مقدمه آن، راجع به پیدایش و سیر تاریخی مصطلح الحدیث و شخصیت سیوطی و الفیه و شروح الفیه و خصوصیات شروح سخن گفته است. این کتاب همچنین توسط شیخ محمد بن علامه علی بن آدم بن موسی الاتیوبی (مدرس دار الحدیث خیریه مکه المکرمه) با نام اسعاف ذوی الوطر بشرح نظم الدرر فی علم الاثر شرح شده و در دو مجلد توسط مکتبه الغرباء الاثریه در مدینه و به سال ۱۴۱۴ق به چاپ رسیده است.

۴۳. البحر الذی ذخر فی شرح الفیه الأثر، جلال الدین عبد الرحمن بن ابی بکر السیوطی (۸۴۹ ۹۱۱ق)،تحقیق و تعلیق: ابی انس انیس بن احمد بن طاهر الاندونیسی، مدینه المنوره، مکتبه الغرباء الاثریه، ۱۴۲۰ق / ۱۹۹۹م.

سیوطی الفیه خود را شرح کرده و آن را قطر الدرر علی نظم الدرر نام نهاد و پس از مدتی نام آن را به البحر الذی ذخرفی شرح الفیه الاثر تغییر داد. او در این کتاب، مباحث مصطلح الحدیث را به شکل مبسوط و با عبارات شیوا و روشن، مورد بحث قرار داد است. بر خلاف تدریب الراوی که به دلیل التزام به حفظ انشای نووی، مطالب را بسیار گنگ و مبهم مطرح کرده، این کتاب بسیار شیوا و فصیح نوشته شده است. این کتاب در سه جلد به چاپ رسیده است؛ همراه با مقدمه ۲۲۰ صفحه ای محقق که خود یک کتاب مستقل در باره پیدایش مصطلح الحدیث، سیر تاریخی آن، سیوطی و شخصیت وی در علم حدیث، الفیه سیوطی و شروح آن و خصوصیت شرح حاضر است.

۴۴. الفلک الدوار فی علوم الحدیث و الفقه و الاثار، السید صارم الدین ابراهیم بن محمد الوزیر(۸۳۴ ۹۱۴ق)، تحقیق و تعلیق: محمد یحیی سالم عزان، صعده (یمن)، مکتبه التراث الاسلامی؛ صنعاء، دار التراث الیمنی، چاپ اول، ۱۴۱۵ق / ۱۹۹۴م.

نویسنده که خود زیدی مذهب است در این کتاب تلاشها و نقش شیعه را به طور عموم و زیدیه را به طور اخص در زمینؤ علم الحدیث بیان می کند. مقدمه موءلف دو قسم است. قسم دوم که صفحه های ۱۹۴ تا ۲۲۰ را شامل می شود، دربارؤ مصطلح الحدیث است:

خبر واحد، مشهور، مستفیض، فرد، غریب، شاهد، متابع، صحیح، حسن، ضعیف، محفوظ، معروف، منکر، مضطرب، مقبول، محکم، مختلف الحدیث، ناسخ و منسوخ، مردود، معلق، معضل، منقطع، مرسل، متروک، منکر، مقلوب، مصحّف، محرّف، مختلط، صحابی، مسند، مقطوع، علو، موافقه، مساواه، مصافحه، روایه الاقران، مدبج، مسلسل، صیغ الاداء، طرق الروایه، المقبوله و المردوده، مراتب الجرح، مراتب التعدیل

۴۵. فتح الباقی بشرح الفیه العراقی، ابو زکریا محمد الانصاری السنیکی الازهری (م ۹۲۶ق)، تحقیق و تعلیق: الحافظ ثناء اللّه الزاهدی (از علمای پاکستان)، بیروت، دار ابن حزم الجامعه الاسلامیه، ۱۴۲۰ق / ۱۹۹۹م؛ صادق آباد پاکستان.

این کتاب شرح نسبتاً جامعی از الفیه عراقی است، به طوری که کلمه به کلمه اشعار الفیه را توضیح داده و شرح کرده است.

کتب تألیف شده در قرن دهم را می توان چنین نام برد:

۴۶. قَفْو الأثر فی صَفْو علوم الأثر، الامام العلامه رضی الدین محمد بن ابراهیم الحلبی الحنفی الشهیر به ابن الحنفی (۹۰۸ ۹۷۱ق)، تحقیق: عبدالفتاح ابوغُدّه، حلب: مکتب المطبوعات الاسلامیه ؛ بیروت، دار البشائر الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.

موءلف این کتاب، شرح نخبه الفکر را مختصر کرده است. این کتاب همراه با کتاب بلغه الاریب فی مصطلح آثار المبیب از امام الحافظ المحدث اللغوی محمد مرتضی الزبیدی (م ۱۲۰۵ق) چاپ شده است.

۴۷. شرح الدیباج المذهب فی مصطلح الحدیث، شمس الدین محمد الحنفی التبریزی المشتهر بمنلاحنفی (از علمای قرن دهم)، مصر، مکتبه مصطفی البابی الحلبی، چاپ دوم، ۱۳۷۱ق / ۱۹۵۱م.

این کتاب شرح بر کتاب الدیباج المذهّب، تألیف السید الشریف علی بن محمد الجرجانی الحنفی از علمای قرن نهم است.

۴۸. شرحُ شرحِ نخبه الفکر فی مصطلحات اهل الأثر، علی بن سلطان محمد الهروی القاری (۹۳۰ ۱۰۱۴ق)، مقدمه: الشیخ عبد الفتاح ابوغدّه، تحقیق و تعلیق: محمد نِزار تمیم و هیثم نِزار تمیم، بیروت: شرکه دار الارقم بن ابی الارقم، ۱۴۱۵ق / ۱۹۹۴م.

کتاب همراه با شرح نخبه الفکر (نزهه النظر) است که متن نزهه النظر در بالا و شرح آن در پایین آمده است.

۴۹. الیواقیت و الدرر، محمد المدعو عبد الروءوف المناوی (۹۵۲ ۱۰۲۱)، تحقیق: دکتر مرتضی الزین احمد (استاد دانشکده علوم اسلامی و عربی دانشگاه امام مهدی سودان)، ریاض، مکتبه الرشد، ۱۹۹۹م.

این شرح از شروح کلمه به کلمه نزهه النظر است و از تعلیقاتی سودمند برخودار است.

۵۰. مقدمه فی اصول الحدیث، المحدث الجلیل الشیخ عبد الحق الدهلوی (۹۵۸ ۱۰۵۲ق)، تقدیم و تعلیق: سلمان الحسینی الندْوی، بیروت، دار البشائر الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق / ۱۹۸۶م.

کتاب بدون مقدمه موءلف، ولی با مقدمه سی صفحه ای از محقق درباره تاریخچه این علم و شرح مختصری از زندگی موءلف آغاز می شود.

مطالب کتاب شامل این فصول است:

الفصل الاول: فی تعریف الحدیث و انواعه. الفصل الثانی: فی تعریف السند و المتن و عوارضهما. الفصل الثالث: فی الشاذ و المنکر و المعلل و الاعتبار. الفصل الرابع: فی الصحیح و الحسن و الضعیف. الفصل الخامس: فی العداله و وجوه الطعن المتعلقه بها. الفصل السادس: فی الغریب و العزیز و المشهور و المتواتر. الفصل السابع: فی تعدد مراتب الضعیف و الصحیح و غیره و بعض اصطلاحات الترمذی. الفصل الثامن: فی الاحتجاج بالحدیث الصحیح و الحسن و الضعیف. الفصل التاسع: فی مراتب الصحیح و عدد الصحاح و کتبها. الفصل العاشر: فی الکتب السته المشهوره.

کتاب در قطع کوچک در ۱۱۲ صفحه به چاپ رسیده است.

دوره ششم: عصر رکود و جمود

این دوره شامل قرنهای یازدهم تا سیزدهم است. چنان که محمد محمد ابو زهر در کتاب خود الحدیث و المحدثون بیان می کند، پایان قرن دهم در بیان اهل سنت، پایان عصر تلاشهای علمی محدثان است و در قرنهای یازدهم تا سیزدهم کار درخشانی در حوزه حدیث و به تبع آن مصطلح الحدیث دیده نمی شود. از جمله کتب قرن یازدهم کتاب زیر را می توان نام برد:

۵۱. شرح البیقونیه فی مصطلح الحدیث، محمد بن صالح بن عثیمین، تحقیق: ابوعبد اللّه سید بن عباس الجلیمی، قاهره، مکتبه السنه، الدار السلفیه، چاپ اول، ۱۴۱۵ق/ ۱۹۹۵م.

اصل کتاب، منظومه ای در مصطلح الحدیث است از عمر بن محمد بن فتوح الدمشقی البیقونی الشافعی که تا قبل از ۱۰۸۰ق / ۱۶۶۹م زنده بوده است. وی از علمای حدیث و اصول فقه است و کتاب فتح القادر المغیث در زمینؤ حدیث از وی است. محمد بن صالح بن عثیمین، منظومه وی را شرح کرده است. این منظومه در ۳۴ بیت سروده شده و چنین آغاز می شود.

ابدأ بالحمد مصلیا علی

محمد خیر نبی ارسلا

و ذی من اقسام الحدیث عده

و کل واحد اتی وحده

ولها الصحیح و هو ما اتصل

اسناده و لم یشذا و یعل

و چنین پایان می یابد:

و الکذب المختلق المصنوع

علی النبی فذلک الموضوع

و قد أتت کالجوهر المکنون

سمیتها منظومه البیقونی

فوق الثلاثین باربع أتت

قسامها ثم بخیر ختمت

در قرن دوازهم کتب زیر را می توان نام برد:

۵۲. توضیح الافکار لمعانی تنقیح الأنظار، العلامه محمد بن اسماعیل الامیر الحسنی الصنعانی صاحب سبل السلام (۱۰۹۹ ۱۱۸۲ق)، تحقیق: محمد محیی الدین عبد الحمید، قاهره، دار الفکر، ۱۳۶۶ق / ۱۹۴۷م.

این کتاب شرح تنقیح الانظار فی علوم الاثار، تألیف حافظ محمد بن ابراهیم معروف به ابن الوزیر (م ۸۴۰ق) است که صنعانی آن را شرح کرده است. در این کتاب، متن تنقیح الانظار در پرانتز و شرح شارح به دنبال آن آمده است. کتاب در دو جلد چاپ شده است.

۵۳. قصب السکر نظم نخبه الفکر، العلامه محمد بن اسماعیل الصنعانی.

وی کتاب نخبه الفکر را به نظم در آورده و در ۲۰۶ بیت سروده است.

در قرن سیزدهم کتب زیر را می توان یاد کرد:

۵۴. توجیه النظر الی اصول الأثر، طاهر بن صالح بن احمد الجزائری الدمشقی (۱۲۶۸ ۱۳۳۸ق) (۱۸۵۸ ۱۹۲۰م)، بیروت: دار المعرفه. پایان تألیف کتاب سال ۱۳۲۸ق است.

مطالب کتاب شامل این موارد است:

بیان معنی الحدیث، سبب جمع الحدیث فی الصحف و ما یناسب ذلک، تثبت السلف فی امر الحدیث خشیه ان یدخل فیه ما لیس منه، تمییز علماء الحدیث ما ثبت منه ممالم یثبت و فیه فوائد اقسام الخبر (واحد و متواتر)، اقسام الحدیث (صحیح حسن ضعیف)، خلاصه کتاب علوم الحدیث حاکم نیشابوری، حدیث معلل و اختصار کتاب علل الحدیث ابن ابی حاتم الرازی، روایه الحدیث بالمعنی و ما یتعلق بذلک.

۵۵. مقدمه فی مصطلح الحدیث، العلامه عبد القادر بن احمد بن مصطفی بن بدران الدوْمی ثم الدمشقی الحنبلی (۱۲۶۵ ۱۳۴۶ق)، اعتنی بها: ابوبکر نور الدین بن صلاح الدین طالب، ریاض، دار اطلس للنشر و التوزیع، چاپ اول، ۱۴۲۰ق / ۱۹۹۹م.

مطالب کتاب شامل این عناوین است:

الفصل الاول: تاریخ تدوین السنه النبویه. الفصل الثانی: کشف حال الوضاعین. الفصل الثالث: فی بعض اصطلاحات المحدثین (شامل: صحابی، تابعین، محدث، حافظ، خبر، اثر، سنت، اسناد، متن، صحیح، حسن، ضعیف و انواع هر یک). اصل متن کتاب ۵۳ صفحه است.

دوره هفتم: عصر بیداری و بازگشت به حدیث

قرن چهاردهم و عصر حاضر به یک معنا در جهان اهل سنت و به تبع آن در میان شیعه، عصر بازگشت مجدد به حدیث است. یکی از عوامل مهم این بازگشت، حملات مستشرقان به اسلام در این قرن است که موجب شد دانشمندان مسلمان به قرآن و حدیث روی آورند.

این بازگشت، آثار فرهنگی متنوعی را در پی داشت؛ لذا می توان عصر کنونی را عصر پیدایش کتب متنوع در حوزه حدیث برشمرد که عالمان، علاوه بر تدوین کتب جامع مصطلح الحدیث، به تألیف کتابهایی مستقل در شعبه های مصطلح الحدیث پرداختند.

در دسته اول کتب زیر را می توان برشمرد:

۵۶. ۱۲۰ سوءال و جواب فی مصطلح الحدیث و علومه، (و هو کتاب دلیل ارباب الفلاح لتحقیق فی الاصطلاح)، العلامه الشیخ حافظ احمد الحکمی (۱۳۴۲ ۱۳۷۷ق)، قاهره، دار الحرمین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق / ۱۹۹۹م.

نویسنده کتاب، شیخ حافظ بن احمد بن علی الحکمی از علما ادب حیزان (بین حجاز و یمن) است. این کتاب در حقیقت برگرفته از کتاب ۲۰۰ سوءال و جواب فی العقیده الاسلامیه است که بخش تحقیق دار الحرمین ۱۲۰ سوءال آن را جداگانه چاپ و تحقیق کرده است. در این کتاب در تمام زمینه های علم مصطلح الحدیث اهل سنّت، سوءال و جواب با ذکر منبع و مصدر جواب آمده است. پاسخ سوءالات گاه کوتاه و گاه چون مطلب، کلی بوده است، به تفصیل آمده است، به طوری که چند صفحه برای یک سوءال اختصاص یافته است. از نمونه سوءالهای این کتاب می توان مورد زیر را ذکر کرد:

سوءال ۴۸: «ما حکم مرسل الصحابی؟»

ج قال النووی رحمه اللّه «ما تقدم من الخلاف فی المرسل کله فی غیر مرسل الصحابی: اما مرسل الصحابی کاخباره عن شی ء فعله النبی(ص) او نحوه مما یعلم انه لم یحضره لصغر سنه او لتأخر اسلامه او غیر ذلک، فالمذهب الصحیح المشهور الذی قطع به جمهور اصحابنا و جماهیر اهل العلم انه حجه، و اطبق المحدثون المشترطون للصحیح القائلون بأن المرسل لیس بحجه علی الاحتجاج به وادخاله فی الصحیح، و فی صحیحی البخاری و مسلم من هذا ما لایحصی».

۵۷. قواعد فی علوم الحدیث، ظفر احمد بن لطیف العثمانی التهانوی (۱۳۱۰ ۱۳۹۴ق)، تحقیق و تعلیق: عبدالفتاح ابوغده، حلب، مکتب المطبوعات الاسلامیه، چاپ اول، هند، ۱۳۴۸ق / ۱۹۳۰م؛ چاپ پنجم، ریاض، ۱۴۰۴ق / ۱۹۸۴م.

کتاب مطالب و مباحث را به طور تحلیلی بحث و بررسی کرده و شامل مطالب زیر است:

مقدمه: المبادی و الحدود (تعریف علم الحدیث روایه و درایه فایده و موضوع آن). حدود الفاظ تستعمل فی هذا العلم (حدیث اثر متن سند اسناد مسنَد مسنِد محدث حافظ حجه حاکم). انواع الحدیث (صحیح حسن ضعیف متواتر مشهور آحاد مستفیض عزیز غریب مسند متصل مرفوع معنعن معلق منقطع مرسل مدرج مسلسل مصحف محرف موقوف مقطوع معضل مدلس شاذ محفوظ منکر معروف موضوع متروک معلل مضطرب مقلوب مزید مهمل شاهد متابع اعتبار محکم مختلف الحدیث ناسخ و منسوخ طبقه صحابی تابعی مخضرم).

الفصل الاوّل: فی ان التضعیف و التوثیق للرجال و التصحیح و التحسین للاحادیث امر اجتهادی. الفصل الثانی: فی بیان ما یتعلق بالتصحیح و التحسین من قواعد مهمه و اصول.

الفصل الثالث: فی حکم العمل بالحدیث الضعیف فی فضائل الاعمال. الفصل الرابع: فی حکم الرمغ و الوقف و الوصول و القطع، و فی حجیه اقوال الصحابه و اجلّه التابعین و فی حکم الزیاده من الثقه. الفصل الخامس: فی احکام المرسل من الاحادیث و الاخبار و المدلس منها و المعلق و المنقطع و المعضل. الفصل السادس: فی المضطرب و احواله. الفصل السابع: فی اصول الجرح و التعدیل و الفاظهما و اسباب الجرح.

فائده: … ذکر الفاظ التوثیق من المرتبه الاولی حتی الثالثه و انها یحتج بأهلهل.

ذکر الفاظ الجرح و مراتبها و حکم من وُصِف بها.

تنبیه: ۲ . فی الفرق بین قولهم حدیث منکر و منکر الحدیث و یردی المناکیر.

۴ . تضعیف الراوی قد یکون بالنظر عن هو اقوی منه و نماذج من ذلک.

۶ . فی بیان المراد من قولهم فی الراوی و لیس مثل فلان.

۷ . لا یلزم من قولهم: (انکر ما رواه فلان کذا) ضعف الحدیث او ضعف راویه و بعض النماذج.

۸ . قولهم فی الراوی: له اوهام، او یهم فی حدیثه او یخطی ء فیه، لاینزله عن درجه الثقه و شرح ذلک

۵۸. الموجز فی مصطلح الحدیث، موسی النّوّی العربی، دمشق، مکتبه الغزالی، چاپ اول، ۱۴۱۷ق / ۱۹۹۶م.

کتاب در قطع کوچک در ۹۶ صفحه شامل مطالب زیر است:

الباب الاول: تعریف عام بمصطلح الحدیث. الباب الثانی: فی علوم رواه الحدیث، (صفه الرواه، الجرح و التعدیل و مراتبه و مصادره).

الباب الثالث: فی علوم رواه الحدیث (آداب طالب الحدیث و المحدث و کیفیه السماع و تحملها). الباب الرابع: فی علوم الحدیث من حیث القبول او الرد (صحیح حسن ضعیف موضوع علامات وضع و…). الباب الخامس: فی علوم المتن (قدسی مرفوع موقوف مقطوع غریب ناسخ و منسوخ مختلف الحدیث او مشکله محکم الحدیث) الباب السادس: فی علوم السنه: ۱ . من حیث الاتصال (متصل مسند معنعن موءنّن مسلسل العالی النازل المزید) ؛ ۲ . من حیث الانقطاع (منقطع مرسل معلق معضل مدلس المرسل الخفی). الباب السابع: فی العلوم المشترکه بین السند و المتن ؛ تفرد الحدیث (غریب اِفراد)، تعدد رواه الحدیث (متواتر مشهور مستفیض عزیز تابع شاهد)، اختلاف روایه الحدیث (زیاده الثقات شاذ محفوظ منکر و معروف مضطرب مقلوب مدرج مصحف المعل او المعلل)

۵۹. أسئله و اجوبه فی مصطلح الحدیث، مصطفی بن العَدَوی، ریاض، دار المسلم للنشر و التوزیع، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.

کتاب شامل ۱۷۵ سوءال و جواب در زمینه مصطلح الحدیث است. سوءالات کتاب پیرامون: این موضوعات است: اهمیه علم الحدیث، معنی سند و متن، اقسام الحدیث بالنسبه لعدد الطرق، المتواتر، آحاد (مشهور عزیز غریب)، اقسام الحدیث صحهً و متناً، المستدرک و المستخرج، مراتب الحدیث الصحیح، المجهول و المختلط، الفرق بین المسانید و المعاجم و السنن، الحدیث الموضوع، حسن، ضعیف (منقطع مغلوب مدلس مقطوع)، المعلق مسند، متصل، مرفوع، موقوف، تدلیس (فی الاسناد التسویه الشیوخ العطف)، العنعنات فی الصحیحین، المدرج المعضل، المضطرب، الشاذ، المنکر، علل، تفرد، اعتبار، متابع، شاهدانواع تحمل الحدیث، الاسناد العالی و النازل، ناسخ و منسوخ، مخضرم، تابعی، صحابی، الموءتلف و المختلف….

۶۰. دراسات فی علوم الحدیث، محمد عوض الهزایمه (مدرس فی کلیه الخوارزمی، عمان اردن)، تقدیم: الدکتور امین القضاه، عمان، دار عمار، چاپ دوم، ۱۴۱۱ق / ۱۹۹۱م.

مطالب کتاب به این شرح است: معانی مصطلحات علوم الحدیث، مکانه النسه النبویه و اهمیتها، شروط الحدیث الصحیح، شروط الحدیث الحسن، تمییز بین القرآن الکریم و الحدیث القدسی، تمیز بین الحدیث القدسی و الحدیث النبوی، انواع الضعف و سبب ضعف کل نوع علم الجرح و التعدیل ….

در پایان کتاب ۲۹ سوءال گزینه ای و نُه سوءال تشریحی مطرح شده است. کتاب برای دانشجویان دانشکده های اردن نوشته شده است.

۶۱. التمهید فی علوم الحدیث، الدکتور همام عبد الرحیم سعید، عمان، دارالفرقان، ۱۹۹۲م.

مطالب کتاب شامل این عناوین است:

الوحده الاولی: تعریف بالحدیث و السنه و السنه و المتن و الصحابی و التابعی. الوحده الثانیه: تعریف بعلوم الحدیث و نشأتها و تطورها و الکلام عن الکتابه و التدوین و التصنیف و الروایه باللفظ و الروایه بالمعنی. الوحده الثالثه: المتواتر و الاحاد و الاسناد و العالی و الاسناد النازل و المرفوع و الموقوف و المقطوع. الوحده الرابعه:

الوحده الخامسه: الحدیث الصحیح و اهم کتب الصحه. الوحده السادسه: تعریف الحدیث الحسن. الوحده السابعه: تعریف الحدیث الضعیف و انواعه و حکم الاحتجاج به. الوحده الثامنه: تعریف الموضوع و اسباب الوضع. الوحده التاسعه: الجرح و التعدیل و اهمیه و کیفیه معرفه العداله و الجرح.

۶۲. النکت علی نزهه النظر فی توضیح نخبه الفکر للحافظ ابن حجر العسقلانی، علی بن حسن بن علی بن عبد الحمید الحلبی الاثری، الریاض، دار ابن الجوزی، چاپ سوم، ۱۴۱۶ق / ۱۹۹۵م.

موءلف در مقدمه کتاب چنین آورده است: « …جد العزم منی علی تحقیق «النزهه» و تنقیحها و ضبط نصها و تجویدها….» .

۶۳. تأملات فی الحدیث عند السنه و الشیعه، تألیف: زکریا عباس داود، بیروت، دار النخیل، چاپ اول، ۱۴۱۶ق / ۱۹۹۵م.

موءلف که خود شیعی مذهب است به بحثی تطبیقی پیرامون حدیث شیعه و اهل سنت پرداخته است. بعضی از مطالب کتاب عبارت است از:

السنه عند الفقهاء و المحدثین الشیعه و السنه، الحدیث و معانیه اللغویه و الاصطلاحیه، الفرق بین الحدیث و الخبر و الاثر، الحدیث فی اصطلاح محدثی الشیعه، الفرق بین القرآن و السنه، دلیل حجیه السنه (من القرآن و العقل). الفصل السادس: تعریف علم الحدیث درایه، سند، متن، اقسام الحدیث عند السنه و الشیعه، صحیح، حسن، موثق، ضعیف، انواع الضعیف (معلق مرسل مقطوع معضل مدلس مضمر معلل مضطرب مقلوب متروک منکر).

این کتاب پژوهش ارزشمندی در زمینه حدیث مقارن است.

۶۴. تیسیر علوم الحدیث للمبتدئین، مع تدریبات عملیه تعین الطالب علی ممارسه هذا العلم، ابو عبد الرحمن عمر و عبد المنعم سلیم، دبی، مکتبه الصحابه ؛ قاهره، مکتبه ابن تیمیه، چاپ اول، ۱۴۱۷ق / ۱۹۹۷م.

مطالب کتاب شامل این عناوین است:

القسم الاوّل: مذکره اصول الحدیث للمبتدئین ؛ تعریف علم الحدیث، حدیث، خیر، اثر، حدیث صحیح، عدالت و ضبط، اول من جمع الحدیث الصحیح …الحدیث الحسن و الضعیف، اقسام الضعیف: ۱ . الحدیث الضعیف بسبب السقط عن السند (مرسل منقطع معضل معلق مدلّس) ۲ . الضعیف بسبب الطعن فی عداله الراوی (موضوع متروک) ۳. الضعیف بسبب الطعن فی ضبط راویه (منکر مدرج مختلط مزید مقلوب مضطرب معلل مسلسل مرفوع موقوف مقطوع).

القسم الثانی: مذکره الجرح و التعدیل.

القسم الثالث: مذکره علل الحدیث للمبتدئین ؛ حدّ الحدیث المعلل، اقسام العلل، العله بین الفقهاء و المحدثین، مراحل دراسه السند، انواع الاختلاف بین الرواه (۱ . فی وقف الحدیث و رفعه ۲ . فی وصل الحدیث و ارساله ۳ . فی ابهام راو و تعریفه). الاختلاف علی راو فی: ۱ . السند علی وجهین او وجوه عده ۲ . تصریح احد الرواه بالسماع من شیخه ۳. اسم شیخه و فی متن الحدیث ۴ . زیاده فی متن الحدیث ۵ . زیاده فی سند الحدیث ۶ . لفظه من الفاظ الحدیث ۷ . متن الحدیث و حکمه الشرعی ۸.مخرج الحدیث.

اجناس العلل.. تدریبات عملیه علی دراسه الاسانید و اکتشاف العلل (۱۶ تمرین)

موءلف ابتدا در مورد هر حدیث تعریف آن را ذکر می کند، سپس مثالی در آن زمینه می آورد و اگر توضیحی افزون بر تعریف لازم باشد بیان می کند و آن گاه به حکم احتجاج به آن حدیث می پردازد و در پایان هر مبحث نیز سوءالاتی می آورد. از جمله تدریبات می توان «التدریب الاول» را ذکر کرد:

اخرج ابن ابی عاصم فی «السنه» (۶۴) و ابن ماجه (۳۹۹۳) حدیثاً من طریق هشام بن عمار، عن الولید بن مسلم، عن الاوزاعی، عن قتاده، عن انس مرفوعاً:

ان امتی ستفترق علی اثنین و سبعین، کلها فی النار الاّ واحده و هی الجماعه»

و اخرج ابو القاسم الاصبهانی فی «الحجه فی بیان المحجه» (۱۸) من طرق عن جماعه عن الاوزاعی، حدثنی زید الدقاشی، عن انس به.

منهم: معاویه بن صالح، و ابو اسحاق الفزاری، و عیسی بن یونس.

* اِکْتَشِف العله فی سند هذا الحدیث، و رجّع الوجه المحفوظ

*الجواب:

لو نظرنا فی السندین المذکورین، لوجدنا أنه قد اختلف فی روایه هذا الحدیث علی الاوزاعی، فالسند الاول ظاهره الصحه. ولکن یبقی الاختلاف علی الاوزاعی فیه.

و الولید بن مسلم من اصحاب الاوزاعی، ولکنه قد خولف فی سنده عن الاوزاعی، خالفه الأکثر و الأتقن، فلاشک أن روایتهم هی الأصح.

ولکن یرد هنا: ان الوهم فی السند الاول قد یکون ممن هو دون الولید بن مسلم، ألا و هو هشام بن عمار، فانه کان قد تغیر، و کان یلقن فیتلقن، و قد انکر علیه غیر حدیث اخطأ فیه، فالحمل علیه فی هذا الوهم أولی من الحمل فیه علی الثقه الضابط و من هنا یتضح لنا: ان السند الاول شاذ و ان الوجه المحفوظ عن الاوزاعی هو الوجه الثانی، و هو معلول بضعف یزید الرقاشی.

۶۵. معجم مصطلحات الحدیث، سلیمان مسلّم الحرش، حسین اسماعیل الجمل، الریاض، مکتبه العبیکان، چاپ اول، ۱۴۱۷ق / ۱۹۹۶م.

شیوه موءلفان چنین است که هر اصطلاحی را که تعریف می کنند در پاورقی نام کتابها و شماره جلد و صفحات آن را که اصطلاح در آن تعریف شده است ذکر می کنند. مثلاً در صفحه ۶۶ تحت عنوان شاهد چنین آمده است:

هو الحدیث المشارک لحدیث آخر فی اللفظ و المعنی فقط مع الاختلاف فی الصحابی، فالفرق بین الشاهد و المتابع اختلاف الصحابی فی الشاهد و اتحاده فی المتابع علی الاصح.

آن گاه در پاورقی آمده است:

علم الحدیث: ابن صلاح: الباعث الحثیث: ابن کثیر، المقنع: ابن ملقن، التقیید و الایضاح: عراقی، النکت علی کتاب ابن الصلاح: ابن حجر، فتح المغیث: السخاوی، تدریب الراوی: السیوطی، قفوالاثر: ابن الحنبلی، الیواقیت و الدرر: المناوی، توضیح الافکار: الصنعانی. این موارد همراه با شماره صفحات کتب آمده است.

این کتاب شامل ۶۵ اصطلاح است و در پایان مختصری از زندگی ۲۸ تن از اعلام مصنفین ذکر شده است.

۶۶. الاجتهاد فی علم الحدیث و اثره فی الفقه الاسلامی، الدکتور علی تایف بقاعی، بیروت، دار البشائر الاسلامیه، چاپ اول، ۱۴۱۹ق / ۱۹۹۸م.

این کتاب رساله دکتری موءلف است که در سال ۱۴۱۸ق / ۱۹۹۷م از آن دفاع شده است.

کتاب با تقریظ دکتر نور الدین عتر (استاد راهنما) و دکتر وهبه زحیلی (استاد مناقش) و دکتر کامل موسی (استاد مناقش) آغاز می شود.

بعضی از مطالب کتاب عبارت اند از: التمهید: توضیح معانی الاجتهاد و الحدیث و الفقه.

الباب الاول: الاجتهاد المتعلق بالسند (جرح و تعدیل روایه المجهول روایه اصحاب البدع الحدیث المرسل المدلس). الباب الثانی: الاجتهاد المتعلق بالمتن (غریب الحدیث مختلف الحدیث الناسخ و المنسوخ). الباب الثالث: الاجتهاد فی العلوم المشترکه بین السند و المتن (زیادات الثقات الحدیث المعل).

کتبی که از این پس به معرفی آن ها می پردازیم مربوط به قرن چهاردهم است، ولی چون تاریخ تألیف کتب و تاریخ تولد و یا احتمالاً وفات موءلفین مشخص نبوده است به صورت مجموعه ای یکجا عرضه می شود:

۶۷. اصول علم الحدیث بین المنهج و المصطلح، الدکتور ابولبابه الطاهر صالح حسین التونسی (ت ۱۹۴۰م)، دارالمغرب الاسلامی، چاپ اول، ۱۹۹۷م.

کتاب شامل این مطالب است: نظرات حول مصطلحات حدیثیه، کتابه الحدیث النبوی الشریف، حجیه خبر الواحد و وجوب العمل به، الوضع فی الحدیث.

۶۸. معجم مصطلحات الحدیث و لطائف الأسانید، الدکتور محمد ضیاء الرحمن الاعظمی (الاستاذ بجامعه الاسلامیه بالمدینه المنوره)، الریاض، مکتبه اضواء السلف، چاپ اول، ۱۴۲۰ق / ۱۹۹۹م.

موءلف تحت هر اصطلاح، تعریفی را که خود ذکر می کند یا از اقوال علمای گذشته برگزیده است با ذکر منبع بیان می کند و به اختلاف اقوال نیز می پردازد. مثلاً در ص ۱۹۸ (حرف شین) تحت عنوان «الشاذ» ابتدا به تعریف این اصطلاح از معرفه علوم الحدیث به نقل از شافعی می پردازد. سپس تعریف ابن کثیر را نقل می کند. آن گاه به مناقشه و بررسی تعریفها می پردازد و در پایان رأی و نظر بهتر را ذکر می کند. کتاب شامل ۲۹۵ اصطلاح است.

۶۹. رساله فی علوم الحدیث و اصوله، کمال الدین الطائی، مقدمه: محمد خلیفه التونسی، بغداد، مطبعه سلمان الاعظمی، ۱۳۹۱ق / ۱۹۷۱م.

کتاب از دو قسمت کاملاً مجزا تشکیل شده است. در قسمت اول (ص ۱ ۵۳) تنها مباحث صحاح سند و ویژگیهای آن، کثرت روایت و حکم روایت به معنا در حدیث آمده است.

قسمت دوم کتاب یک دوره مصطلح الحدیث است که انواع اصطلاحات حدیثی را به اختصار تعریف می کند و گاه برای آنها به ذکر مثال می پرازد. این مطالب در کتب دیگر کمتر دیده می شود. (برای نمونه: ص ۱۰۸ تعریف حدیث مسلسل و مثال های آن، ص ۷۵ حدیث ضعیف و معرفی اضعف اسانید، ۷۹ معرفی حدیث مرسل و بیان مراتب اعتبار مراسیل بترتیب).

۷۰. علوم الحدیث و مصطلحه، دکتر صبحی صالح، بیروت، دار العلم للملایین، چاپ هجدهم، ۱۹۹۱م.

مباحث کتاب به این شرح: الباب الاول: تاریخ الحدیث

الفصل الاول: الحدیث و السنه و اصطلاحات اخری. الفصل الثالث: الرحله فی طلب الحدیث. الفصل الرابع: دور الحدیث و القاب المحدثین. الفصل الخامس: تحمل الحدیث و صوره. الباب الثانی: التصنیف فی علوم الحدیث. الفصل الاول: علم الحدیث روایه و درایه

الفصل الثانی: کتب الحدیث روایه و مراتبها. الفصل الثالث: شروط الراوی.

الباب الثالث: مصطلح الحدیث

الفصل الاول: اقسام الحدیث. الفصل الثانی: الحدیث الصحیح. الفصل الثالث: الحدیث الحسن، القاب تشمل الصحیح و الحسن. الفصل الرابع: الحدیث الضعیف. الفصل الخامس: القسم المشترک بین الصحیح و الحسن و الضعیف. الفصل السادس: الموضوع و اسباب الوضع. الفصل السابع: الحدیث بین الشکل و المضمون.

الباب الرابع: مکانه الحدیث فی التشریع و اللغه و الادب

الفصل الثانی: الحدیث الصحیح حجه فی التشریع.

الباب الخامس: طبقات الرواه

۱ . ابن سعد و منهج التصنیف فی الطبقات ۲ . طبقات الرواه.

۷۱. لمحات فی اصول الحدیث، دکتر محمد ادیب صالح، بیروت دمشق، المکتب الاسلامی، چاپ دوم، ۱۳۹۳ق.

کتاب شامل این عناوین است: تعریف اصول الحدیث و اهمیت آن و پیدایش آن از آغاز تا عصر حاضر به اختصار، تعاریف صحابی، تابعی، سنت، حدیث، حجیت سنت، خبر و اثرحدیث قدسی، روایت و درایت، تقسیمات حدیث به متواتر و آحاد و بررسی حجیت خبر واحد، حدیث صحیح، شرایط و مراتب صحت، بحثهای گسترده درباره حدیث حسن و ضعیف و ذکر مراتب آنها و شروط عمل به حدیث ضعیف، انواع حدیث ضعیف، مرفوع، موضوع، تحمل و ادای حدیث.

۷۲. قواعد فی علم الحدیث علی ضوء ما افاده الامام الفقیه الشیخ اشرف علی التهانوی، حبیب احمد الکیرانوی، مکتب الدراسات و البحوث العربیه و الاسلامیه، بیروت، دار الفکر العربی، چاپ اول، ۱۹۹۰م.

کتاب در ده فصل تنظیم شده است:

الفصل الاول: فی ان تضعیف الرجال و توثیقهم و تصحیح الاحادیث و تحسینها امر اجتهادی و لکل وجهه. الفصل الثانی: فی بیان ما یتعلق بالتصحیح و التحسین من قواعد مهمه و اصول. الفصل الثالث: فی حکم العمل بالضعیف و شرائطه اذا لم یرو الامن وجه واحد.

الفصل الرابع: فی حکم الرفع و الوقف و الوصل و القطع. الفصل الخامس: فی احکام المرسل من الاحادیث و الاخبار المدلس منها و المعلّق و المنقطع و المعضل. الفصل السادس: فی المضطرب و هو الذی یروی علی اوجه مختلفه. الفصل السابع: فی اصول الجرح و التعدیل و الفاظهما و اسباب الجرح….

۷۳. القواعد الاساسیه فی علم مصطلح الحدیث، محمد بن علوی المالکی الحسنی، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۳۷۹ق ؛ چاپ ششم، جده، ۱۴۰۲ق.